زێڕ، زیو و بڕۆنز
کتێبی پیرۆز ووشەی خودایە، بەڵام ئامانجی خودا لە نووسینی کتێبی پیرۆز ئێمەین نەک خۆی. بۆیە دەتوانین چاوەڕێ بکەین کە بە شێوەیەکی سادە تێبگەین، چونکە خودا هەوڵی نەداوە پەیامە سەرەکییەکەی بشارێتەوە. لە هەمان کاتدا، نووسینی خودایی ڕوونی دەکاتەوە کە ڕاستییەکی قووڵتر لە لاپەڕەکانیدا هەیە کە پێویستی بە گەڕان و بیرکردنەوە هەیە بۆ تێگەیشتن. جا خوێندنەوە و تێگەیشتنی ووشەکە بێت بە شێوەیەکی ڕووکەش یان هەڵکۆڵین بێت بۆ دۆزینەوەی گەوهەری بەنرخ، ئێمە پێویستمان بە ڕۆحی پیرۆزە.
چونکە کێ شتەکانی مرۆڤ دەزانێت جگە لە ڕۆحی مرۆڤ کە تێیدایە؟ بە هەمان شێوە، کەس شتەکانی خودا نازانێت جگە لە ڕۆحی خودا (1 کۆرنسۆس 2:11 NKJV).
بە لەبەرچاوگرتنی نووسەرەکەی، دەتوانین دڵنیا بین کە تەنانەت وردەکارییەکانی کتێبی پیرۆزیش هەرگیز بێ واتانین. کاتێک وردەکارییەک باس دەکرێت، خودا مەبەستێکی هەیە بۆی. ڕەنگە هەمیشە لە واتای ووشەیەک تێنەگەین، بەڵام نابێت گومان لە دانایی خودا بکەین؛ ئەو هیچ شتێک ناخاتە ناوەوە کە گرنگ نەبێت.
هەندێک جار کتێبی پیرۆز بە شێوەیەکی گشتی قسە دەکات، و پاشان دەزانین کە هەموو ئەوەی پێویستە بزانین پێمان وتراوە. جارەکانی تر وردەکاری تایبەت باس دەکرێن، کە دەبێت سەرنجی وردیان بدەینێ. بۆ نموونە، هەندێک ئایەت بە شێوەیەکی گشتی باس لە درەختەکان دەکەن، و هەندێکی تر ڕەنگە جۆرێکی دیاریکراوی درەخت باس بکەن، وەک درەختی سێو (گۆرانی سولەیمان 8:5). هەندێک گێڕانەوە باس لە زۆری ماسی دەکەن، هەندێکی تر ژمارەی ورد باس دەکەن – 153 لە یۆحەننا 21:11. لە چەند حاڵەتێکدا باس لە پەتەکان دەخوێنینەوە بەبێ جیاوازی؛ لە شوێنێکی تر پەتەکان وردەکاری زیاتریان هەیە، لەوانە «سوور» (یەشوع 2:21). هۆکارێک هەیە بۆ هەموو وردەکارییەک. بە لەبەرچاوگرتنی ئەمە، با ئێستا سەیری ئەوە بکەین کە کتێبی پیرۆز چی پێمان دەڵێت دەربارەی کانزا بەنرخەکانی زێڕ، زیو و بڕۆنز.
بیرۆکەی گشتی دەربارەی کانزا بەنرخەکان
لە گێڕانەوەی دروستکردنی سەرەتادا 1 دەخوێنینەوە دەربارەی سەرچاوەی ئەوەی لە دەوروبەرمان دەیبینین، بێ گوناه. خودا قسەی کرد، دابەشی کرد، شێوەی دا، دروستی کرد و دای نا، کە بووە هۆی: ڕووناکی و تاریکی؛ زەوی و ئاو؛ خۆر، مانگ و ئەستێرەکان؛ ئاژەڵ و ڕووەک؛ و مرۆڤایەتی. لە سەرەتادا 2 خودا «باخچەیەکی چاند» (ئایەتی 8)، و لێیەوە ڕووبارێک هاتە دەرەوە.
ئێستا ڕووبارێک لە عەدەنەوە هاتە دەرەوە بۆ ئاودانی باخچەکە، و لەوێوە دابەش بوو و بوو بە چوار سەرچاوەی ڕووبار. ناوی یەکەم پيشۆنە؛ ئەوەیە کە بە دەوری هەموو خاکی حەڤیلا دەسوڕێتەوە، کە لەوێ زێڕ هەیە (سەرەتا 2:10-11).
لە نێو زۆر سەرچاوەدا، خودا بە دانایی خۆی زێڕی دروست کرد و لە شوێنێک دای نا کە مرۆڤ بتوانێت بیدۆزێتەوە. بەڵام، ئەو زێڕی ئەوەندە دەگمەن کرد کە بەنرخ بێت. خودا فەرمووی زێڕی حەڤیلا «باش» بوو (ئایەتی 12). ڕەنگە بپرسین، بۆچی ڕووی زەوی بە زۆری پڕ نەکرد لە زێڕ؟ خودا ماددی نییە وەک ئێمە. هەروەها تێبینی دەکەین کە لە ڕووی زانستییەوە زێڕ تەنها 3 پرۆتۆن1 لە قوڕقوشمەوە دوورە، کە هیچ گرنگییەکی خۆی نییە.
نرخی زێڕ لە ئەنجامی ئەوەوە دێت کە خودا بەنرخی کردووە. خودا تەنها لەبەر ئەو گرنگییەی کە پێی داوە، نرخی زێڕ دەزانێت، و هەمان شت بۆ زیو، بڕۆنز یان هەر شتێکی تر دەچێت. ئێمە سەیری دەرەوەی شتەکان دەکەین و نرخیان سنووردار دەکەین بەوەی چەندە بۆ چاومان خۆشن یان بەهای دراوییان. بەڵام، زۆر زیاتر لەوە هەیە.
کاتێک خودا ویستی شێوازێکی شتە ئاسمانییەکان لەسەر زەوی دروست بکات، ڕێنمایی وردی بە موسا دا لەسەر چۆنیەتی دروستکردنی خێمەی پەرستن و هەر پێکهاتەیەک. خودا هەوڵی نەدەدا خەڵکەکەی سەرسام بکات بەم دیزاینە؛ هەموو شتێک گرنگییەکی بۆ خودا هەبوو، و ئەمەش هۆکارەکەیە کە موسا ڕێنمایی کرا کە بە تەواوی، بە وردی، یان «هەروا» (دەرچوون 25:9) شوێنی شێوازەکە بکەوێت. ئەو وردەکارییە تایبەتەکانی دابین کرد چونکە دیزاینەکە شتێکی نیشان دەدا کە تەنها ئەو دەیزانی، و ڕێکخستنی کۆتایی تەنها ئەوی دڵخۆش دەکرد ئەگەر بیری بهێنایەتەوە لەو گرنگییەی کە بە هەر شتێک دابووی.
بە پەیڕەوکردن، هەمان شت دەتوانرێت بۆ پەرستنی ئەمڕۆش بوترێت. نابێت وا بیر بکەینەوە کە ئێمە باشترین ڕێگا دەزانین بۆ دڵخۆشکردنی خودا. لێرەدا پێویست بە گومان نییە چونکە ئەو شێوازێکی پێداوین کە بە ڕوونی بۆی بەنرخە. ئایا پێمان وایە خودا زیاتر نرخی ئاوازە تەواوەکانی گۆرانیبێژێکی پیشەگەر دەزانێت وەک لە کەسێکی ئاسایی کە دەنگی بەرز دەکاتەوە بۆ ستایشکردنی خودا؟ ئایا خودا زیاتر سەرسام دەبێت بە مۆسیقای گرووپێکی پەرستن وەک لە گۆرانییەکی دڵسۆزانە کە بۆی بەرز دەکرێتەوە لە کاتی ئەنجامدانی کارێکی سادە یان تەنانەت ناخۆش؟ دەبێت هەموو بەهرەیەک کە خودا پێی داوین بۆ شکۆمەندی ئەو بەکار بهێنین، بەڵام با خۆمان فریو نەدەین بەوەی وا بیر بکەینەوە کە خودا نرخی شتەکان وەک ئێمە دەزانێت. ئەو دڵێکی ئارەزوومەندی دەوێت، کە ئێمە دەهێنێتە سەر ئەو سێ کانزایەی کە لە دروستکردنی خێمەی پەرستندا بوون: «قوربانییەک بۆ یەزدان لە نێو خۆتاندا ببەن. هەر کەسێک دڵێکی ئارەزوومەندی هەبێت، با وەک قوربانییەک بۆ یەزدان بیهێنێت: زێڕ، زیو و بڕۆنز» (دەرچوون 35:5).
زێڕ
زێڕ بە درێژایی مێژوو بە بەنرخ و گرانبەها دادەنرا. ئەمەش بەشێکی بەهۆی دەگمەنی و بێ گومان، بریقەدارێتییەکەیەوەیە. بەڵام وەک مەدالیای زێڕی خوازراو لە ئۆڵۆمپیاد یان ئەڵقەیەکی زێڕ کە وەک نیشانەی هاوسەرگیری دەدرێت، خودی شتەکە زۆرجار ئەوەندە گرنگ نییە وەک بارودۆخەکانی دەوروبەری چۆنیەتی بەدەستهێنانی.
وەک توخمێک، زێڕ زۆر سەرنجڕاکێشە. یەکێکە لە کەمترین کانزا کارلێککەرەکان و بەرگری لە هەموو تاقیکردنەوەکانی ترش دەکات کە کاریگەری لەسەر کانزاكانی تر هەیە، وەک زیو و مس. زێڕ زۆربەی کات کاریگەری لەسەر نییە، ئەمەش ڕێگامان پێدەدات زێڕ پاک بکەینەوە بە ڕزگاربوون لە هەموو شتێکی تر. ئەیوب لەمەدا ڕێنماییەکی زۆر پراکتیکی بینی بۆ ئەوەی چۆن خودا دەتوانێت ئەوەی کە بەهای ڕاستەقینەی تێدایە تاقی بکاتەوە:
بەڵام ئەو ڕێگای من دەزانێت؛ کاتێک تاقیم بکاتەوە، وەک زێڕ دەردەچم (ئەیوب 23:10).
زێڕ زۆر نەرم و شلۆقیشە – زیاتر لە هەر کانزایەکی تر. یەک گرام دەتوانرێت لێبدرێت بۆ پەڕەیەکی 1 مەتر چوارگۆشە، و تاڵەکان بە ئەستوورایی یەک گەردیلە دەتوانرێت دروست بکرێن.2 ئەمەش وای کردووە کە زێڕ بتوانرێت بچنرێتە ناو جلوبەرگی کاهینەکان (دەرچوون 28:5-8) و شێوەی پێبدرێت بۆ چرادانێک بە ڕازاندنەوەی جوانکاری (دەرچوون 25:31).
زێڕ یەکێک بوو لەو دیارییانەی کە بۆ منداڵ عیسا هێنران (مەتتا 2:11). لە نزیکەی هەموو شتەکانی ناو خێمەی پەرستن (دەرچوون 35-38)، لە پەرستگای سولەیمان (1 پاشایان 6)، و هەروەها ئۆرشەلیمی نوێ (بینین 21:18-21) بەکارهاتووە. باس لە خودایی و ڕاستودروستی خودایی دەکات. ئەی. جەی. پۆلۆک (1864-1957) ئەمەی ڕوون کردەوە بە وتنی، «[زێڕ] نموونەی خوداییە کاتێک ئاماژە بە مەسیح دەدات؛ نموونەی ڕاستودروستی خوداییە کاتێک لە پەیوەندیدا لەگەڵ مرۆڤەکاندا دەبینرێت. لە دەرچووندا هەر کاتێک زێڕ نموونەی خودایی بێت، هەمیشە 'زێڕی پاک'ە: کاتێک نموونەی ڕاستودروستی خودایی بێت، وشەی 'زێڕ' بەبێ وشەی 'پاک' بەکاردێت.» 3
لە خێمەی پەرستندا زێڕ زۆرجار لەگەڵ داردا بەکاردەهات. دارەکەی کە لە سندوقی پەیماندا بەکارهاتبوو، بە زێڕ داپۆشرابوو، لە ناوەوە و لە دەرەوە. زێڕ باس لە خودایی مەسیح دەکات، و دارەکە باس لە مرۆڤایەتی ئەو دەکات. خودا دڵخۆش دەبێت کە بیری مەسیح بکەوێتەوە کاتێک زێڕ دەبینێت. بۆ دووبارەکردنەوە، خودی زێڕ هیچ نییە بۆ خودا جگە لەوەی کە بیری دەهێنێتەوە. لە مەتتا 23:17 مەسیح ئەمەی پشتڕاست کردەوە:
گێل و کوێرەکان! چونکە کامیان گەورەترە، زێڕەکە یان پەرستگاکە کە زێڕەکە پیرۆز دەکات؟
بۆیە، کاتێک دەربارەی زێڕ دەخوێنیتەوە یان دەیبینیت، بیر لە مەسیح کوڕی خودا و ڕاستودروستی خودایی ئەو بکەرەوە!
زیو
«زیو بەزۆری وەک بەرهەمێکی لاوەکی مس، زێڕ و کانزاكانی تر بەرهەم دەهێنرێت.» 4 بەپێی وەرگێڕانی کتێبی پیرۆزەکەت، ڕەنگە تێبینی نەکەیت کە چەند جار زیو باس کراوە.
ڕێگایەک بۆ تێگەیشتن لە گرنگییەکەی ئەوەیە کە سەیری بەکارهێنانی بکەین لە دەرچوون 30:16، کە تێیدا زاراوەی «پارە» هەمان شتە لەگەڵ «زیو»:
پارەی کەفارەتی نەوەی ئیسرائیل وەردەگریت، و بۆ خزمەتی خێمەی کۆبوونەوەی دادەنێیت، بۆ ئەوەی ببێتە یادگارییەک بۆ نەوەی ئیسرائیل لەبەردەم یەزدان، بۆ ئەوەی کەفارەت بۆ خۆتان بکەن.
پارەی کەفارەت، یان پارەی فیدیە، ئەوە بوو کە هەموو نێرینەیەکی تەمەن 20 ساڵ و سەرووتر دەبوو بۆ خۆی بیدات. ئەم نرخە چەند بوو؟ نیو شاقل زیو بوو. گرنگ نەبوو چەند دەوڵەمەند یان چەند هەژار بوویت، بڕەکە هەمان شت بوو (ئایەتی 15). نیو شاقل چەندین جار لە کتێبی پیرۆزدا باس کراوە، و خودی یەزدان ئەمەی بە پیتەر دا بە بەکارهێنانی دراوەکە لە دەمی ماسییەکەوە (مەتتا 17:27؛ سەیری دەرچوون 30:12). زیو باس لە نرخی ڕزگاربوون دەکات.
نرخاندنی خودا بۆ ڕزگاربوون پەیوەندی بە پێگەی کۆمەڵایەتی، سامان، یان هیچ شتێکی لەو جۆرەوە نییە. نرخەکە هەمیشە پەیوەندی بە ڕاستودروستی خودا و ئەو دادگاییەی کە پێویستە هەیە. زیو وەک پەیوەندیدار بە زێڕەوە دەبینرێت، وەک لەگەڵ تەختەکانی خێمەی پەرستن کە بە زێڕ داپۆشرابوون و لە جووتێک لە بنکەی زیودا دانرابوون (دەرچوون 36:20-30). هەروەها پەیوەندی بە بڕۆنزەوە هەیە لە قۆڵف و بەندەکانی زیو بۆ ستوونەکانی بڕۆنزی حەوشەی دەرەوە (دەرچوون 38:10-19). تێبینی دەکەیت کە لە خێمەی پەرستندا ئەو شتانەی کە خودایی بوون زێڕ بوون، و ئەو شتانەی کە مرۆڤیی بوون لە بڕۆنز بوون. زیو پەیوەندی بە هەردووکیانەوە هەیە.
با هەرگیز وا بیر نەکەینەوە کە دەتوانین ڕزگاربوونمان بکڕین (زەبوور 49:8)، چونکە خودی زیوەکە بەها نەبوو، بەڵکو باس لە بەهایەکی بێ کۆتایی دەکرد کە لە جیاتی ئێمە دەدرا. مرۆڤایەتی یەزدانی بە 30 پارچە زیو دەفرۆشت (مەتتا 26:15). بەڵام، ئەو بەهایەی خودا لەسەر ڕزگاربوونمان دای نا خوێنی یەزدان عیسا بوو!
ئێوە بە شتە فەوتێنەرەکان، وەک زیو یان زێڕ... ڕزگار نەکران، بەڵکو بە خوێنی گرانبەهای مەسیح، وەک بەرخێک بێ عەیب و بێ پەڵە (1 پەترۆس 1:18-19).
ئەگەر لە میسرەوە بەرەو خاکی بەڵێندراو لەگەڵ نەوەی ئیسرائیل گەشتت بکردایە و سەیری سەرەوەی ستوونەکانی دەرەوەت بکردایە، زیوت دەبینی – ڕزگاری شتێک نییە کە ئێمە تەواومان کردبێت، بەڵکو لە خوداوە بوو، لە سەرەوە. ئەو کەمینەیەی کە دەیانتوانی بچنە شوێنی پیرۆز لە ناو پەردەکەدا دەیانتوانی زیو لە بنکی تەختەکاندا ببینن کە بە زێڕ داپۆشرابوون – بنەمای مامەڵەکانی خودا لەگەڵ ئێمە وەک باوەڕداران لەسەر کاری تەواوکراوی مەسیح دامەزراوە کە خوێنی خۆی ڕشت بۆ ڕزگارکردنمان.
بڕۆنز
بڕۆنز زاراوەیەکی گشتییە کە دەتوانرێت بۆ ئاماژەدان بە مس و تێکەڵەکانی بەکاربهێنرێت؛ ئەمە لە کتێبی پیرۆزدا هێندەی ئەمڕۆ ڕاستە. لە ڕووی تەکنیکییەوە، دەتوانین بڵێین کە بڕۆنز بەزۆری ئاماژە بە تێکەڵەیەک، یان گیراوەیەک، لە مس و قەڵای، یان تەنانەت ئەلەمنیۆم و مس دەکات. بڕاس تێکەڵەیەکە لە مس و زینک.
مس، کانزایەکی نەرمە، ئەمڕۆ بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکاردێت بەهۆی توانای باشی بۆ گەیاندنی کارەبا. بڕێکی زۆر مس لە زەویدا هەیە. هەرچەندە مەزەندە دەکرێت کە زیاتر لە نیوەی ئەو مسەی کە تا ئێستا کانزاکراوە لە 25 ساڵی ڕابردوودا بووە، بەڵام بە ڕێژەی بەرزی ئێستای کانزاکردن، بۆ چەند ملیۆن ساڵێکمان بەسە.5
کتێبی پیرۆز ئاماژە بە مس، یان بڕۆنز، وەک یەکەیەکی هەرزانی پارە دەکات (مەتتا 10:29)، بەڵام هەروەها دەیبینین کە بۆ دروستکردنی شتومەک وەک زرێپۆش بەکاردێت (1 ساموئیل 17:5-6؛ 1 پاشایان 14:27). بە ڕێنمایی خودا، موسا مارێکی لە چۆڵەوانیدا لەم ماددەیە دروست کرد (ژمارەکان 21:9). سەبارەت بە خێمەی پەرستن، ستوونەکانی حەوشەی دەرەوە، قوربانگای بڕۆنزی، و حەوزەکە هەموویان لە بڕۆنز دروست کرابوون.
تایبەتمەندی بەرگری گەرمی یەکێکە لە هۆکارە سەرەکییەکان کە بۆچی دەیبینین بۆ قوربانگای بڕۆنزی بەکاردێت، و ئەمەش ئەوەیە کە دەتوانێت یارمەتیمان بدات لە تێگەیشتن لە گرنگییەکەی. هەروەها، سەیری مارە «ئاگرینەکە» بکە (ژمارەکان 21:8)، کە خودا هەمان وشەی وەک «سێراف» بەکارهێنا – شێوەی تاکانەی «سێرافیم»، کە بوونەوەرە فریشتەییەکانن لە ئامادەبوونی پیرۆزی خودادا (ئیشایا 6:2,6). بە کۆکردنەوەی ئەم نموونانە، واتای پشت ماددەکە کۆدەکەینەوە: مس و تێکەڵە جۆراوجۆرەکانی بڕاس و بڕۆنز باس لە دادگایی یان هێزی دادگایی کردن دەکەن، و بە تایبەتی توانای مەسیح بۆ هەڵگرتنی دادگایی لە جیاتی ئێمە.
وەک چۆن موسا مارەکەی لە چۆڵەوانیدا بەرز کردەوە، بە هەمان شێوە دەبێت کوڕی مرۆڤ بەرز بکرێتەوە، بۆ ئەوەی هەر کەسێک باوەڕی پێی بێنێت لەناو نەچێت بەڵکو ژیانی هەتاهەتایی هەبێت (یۆحەننا 3:14-15).
کورتەی وانەکە
لێرەدا جوانی ئەوەی کە لەم سێ کانزایەدا هەیە: ئەوان شایەتی پەیامی ئینجیلن بە سادەیی خۆی.
- زێڕ – ستانداردی پیرۆزی ڕاستودروستی خودا پێوەرێکە بۆ هاوبەشی لەگەڵیدا، بەڵام ئێمە ناتوانین پێی بگەین.
- زیو – نرخێک درا بۆ هێنانی ئێمە بۆ لای خودا، بەڵام ڕاستی ئەمە بەو واتایە بوو کە دەبوو گوناه دادگایی بکرێت.
- بڕۆنز – مەسیح لە جیاتی ئێمە سزای خودای چەشت.
- کاتێک دەربارەی ئەم کانزا بەنرخانە دەخوێنیتەوە، بیر لەوە بکەرەوە کە خودا لەم ماددانەدا چی دەبینێت: مەسیح و کاری ڕزگارییەکەی!
پێش ئەوەی کۆتایی پێ بێنین
بڕاسی باش لە بڕۆنز یان تەنها بڕاس جیاوازە. وەشانی پەیمانی کۆنی ئەم دەربڕینە بڕاسی پۆڵیشکراوە، و جەختکردنەوە لەسەر دادگاییە. مسەکە جەختی لەسەر دەکرێتەوە بەڵام پۆڵیشکردنێکی ناوازە یان بریقەدارکردنێکی بۆ بەکاردێت. دانیال 10:6 دەڵێت،
جەستەی وەک بەڕیل بوو، ڕوخساری وەک دەرکەوتنی بروسکە، چاوەکانی وەک چرای ئاگر، قۆڵ و قاچەکانی وەک بڕۆنزی بریقەدار لە ڕەنگدا، و دەنگی وشەکانی وەک دەنگی جەماوەرێک بوو (سەیری یەحزەقیال 1:7).
وەرگێڕان لە پەیمانی نوێدا قورسە چونکە زیاتر باس لە دەرکەوتنی دەکات وەک لە پێکهاتەکەی. وشەکە بە واتای «سپییەتی» یان «بریقەدارێتی» دێت. زۆربەیان وەک تێکەڵەیەک لە سێ کانزاكە وەسفی دەکەن: زێڕ، زیو و مس. تەنها بۆ وەسفکردنی مەسیح بەکاردێت، و بە تایبەتی، قاچەکانی.
قاچەکانی وەک بڕاسی باش بوون، وەک ئەوەی لە کوورەدا پاڵاوترا بن، و دەنگی وەک دەنگی زۆر ئاو بوو (بینین 1:15، سەیری بینین 2:18).
بۆیە لەم زاراوەیەدا کە هەرسێ کانزاکەی لەخۆگرتووە، چیرۆکی ئینجیل دووبارە دەبێتەوە. خودا پیرۆز و ڕاستودروستە (زێڕ) و دەبێت دادگایی (بڕاس) ناڕاستودروستی بکات بەڵام ڕێگایەکی دابین کردووە بۆ ئەوەی نرخەکە بدرێت (زیو). چەند بەنرخە!
تێبینییەکان
- پێکهاتەی گەردیلەیی زێڕ 79 پرۆتۆن / ئەلکترۆن و 118 نیوترۆنە.
- زێڕ. ویکیپیدیا (https://en.wikipedia.org/wiki/Gold)؛ لە 13ی ئەیلوولی 2021 وەرگیراوە.
- فێرکاری نموونەیی خێمەی پەرستن. ئەی. جەی. پۆلۆک. (لە https://www.stempublishing.com/authors/pollock/Tabernacle.html وەرگیراوە، لە 13ی ئەیلوولی 2021).
- زیو. ویکیپیدیا (https://en.wikipedia.org/wiki/Silver)؛ لە 13ی ئەیلوولی 2021 وەرگیراوە.
- مس. ویکیپیدیا (https://en.wikipedia.org/wiki/Copper)؛ لە 13ی ئەیلوولی 2021 وەرگیراوە.
