خودا مرۆڤی بە ناوازەیی دروست کرد
دروستکردن
«لە سەرەتادا، خودا ئاسمان و زەوی دروست کرد» (پیداکردن 1:1 ESV). ئەو زەوی لە گەردووندا لە کاتێک و شوێنێکدا دانا کە بۆ ژیانی مرۆڤ تەواو بوو (بڕوانە ئایەتەکانی 9-27،31). گەردوونیش بەو جۆرە دروست کرا کە هەمان نەگۆڕە فیزیاییەکانی پێویست بوو بۆ ئەوەی یاسا سروشتییەکان بە تەواوی بۆ مرۆڤایەتی کار بکەن. خودا ئەستێرەیەکی دروست کرد – خۆر – بۆ دابینکردنی ڕووناکی و گەرمیی پێویست. ئەو لاری و خولانەوەیەکی بە زەوی بەخشی بۆ ئەوەی گەرمی دابەش بکرێت و ناوچەی نیشتەجێبوون بۆ مرۆڤ هەبێت. ئەو بە جۆرێک دروستی کرد کە ڕۆژ و شەو، وەرز و ساڵ هەبێت (ئایەتی 14). زەویش بە بوارێکی موگناتیسی دروست کرا کە ژیان لە تەنۆلکە بارگاوییەکان و تیشکدانەوەکان دەپارێزێت کە پرۆسەکانی سروشت لە بۆشاییدا بەرهەمیان دەهێنن. و بە شێوەیەکی ناوازە، «خودا مرۆڤی بە وێنەی خۆی دروست کرد» (ئایەتی 27)، «کەمێک لە بوونەوەرە ئاسمانییەکان [فریشتەکان] نزمتر» (زەبوور 8:5)، و «دەسەڵاتی ... بەسەر هەموو زەویدا» هەبوو (پیداکردن 1:26).
هۆشیاری
مرۆڤ بە ئاشکرا بە هۆشیارییەوە دروست کراوە، بەڵام توێژەران ناکۆکن لەسەر ئەوەی ئایا بوونەوەرەکانی تر دەتوانرێت بە ڕاستی بە «هۆشیار» ناوببرێن. بیرمەندانی کۆن پێیان وابوو کە هۆشیاری مرۆڤ بەهۆی ڕۆحی مرۆڤەوەیە و ئاژەڵەکان هۆشیار نین و ڕۆحیان نییە، بەڵام لە کتێبی پیرۆزدا دەبینین کە هەردووکیان ڕۆحیان هەیە (لە وتاربێژ 3:21 بە «ڕۆح» ناودەبرێن).
گیان چییە؟ «شوێنی توخمە هەستەوەرەکەی مرۆڤە، ئەوەی کە پێی هەست دەکات، بیر دەکاتەوە، هەست دەکات، ئارەزوو دەکات» و «شوێنی ویست و مەبەستە» (بڕوانە کردارەکان 4:32؛ دانیشتن 11:13). بەم پێوەرانە دەبینین کە ئاژەڵە ماڵییەکانمان گیانیان هەیە، بەڵام 1 تەسەلۆنیکی 5:23 بە ڕوونی دەڵێت کە مرۆڤ لە ئاژەڵەکان جیاوازە بەوەی سێ بەشی هەیە: «ڕۆح و گیان و جەستە». لە کاتی مردندا «تۆزەکە [جەستەکە] دەگەڕێتەوە بۆ زەوی، و ڕۆحەکە دەگەڕێتەوە بۆ خودا کە پێی بەخشی» (وتاربێژ 12:7؛ بڕوانە پیداکردن 3:19). ڕۆح و گیان جیاکردنەوەیان لە یەکتر قورسە (بڕوانە عیبرانییەکان 4:12).
زمان
زمان بە شێوەیەکی ناوازە مرۆڤییە. خودا پێکهاتەیەکی دەمی ناوازەی بە مرۆڤ بەخشی کە دەنگە ئاڵۆزەکان دەتوانن مانایان بگەیەنن. ئەم توانایە ڕێگە بە مرۆڤ دەدات زانیاری، کلتوور و بیرۆکەکانی خۆی بۆ کەسانی تر بگوازێتەوە.
خودا زمان بەکاردەهێنێت بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ مرۆڤ. بەم شێوەیە کار دەکات: خودا ڕۆحی پیرۆز ڕاستیی خستە ناو مێشکی پیاوانی ڕۆحییەوە کە وەک کتێبی پیرۆز نووسیانەوە (بڕوانە 2 تیمۆساوس 3:16-17). ئەوان بە زمانی ئەوانەی کە ئاراستەیان کرابوو نووسیان، نەک بە ئینگلیزی یان هیچ زمانێکی مۆدێرنی تر. خودا دواتر ئێمەی بەرەکەتدار کرد بە کەسانی بەهرەمەند بۆ وەرگێڕانی وردی کتێبی پیرۆز بۆ وشەکانی کتێبە پیرۆزەکانی ئەمڕۆمان! سەرنجڕاکێشە، گەورەمان عیسا، کە وەک مرۆڤێک دەرکەوت، خۆی لە یۆحەننا 1دا بە «وشە» ناودەبرێت، و ئەو باوکمان پێ نیشان دەدات (14:8-9)!
زمانمان دەگۆڕێت کاتێک بە نەوەکاندا دەگوازرێتەوە. بەم شێوەیە فەڕەنسی، ئیسپانی، ئیتاڵی و زمانەکانی تری ناسراو بە زمانە ڕۆمانسییەکان لەوانەوە دەستیان پێکرد کە بە لاتینی قسەیان دەکرد. بە هەمان شێوە ئینگلیزی، هۆڵەندی، و زمانەکانی سکاندیناڤیایی بنچینەیەکی ئەڵمانییان هەبوو. زمانە عیبرییەکان گۆڕانکاری جۆراوجۆریان بەسەردا هات و بوون بە ئارامی، ئەو زمانەی کە «بە شێوەیەکی باو لە فەلەستین قسەی پێدەکرا کاتێک گەورەمان لەسەر زەوی بوو». بەم شێوەیە وشە ڕاستەقینەکانی گەورەمان لە مەتتا 27:46دا ئینگلیزی نین، «خودای من، خودای من، بۆچی منت بەجێهێشتووە» بەڵکو ئارامی «ئیلی، ئیلی، لاما، سەبەقتانی»یە.
زیرەکی
خودا، بە پێچەوانەی ئاژەڵەکان، زیرەکییەکی پێ بەخشین کە توانامان پێدەدات تێبگەین چۆن سروشت کار دەکات و چۆن ئەو تێگەیشتنە بەکاربهێنین بۆ ئەنجامدانی شتانێک کە لە توانای بایۆلۆجیمان زیاترن. ئێمە ئامێر دروست دەکەین کە دەتوانن خێراتر و بەرزتر بفڕن، لەسەر بەرگەهەوا – شتێک کە باڵندەکان ناتوانن بیکەن. ئێمە ئامێر دروست دەکەین کە توانامان پێدەدەن زانیاری بگوازینەوە بۆ دوورییەکی زۆر لە دەرەوەی مەودای دەنگمان – ڕادیۆ، تەلەفۆن، تەلەڤیزیۆن و ئینتەرنێت – و تەنانەت ئامێر دروست دەکەین کە دەتوانن فێر ببن!
دەتوانین و دەیکەین کە ئەوەی لە ئەزموونەکانمانەوە فێری دەبین بۆ نەوەکانی تر بگوازینەوە. بیرۆکەکانمان لەگەڵ ئەوانی تردا ئاڵوگۆڕ دەکەین، یارمەتییان وەردەگرین بۆ کێشەکانمان و سوود لە حیکمەتیان وەردەگرین. بە زانینی ئەمە، خودا پێمان دەڵێت «بیر لەوە بکەنەوە چۆن یەکتر هان بدەین بۆ خۆشەویستی و کارە باشەکان، کۆبوونەوەکانمان پشتگوێ نەخەین ... بەڵکو یەکتر هان بدەین» (عیبرانییەکان 10:24-25).
ڕۆحانییەت
مرۆڤەکان بە جۆرێک دروست کراون کە دەتوانن دەرئەنجامەکانی کردارەکانیان پێشبینی بکەن و بۆیە، بە پێچەوانەی ئاژەڵەکان، بەرپرسیارن لەوەی کە دەیڵێن و دەیکەن. ئێمە ڕێسای ئەخلاقیمان هەیە. ئەم ڕێسایانە فێرمان دەکەن کە باوەڕمان بەوە بێت کە دەبێت بە ئەوانی تر بکەین وەک چۆن دەمانەوێت ئەوان بە ئێمە بکەن (بڕوانە مەتتا 7:12). فێری ئەوە دەبین کە چی ڕاستە و چی هەڵەیە، و کاتێک ئەوە ناکەین کە هەست دەکەین دەبێت بیکەین، هەست بە تاوان دەکەین.
وەک بوونەوەری ڕۆحی، نامانەوێت هەست بە تاوان بکەین. بۆیە مەیلمان هەیە کردارەکانمان پاساو بدەین یان ڕەوایەتی پێ بدەین. بە ناوشیاری دەزانین کە کار ناکات و پێویستمان بە ڕزگارکەرێکە بۆ لابردنی ئەو تاوانە. خودا بە دابینکردنی تاکە ڕزگارکەری ڕاستەقینە، مەسیح عیسا، چاکەی لەگەڵدا دەکەین. ئەگەر ڕزگاربوونەکە قبوڵ بکەین کە ئەو پێشکەشی دەکات، «دەبینە ڕاستودروستی خودا» لەو (2 کۆرنسۆس 5:21). مرۆڤ بە شێوەیەکی ناوازە دەتوانێت ڕزگار بکرێت! کتێبی پیرۆز لە هیچ شوێنێکدا باس لەوە ناکات کە خودا فریشتە یان ئاژەڵ ڕزگار دەکات!
بۆچی خودا ئەم چاکەیەی لەگەڵ مرۆڤایەتیدا کرد؟
تا ئێستا زۆرمان لەسەر ناوازەیی مرۆڤ قسە کردووە بەڵام وەڵامێکی ڕوونمان نەداوەتەوە بۆ پرسیارە کتێبی پیرۆزەکە، «مرۆڤ چییە، کە تۆ [خودا] بیری لێ دەکەیتەوە» (عیبرانییەکان 2:6). هەندێک وەڵامی نایاب لە کتێبی پیرۆزدا هەن:
- خودا «پڕ لە بەزەییە» (ئەفەسۆس 2:4).
- خودا بە «خۆشەویستییەکی گەورە» خۆشی دەوێین (ئایەتی 4).
- خودا دەیەوێت ئێمە «هاوڕێی» بین (یۆحەننا 15:14-15). ئیبراهیم، بۆ نموونە، «بە هاوڕێی خودا ناودەبرا» (یاقوب 2:23).
- خودا دەیەوێت ئێمە لەگەڵیدا بین لە «شکۆی هەتاهەتایی خۆیدا لە مەسیحدا» (1 پەترۆس 5:10).
- خودا ئێمەی «بە وێنەی خۆی» دروست کرد (پیداکردن 1:27).
- خودا بەدوای «پەرستکارانی ڕاستەقینەدا دەگەڕێت کە بە ڕۆح و ڕاستی دەیپەرستن» (یۆحەننا 4:23).
- لە هەتاهەتایەدا، دەتوانین بە تەواوی و بە شێوەیەکی ناوازە بیپەرستین!
تێبینییەکان
- وەرگیراوە لە ژمارە تایبەتەکەی Scientific American؛ «مرۆڤەکان، بۆچی ئێمە جیاوازین لە جۆرەکانی تر لەسەر ئەم هەسارەیە: ئەیلوولی 2018، ل.29-94. وتەکان لێیەوە وەرنەگیراون چونکە زۆربەی ڕوونکردنەوەکانی لەسەر پەرەسەندن دامەزراون. پەرەپێدانی پەرەسەندن مەبەستی ئەم وتارە نییە، چونکە دژی کتێبی پیرۆزە.
- ڤاین، و. ئی.؛ فەرهەنگی ڕوونکەرەوەی وشەکانی پەیمانی نوێ، بەرگی چوارەم، ل. 54. ئۆلیفانتس، ئەیلوولی 1952.
- فەرهەنگێکی نوێ و کورتکراوەی کتێبی پیرۆز، جی. مۆریش، 114 کامبەروێڵ ڕۆد، ئێس. ئی. ئێس. ل.66
