دوایین وتەکان کاریگەرییان هەیە
کاتێک کەسێک دەزانێت کە نزیکە لە مردن، ئەگەری زۆرە هەندێک وشەی دڵدانەوە، سوپاسگوزاری، خۆشەویستی، و لەوانەیە تەنانەت دانایی، بە خۆشەویستانی نزیکی بگەیەنێت. بکوژێکی سزادراو لەوانەیە دان بە تاوانەکەیدا بنێت و داوای لێخۆشبوون بکات، لە کاتێکدا کەسێک کە بە خۆپەرستی ژیاوە لەوانەیە نەفرەت لە خودا بکات بۆ کورتکردنەوەی ژیانی کاتێک هەست دەکات زۆر شتی هەیە بۆی بژی. هەندێک کە لە ژیانیاندا خودایان ڕەتکردووەتەوە بە ترسەوە هاوار دەکەن کاتێک تاریکی هەتاهەتایی لەبەردەمیاندا دەردەکەوێت. دوایین شتێک کە کەسێک دەیڵێت یان دەیکات زۆرجار بۆ نەوەکانی داهاتوو پارێزراوە.
بۆ نموونە، تۆماس بێکێت، قەشەی کانتربێری (1119-1179) – کە تێگەیشتنێکی ڕوونی لە نیعمەت و کۆنترۆڵی خودا بەسەر بارودۆخی پیاواندا هەبوو – کاتێک بکوژەکانی ئامادە بوون بیکوژن، وتی: «من ئامادەم بۆ گەورەکەم بمرم، بۆ ئەوەی لە خوێنی مندا کەنیسە ئازادی و ئاشتی بەدەست بهێنێت.» ئەو ئەمەی بە هەمان ڕۆحی پۆڵسی نێردراو وت کە دەیزانی بەم زووانە لەسێدارە دەدرێت:
«من ئێستا وەک قوربانی خواردنەوە دەڕێژرێم، و کاتی ڕۆیشتنم هاتووە. من شەڕی باشم کردووە، پێشبڕکێکەم تەواو کردووە، باوەڕم پاراستووە. ئێستا تاجی ڕاستودروستی بۆ من ئامادەیە، کە گەورە، دادوەری ڕاستودروست، لەو ڕۆژەدا پێم دەبەخشێت – و نەک تەنها بە من، بەڵکو بە هەموو ئەوانەش کە چاوەڕێی دەرکەوتنی ئەویان کردووە.» (2 تیمۆساوس 4:6-8 NIV).
دوایین وتەکانی عیسا
هەرچەندە ئەم وتە کۆتاییانە گرنگن، بەڵام هیچ وتەیەکی کۆتایی تۆمارکراو نییە کە بتوانرێت بەراورد بکرێت بەوانەی کە گەورە عیسا لەسەر خاچ فەرمووی. حەوت وتە کۆتاییەکانی لە ئینجیلەکاندا تەنها بابەتێکی گفتوگۆی سەرنجڕاکێش نین، بەڵکو وشانێکن کە دەنگدانەوەیان هەیە لەگەڵ هێز و دەسەڵاتی یەکێک کە، سەرەڕای ئازاری خاچکردن، بە تەواوی کۆنترۆڵی بارودۆخی خۆی کردبوو. ئەوان ئەمانەن:
«باوکە، لێیان خۆش بە، چونکە نازانن چی دەکەن» (لۆقا 23:34). «ڕاستیتان پێدەڵێم، ئەمڕۆ لەگەڵ من دەبیت لە بەهەشتدا» (لۆقا 23:43). «ئەی ژنی خۆشەویست، ئەمە کوڕەکەتە»... «ئەمە دایکتە» (یۆحەننا 19:26-27). «خودای من، خودای من، بۆچی منت بەجێهێشتووە!» (مەرقۆس 15:34؛ مەتتا 27:46). «تینوومە» (یۆحەننا 19:28). «تەواو بوو» (یۆحەننا 19:30). «باوکە، ڕۆحم دەسپێرمە دەست تۆ» (لۆقا 23:46).
خودا لە کۆنترۆڵدایە
ئەوەی کە گەورە عیسا دەستگیر کرا و لەلایەن دوژمنەکانییەوە برا، بابەتێکی بەدبەختی یان خراپ بەڕێوەبردن نەبوو. کاتی خودا بێ کەم و کوڕییە، و گەورە، ئاگادار لە خشتەی کاتی خودا، فەرمووی: «کات نزیکە، و کوڕی مرۆڤ دەدرێتە دەستی گوناهباران» (مەتتا 26:45). مەبەست و کۆنترۆڵێک کە گەورە لەو کاتەدا هەیبوو، بە ڕووناکییەکی زیاتر دەردەکەوێت لە ڕێگەی ئەو لێدوانانەی کە نووسەرانی ئینجیل لە گێڕانەوەکانیاندا جێیان کردووەتەوە. لە کاتی پرسیارکردن لە گەورە، پیلاتۆس پرسی: «ئایا ڕەتیدەکەیتەوە قسەم لەگەڵ بکەیت؟ ئایا تێناگەیت کە من دەسەڵاتم هەیە یان ئازادت بکەم یان خاچت بکەم؟» بە بێدەنگییەکەی، عیسا ئەم پێشبینییەی بەجێدەهێنا:
«وەک مەڕێک لەبەردەم بڕەرەکانی بێدەنگە، ئاواش ئەو دەمی نەکردەوە.» (ئیشایا 53:7).
پاشان وەڵامی دایەوە:
«تۆ هیچ دەسەڵاتێکت بەسەر منەوە نەدەبوو ئەگەر لە سەرەوە پێت نەدرابووایە.» (یۆحەننا 19:10-11).
خودا لە کۆنترۆڵدابوو!
پێکەوە گەورە و باوکی پلانیان بەجێدەهێنا بە خشتەیەکی کاتی ورد کە لە هەتاهەتایی ڕابردوودا دامەزرابوو. قوربانییە بێ کەم و کوڕییەکەی عیسا لێخۆشبوون و ئاشتەوایی گوناهبارانی لەگەڵ خودایەکی پیرۆزدا دەکردە شیاو. زۆرێک لە پێغەمبەران و نووسەرانی پەیمانی کۆن، بە لێدوانی ڕاستەوخۆ یان لە ڕێگەی جۆر و سێبەرەکانەوە، ئەمەیان پێشبینی کردبوو. ئیسرائیل قوربانی و پێشکەشکردنی جیاوازیان ئەنجام دەدا کە ئاماژە بوون بۆ قوربانییەکەی بەرخی بێ کەم و کوڕیی خودا. زۆرێک لە پێشبینییەکان بەجێهێنران کاتێک عیسا دەستگیر کرا، دادگایی کرا، و خاچ کرا. لە ڕاستیدا یۆحەننای نێردراو زەبووری 69:21ی بە بەجێهێنانی ئەو پێشبینییە بەستەوە کاتێک گەورە عیسا هاواری کرد «تینوومە.» یۆحەننا نیشانی دا کە گەورە دەیزانی چی دەکات و لە کۆنترۆڵدابوو، «دەیزانی کە هەموو شتێک ئێستا تەواو بووە، و بۆ ئەوەی نووسینەکە بەجێبهێنرێت،» (یۆحەننا 19:28).
لە کاتێکدا هەریەک لە وتەکانی سەر خاچ گرنگن و شایانی تێڕامانی قووڵن، دەمەوێت بیرۆکەکانمان ئاڕاستەی ڕستە کورتەکە بکەم، «تەواو بوو» (یۆحەننا 19:30). هەندێک کە ئەم ئایەتە دەخوێننەوە لەوانەیە وا بیر بکەنەوە کە تەنها شێوازێکی ماندوو و بێ هیوا بووە بۆ وتنی «هەموو شتێک بۆ من تەواو بوو،» بەڵام بە دڵنیاییەوە ئەمە مەبەست نەبووە. دەستەواژەی ئینگلیزی «It is finished» تەنها یەک وشەیە لە یۆنانیدا – تێتێلێستای (tetelestai). کۆمێنتاری زانیاری کتێبی پیرۆز (The Bible Knowledge Commentary) ئەم تێبینییە دەکات: «وەرگرتنی باج لەسەر پاپیرۆس دۆزراونەتەوە کە وشەی تێتێلێستای (tetelestai) لەسەر نووسراوە بە واتای 'بە تەواوی دراوە.' ئەم وشەیە لەسەر لێوی عیسا گرنگ بوو. کاتێک فەرمووی، 'تەواو بوو' (نەک 'من تەواو بووم')، مەبەستی ئەوە بوو کە کاری ڕزگارکەرانەی تەواو بووە. ئەو بۆ خەڵک کرابووە گوناه (2 کۆرنسۆس 5:21) و سزای دادپەروەری خودای چەشتبوو کە گوناه شایستەی بوو.»
هاواری سەرکەوتن
مەتتا ڕایگەیاند، «و کاتێک عیسا جارێکی تر بە دەنگێکی بەرز هاواری کرد، ڕۆحی خۆی بەجێهێشت» (مەتتا 27:50). ئەمە ئاماژە بوو بەوەی کە هاوارەکەی بە دەنگێکی بەرز وشەی تێتێلێستای (tetelestai) بوو، بە واتای «تەواو بوو.» پاشان ئەمە بەدوایدا هات بە «باوکە، ڕۆحم دەسپێرمە دەست تۆ.»
عیسا ئاماژەی بە چی کرد کاتێک هاواری کرد، «تەواو بوو»؟ لەوانەیە هاوارێکی سەرکەوتن بووبێت چونکە کارەکەی – کە ئەو هاتبوو بۆ بەجێهێنانی بە فەرمانی باوکی – بە هەموو شێوەیەک تەواو بوو:
«من شکۆمەندیم بۆ تۆ هێناوە لەسەر زەوی بە تەواوکردنی ئەو کارەی کە تۆ پێم دابوو بیکەم.» (یۆحەننا 17:4).
هەموو ئەو پێشبینیانەی لە نووسینەکانی پەیمانی کۆندا کە ئاماژە بوون بۆ ئەو وەک مەسیحی بەڵێندراو و ڕزگارکەری جیهان، بەجێهێنا. هەموو جۆر و سێبەرەکانی لە نووسینەکاندا کە ئاماژە بوون بۆ مردنی قوربانیدان، هەستانەوە و ژیانی بێ کەم و کوڕی وەک بەرخی بێ کەم و کوڕیی خودا، بەجێهێنران.
بە واتایەکی تر، کەس نەیدەتوانی هیچ کەم و کوڕییەکی تێدا بدۆزێتەوە، تەنانەت ئەوانەش کە بە درۆ تۆمەتباریان دەکرد و نەدەتوانرا لەسەر هیچ شتێک ڕێک بکەون کە گوناه لە ژیانیدا نیشان بدات. لە ڕێگەی مردن و هەستانەوەیەوە نیعمەت بە مرۆڤایەتی گوناهبار نیشان درا، و ڕزگاری بۆ هەتاهەتایە لەسەر خوێنی قوربانییە بێ کەم و کوڕییەکە دامەزراوە، بەم شێوەیەش نزیکبوونەوە لە خودا لە ڕێگەی یاساوە کە تەنها گوناهباری سزادەدا، نەما.
«چونکە ئێمە قەشەیەکی گەورەمان نییە کە نەتوانێت هاوسۆزی لاوازییەکانمان بێت، بەڵکو یەکێکمان هەیە کە بە هەموو شێوەیەک تاقی کراوەتەوە، وەک ئێمە – بەڵام بێ گوناه بوو.» (عیبرانییەکان 4:15).
قەشایەتی نوێ
کاریگەری قوربانییەکی بێ کەم و کوڕی ئەوە بوو کە قەشایەتییەکی نوێ دامەزرا. عیسا بوو بە قەشەی گەورەی گەورە بەپێی ڕێبازی مەلکیسادق (عیبرانییەکان 5:10)، و هەموو قوتابییەکانی بوون بە «قەشەی باوەڕدار» کە دەتوانن بێنە بەردەم خودا. ئەمە بە ڕوونی نیشان درا بە دڕاندنی پەردەی پەرستگا کە شوێنی پیرۆزی لە شوێنی هەرە پیرۆز جیا دەکردەوە. قەشەی گەورەی پەیمانی کۆن دەیانتوانی تەنها ساڵانە جارێک لە ڕۆژی کەفارەتدا بچنە شوێنی هەرە پیرۆز بە خوێنی قوربانییەکە. بەڵام خودا خۆی ئەو پەردەیەی لە سەرەوە بۆ خوارەوە دڕاند، کە ئاماژە بوو بەوەی کە ئەو ڕێگەیەکی نوێی بۆ ئێمە دروست دەکرد بۆ ئەوەی بێینە بەردەمی.
«کەواتە، برایان، لەبەر ئەوەی متمانەمان هەیە بچینە شوێنی هەرە پیرۆز بە خوێنی عیسا، بە ڕێگەیەکی نوێ و زیندوو کە لە ڕێگەی پەردەکەدا بۆمان کراوەتەوە، واتە جەستەی ئەو، و لەبەر ئەوەی قەشەیەکی گەورەمان هەیە بەسەر ماڵی خودادا، با نزیک بینەوە لە خودا بە دڵێکی ڕاستگۆیانە بە دڵنیایی تەواوی باوەڕ، دڵەکانمان ڕژاو بێت بۆ پاککردنەوەمان لە ویژدانێکی تاوانبار و جەستەکانمان بە ئاوی پاک شۆرابێت.» (عیبرانییەکان 10:19-22).
ئێستا قەشەی باوەڕدار دەتوانن بێنە لای خودا، نەک لە ڕێگەی ئایینێکەوە، بەڵکو لە ڕێگەی تاکە نێوەنگیرە ڕاستەقینەکە، عیسای مەسیح قەشەی گەورەمان.
«چونکە یەک خودا هەیە و یەک نێوەنگیر لە نێوان خودا و مرۆڤدا، پیاوەکە مەسیح عیسا، کە خۆی وەک فیدیە دا بۆ هەموو مرۆڤەکان – شایەتییەکە لە کاتی خۆیدا درا.» (1 تیمۆساوس 2:5-6).
بەو شێوەیە ئێمە دەبین بە «قەشەی پیرۆز» کە پەرستش و ستایش پێشکەش دەکەین، و «قەشەی شاهانە» کە خزمەتی خودا دەکەین (1 پەترۆس 2:5,9). وەک قەشەی باوەڕدار دەتوانین جەستەی خۆمان وەک قوربانی پێشکەش بکەین:
«داواتان لێدەکەم، برایان، بە لەبەرچاوگرتنی میهرەبانی خودا، جەستەی خۆتان وەک قوربانی زیندوو، پیرۆز و دڵخۆشکەر بۆ خودا پێشکەش بکەن – ئەمە کرداری ڕۆحی پەرستشتانە.» (ڕۆما 12:1).
«کەواتە، لە ڕێگەی عیساوە، با بەردەوام قوربانی ستایش پێشکەش بە خودا بکەین – بەرهەمی لێوێک کە ناوی ئەو دەناسێنێت. و چاکە کردن و هاوبەشیکردن لەگەڵ ئەوانی تر لەبیر مەکەن، چونکە خودا بەو جۆرە قوربانییانە دڵخۆش دەبێت.» (عیبرانییەکان 13:15-16).
عیسا پێشوەختە دەیزانی کە مردنی کەفارەتکەرانەی ڕزگاری دەکاتە شیاو بۆ هەموو ئەوانەی باوەڕی پێدەهێنن و دەبن بە قوتابییەکانی. ئەو دەیزانی کە کەنیسە، کە لە هەموو باوەڕداران پێکهاتووە، ڕۆژێک دەبێت بە بووکی ئەو و هاوڕێی ئەو بۆ هەتاهەتایە. سەیر نییە کە ئەو دەیانتوانی بە سەرکەوتنەوە هاوار بکات، «تەواو بوو،» بە واتای ئەوەی قەرزەکە بە تەواوی دراوە. ئێستا هەتاهەتایی دەتوانێت پڕ بێت لە ڕزگاربووان لە هەموو هۆزێک، زمانێک، گەلێک و نەتەوەیەک بەهۆی کاری بێ کەم و کوڕییەوە لە گۆلگۆتا (بینین 5:9).
پلانی بێ کەم و کوڕی
پلانی بێ کەم و کوڕیی خودا بە بێ کەم و کوڕی جێبەجێ کرا. کوڕی خودا خۆی حوکمی ڕاستودروستی بۆ گوناه لەسەر خۆی گرت، لە جێگەی پیاوانی گوناهبار مرد و بەم شێوەیەش پیرۆزی خودای ئارام کردەوە. هەر بۆیە نووسینەکە دەڵێت:
«کاتێک ئەم قەشەیە (عیسا) بۆ هەموو کاتێک یەک قوربانی بۆ گوناهەکان پێشکەش کرد، لە دەستی ڕاستی خودا دانیشت... چونکە بە یەک قوربانی ئەو ئەوانەی کە پیرۆز دەکرێن بۆ هەتاهەتایە بێ کەم و کوڕی کردووە.» (عیبرانییەکان 12:12-14).
تێتێلێستای (Tetelestai)! تەواو بوو! بە تەواوی دراوە!
لە لایەن ئایان تایلۆرەوە
