هەندێک کەس پێیان وایە کەنیسە لەگەڵ ئادەم دەستی پێکردووە. بەبێ هیچ چاوەڕوانییەک بۆ ڕفاندن، و بەو بیرکردنەوەیەی کە ئێمە پێشتر لە هەزار ساڵەکەدا دەژین، ئەم کەسانە هەست دەکەن مەسیحییەکان لە کۆتایی کاتدا بە حوکمی کۆتایی خودا تێدەپەڕن. زۆرێکیش دەڵێن کە کەنیسە جێگەی ئیسرائیلی گرتووەتەوە. بەڵام وشەی خودا چی دەفەرموێت؟ لاپەڕەکانی خوارەوە مەبەست لێی وروژاندنی مشتومڕ نییە. بەڵکو، هەوڵدەدەن شتەکان لە دیدگای خوداوە نیشان بدەن – بیرۆکەکانی ئەو کە لە وشەکەی، واتە کتێبی پیرۆزدا دەربڕدراون.
لە دروستکردنەوە بۆ کەوتن و لافاو
ئاسمانەکان یەکەم جار لە گێڕانەوەی دروستکردندا باس دەکرێن (پەیدابوون 1:1). بەڵام لەو کاتەوە خودا سەرنجی ئێمە بۆ زەوی و ئامادەکردنی بۆ یەکەم مرۆڤ ڕادەکێشێت. خودا خۆی وەک «دروستکەر» یان «ئێلۆهیم» (پەیدابوون 1) ئاشکرا کرد. دواتر ڕۆڵی پارێزەری گرتە ئەستۆ و ناوی لێنرا خودای گەورە، یان «یەهوە ئێلۆهیم» (پەیدابوون 2؛ هەروەها یۆحەننا 1:1-4؛ کۆلۆسی 1:16-17؛ عیبرانییەکان 1:3). دروستکەر ، یان ئێلۆهیم (پەیدابوون 1). دواتر ڕۆڵی پارێزەری گرتە ئەستۆ و ناوی لێنرا خودای گەورە، یان یەهوە ئێلۆهیم (پەیدابوون 2؛ هەروەها یۆحەننا 1:1-4؛ کۆلۆسی 1:16-17؛ عیبرانییەکان 1:3).
هەموو شتێک «زۆر باش» بوو (پەیدابوون 1:31 NKJV)، بەڵام زۆری پێنەچوو، بەداخەوە، مرۆڤ لە ئەرکی خۆیدا شکستی هێنا لە پاراستن و چاندنی باخچەکە بۆ گەورەی خودایی خۆی (2:15-17، 3:1-6). ئادەم و حەوا لە دۆخێکی «بێتاوانیدا» بوون، بەو مانایەی کە هیچ هەڵەیەکیان نەکردبوو. بەڵام، ئەوان لە شکست یان گوناه پارێزراو نەبوون. نزیکەی دەستبەجێ دوای تەواوبوونی کاری دروستکردنی خودا، کەوتنی مرۆڤ ڕوویدا لە ڕێگەی تاقیکردنەوە و فریودانی شەیتانییەوە، بە لێکەوتەی کارەساتبارەوە.
خودا هێشتا کۆنترۆڵی هەبوو و مافەکانی خۆی پاراست بەبێ فەرامۆشکردنی بەرپرسیارێتی مرۆڤ. خۆی وەک «دادوەر» ئاشکرا کرد بە پرسیارکردن لە ئادەم، «لە کوێیت؟» (3:9)، بەڵام بە فەزڵی خۆی ئاژەڵێکی بێتاوانی وەک قوربانییەک بۆ ئادەم و حەوا پێشکەش کرد و بە پێستی ئەم جێگرەوە بێتاوانە پۆشینی. ئەوان باوەڕیان بە خودا هەبوو، چونکە متمانەیان پێی کرد لەم پەیوەندییە نوێیەدا، وەک لەو ناوەدا دەبینرێت کە ئادەم لە ژنەکەی ناونا: «حەوا» – «دایکی هەموو زیندووان» (ئایەتەکانی 20-21). هەروەها، خودا پەیوەندی خۆی لەگەڵ ڕەگەزی مرۆڤایەتیدا بە «نەوەی ژنەکە» (ئایەتی 15) بەستەوە، کە ئاماژەی بە مەسیحی داهاتوو دەکرد. دادوەر بە پرسیارکردن لە ئادەم، «لە کوێیت؟» (3:9)، بەڵام بە فەزڵی خۆی ئاژەڵێکی بێتاوانی وەک قوربانییەک بۆ ئادەم و حەوا پێشکەش کرد و بە پێستی ئەم جێگرەوە بێتاوانە پۆشینی. ئەوان باوەڕیان بە خودا هەبوو، چونکە متمانەیان پێی کرد لەم پەیوەندییە نوێیەدا، وەک لەو ناوەدا دەبینرێت کە ئادەم لە ژنەکەی ناونا: «حەوا» – «دایکی هەموو زیندووان» (ئایەتەکانی 20-21). هەروەها، خودا پەیوەندی خۆی لەگەڵ ڕەگەزی مرۆڤایەتیدا بە «نەوەی ژنەکە» (ئایەتی 15) بەستەوە، کە ئاماژەی بە مەسیحی داهاتوو دەکرد.
پەیدابوون 4 نیشان دەدات، بەڵام، کە مرۆڤ دەبوو فێر بێت کە پلانەکانی خودا ناتوانرێت بە ڕێگەی مرۆڤ یان هەوڵەکانی مرۆڤ جێبەجێ بکرێن. حەوا چاوەڕێی ئەوە بوو کە یەکەم کوڕی، قایین، جێبەجێکردنی پلانی خودا بێت (3:15، 4:1)، بەڵام دەبوو فێر بێت کە کوڕەکەی ناتوانێت جێبەجێی بکات، چونکە لە ژێر سەرۆکایەتیی پیاوێکی کەوتوودا بوو: ئادەمی یەکەم.
کوڕی دووەمیان، هابیل، ناوێک کە بە واتای «پووچی» دێت و پەیوەندی بە بێبەهای هەوڵەکانی مرۆڤەوە هەیە، ئەم خاڵەی پشتڕاست کردەوە. بەڵام ئەو، دوای ئەوەی وانە گرنگەکانی خودا فێری دایک و باوکی کردبوو، قوربانییەکی بۆ خودا هێنا وەک جێگرەوەی خۆی. ئەمە بەپێی بیرۆکەکانی خودا بوو. هابیل یەکەمینەکانی مێگەلەکەی و چەورییەکانی هێنا (4:4) – کە باشترین شتیان دەنواند: دابینکردنی خودا. لە ڕێگەی ئەمەوە، هەرچەندە مردووە، هابیل هێشتا قسە دەکات (عیبرانییەکان 11:4). بە پێچەوانەوە، قایین وای بیر دەکردەوە کە خودا بە کاری خۆی و قوربانییەکەی کە لە خاکێکی نەفرەت لێکراوی خوداوە بەرهەم هێنرابوو، دڵخۆش دەبێت. بەڵام ئەوە دڵی خۆش نەکرد، و هیچ شتێکی لەو شێوەیەش ناتوانێت خودا ڕازی بکات. جێگرەوەی خۆی. ئەمە بەپێی بیرۆکەکانی خودا بوو. هابیل یەکەمینەکانی مێگەلەکەی و چەورییەکانی هێنا (4:4) – کە باشترین شتیان دەنواند: دابینکردنی خودا. لە ڕێگەی ئەمەوە، هەرچەندە مردووە، هابیل هێشتا قسە دەکات (عیبرانییەکان 11:4). بە پێچەوانەوە، قایین وای بیر دەکردەوە کە خودا بە کاری خۆی و قوربانییەکەی کە لە خاکێکی نەفرەت لێکراوی خوداوە بەرهەم هێنرابوو، دڵخۆش دەبێت. بەڵام ئەوە دڵی خۆش نەکرد، و هیچ شتێکی لەو شێوەیەش ناتوانێت خودا ڕازی بکات.
تێبینی ئەوە بکە کە زۆرێک لە وردەکارییەکانی ئەم بەشانەی سەرەتای پەیدابوون ئاماژە بە بەرپرسیارێتی مرۆڤ و سەروەری خودا، هەروەها بە سزادان و حوکمڕانییەکەی دەکەن. ئەمە نەک تەنها لە پەیوەندیدا بە کەوتنی ئادەم و ڕەگەزی مرۆڤایەتییەوە دەبینین (پەیدابوون 3-5)، بەڵکو دواتریش لە پەیوەندیدا بە لافاوەکەوە (پەیدابوون 6-9)، تاوەری بابل (پەیدابوون 10-11) و بابەتەکانی دیکە کە لە هەردوو پەیمانی کۆن و نوێدا باسکراون.
گرنگی قوربانییەکی خودایی
دوای دەستێوەردان و حوکمەکەی لە ڕێگەی لافاوەکەوە، خودا قوربانییەکەی نوحی قبوڵ کرد (پەیدابوون 8:20-21) هەروەک چۆن قوربانییەکەی هابیلی قبوڵ کردبوو. قوربانیی سووتاندنی نوح بۆنێکی خۆشی بەرهەم هێنا – بە واتای وشە، «بۆنێکی ئارامی» – کە بۆ خودا بەرز بووەوە. ئارامی پێبەخشی، هەرچەندە ڕەگەزی مرۆڤایەتی هێشتا بە شکستەوە دیاریکرابوو، چونکە «خەیاڵی دڵی مرۆڤ خراپە» لە هەموو ڕۆژەکانی ژیانیدا.
قوربانییەکە بنەمای پێویستی بە خودا بەخشی بۆ دابەشکردنی ئەو بەرەکەتانەی کە پەیمانی نوح دیاری کردبوو (9:1-17). ئەم پەیمانە لەگەڵ هەموو دروستکراوەکاندا تەنانەت ئێستاش کاریگەرە – تا کاتێک زەوی دەمێنێتەوە بەردەوام دەبێت (بڕوانە پەیدابوون 8:20-22؛ 2 پەترۆس 3:10). لەسەر بنەمای ئەخلاقیی دابینکراو لەلایەن قوربانیی ئاژەڵە پاکەکانەوە دامەزرا – وێنەیەکی جوان بۆ قوربانیی کۆتایی مەسیح، گەورەمان عیسای مەسیح، نزیکەی 2,500 ساڵ دواتر.
لە پەیمانەکەیدا لەگەڵ نوح و ڕەگەزی مرۆڤایەتیدا، خودا ئارامیی خۆی بۆ مرۆڤ نیشاندا (بڕوانە ڕۆما 1:18-32، 3:19-23). سەیری قوربانییەکەی نوحی کرد و تێیدا ڕەزامەندی، یان ئارامی، دۆزییەوە، چونکە ئاماژەی بە قوربانییە تەواوەکەی داهاتووی گەورەمان عیسای مەسیح دەکرد (عیبرانییەکان 10:14). ئەم قوربانییە باشترە، کە لە ئینجیلەکاندا تۆمارکراوە، بنەمایەکی بۆ خودا دابین کرد بۆ دامەزراندنی پەیمانی نوێ (عیبرانییەکان 9:23، 10:16-18، 8:10-13).
ئەمە پرسیارێک دەوروژێنێت: چۆن خودا دەتوانێت ڕێگە بدات و تەنانەت پەیوەندییەک لەگەڵ زەوی یان لەگەڵ مرۆڤایەتیدا بپارێزێت وەک چۆن بە پەلکەزێڕینە سەلماندی؟ دروستکەر-پارێزەر خودایە: ئەو ڕووناکییە (1 یۆحەننا 1:5) و خۆشەویستییە (4:8). چۆن خودایەکی پیرۆز و ڕاستودروست دەتوانێت هیچ پەیوەندییەکی بە زەوی و مرۆڤایەتییەوە هەبێت لە دۆخی گوناهکارییاندا دوای کەوتن، لافاوەکەی نوح، و بەتایبەتی دوای ڕەتکردنەوەی مەسیح لەلایەن گەلەکەی خۆیەوە؟ بۆ ئەوەی چنین پەیوەندییەک بکرێت، خودا پێویستی بە گەلێکی «بانگکراو» هەبوو کە بتوانێت لەگەڵیاندا پەیوەندی هەبێت و لە ڕێگەی ئەوانەوە خۆی ئاشکرا بکات.
لە کۆتاییدا، لەسەر بنەمای قوربانیی مەسیح، گەلێک دەبێت کە لەلایەن خوداوە ئامادە کرابێت و بە ئاسمانەوە بەسترابێتەوە بۆ ئەوەی بۆ ئەو بژین. ئەوان مافەکانی ئەو دەناسن و لەو جیهانەدا دەیانپارێزن کە چاوەڕێی حوکمی خوداییە (پەیدابوون 10-11؛ بڕوانە 1 تەسەلۆنیکی 1:9-10 بۆ ئەمڕۆ). لە مێژوودا، خودا خۆی لە هەڵبژاردن و بانگکردنی ئەبرامدا ئاشکرا کرد (پەیدابوون 12)، کە خودا خۆی بە پەیمانێکی بێمەرجەوە پێی بەستەوە بۆ گەرەنتیکردنی نەوەیەک، خاکێک و تەختێک کە بە بنەماڵەیەکەوە بەسترابێتەوە.2
لەسەر بنەمای کاری تەواوکراوی مەسیح، خودا بەبێ مەرج خۆی بە گەلەکەیەوە بەستەوە، و ئەو توخمە گەرەنتی کراوەکان جێبەجێ دەکات. پەیمانی نوێ جەخت لەسەر بنەمای نوێ دەکاتەوە کە ئەم پەیوەندییە نوێیە لەسەری دامەزراوە لەلایەن خودی مەسیحەوە لە ڕێگەی مردنی قوربانیدان و هەستانەوەیەوە.
خودا دەستێوەردان دەکات بە فەزڵەوە – هاتنی مەسیح
خودا تەنها ئەوەیە کە دەتوانێت ژیان بهێنێتە ناو دیمەنێکی مردنەوە3 (پەیدابوون 21؛ ڕۆما 4:16-21) بە هێزی ڕاستەقینەی زیندووبوونەوە (ڕۆما 4:24-25؛ هەروەها بڕوانە پەیدابوون 22؛ عیبرانییەکان 11:11،17). خۆی بۆ ئیبراهیم، «باوکی زۆرێک»، وەک «هەموو توانادار» (پەیدابوون 17) ئاشکرا کرد، کاتێک پیاوە پیرەکە هیچ میراتگرێکی نەبوو. هەموو توانادار (پەیدابوون 17)، کاتێک پیاوە پیرەکە هیچ میراتگرێکی نەبوو.
خودا، هەموو توانادار، دەتوانێت هی خۆی بۆ خۆی بپارێزێت، وەک مەڕ لەناو گورگەکاندا، لەو جیهانەی کە دژی ئەوە و لە ژێر سەرکردایەتی شەیتاندایە، و لەناو نەوەیەکی یاخی و گومڕادا (فیلیپی 2:12-16). خودا خۆی بە ئەبرام ناساندبوو، ناوێک کە بە واتای «باوکی بەرز» دێت، وەک «هەرە بەرز» (پەیدابوون 14:18-20) – واتە بۆ باوەڕ، بۆ باوکی هەموو باوەڕداران.4 بەپێی مافەکانی و بەم شکۆمەندییانەوە خۆی بە هەموو جیهان نیشان دەدات لە ڕۆژێکی نزیکدا، وەک چۆن ئێستا بۆ باوەڕداران دەیکات. هەموو ئەمە، و زۆر شتی تر، لە ژیانی باوکی بنەماڵەی باوەڕ و لە پیاوە پیرەکاندا پەرەی پێدراوە. هەرە بەرز (پەیدابوون 14:18-20) – واتە بۆ باوەڕ، بۆ باوکی هەموو باوەڕداران.4 بەپێی مافەکانی و بەم شکۆمەندییانەوە خۆی بە هەموو جیهان نیشان دەدات لە ڕۆژێکی نزیکدا، وەک چۆن ئێستا بۆ باوەڕداران دەیکات. هەموو ئەمە، و زۆر شتی تر، لە ژیانی باوکی بنەماڵەی باوەڕ و لە پیاوە پیرەکاندا پەرەی پێدراوە.
لە کاتە جیاوازەکاندا و بە چەندین شێوە نەوەکانی ئیبراهیم ڕێزیان لەم پەیوەندییە لەگەڵ خودادا نەگرت؛ تەنانەت ڕەتیشیان کردەوە. ئیبراهیم خۆی لەمەدا شکستی هێنا، بەڵام دووبارە و سێبارە گەڕێنرایەوە. پاشان، «لە تەواوی کاتدا» (غەلاتییەکان 4:4)، کوڕی خودا – کوڕی هەتاهەتایی باوکی هەتاهەتایی، لە ڕێگەی ڕۆحی هەتاهەتاییەوە – هاتە ناو ئەم دیمەنەوە. ئەو پیاوی ڕاستەقینەی ئاسمانە، «پیاوی دووەم»، و ئەو نوێنەرایەتی ڕیزبەندییەکی تەواو نوێی شتەکانی دەکرد، بەبێ هیچ ئەگەری شکست یان گوناه (1 کۆرنسۆس 15:47؛ 2 کۆرنسۆس 5:20؛ 1 یۆحەننا 3:5؛ 1 پەترۆس 2:22).
بەڵام، ئەو جیهانەی کە لەلایەن ئەوەوە دروستکرابوو، ئەوی نەناسییەوە، و نە مرۆڤایەتی بە گشتی. تەنانەت گەلەکەی خۆیشی ئەویان نەناسییەوە، چونکە ئامادە نەبوون ملکەچی داواکارییەکانی بن (یۆحەننا 1:1-18). دوای زۆر بەڵگە لەسەر بنەچەی ئاسمانی و ئەرکەکەی – کە بە حەوت نیشانەی سەرنجڕاکێش لە ئینجیلی یۆحەننادا پشتڕاست کرایەوە – «هی خۆی» بە دڵنیاییەوە مەسیحی خودا، مەسیحی خۆیان، ڕەتکردەوە.
بە پێچەوانەی ئەمە، ئاسمان خۆشحاڵیی خۆی بەم پیاوە لە کاتی لەدایکبوونیدا ڕاگەیاند (لۆقا 2:9-14)، لە سەرەتای خزمەتی گشتییدا (3:21-22) و بەرەو کۆتاییەکەی، لەسەر کێوی گۆڕانکاری. لە ڕێگەی هەوری شکۆمەندی شەکیناوە، خودا ڕەزامەندیی خۆی نیشاندا (لۆقا 9:35؛ مەرقۆس 9:7؛ مەتتا 17:5؛ 2 پەترۆس 1:17؛ بەراورد بکە لەگەڵ یۆحەننا 12:28). ئەمەی لە زیندووبوونەوەی مەسیحدا پشتڕاست کردەوە، چونکە ئەو لەناو مردوواندا بە شکۆمەندی باوک هەڵگیرایەوە (ڕۆما 6:4). دوای دە ڕۆژ سەرکەوت بۆ ئاسمان (کردارەکان 1:9-10؛ عیبرانییەکان 1:3) و ئەو لەوێ وەک پیاوێکە، لەسەر تەختی خودا دانیشتووە، لە دەستی ڕاستی – کە بە واتای ئەوە دێت کە ئەو خودایە (ڕۆما 9:5)!
گرنگی ئەم ڕاستییە گرنگە بۆ باوەڕداران و ڕەگەزی مرۆڤایەتی بە گشتی چییە؟ خودا ڕەزامەندی تەواوی لە پیاوەکەدا، عیسای مەسیح و کارەکەیدا دۆزییەوە. ئەو خۆشحاڵیی خۆی نیشاندا بە زیندووکردنەوەی عیسای مەسیح لەناو مردوواندا و بە پێشوازیکردنی لە ئاسماندا، پێدانی شوێنێکی ڕێزلێگیراو (عیبرانییەکان 5:5-10، 10:12) و «ناوێک لەسەر هەموو ناوێک» (فیلیپی 2:9 بە واتای وشە). بەڵام، زەوی ئەوی ڕەتکردەوە – و هێشتاش هەر وایە – تا کاتێک هەموو ئەژنۆیەک بۆی چەمانەوە دەکات و دان بەوەدا دەنێت کە «عیسای مەسیح گەورەیە، بۆ شکۆمەندی خودای باوک» (ئایەتەکانی 10-11).
پەیمانەکانی خودا لەگەڵ ئیسرائیلن، نەک لەگەڵ کەنیسە
دوای ڕزگارکردنیان لە کۆیلایەتی میسر، خودا پەیمانی خۆی لەگەڵ ئیسرائیلدا بەست و تەنها بۆ ئەوان سنووردار کرد (دەرچوون 19:4-8)، هەروەک چۆن پەیمانی نوێ لەگەڵ ئیسرائیل و یەهودا دەبێت (ئیرمیا 31:31-34؛ ڕۆما 11:26-27). بەڵام، لە سەردەمی فەزڵدا کە ئەمڕۆ تێیدا دەژین، خودا بەرەکەتە ڕۆحییەکان لەگەڵ باوەڕداران بەش دەکات کە لە کۆتاییدا لەگەڵ ئەم پەیمانە نوێیەدا دێن.5 بەم شێوەیە، ئێستا دەتوانین چێژیان لێ وەرگرین، هەرچەندە لە ژێر ئەو پەیمانەدا نین. خودا هیچ پەیمانێکی لەگەڵ کەنیسەدا نییە. لەبری ئەوە، پەیوەندییەکی زۆر نزیکتری لەگەڵیدا هەیە.
لەم چوارچێوەیەدا، پۆڵس خۆی و ئەوانەی لەگەڵیدا بوون بە «خزمەتکارانی پەیمانی نوێ» ناوزەد کرد (2 کۆرنسۆس 3:6)، «بنەمای» ئەم پەیمانەی بۆ ئەمڕۆ بەکار هێنا، چونکە خودا لەگەڵمانە (ڕۆما 8:31). بەڵام پۆڵس زۆر بە ڕوونی ڕایگەیاند کە خودا مەبەستی نەبووە باوەڕداران، چ جوولەکە بن یان ناجوولەکە، بخاتە ژێر یاسای سینا (بڕوانە غەلاتییەکان 3-4؛ ئەفەسۆس 2:11-13). بنەمای ئەم پەیمانەی بۆ ئەمڕۆ بەکار هێنا، چونکە خودا لەگەڵمانە (ڕۆما 8:31). بەڵام پۆڵس زۆر بە ڕوونی ڕایگەیاند کە خودا مەبەستی نەبووە باوەڕداران، چ جوولەکە بن یان ناجوولەکە، بخاتە ژێر یاسای سینا (بڕوانە غەلاتییەکان 3-4؛ ئەفەسۆس 2:11-13).
مافەکانمان بەرپرسیارێتی لەگەڵ خۆیاندا دەهێنن – نەک وەک پابەندبوونە یاساییەکان لە ژێر یاسادا، بەڵکو وەک وەڵامێک لە دڵەوە. ئەم وەڵامە بە پاراستنی یاسا نییە لە سوپاسگوزاریدا یان بە هەر هۆکارێک بێت، بەڵکو لە ڕێگەی گۆڕانکارییەکی ئەخلاقییەوە لە ژێر کاریگەری ڕۆحی پیرۆز و لەلایەن گەورەی شکۆمەندمانەوە لە ئاسمان (ڕۆما 12:1-2؛ 2 کۆرنسۆس 3:18). ئێمە بە دڵنیاییەوە لە ژێر حوکمێکداین – «یاسای مەسیح» – بەڵام ئەو سەر بە دروستکراوی نوێیە، بۆ ڕیزبەندییەکی نوێی شتەکان (غەلاتییەکان 6:2،15-16)، هەرچەندە هێشتا لە چوارچێوەی دروستکراوی یەکەمداین وەک شایەتێک بۆ خودا.
کتێبی کردارەکان باس لەوە دەکات کە چۆن باوەڕداران، کە لەناو جوولەکەکان و لە جوولەکایەتییەوە بانگکرابوون، هەمان مافیان هەبوو وەک ئەوانەی لە بتپەرستییەوە بانگکرابوون. دوژمن بە شێوازی جیاواز هەوڵی دا باوەڕداران بخاتە ژێر کۆت و بەند (بۆ نموونە بڕوانە کردارەکان 15). ئەگەر بتوانێت وای لێ بکات، ئەوا ئازادی کوڕایەتی لە ژێر مەسیحدا لێیان دەسەندەوە و کاریگەری نەرێنی لەسەر ژیان، خزمەت و پەرستنیان دەبوو – پەیوەندییە سەرسوڕهێنەرەکەی لەگەڵ خودا کەم دەکردەوە بۆ تەنها ئایینێک. بەداخەوە، ئەم گەشەسەندنە لە مێژووی کەنیسەدا ڕوویداوە، کە لەلایەن خوداوە پێشبینی کرابوو بەڵام مەبەستی ئەو نەبوو.
ڕووداوە هاوشێوەکان لەو کاتەوە بە شێوازی جیاواز و لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر دووبارە بوونەتەوە و زۆرێک لە باوەڕدارانیان خستووەتە ژێر کۆیلایەتی، هەروەک چۆن لە چەندین بۆنەدا لەگەڵ ئیسرائیلدا ڕوویدا. لە ڕاستیدا، هەموو نەوەیەکی نوێی باوەڕداران دەبێت هەمان وانە6 فێر ببن کە نەوەی یەکەم پێویستی بە فێربوونیان هەبوو. هیچ شتێکی نوێ لە ژێر خۆردا نییە.
کتێبی کردارەکان کەنیسەمان نیشان دەدات وەک کەشتییەکی شایەتی خودا، کە بەسەر ئاوەکانی ئەم جیهانەدا دەڕوات. کەنیسە «لە» ئەم جیهانە نییە، بەڵام «لە» ناویدایە و شایەتییەکە «بەرەو» ئەو – تا کاتێک ئاو لە کەشتییەکەدا نامێنێت. کردارەکان هەروەها بنەچە و چارەنووسی ئاسمانی کەنیسە نیشان دەدات، لە کاتێکدا نامەکان دۆکترینەکانی ئەم پێگە و بانگکردنەی کەنیسە پێشکەش دەکەن، کە بە پیاوێکی شکۆمەند لە ئاسمانەوە بەستراوەتەوە. «عیسا دەبینین... بە شکۆمەندی و ڕێزەوە تاج لەسەر نراوە» (عیبرانییەکان 2:9) پیشەی بەردەواممانە کە بە وەڵامێکی بەردەوامەوە بەستراوەتەوە (عیبرانییەکان 13:15)، ئێستا و بۆ هەتاهەتایە بۆ شکۆمەندی خودا. لە ئەم جیهانە نییە، بەڵام لە ناویدایە و شایەتییەکە بەرەو ئەو – تا کاتێک ئاو لە کەشتییەکەدا نامێنێت. کردارەکان هەروەها بنەچە و چارەنووسی ئاسمانی کەنیسە نیشان دەدات، لە کاتێکدا نامەکان دۆکترینەکانی ئەم پێگە و بانگکردنەی کەنیسە پێشکەش دەکەن، کە بە پیاوێکی شکۆمەند لە ئاسمانەوە بەستراوەتەوە. «عیسا دەبینین... بە شکۆمەندی و ڕێزەوە تاج لەسەر نراوە» (عیبرانییەکان 2:9) پیشەی بەردەواممانە کە بە وەڵامێکی بەردەوامەوە بەستراوەتەوە (عیبرانییەکان 13:15)، ئێستا و بۆ هەتاهەتایە بۆ شکۆمەندی خودا.
تێبینییەکان
- بۆ ئەوەی لە پەیوەندییەکی هەمیشەییدا بیت لەگەڵ خودا، پێویستە تۆبە بکەیت و باوەڕ بهێنیت (ڕۆما 3:21-26، 1:16-17)؛ و لە لایەن خوداوە بگوازرێتەوە بۆ خێزانێکی نوێ لە ژێر سەرۆکێکی نوێدا: مەسیح (5:12-21).
- ئەم توخمانە جیاوازن بەڵام پێکەوەن. لەگەڵ بانگکردنی ئەبرامدا لایەنی نەوە جەختی لەسەر کراوەتەوە (پەیدابوون 12) و بۆ ئیسحاق و یاقوب دووبارە کراوەتەوە. دواتر، لە ڕێگەی موساوە، خودا لایەنی خاکەکەی پشتڕاست کردەوە (تەسنیە 28). لەگەڵ داوددا خودا تەختی پاشایەتی و بنەماڵەیەکی پشتڕاست کردەوە (2 ساموئیل 7؛ 1 کتێبی مێژوو 17). پەیمانی نوێ ئەم خاڵانەی دووبارە پشتڕاست کردەوە، و خستییە سەر بنەمایەکی نوێ، لە دەرەوەی شکستی مومکین. یاسای موسا کاتی بوو بۆ نیشاندانی شکستی گەلەکە، بەڵام نەیدەتوانی جێگەی پەیمانی بێمەرجی خودا بگرێتەوە (بڕوانە غەلاتییەکان 3).
- ساختەچیی خودا، شەیتان، ئەم هێزە بۆ ماوەیەکی کورت لاسایی دەکاتەوە (بینین 13:15؛ 2 تەسەلۆنیکی 2:4،9-11). لاسایی ئەم هێزە بۆ ماوەیەکی کورت لاسایی دەکاتەوە (بینین 13:15؛ 2 تەسەلۆنیکی 2:4،9-11).
- لە ڕۆما 4 پۆڵس حەوت خاڵی جەخت لەسەر کردەوە سەبارەت بە ئیبراهیم، باوکی هەموو باوەڕداران، و باوەڕەکەی:
- ئیبراهیم باوەڕی بە خودا هەبوو (ئایەتی 17).
- ئەو بە هیوایەوە و دژی هیوا باوەڕی هەبوو (ئایەتی 18).
- ئەو لە باوەڕدا لاواز نەبوو، کاتێک بیری لە مەحاڵەکان دەکردەوە (ئایەتی 19).
- ئەو لە بێباوەڕیدا گومانی نەبوو (ئایەتی 20).
- ئەو لە باوەڕدا بەهێز بوو (ئایەتی 20).
- ئەو شکۆمەندی بە خودا بەخشی (ئایەتی 20).
- ئەو «بە تەواوی دڵنیا بوو کە ئەوەی ئەو [خودا] بەڵێنی دابوو، توانای جێبەجێکردنی هەبوو» (ئایەتی 21 NASB).
- ئێمە بە هەموو بەرەکەتێکی ڕۆحی لە ئاسمانەکاندا لە مەسیحدا بەرەکەتدارین (ئەفەسۆس 1:3). ئەمانە «سامانە نەدۆزراوەکانی مەسیحن» (3:8 NKJV)، بەپێی مەبەستی خودا لە پێش دامەزراندنی جیهانەوە. ئێمە پێشتر چێژ لە بەرەکەتەکان وەردەگرین کە بە پەیمانی نوێی داهاتووەوە بەستراونەتەوە. ئەمانە بە زەوییەوە بەستراونەتەوە؛ لە جیهانی داهاتوودا خەڵک بە تەواوی چێژیان لێ وەردەگرن.
- نەوەی یەکەم دەبوو فێریان ببن چونکە «لە لایەن خوداوە قسەیان لەسەر کرابوو» (عیبرانییەکان 2:1-3) و لە 21 نامەکەدا فێر دەکرێن.
