بەخێربێن بۆ دووەمین کۆبوونەوە و فێرکردنی ڤیدیۆیی لەژێر ناونیشانی، "کتێبی پیرۆزی سەرسوڕهێنەرمان." ئەمڕۆ، دەمانەوێت تیشک بخەینە سەر پەیمانی کۆن، و دەمەوێت دەست بکەم بە خوێندنەوەی ئایەتێک لە لوقا بەشی ٢٤ و ئایەتی ٣٢. و ئەوان، ئەو دوو قوتابییە، بە یەکدییان گوت، "ئایا دڵمان لە ناوماندا نەدەسووتایەوە کاتێک لە ڕێگا قسەی لەگەڵ دەکردین و کاتێک کتێبی پیرۆزی بۆ دەکردینەوە؟" چوارچێوەکە ڕوونی دەکاتەوە کە لێرەدا مەبەست پەیمانی کۆنە. کتێبی پیرۆز لێرەدا، واتە، پەیمانی کۆن.
ئێستا، ئێمە دەزانین پەرتووکی پیرۆز ئەم دوو بەشەی هەیە: پەیمانی کۆن و پەیمانی نوێ. ڕەنگە بیرتان بێت دوایین جار پێشتر وتمان کە پەیمانی کۆن مامەڵە لەگەڵ گەلی زەمینی خودا و پڕۆژە زەمینییەکانی خودا دەکات، واتە ڕاوێژی خودا بۆ ئەم زەوییە. پەیمانی کۆن، بە ٣٩ کتێبەکەیەوە، زیاتر لە ٢٠ نووسەری جیاوازی هەیە. زۆربەی بە زمانی عیبری نووسراوە، و کۆی گشتی ماوەی نزیکەی ٤٠٠٠ ساڵ دەگرێتەوە، کە بە دروستکردنی ئاسمان و زەوی دەست پێدەکات و بەو پاشماوەیەی ئیسرائیل کۆتایی دێت کە لە دیلی بابلی گەڕانەوە. کتێبەکە نووسراوە، ببورن، پەیمانی کۆن لە نێوان ١٤٠٠ پێش مەسیح و نزیکەی ٤٥٠ پێش مەسیح نووسراوە، واتە لە ماوەی نزیکەی ١٠٠٠ ساڵدا.
جولەکەکان ئەم کتێبە، پەیمانی کۆن، دابەش دەکەن بۆ سێ بەش. ئەم سێ بەشە پێیان دەوترێت تەورات، پێغەمبەران، و نووسینەکانیان. تەورات: ئەمانە پێنج کتێبەکەی موسان. پێغەمبەران کتێبە مێژووییەکان و پێغەمبەرانیش لەخۆدەگرێت. و نووسینەکان کتێبانێکن وەک زەبوورەکان، پەندەکان، عەزرا، و نەحەمیا. لە کتێبە پیرۆزە مۆدێرنەکانماندا، بە شێوەیەکی ئاسایی چوار بەشمان لە پەیمانی کۆندا هەیە. بەشی یەکەم دووبارە، پێنج کتێبەکەی موسا، کە پێی دەوترێت تەورات. پاشان دووەم، کتێبە مێژووییەکانمان هەیە. یەکەم کتێبی یەشوعە، و کۆتا کتێبی ئەستێرە. و پاشان سێیەم، کتێبە شیعرییەکانمان هەیە: ئەیوب، زەبوورەکان، تا گۆرانی گۆرانییەکان. و چوارەم، پێغەمبەرانمان هەیە، و بە شێوەیەکی ئاسایی دووبارە دابەشیان دەکەین یان جیاوازی دەکەین لە نێوان پێغەمبەرە گەورەکان و پێغەمبەرە بچووکەکان: ئەوانەی کتێبی درێژیان نووسیوە، پێغەمبەرە گەورەکان، و ئەوانەی کتێبی بەراوردکاری بچووکیان نووسیوە، کە پێیان دەوترێت پێغەمبەرە بچووکەکان.
# پەیمانی کۆن دەربارەی چییە؟
ئێستا، بێگومان، لە دوو خولەکدا قسەکردن دەربارەی ناوەڕۆکی پەیمانی کۆن قورسە، بەڵام با هەوڵبدەم زۆر بە کورتی ئەوە بکەم. پەیمانی کۆن سەرەتا بە پەیدابوون دەستپێدەکات، و لە یازدە بەشی یەکەمدا ئێمە ٢٠٠٠ ساڵی یەکەمی مێژووی مرۆڤایەتی وەردەگرین، کە بە دروستکردن دەستپێدەکات و بە کوڕەکانی نووح کۆتایی دێت. پاشان لە پەیدابوون ١٢ بۆ ١٥، ئێمە ڕەگ و ڕیشە یان سەرچاوەی ئیسرائیل، مێژووی باوکسالارەکان: ئیبراهیم، ئیسحاق، یاقوب، و یوسف وەردەگرین. و پاشان لە دەرچوونەوە تا کۆتایی پەیمانی کۆن، تۆ مێژووی گەلی زەمینی ئیسرائیلت هەیە، کە ٢٠٠٠ ساڵی دیکە دەگرێتەوە. کەواتە تۆ پەرتووکی پەیدابوونت هەیە، ٢٠٠٠ ساڵ، و پاشان دەرچوون تا دوا پەرتووکی پەیمانی کۆنت هەیە، نزیکەی ٢٠٠٠ ساڵی دیکە. ئەوە بە گشتی ٤٠٠٠ ساڵ پێش لەدایکبوونی عیسای مەسیح دەکات.
ئێستا، مێژووی ئیسرائیل دەکرێت بەسەر حەوت بەشدا دابەش بکرێت. یەکەم، ئیسرائیل لە ژێردەستەییدا بوو لە میسر. پاشان دووەم، ئیسرائیل لە بیاباندا بوو لەژێر ڕێنمایی خودا. سێیەم، ئیسرائیل لە خاکەکەدا بوو لەژێر دەسەڵاتی یەشوع و دادوەرەکان. پاشان چوارەم، ئیسرائیل وەک شانشینێکی یەکگرتوو بوو لەژێر دەسەڵاتی سێ پاشای یەکەمیان: شاول، داود، و سولەیمان. پاشان پێنجەم، شانشینە دابەشبووەکە: دوو هۆزەکەی یەهودا و بنیامین، و دە هۆزەکە. پاشان شەشەم، ٧٠ ساڵی دیلێتی لە بابل. و پاشان بەشی حەوتەم و کۆتایی دوای دیلێتییەکەیە: کتێبەکانی عەزرا و نەحەمیا، و دوا پێغەمبەرەکان کە لە پەیمانی کۆندا هەن.
بۆچی ئێمە پەیمانی کۆن دەخوێنینەوە؟
ئێستا، بۆچی پەیمانی کۆن دەخوێنینەوە؟ ئێمە مەسیحین، بەرەکەتەکانمان لە پەیمانی نوێدا دەدۆزینەوە، بەڵام بۆچی پەیمانی کۆن دەخوێنینەوە؟ بۆچی گەورە عیسای مەسیح چاوەکانی قوتابیەکانی کردەوە بۆ ئەوەی پەیمانی کۆن تێبگەن؟ هاوڕێیانی خۆشەویست، پەیمانی کۆن بۆ ئێمە گرنگە. ئەوە بەشێکە لە کتێبی پیرۆزی ئیلهامپێدراوی خودا، بۆیە دەبێت ئێمەش پەیمانی کۆن بخوێنینەوە.
سەرەتا، تۆ فێرکردنی مێژوویی لە پەیمانی کۆندا وەردەگریت، فێرکردنێکی مێژوویی بەڵام لە ڕوانگەیەکی ئیلاهییەوە. دووەمیش، تۆ زۆر فێرکردنی پێغەمبەرایەتی لە پەیمانی کۆندا وەردەگریت دەربارەی داهاتووی ئیسرائیل لە سەردەمی هەزار ساڵەییدا، دەربارەی داهاتووی مەسیح کاتێک وەک گەورەی گەورەکان و پاشای پاشاکان قبوڵ دەکرێت و لە شانشینە سەرسوڕهێنەرەکەی دادپەروەری، ئاشتی، و ڕاستودروستیدا فەرمانڕەوایی دەکات.
بەڵام سێیەم، تۆ فێرکردنی کرداری زۆر لە پەیمانی کۆندا بەدەست دەهێنیت، و من تەنها دەمەوێت سەرنجتان بۆ ئایەتێک لە ڕۆما بەشی ١٥ ڕابکێشم، کە لەم چوارچێوەیەدا زۆر گرنگە. ڕۆما ١٥ ئایەتی ٥، دەڵێت: "چونکە هەموو ئەو شتانەی پێشتر نووسراون،" واتە لە پەیمانی کۆندا، "بۆ فێرکردنی ئێمە نووسراون، تاکو لە ڕێگەی خۆڕاگری و لە ڕێگەی هاندانی نووسراوەکانەوە،" پەیمانی کۆن، "هیوامان هەبێت." ئەمە زۆر ڕوونی دەکاتەوە: پەیمانی کۆن بۆ فێرکردنی کرداریی ئێمە دراوە.
با بگەڕێمەوە سەر ئایەتێکی تر لە یەکەم قۆرینتیۆس بەشی 10، و دەخوێنینەوە یەکەم قۆرینتیۆس بەشی 10 ئایەتی 6: "بەڵام ئەم شتانە ڕوویاندا،" ئەو شتانەی بەسەر ئیسرائیلدا هاتن، "وەک نموونە بۆ ئێمە، بۆ ئەوەی دوای شتی خراپ نەکەوین." و دواتر لە ئایەتی 11دا: "ئێستا هەموو ئەم شتانە بەسەر ئەواندا هاتن،" خەڵکی پەیمانی کۆن، "وەک نموونە و نووسراون بۆ ئاگادارکردنەوەمان، ئێمەی کە کۆتایی سەردەمەکانمان بەسەردا هاتووە."
کەواتە ئێمە فێرکردنی کرداری زۆرمان هەیە لە پەیمانی کۆندا بۆ ژیانی کەسیی خۆمان، بۆ ژیانی هاوسەرگیریمان، بۆ ژیانی خێزانیمان، بۆ ژیانی کۆبوونەوەمان. نموونەکانت دەست دەکەوێت لە پەیمانی کۆندا: نموونەی ئەرێنی، هەنگاوەکان کە دەبێت شوێنیان بکەوین، بەڵام هەروەها نموونەی نەرێنی بۆ ئامۆژگاریمان، و نابێت شوێنیان بکەوین. کەواتە پەیمانی کۆن زۆر بابەتی کرداری ڕوون دەکاتەوە کە لە پەیمانی نوێدا پەرەیان پێدراوە.
هۆکاری چوارەم بۆچی دەبێت پەیمانی کۆن بخوێنینەوە ئەوەیە کە لە پەیمانی کۆندا زۆر ڕوونکردنەوەمان دەست دەکەوێت بۆ ڕاستییەکانی پەیمانی نوێ. دەربارەی جۆرەکانمان خوێندووەتەوە؛ زمانێکی وێنەیی لە پەیمانی کۆندا هەیە بۆ ئەوەی یارمەتیمان بدات باشتر لە فێرکردنی مەسیحی تێبگەین. تەنها یەک نموونە دەهێنمەوە: کتێبی دەرچوون ئەوە ڕوون دەکاتەوە، واتە بۆمان ڕوون دەکاتەوە، تەواوی پلانی ڕزگاری خودا، کڕینەوە بە خوێن، کڕینەوە بە هێز. ئەوە بە ڕوونی لە کتێبی دەرچووندا وێنەکێشراوە.
بەڵام هۆکارێکی چوارەم، پێنجەم هەیە بۆچی دەبێت پەیمانی کۆن بخوێنینەوە، و ئەوەش لووتکەکەیە: بۆچی پەیمانی کۆن باسی مەسیح دەکات. تەنها لە یۆحەننا بەشی پێنج دەخوێنمەوە کە خوداوەند عیسا خۆی دەفەرموێت لە یۆحەننا ٥ ئایەتی ٣٩: "ئێوە پشکنین بۆ نووسراوەکان دەکەن، چونکە پێتان وایە ژیانی هەتاهەتاییتان تێدایە؛ و ئەمانەش ئەوانەن کە شایەتی من دەدەن." پەیمانی کۆن شایەتی دەدات، گەواهیدەری مەسیحە. و بەو دوو قوتابییە کە دەچوونە عیماوس، خوداوەند عیسای مەسیح هەموو شتێکی بۆ ڕوون کردنەوە لە نووسراوەکاندا دەربارەی خۆی. پەترۆس باسی پێغەمبەرانی پەیمانی کۆن دەکات کە باسی ئازارەکانی مەسیح دەکەن و شکۆمەندییەکانی دوای ئەوە.
کەواتە لە پەیمانی کۆندا، مەسیح دەدۆزینەوە. پێشبینی ڕاستەوخۆت دەست دەکەوێت وەک ئیشایا ٥٣، پێشبینییەکی ڕاستەوخۆ دەربارەی مەسیح. زۆر جۆر دەربارەی مەسیحمان دەست دەکەوێت. بۆ نموونە، یوسف: فێرکردنە گەورەکەی مێژووی یوسف بریتییە لە ڕێگەی ئازارەکانەوە بۆ شکۆمەندی. ئەوە ئەو ڕێگایەیە کە مەسیح پێیدا ڕۆیشت، لە ڕێگەی ئازارەکانەوە بۆ شکۆمەندی. پاشان سێیەم، هەموو ئەم قوربانییە جیاوازانەت هەیە لە پەیمانی کۆندا، کە لە یەکەم ئاژەڵەوە دەست پێدەکات کە خودا خۆی کوشتی بۆ ئەوەی جلوبەرگ بداتە ئادەم و حەوا. پاشان ئەم ژمارە زۆرەی قوربانییەکانت هەیە کە لە سەردەمی پەیمانی کۆندا پێشکەش کراون، و هەموویان سەرنجیان لەسەر ئەو یەک قوربانییەی مەسیحە لەسەر خاچی گۆلگۆسا کە ژیانی خۆی بەخشی. و چوارەم، هەندێک ڕووداوت هەیە لە پەیمانی کۆندا کە باس لە مەسیح دەکەن. بۆ نموونە، کوشتنی بەرخی جەژنی پەسخە لە دەرچوون ١٢، پەڕینەوەی دەریای سوور، پەڕینەوەی ئوردن. هەموو ئەمانە باس لە مەسیح دەکەن.
پەیمانی کۆن پڕە لە مەسیح، و ئەوە گەورەترین سوودە بۆچی دەبێت پەیمانی کۆن بخوێنینەوە. هانتان دەدەم پەیمانی کۆن پشتگوێ نەخەن. بیخوێننەوە، هەوڵبدەن بزانن کاریگەریی پراکتیکی چییە و چی دەربارەی مەسیح دەڵێت. شتێکی نایابە خوێندنەوەی پەیمانی کۆن.
