بە دڵنیاییەوە! عیسا «خودای سەرووی هەموو شتێکە، بۆ هەتاهەتایە ستایشکراو! ئامین» (ڕۆما 9:5 NIV). ئەمە وەڵامی کورتە بۆ پرسیارەکە. بەڵام بۆ زۆر کەس، ناسنامەی ڕاستەقینەی عیسا هێشتا جێگەی پرسیارە. با بنەمای فراوانی کتێبی پیرۆز بۆ وەڵامە کورتەکەی پۆڵس بپشکنین.
کتێبی پیرۆز وشەی خودایە – ئیلهامبەخش، دەسەڵاتدار، بێهەڵە و بە تەواوی جێی متمانەیە. بەرگەی هەموو هێرشێک، تاقیکردنەوەی مێژوو و پێوەرەکانی بەڵگەی مێژوویی گرتووە وەک هیچ ئەدەبیاتێکی تر لە مێژوودا – و هەرگیز نەسەلمێنراوە کە هەڵەیە.
کتێبی پیرۆز بە ڕوونی و بەردەوام خوداوەندیی عیسا پشتڕاست دەکاتەوە؛ ئەو یەکێکە لەگەڵ دروستکەری بێسنوور، کە خۆی بەردەوام و بە شێوەیەکی پێشکەوتوو لە کتێبی پیرۆزدا ئاشکرا دەکات. خودا لە یەکەم ڕستەوە لەوێیە: «لە سەرەتادا خودا ئاسمان و زەویی دروستکرد» (سەرەتا 1:1). پەیمانی نوێ نزیکەی هەمان ڕاگەیاندن دەکات: «لە سەرەتادا وشە هەبوو، و وشە لەگەڵ خودا بوو، و وشە خودا بوو... لە ڕێگەی ئەوەوە هەموو شتێک دروستکرا؛ بەبێ ئەو هیچ شتێک دروست نەکرا کە دروستکراوە» (یۆحەننا 1:1-3).
بەڵام ئەم وشەیە کێیە؟ هەمان چوارچێوە کە ئەم وشەیە بە خودا ڕادەگەیەنێت، کە «لە سەرەتادا... لەگەڵ خودا» بێت، و دروستکەری هەموو ئەوە بێت کە دروستکراوە، هەروەها ڕایدەگەیەنێت کە «وشە بوو بە جەستە و لە نێوانماندا نیشتەجێ بوو» لێرە لەسەر زەوی (یۆحەننا 1:14). تەنها یەک کەس لە کتێبی پیرۆزدا هەیە کە هەموو ئەم لێدوانانە ڕاستن دەربارەی: وشەکە عیسای مەسیحە.
ئەم نازناوە بۆ عیسا تایبەتە بە نووسینەکانی یۆحەننا. لە یەکەم نامەکەیدا هەروەها وتی «لە سەرەتادا،» شایەتی دەدا لەسەر ئەزموونی کەسیی نێردراوان و کارلێکیان لەگەڵ عیسا وەک کەسێکی مرۆڤی ڕاستەقینە کە ناوی لێنا «وشەی ژیان» (1 یۆحەننا 1:1). لە بینین 19:11-13 یۆحەننا کەسێکی وەسف کرد کە تەنها دەتوانێت خودای سەرکەوتوو عیسا بێت کە سواری ئەسپێکی سپی بووە، سوپاکانی ئاسمان ڕابەرایەتی دەکات، و «ناوی ئەو وشەی خودایە.»
لە سەرەتا 1:26، دروستکەرەکە وتی: «با مرۆڤ بە وێنەی خۆمان دروست بکەین،» بە ڕوونی ئاماژە بە فرەیی کەسەکان دەکات کە بەیەکەوە دروست دەکەن؛ بۆ ئەوەی سەرەتا بڵێت خودا دروستیکرد، و یۆحەننا بڵێت وشەکە دروستیکرد، بە هیچ شێوەیەک ناکۆک نییە. کوڕەکە، عیسای مەسیح، بە تەواوی و بە شێوەیەکی بنەڕەتی خودایە.
سەرەتا 1:2 هەروەها ڕۆحی خودامان پیشان دەدات کە لە دروستکردندا چالاکە. بەم شێوەیە، لە چەند لێدوانێکی کورتدا سێیەتی پشتڕاست دەکرێتەوە. هەرچەندە وشەی «سێیەتی» هەرگیز لە کتێبی پیرۆزدا نییە، بەڵام ڕاستییەکەی کلیلێکی ڕوونە بۆ تیۆلۆژیای کتێبی پیرۆز. باوەڕ بە سێیەتی بە ناچاری پێویستی بە باوەڕە کە عیسا یەکێکە لە سێ کەسایەتییەکەی خوداوەند. و نکۆڵیکردن لە سێیەتی واتای نکۆڵیکردنە لە خوداوەندیی عیسای مەسیح.
خودا خۆی ئاشکرا کرد لە پەیمانی کۆندا وەک «یەهۆڤا.» زۆربەی کتێبە پیرۆزەکان «خودا» (بە پیتە گەورە و بچووکەکان) بۆ یەهۆڤا چاپ دەکەن، بەهۆی نەریتی جوولەکەکانەوە کە هەرگیز ئەو ناوە پیرۆزە بە دەنگی بەرز نەڵێن لە ترسی ئەوەی ئەو ناوە بە فیڕۆ نەدەن، کە پێشێلکردنی فەرمانی سێیەمە. کفرکردن دژی ناوی یەهۆڤا سزاکەی مردن بوو (لێڤییەکان 24:16). ئیشایا 42:8 یەهۆڤای بەم شێوەیە گوتەوە: «من، منم خودا؛ و جگە لە من هیچ ڕزگارکەرێک نییە.»
خودا ناوی خۆی دیاریکرد کاتێک لەناو گەڵایەکی سووتاودا بۆ موسا دەرکەوت. کاتێک موسا پرسی، «ناوت چییە؟» خودا وەڵامی دایەوە، «من ئەوەم کە منم. ئەمە ئەوەیە کە دەبێت بە ئیسرائیلییەکان بڵێیت: 'منم ناردوومی بۆ ئێوە'... ئەمە ناوی منە بۆ هەتاهەتایە، ئەو ناوەی کە دەبێت لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر بەبیر بهێنرێتەوە» (دەرچوون 3:1-15). بەپێی دەرچوون 6:2-9، خودا پێشتر خۆی بە ناوی یەهۆڤا ئاشکرا نەکردبوو.
ناوی «منم» پێناسەی ناوی «یەهۆڤا»یە – «خودا وەک خۆبوو، خۆبژێو، هەتاهەتایی، و سەروەر ڕادەگەیەنێت» (ماکدۆناڵدز) لێکدانەوەی کتێبی پیرۆزی باوەڕدار). باسی خودایەک دەکات کە سەروەرە بەسەر هەموو شتێکدا، بە تەواوی سەربەخۆیە، لە هەموو هۆکار و کاریگەرییەکان بەدەرە: کۆتایی، خودای گشتگیر.
عیسا ئەو ناوەی بەکارهێنا وەک هی خۆی لە حەوت لێدوانی «منم» لە یۆحەننا: «من نانی ژیانم» (یۆحەننا 6:48-51)؛ «من ڕووناکی جیهانم» (8:12؛ 9:5)؛ «من دەروازەی مەڕەکانم» (10:7)؛ «من شوانە چاکەکەم» (10:11،14)؛ «من هەستانەوە و ژیانم» (11:25)؛ «من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم» (14:6)؛ و «من مێوی ڕاستەقینەم» (15:1-8). بەم لێدوانانە خۆی وەک یەهۆڤا، سەرچاوەی گشتگیریمان، ناساند.
لە چەند بۆنەیەکی تردا عیسا بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەرتر بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە «منم.» دوای ئەوەی پێنج هەزار کەسی تێر کرد و پێش وتاری نانی ژیانی ڕۆژی دواتر، لە ناوەڕاستی شەودا قوتابییەکانی سەرسام کرد بە ڕۆیشتن بەسەر دەریای گالیلەدا کە گەردەلولی تێدا بوو. ئەوان هاواریان کرد، وایان دەزانی ڕۆحێک دەبینن. ئەو وەڵامی دایەوە: «منم؛ مەترسن.» زانایانی کتێبی پیرۆز کۆکن لەسەر ئەوەی کە ئەم وشانە دەتوانرێت وەرگێڕدرێن، «منم؛ مەترسن» (6:20). چ ئاسوودەییەکی گەورەتر لەوەی بزانیت خودای گشتگیر منم نزیکە بۆ پاراستن و ڕزگارکردنمان!
دواتر، لە گفتوگۆ لەگەڵ نەیارەکانیدا کە بەردەوام بەدوای شەڕدا دەگەڕان، عیسا بە سادەیی وتی: «ئەگەر باوەڕ نەکەن کە منم (ئەو کەسەی کە بانگەشەی ئەوە دەکەم کە منم)، ئەوا بەڕاستی لە گوناهەکانتاندا دەمرن» (8:24). ئەمە زۆر ڕوونە! لە کۆتایی بەشی 8دا ئەم لێدوانە سەرسوڕهێنەرەی بۆ ئەوان کرد: «پێش ئەوەی ئیبراهیم لەدایک بێت، منم» (8:58) – نەک «من بووم»، بەڵکو «منم»! ئەم جوولەکە گەلە هیچ کێشەیەکیان نەبوو لە تێگەیشتن لەمە وەک بانگەشەی ئەو بۆ خوداوەندی، و دەستبەجێ «بەردیان هەڵگرت بۆ بەردبارانکردنی» (8:59)، کە سزای بە فیڕۆدانی ناوی یەهۆڤا بوو (لێڤییەکان 24:16).
ڕەنگە سەرسوڕهێنەرترین نیشاندانی هێزی ناوی عیسا کاتێک ڕوویدا کە یەهودا هات بۆ خیانەت لێکردنی، لەگەڵ سەربازانی ڕۆمانی، سەرکردە جوولەکەکان و پۆلیسی پەرستگا. عیسا هەنگاوی نا بۆ پێشەوە و پرسی بەدوای کێدا دەگەڕێن. کاتێک وەڵامیان دایەوە «عیسای ناسری» ئەو بە سادەیی وتی، «منم.» لەم کاتەدا ئەوانەی هاتبوون بۆ دەستگیرکردنی «پاشەکشەیان کرد و کەوتنە سەر زەوی» (یۆحەننا 18:1-6). کەسێک پێشنیاری کردووە کە کاریگەریی ناوی ئەو ئەوانی خستووە.
پەیمانی نوێ زۆرجار ڕاگەیاندنەکانی پەیمانی کۆن دەربارەی یەهۆڤا بۆ عیسا بەکاردەهێنێت. نووسەری ئیلهامبەخشی عیبرانییەکان زەبوور 45:6-7ی گوتەوە، و ئەوەی بە «کوڕەکە،» بە عیسا، گەڕاندەوە:
«تەختەکەت، ئەی خودا، بۆ هەتاهەتایە دەمێنێتەوە؛ گۆچانێکی دادپەروەری گۆچانی شانشینەکەت دەبێت. تۆ ڕاستودروستی خۆشدەوێت و خراپەکاری ڕقت لێیە؛ بۆیە خودا، خوداکەت، تۆی لە هاوڕێکانت بەرزتر داناوە بە دەستنیشانکردنت بە ڕۆنی خۆشی» (عیبرانییەکان 1:8-9).
هەروەها زەبوور 102:25-27ی بە کوڕەکە گەڕاندەوە:
«لە سەرەتادا تۆ بناغەی زەویت دانا، و ئاسمانەکان کاری دەستەکانی تۆن. ئەوان لەناو دەچن، بەڵام تۆ دەمێنیتەوە؛ هەموویان وەک جلێک کۆن دەبن. وەک جلوبەرگ تۆ دەیانگۆڕیت و فڕێ دەدرێن. بەڵام تۆ هەمان شت دەمێنیتەوە، و ساڵەکانت هەرگیز کۆتایی نایەت» (عیبرانییەکان 1:10-12).
ئیشایا بەردەوام ڕایگەیاند پیرۆزی و بێگەردیی یەهۆڤا. لە 43:11دا یەهۆڤای بەم شێوەیە گوتەوە: «من، منم خودا، و جگە لە من هیچ ڕزگارکەرێک نییە.» عیسا، لە کاتی لەدایکبوونیدا، وەک ڕزگارکەر ڕاگەیەندرا (لۆقا 2:11)، و فریشتەی خودا بە یوسفی وت کە منداڵەکەی مریەم «گەلەکەی لە گوناهەکانیان ڕزگار دەکات» (مەتتا 1:21). ئایا دوو ڕزگارکەر هەن؟ ئەوە دژی ئیشایا 43:11 دەبێت. عیسا بەڕاستی یەهۆڤا ڕزگارکەرە. لە ئیشایا 44:6دا یەهۆڤا ڕایگەیاند: «ئەمە ئەوەیە کە خودا دەڵێت – پاشا و ڕزگارکەری ئیسرائیل، خودای گشتگیر: من یەکەمم و من کۆتاییم؛ جگە لە من هیچ خودایەک نییە.»
لە بینیندا یۆحەننا وەک مردوو کەوتە خوارەوە لە بینینی کەسایەتییەکی سەرسوڕهێنەر «وەک کوڕی مرۆڤ» (بینین 1:13) کە پێی وت، «مەترسە. من یەکەمم و کۆتاییم. من زیندووەکەم؛ مردووم، و ئەوەتا بۆ هەتاهەتایە زیندووم!» بە ڕوونی، عیسا دووبارە بانگەشەی ناسنامەی یەهۆڤای کرد وەک «یەکەم و کۆتایی» (بینین 1:17-18).
یەهۆڤا وتی، «من شکۆمەندیم بە کەسێکی تر نادەم» (ئیشایا 42:8). بەڵام عیبرانییەکان 1:3 دەڵێت، «کوڕەکە تیشکی شکۆمەندیی خودایە و نوێنەرایەتییەکی وردی بوونی ئەوە.» کوڕەکە «کەسێکی تر» نییە؛ ئەو هەمان خودایە. و کۆلۆسییەکان دەڵێت، «خودا پێی خۆش بوو کە هەموو تەواوییەکەی لە ئەودا نیشتەجێ بێت... لە مەسیحدا هەموو تەواویی خوداوەندی بە شێوەی جەستەیی دەژیت» (کۆلۆسییەکان 1:19؛ 2:9).
لە ئیشایا 45:23دا یەهۆڤا وتی: «بە خۆم سوێندم خواردووە... لەبەردەممدا هەموو ئەژنۆیەک چەماوەتەوە؛ بە من هەموو زمانێک سوێند دەخوات.» بەڵام پۆڵس دەربارەی عیسا نووسی کە «خودا ئەوی بەرزکردەوە بۆ بەرزترین شوێن و ئەو ناوەی پێدا کە لەسەرووی هەموو ناوێکەوەیە، بۆ ئەوەی لە ناوی عیسادا هەموو ئەژنۆیەک چەماوەتەوە، لە ئاسمان و لەسەر زەوی و لەژێر زەویدا، و هەموو زمانێک دان بەوەدا بنێت کە عیسای مەسیح خودایە، بۆ شکۆمەندیی خودای باوک» (فیلیپییەکان 2:9-11).
سەرنج بدە، «ئەو ناوەی کە لەسەرووی هەموو ناوێکەوەیە» «عیسا»یە! چەمانەوەی ئەژنۆ بۆ پەرستنی عیسا و دانپێدانانی وەک خودا، شکۆمەندی بە خودای باوک دەبەخشێت. بەم شێوەیە، نکۆڵیکردن لە یەکسانیی عیسا لەگەڵ خودا واتای دژایەتیکردنی خودای باوکە، بێڕێزیکردنە پێی و کەمکردنەوەیە لە شکۆمەندییەکەی. هیچ ڕزگاربوونێک نییە کاتێک ڕزگارکەری گشتگیر نکۆڵی لێدەکرێت. «ئەگەر باوەڕ نەکەن کە منم... ئەوا بەڕاستی لە گوناهەکانتاندا دەمرن» (یۆحەننا 8:24).
عیسا داواکاریی توند لەوانە دەکات کە شوێنی دەکەون: «ئەگەر کەسێک بێتە لام و ڕقی لە باوک و دایکی، ژن و منداڵەکانی، برا و خوشکەکانی نەبێت – بەڵێ، تەنانەت ژیانی خۆشی – ناتوانێت ببێتە قوتابیم. و هەر کەسێک خاچەکەی هەڵنەگرێت و شوێنم نەکەوێت ناتوانێت ببێتە قوتابیم... هەر یەکێک لە ئێوە کە دەستبەرداری هەموو شتێک نەبێت کە هەیەتی ناتوانێت ببێتە قوتابیم» (لۆقا 14:25-33). و مەتتا ئەمەی پێ زیاد دەکات، «هەر کەسێک ژیانی خۆی بدۆزێتەوە لەدەستی دەدات، و هەر کەسێک ژیانی خۆی لە پێناوی مندا لەدەست بدات دەیدۆزێتەوە» (مەتتا 10:37-39).
عیسا خودایە. و تەنها ئەو مافی ئەوەی هەیە داوای وەفادارییەکی تەواو و خۆبەدەستەوەدانێکی ڕەها بکات. تەنها خودا دەسەڵاتی ئەوەی هەیە داوای پابەندبوون و دڵسۆزییەکی وا بکات. ئایا بەرەکەت، ئاشتی، ڕەزامەندی، خۆشی و متمانە دەزانیت کە لەگەڵ خۆبەدەستەوەدان بە دەسەڵات و کۆنترۆڵی عیسادا دێن؟ ئەو «مافی» وەفاداریی ئێمەی بەدەستهێنا بە قوربانییەک کە داواکارییەکەی لە هەر شتێک زیاتر بوو کە ئەو لە ئێمە داوای دەکات: «عیسای مەسیح... کە لە سروشتدا خودا بوو، یەکسانی لەگەڵ خودا بە شتێک نەزانی کە دەبێت دەستی پێوە بگیرێت، بەڵکو خۆی بە هیچ دانا، سروشتی خزمەتکارێکی وەرگرت، بە شێوەی مرۆڤ دروستکرا. و لە دەرکەوتندا وەک مرۆڤ دۆزرایەوە، خۆی بچووک کردەوە و گوێڕایەڵی مردن بوو – تەنانەت مردن لەسەر خاچ!» (فیلیپییەکان 2:6-8).
