ئانتارکتیکا ئەمڕۆ نزیکەی بە تەواوی بە سەهۆڵ داپۆشراوە، هەروەها زۆربەی گرینلاندیش.
بەڵام ئایا دەزانیت ئەو چینە گەورەیەی سەهۆڵ لە زۆر شوێنی تردا هەبووە، وەک باشووری ئەفریقا، ئیتاڵیا، تاسمانیا (ئوسترالیا) و تەنانەت ئۆهایۆ (ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا)؟ ئەو سەهۆڵە لە کوێوە هاتووە و بۆ کوێ چووە؟ سەهۆڵ، سەهۆڵ و سەهۆڵی زیاتر.
نزیکەی ٤٥٠٠ ساڵ لەمەوبەر، خودا گوناهی مرۆڤایەتی بە کارەساتێکی ئاوی گشتگیر حوکم دا (پەیدابوون ٦-٩). زۆرێک لە زانایان کە باوەڕیان بە کتێبی پیرۆز هەیە ڕوونیدەکەنەوە کە ئەم لافاوە بارودۆخی گونجاوی بۆ دروستبوونی چینە گەورەکەی سەهۆڵ دابین کردووە.
لە سەرەتای لافاوەکەدا کاتێک «کانیاوەکانی قووڵایی گەورە» شکێنران، ئاوی گەرم لە ناو زەوییەوە ڕژایە ناو زەریاکان، لە کۆتاییدا وشکانی داپۆشی.
لە کۆتایی لافاوەکەدا، ئاوەکان لە وشکانییەوە بۆ ناو زەریاکان ڕۆیشتن. بەڵام هێشتا گەرمتر بوون لەوەی ئەمڕۆ هەن بەهۆی هەموو چالاکییە گڕکانەییەکانەوە کە بەهۆی شکاندنی «کانیاوەکان» و جووڵەی وشکانییەکانەوە دروست ببوون.
بەهۆی گەرمتربوونی، ئاوی زەریاکان خێراتر هەڵدەچوو لەوەی ئەمڕۆ هەڵدەچێت. هەورەکانی هەڵمی ئاو دروست بوون و بەسەر وشکانیدا جووڵان، وەک ئەوەی ئەمڕۆ لە ڕاپۆرتەکانی کەشوهەوادا دەیبینین. بەڵام ئەم هەورانە گەورەتر بوون، ئاوی زیاتریان هەڵگرتبوو، لە هەورەکانی ئەمڕۆ، چونکە هەڵمژینی زیاتر لە زەریاکانەوە هەبوو. بۆیە، لە ساڵانی دوای لافاوەکەدا بەفر و بارانێکی زۆر زیاتر هەبوو.
هەروەها، بەفر بەسەر ناوچەیەکی زۆر گەورەتردا باری لەو شوێنانەی کە ئەمڕۆ بەفریان نییە. ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە گڕکانەکان بڕێکی زۆر تۆزی وردیان بەرز فڕێ دابووە ناو هەواوە کە گەرمای خۆر لە زەوی گیرابوو. بۆیە ئەو شوێنانەی کە ئەمڕۆ گەرم بوون، ئەوکات زۆر ساردتر بوون.
لەگەڵ هەموو تۆزی گڕکان و هەورەکان کە وشکانییان سارد ڕاگرتبوو، بەفرەکەی سەر زەوی لە هاویندا نەتوایەوە. لەبری ئەوە، بوو بە سەهۆڵ، و وردە وردە چینە سەهۆڵینە ئەستوورەکانی دروست کرد کە لە کۆتاییدا نزیکەی یەک لەسەر سێی وشکانی سەر زەوییان داپۆشی!
دوای چەندین ساڵ، زەریاکان سارد بوونەوە. بۆیە بە هەڵمژینی کەمتر؛ بەفرێکی کەمتر باری. هەروەها، گڕکانەکان هێندە چالاک نەبوون و تۆزەکە پاک کرایەوە، ڕێگەی بە گەرمای خۆر دا کە بەفر و سەهۆڵەکە لە هەر هاوینێکدا بتوێنێتەوە. لە کۆتاییدا، «سەردەمی بەستەڵەک» کۆتایی هات.
بە گشتی، سەردەمی بەستەڵەک نزیکەی ٧٠٠ ساڵی خایاند - ٥٠٠ ساڵ بۆ دروستبوون و ٢٠٠ ساڵ بۆ توانەوە.
هەندێک لە بەشەکانی جیهان هێشتا بە سەهۆڵ داپۆشراون، بەتایبەتی لەسەر و نزیک شاخە بەفراوییەکان. زۆرجار سەهۆڵەکە بە هێواشی بەسەر لێژاییەکاندا دەجووڵێت. ئەم گڵێشەرانە، وەک ناویان لێ دەنرێت، ئەو بەردانە دەهاڕن کە بەسەریاندا دەخزێن، دۆڵی شێوە U دروست دەکەن، نیشانەی شیاردار لە دوای خۆیان بەجێ دەهێڵن، و هەروەها کۆمەڵێک بەردی شکاو بە دوورییەکی زۆر دەگوازنەوە. هەر بۆیەشە دەزانین کە دەبێت جارێک چینە سەهۆڵینە زۆر گەورەترەکان هەبووبن لەوەی ئەمڕۆ هەن. ئێمە دۆڵی شێوە U، نیشانەی شیاردار و کۆمەڵێک بەردی وردکراو و گابەرد لە زۆر شوێنی جیهاندا دەبینین.
کتێبی پیرۆز باس لە یەکێک لە نەوەکانی نوح (پیاوێک بە ناوی ئەیوب) دەکات، کە ڕەنگە کاریگەرییەکانی سەردەمی بەستەڵەکی ئەزموون کردبێت. خودا لە ئەیوبی پرسی، «سەهۆڵ لە سکی کێوە هات؟ و سەهۆڵبەندی ئاسمان، کێ باوکی بوو؟ ئاوەکان وەک بەرد شاراوەن، و ڕووی قووڵایی بەستووە» (ئەیوب ٣٨:٢٩-٣٠).
