هاوڕەگەزخوازی: هەندێک ڕاستی و تێبینی
وتارەکانی هەواڵ، لێکدانەوەکانی تەلەفزیۆن و لێکۆڵینەوەکان دەربارەی بابەتە «گەرمەکان»ی دەوروبەری هاوڕەگەزخوازی نزیکەی هەمیشە لایەنگری کەسی و بۆچوونی بەهێز دەوروژێنن. بەڵام کەسی بیرکەرەوە دەیەوێت ڕاستییەکانی هەبێت، نەک تەنها بۆچوون. بۆ بەدەستهێنانی ڕاستییەکان دەربارەی هاوڕەگەزخوازی، دوو دەروونناس کە زۆر لێهاتوون، ستانتۆن جۆنز و مارک یارهۆس،
لێکۆڵینەوەیەکیان ئەنجامدا کە ستانداردە پیشەییەکانی ئەمڕۆ دەگرێتەوە بە شێوەیەک کە لێکۆڵینەوەکانی تری ئێستا نایگرنەوە. کارەکەیان بووە هۆی کتێبێک بە ناوی «Ex-Gays: A Longitudinal Study Of Religiously Mediated Change In Sexual Orientation» (Intervarsity Press, ’07). خوێندنەوەی ئەم کتێبە هانی دام ئەم وتارە بنووسم بەو هیوایەی کە بۆ خوێنەران بەسوود بێت.
کێشەکە
بە کەمترین بەڵگەی بەهێز، زۆربەی دەروونناسەکان گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی: کە ئەو کەسانەی هەوڵ دەدەن ئاراستەی سێکسی خۆیان بگۆڕن لە ڕاستیدا نەخۆشی دەروونییان هەیە؛ کە «هاوڕەگەزخوازی ناگۆڕێت»؛ و کە «هەر هەوڵێک بۆ دروستکردنی گۆڕانکاری بە ناچاری زیانبەخشە» (ل. 36,17). لە لایەکی ترەوە، زۆرێک لە مەسیحییە پارێزگارەکان بە هەمان شێوە توندڕەون لەسەر ئەوەی کە ئاراستەی هاوڕەگەزخوازی بە شێوەیەکی خۆکارانە لەگەڵ ڕزگاربووندا نامێنێت، واتە، لەدایکبوونەوەی نوێ لە مەسیحدا.
ڕوون نییە بە تەواوی مەبەست لە «ئاراستەی سێکسی» چییە و مەبەست لە «گۆڕینی» چییە (ل. 197). هەروەها «ناڕوونی» هەیە لە پێناسەکردنی «کێ هاوڕەگەزخوازە و کێ نییە ... و هاوڕەگەزخوازی چییە» (ل. 196).
دوو لە مشتومڕاویترین و جێگەی پرسیارترین پرسیارەکانی سەردەمی ئێمە ئەمانەن: ئایا گۆڕینی ئاراستەی سێکسی بۆ خەڵک مومکینە، و ئایا هەوڵدان بۆ گۆڕانکاری بە ئەگەری زۆر زیانبەخشە؟ نووسەران وەڵامی کاتییان بۆ ئەم پرسیارانە دۆزییەوە و بە شێوەیەک پێشکەشیان دەکەن کە هەردوو پیشەوەر و کەسی ئاسایی بتوانن ئاگادار بن، بە تایبەتی بە سێ بەشی یەکەم و دەرئەنجامەکانیان.
لێکۆڵینەوە و ئەنجامەکان
بە پێچەوانەی چاوەڕوانی زۆربەی دەروونناسەکان، لێکۆڵینەوەکە دەریخست کە گۆڕینی ئاراستە بە ڕاستی مومکینە و هەوڵدان بۆ دروستکردنی هیچ زیانێکی ئاشکرای نەبووە. نووسەران دەریانخست کە ئەو ڕێگایەی بەکارهاتووە، کە بریتییە لە خزمەتگوزارییەکانی Exodus International (ل. 7072)، سەرکەوتنی بە ڕێژەی 38% لە دوو پۆلەکەیاندا (گۆڕان و پاکیزەیی) بەدەستهێناوە و تەنها 12% ئەنجامی نەرێنی ڕاستەقینەی هەبووە. لێکدانەوەی نووسەران: «ڕەنگە جێگەی سەرنج بێت کە ئەوەی ئێمە بە شکستمان دەزانی، واتە، بەردەوامبوون لە باوەشگرتن بە ئاراستەی سێکسی هاوڕەگەز، لەلایەن زۆربەی دەروونناسەکانی ئەمڕۆوە وەک ئەرێنیترین ئەنجام سەیر دەکرێت» (ل. 370). ئەم ئەنجامانە لە چارەسەری دەروونی یان چارەسەری دەرمانیدا بە ڕێزدار دادەنرێن (ل. 369).
مەسیحییەکان دەبێت ئاگادار بن کە وادیارە هەموو کەسێک ناتوانێت بگۆڕێت، و هەموو ئەوانەی کە گۆڕانکاری بۆ ناهاوڕەگەزخوازی ڕادەگەیەنن بەو شێوەیە نامێننەوە. بەڵام، نووسەران بە توندی ئەو بۆچوونە ڕەت دەکەنەوە کە هەر دووبارەبوونەوەیەکی ڕاکێشانی هاوڕەگەز واتای ئەوەیە کە کەسەکە «بە ڕاستی نەگۆڕاوە» (ل. 372-373).
وەڵامەکان بۆ ڕاستییەکان
هەموو وەڵامەکان بۆ هاوڕەگەزخوازی لەلایەن کەنیسەکان و تاکەکانەوە دەبێت لەسەر بنەمای ڕاستییەکان و وەرگرتنی نووسینە پیرۆزەکان بێت وەک «ئیلهام وەرگیراو لە خوداوە» (2 تیمۆساوس 3:16). وەڵامەکان نابێت بە هیچ شێوەیەک کاریگەر بن بەوەی کە تەنها بۆچوونی بەهێزی کەسانی زۆر کاریگەرن. لەبەر ئەوەی نووسینە پیرۆزەکان بە تایبەتی پاکیزەیی وەک شێوازێکی ژیان بۆ ناهاوڕەگەزخوازە بێ هاوسەرەکان ستایش دەکات (1 کۆرنسۆس 7:8-9)، پاکیزەیی دەبێت وەک ستراتیژییەک بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ڕەفتاری هاوڕەگەزخوازی و ئارەزووەکان قبوڵ بکرێت (ل. 54-55). چالاکبوونی سێکسی بۆ دڵخۆشی یان تەواوی پێویست نییە، و پۆڵس و بە تایبەتی عیسا نموونەی نایابی ئەم ڕاستییەن.
ڕەفتار و ئارەزووەکانی هاوڕەگەزخوازی، لەگەڵ زۆر شتی تری لەو جۆرە کە لە گالاتیا 5:19-21 ئاماژەیان پێکراوە، لە سروشتی گوناهبارەوە سەرچاوە دەگرن – سروشتێک کە هەموومان هومانە. تێبینی ئەوە بکە کە «تاوانبارانی هاوڕەگەزخواز،» نەک تەنها ئەوانەی کە ئارەزووی ئەوەیان هەیە، لە 1 کۆرنسۆس 6:9-11 بە «خراپەکار» ناودەبرێن. ڕەفتارە کە وەک گوناه مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، لە هەردوو پەیمانی کۆن (لێڤییەکان 18:22؛ 20:13) و نوێ (ڕۆما 1:26,27)، کە تێیدا ڕوون کراوەتەوە کە قەدەغەکردنەکە نەک تەنها بۆ پیاوان بەڵکو بۆ ژنانیش دەگرێتەوە.
ڕەفتاری هاوڕەگەزخوازی گوناهی لێخۆشنەبوو نییە. دانپێدانانی ڕاستگۆیانەی هەر گوناهێک وای لێدەکات کە خودا بتوانێت «لە گوناهەکانمان خۆش بێت و لە هەموو ناڕاستییەکان پاکمان بکاتەوە» (1 یۆحەننا 1:9). تێبینی ئەوە بکە کە هاوڕەگەزخوازە لێخۆشبووەکان بەشێک بوون لە کۆبوونەوەکەی کۆرنسۆس. وەک هەموو باوەڕدارانی تر، ئەوان «شۆرابوونەوە ... پیرۆز کرابوون ... ڕەوا کرابوون بە ناوی خوداوەند عیسا و بە ڕۆحی خودامان» (1 کۆرنسۆس 6:11). مەحکومکردنی هەموو هاوڕەگەزخوازەکان، وەک چۆن لە «ڕێبازی ڕق لێبوونەوەی هاوڕەگەزخوازان»ی هەندێک مەسیحیدا دەکرێت، بە دڵنیاییەوە دژی نووسینە پیرۆزەکانە.
بەڵام چی دەبێت ئەگەر باوەڕدارێک کە ڕاکێشانی هاوڕەگەزخوازانەی هەیە، خۆی بداتە دەست تاقیکردنەوەکە؟ لەبەر ئەوەی هەموومان کات بە کات خۆمان دەدەینە دەست تاقیکردنەوەکان، دەبێت وەڵامی کەسێکی لەو جۆرە بدەینەوە وەک چۆن وەڵامی کەسێک دەدەینەوە کە خۆی دەداتە دەست ڕاکێشانی ناهاوڕەگەزخوازانە و داوێنپیسی یان زینا دەکات. جا مەسیحییەک چاوچنۆک بێت یان حەز بە شتی خەڵک بکات یان سەرخۆش بێت یان ئالوودە بێت یان فێڵباز بێت یان درۆزن بێت یان قسەخۆش بێت یان بوختانچی بێت یان کەم و کوڕی دۆزەرەوە بێت، دەبێت بە شێوەیەکی نووسینە پیرۆزەکان مامەڵە لەگەڵ هەریەکەیاندا بکەین (1 کۆرنسۆس 5:11-13؛ مەتتا 18:15؛ لۆقا 17:3-4). کاتێک کەسێک لە کەنیسەدا دەبینین کە هەر یەکێک لەم شتانە دەکات، بەرپرسیارێتی ئێمەیە کە هەوڵ بدەین «بە نەرمی ئەو کەسە بگەڕێنینەوە» (گالاتیا 6:1). مەبەستی خودا ئەوەیە کە تۆبە دروست بکات؛ ئامانجی گەڕاندنەوەیە نەک دەرکردن.
خودا دەیەوێت هەموومان «بە ڕۆح بژین و ... ئارەزووەکانی سروشتی گوناهبار جێبەجێ نەکەین» (گالاتیا 5:16). بەڵام ئەو داوا ناکات کە هەرگیز گوناه نەکەینەوە بۆ ئەوەی ڕزگار بمێنینەوە، و ئێمەش نابێت! دەبێت ئارامگر و تێگەیشتوو بین، بەبێ ئەوەی ڕەفتاری گوناه قبوڵ بکەین (2 تیمۆساوس 2:25).
یارمەتی بۆ ڕاکێشانی هاوڕەگەزخوازانە
هەر کەسێک کە تووشی ڕاکێشانی هاوڕەگەزخوازانە دەبێت، هەرچەندە بە ڕاستگۆیانە ئارەزووی گۆڕینی ڕەفتارەکەی/کچەکەی دەکات، ڕەنگە نەتوانێت بەبێ یارمەتی ئەوە بکات. ئەگەر کەسێک بڕیار بدات داوای یارمەتی پیشەیی بکات، دەبێت داوای ڕاوێژکارێکی مەسیحی بکات کە فێرکردنەکانی نووسینە پیرۆزەکان قبوڵ بکات. هەندێک لە پسپۆڕانی تەندروستی دەروونی دڵسۆز نین بۆ باوەڕەکانی مەسیحییە پارێزگارەکان (ل. 43-44). یارمەتیش دەتوانرێت لە «خزمەتگوزارییە ئایینییەکان کە خزمەتگوزاری پێشکەش دەکەن بەوانەی کە لەگەڵ هاوڕەگەزخوازیدا خەبات دەکەن» داوا بکرێت. هەندێک لەمانە لە لاپەڕە 63ی کتێبەکەدا لیست کراون. جێگەی سەرنجە Exodus International، ڕێکخراوێکی گشتگیر و نێوان کەنیسەییە کە پەیوەندی بەم کێشەیەوە هەیە (ل. 68, 70).
دەرئەنجام
نە هاوڕەگەزخوازەکان و نە ئەوانەی کە گرنگییان پێدەدەن نابێت بێ هیوا بن. خوداوەند خزمەتکارانی هەیە کە دەسەڵاتی پێداون بۆ یارمەتیدان لەم کارە گەڕاندنەوەیەدا بە خۆشویستنی ئەم باوەڕدارە خەباتکارانە و هاندانیان بۆ جێگرتنەوەی ڕەفتاری هاوڕەگەزخوازی بە ڕەفتاری خودایی لە کاتی پرۆسەی گەڕاندنەوەدا. نابێت تەنها هەوڵ بدەین لە کەنیسەکانمان دەریان بکەین.
با وەک فەریسییەکان نەبین کە خۆیان بەوەندە تەندروست دەروونی دەزانی کە پێویستیان بە پزیشک نەبوو (مەتتا 9:10-13). بەڵام با ئاگادار بین کە نەکەوینە ناو هەر «گوناهێک کە بە ئاسانی دەمانگرێت» (گالاتیا 6:1؛ عیبرانییەکان 12:1). و بیرمان بێت کە هەڵوێستی فەریسییەکان لە خوداوەندمانەوە ستایشی نەهێنا، بەڵکو سەرزەنشت.
تێبینی کۆتایی
- ستانتۆن جۆنز پرۆفیسۆری دەروونناسییە لە کۆلێژی ویتۆن (ئیلینۆی)، خاوەنی دکتۆرای دەروونناسی کلینیکییە لە زانکۆی ویلایەتی ئەریزۆنا. ئەو نووسەری پێنج کتێب و چەندین وتارە کە پەیوەندییان بەم بابەتەوە هەیە. مارک یارهۆس پرۆفیسۆری دەروونناسییە لە زانکۆی ڕیجێنت (ڤیرجینیا)، خاوەنی دکتۆرای دەروونناسی کلینیکییە لە کۆلێژی ویتۆن. ئەو نووسەری چەندین وتارە کە پەیوەندییان بەم بابەتەوە هەیە.
- هەموو ئاماژەدان بە لاپەڕەکان بۆ ئەوانەن کە لەم کتێبەدان.
