«من ڕێگام و ڕاستیم و ژیانم. کەس نایەتە لای باوک، تەنها لە ڕێگەی منەوە نەبێت.» ئەم وتەیە یەکێکە لە حەوت وتەی «من هەم»ی عیسا. لە دوا شەوی پێش ئەوەی عیسای خاوەن شکۆ بچێتە گۆلگۆتە، قوتابییەکانی بۆ ڕۆژانی داهاتوو ئامادە کرد. ئەم پیاوانە زیاتر لە سێ ساڵ بوو شوێنی ئەویان کەوتبوو، لە فێرکردن و نموونەی ئەوەوە فێر دەبوون. هیوای خۆیان وەک مەسیح، ڕزگارکەری بەڵێندراو، لەسەر ئەودا دانابوو، بەڵام هێشتا تێنەگەیشتبوون چۆن ئەو ڕزگارکردنە بە ئەنجام دەگەیەنێت. دوای جەژنی پەسخە، خاوەن شکۆ دەستی کرد بە قسەکردن دەربارەی ڕۆیشتنی، کە بووە هۆی پرسیار لەلایەن قوتابییەکانیەوە. لە یۆحەن 13:33، عیسای خاوەن شکۆ فەرمووی، «منداڵە بچووکەکان، کەمێک زیاتر لەگەڵتان دەبم. ئێوە بەدوامدا دەگەڕێن، وەک چۆن بە جولەکەم وت، 'بۆ کوێ دەچم، ئێوە ناتوانن بێن،' ئێستاش بە ئێوە دەڵێم.» ئەمە وای لە پەترۆس کرد بپرسێت بۆ کوێ دەچێت (یۆحەن 13:36). پەترۆس و ئەوانی تر تێنەگەیشتبوون کە ئەو باسی مردن و بەرزبوونەوەی بۆ ئاسمان دەکات. عیسای خاوەن شکۆ وەڵامی دایەوە، «بۆ کوێ دەچم، ئێستا ناتوانن شوێنم بکەون، بەڵام دواتر شوێنم دەکەون.»
پەترۆس یەکەمین قوتابییە لە چوار قوتابی کە پرسیار دەکات کە لە وتەکەی خاوەن شکۆمان لە ئایەتی 33ەوە سەرچاوە دەگرێت. پەترۆس لە یۆحەن 13:36-14:4، تۆماس لە یۆحەن 14:5-7، فیلیپس لە یۆحەن 14:7-21، و یەهودا (نەک ئیسکاریۆتی) یۆحەن 14:22-31. لە خێوەتگادا، مێزی نانی نیشاندراومان هەیە.
هەروەها جێگەی سەرنجە کە بەشێک لە ڕێوڕەسمی پەسخە کاتێک بوو بۆ پرسیارکردن (دەرچوون 12:26-27). پەترۆس هێشتا تێنەدەگەیشت و ڕایگەیاند کە لە هەر شوێنێک بێت شوێنی خاوەن شکۆ دەکەوێت و تەنانەت ئەگەر پێویست بێت ژیانی خۆی دادەنێت. قوتابییەکان دڵتەنگ بوون و دڵیان خەمبار بوو (یۆحەن 14:1، 27، 16:6، 20-22)، کە ئەمە پێمان دەڵێت کە کەشوهەوای ژوورە سەرەوە زۆر جدی بوو!
کاتێک سەیری وەڵامەکەی خاوەن شکۆمان دەکەین، دەتوانین وەڵامێکی سێ لایەنە ببینین. یەکەم، فێر دەبین کە مەسیح بابەتی باوەڕی ئێمەیە، کەسایەتییەکەی (یۆحەن 14:1). پاشان فێر دەبین دەربارەی بەڵێنی ماڵێکی ئاسمانی (یۆحەن 14:2)، پاشان دەربارەی چاوەڕوانی گەڕانەوەی بۆ ئێمە (یۆحەن 14:3). پاشان خاوەن شکۆ فەرمووی، «و بۆ کوێ دەچم ئێوە دەزانن، و ڕێگاکەش دەزانن.» (ئایەتی 4). تۆماس لەبری ئەوانی تر وتی کە ئەوان نازانن بۆ کوێ دەچێت، کەواتە چۆن دەتوانن بزانن چۆن شوێنی بکەون؟ لە وەڵامی ئەم پرسیارەدا، عیسای خاوەن شکۆ شەشەمین وتەی «من هەم»ی فەرموو.
من هەم
لە زمانی یۆنانیدا، «من هەم» شێوازێکی زۆر چڕی ئاماژەکردنە بە خود. هاوشێوەی ئەوە دەبێت کە بڵێیت، «من، خۆم، و تەنها من، هەم.» چەندین جار لە ئینجیلەکاندا، خاوەن شکۆمان ئەم وشانە بەکار دەهێنێت. لە مەتتا 22:32، عیسا دەرچوون 3:6 دەگێڕێتەوە، کە خودا هەمان شێوازی چڕ بەکار دەهێنێت بۆ ئەوەی بڵێت، «من خودای ئیبراهیمم، و خودای ئیسحاقم، و خودای یاقوبم.» لە یۆحەن 8:58، عیسای خاوەن شکۆ فەرمووی، «ڕاستی، ڕاستی پێتان دەڵێم، پێش ئەوەی ئیبراهیم هەبێت، من هەم.» جولەکەکان بە ڕوونی تێگەیشتن کە عیسا خۆی بە خودا ناودەبات چونکە بەردیان هەڵگرت بۆ بەردبارانکردنی بەهۆی ئەوەی کە کفر دەکات بە یەکسانکردنی خۆی بە خودا. لە مەتتا 28:20، کاتێک عیسا فەرمانی گەورەی دا، ئەو جەختی لەسەر کردەوە بە وتنی، «من هەمیشە لەگەڵتانم، تا کۆتایی سەردەم.» کاتێک سەربازەکان هاتن بۆ گەڕان بەدوای عیسادا لە باخچەکەدا لە شەوی پێش خاچکێشانی، ئەو پێیانی وت، «من ئەوم،» و وشەکانی ئەوەندە بەهێز بوون کە کەوتنە سەر زەوی (یۆحەن 18:4-6). ئەم وشانە ڕەنگدانەوەی ناوی خودان لە زمانی عیبریدا، یەهوە یان یەهۆڤا، کە بە واتای «بوون» یان «ئەوەی کە خۆی هەیە» دێت. ئەمە ناوی هێز و دەسەڵاتە، ناوی خودای خۆ-هەبوو، خۆ-تەواو، خودای پەیوەندییە، و عیسای خاوەن شکۆ وەک هی خۆی ڕایگەیاند.
دەبێت ئاماژە بەوە بکەین کە عیسای خاوەن شکۆ ئەمە بە قوتابییەکانی دەڵێت. ئێمە زۆرجار یۆحەن 14:6 وەک ئایەتێکی ئینجیل بەکار دەهێنین، کە بێگومان ئەو لایەنەی هەیە، وەک دەبینین. بەڵام لە چوارچێوەی ژوورە سەرەوەدا، شتێکی تر لێرەدا هەیە. نەک تەنها عیسای خاوەن شکۆ وەک ڕێگای ڕزگاری دەبینین، بەڵکو ئەو شتێکی نوێ بە قوتابییەکانی دەناسێنێت کە لە جولەکایەتیدا نابینرێت، کە ڕێگای نزیکبوونەوەیە لە باوک! تا ئەم خاڵە لە ئینجیلی یۆحەن، عیسای خاوەن شکۆ باسی «باوک»ی کردووە (یۆحەن 1-12). بەڵام لە یۆحەن 13ەوە دەست پێ دەکات، ئەو باسی «باوکم» دەکات. پاشان دوای مردن و هەستانەوەی، ئەو باسی «باوکم و باوکتان» دەکات (یۆحەن 20:17). لێرەدا ئەو ناوێکی نوێی خودا، باوک، پێمان دەدات! لە وتاری سەر کێودا، عیسای خاوەن شکۆ زاراوەی «باوک» 17 جار بەکار دەهێنێت (مەتتا 5-7). بەڵام لێرە لە ئینجیلی یۆحەن، ئەو نزیکەی 120 جار بەکاری دەهێنێت، 50 جار لە نێوان یۆحەن 13-17 دەردەکەوێت. ئەو ئەوانی بەرەو ئەوە دەبات کە خاچ دەیانهێنێتە ناوی، پەیوەندییەکی نوێ لەگەڵ خودا وەک باوکیان. لە ئایەتی 6، ئەو ڕایدەگەیەنێت، «من ڕێگام و ڕاستیم و ژیانم. کەس نایەتە لای باوک تەنها لە ڕێگەی منەوە نەبێت.» ئەو ڕێگایە و باوەڕداران دەباتە ماڵی باوک. ئەو ڕاستییە و دڵی باوک ئاشکرا دەکات. ئەو ژیانە و یارمەتی باوک دەهێنێت.
«من ڕێگام» لە ئایەتەکانی 7-14 ڕوون کراوەتەوە. «من ڕاستیم» لە ئایەتەکانی 15-17 ڕوون کراوەتەوە. «من ژیانم» لە ئایەتەکانی 18-24 ڕوون کراوەتەوە. با سەیری هەر یەکێک لەم سێ شتە بکەین کەمێک نزیکتر.
من ڕێگام
خاوەن شکۆ وشەی دیاریکراوی بەکار هێنا بۆ جیاکردنەوەی خۆی وەک «تاکە ڕێگا.» ڕێگا ڕێچکە یان دەستڕاگەیشتنە، و قوتابییەکان سەرلێشێواوی خۆیان دەربارەی ئەوەی بۆ کوێ دەچێت و چۆن دەتوانن شوێنی بکەون دەربڕی. وەک چۆن لە سەرەتاوە پێیانی وتبوو، جارێکی تر پێیان دەڵێتەوە (و بە ئێمەش)، «شوێنم بکەون.» هیچ ڕێچکەیەکی تر بۆ ئاسمان نییە، هیچ ڕێگایەکی تر بۆ باوک نییە. پەترۆس ئەم ڕاستییەی دووبارە کردەوە دوای چەند ساڵێک بۆ فەرمانڕەواکانی ئۆرشەلیم، دەربارەی عیسا وتی، «ڕزگاری لە کەسێکی تردا نییە، چونکە هیچ ناوێکی تر لەژێر ئاسماندا بە پیاوان نەدراوە کە بەهۆیەوە ڕزگار بین» (کردارەکان 4:12). سروشتی تایبەتی تاکە ڕێگای ڕزگاری لە وشەکانی «من ڕێگام»دا دەربڕدراوە. ئەو دەرگای مەڕەکان و دەروازە تەسکەکەیە (یۆحەن 10:9-10؛ مەتتا 7:13-14).
بەڵام نەک تەنها ئەو ڕێگایە بۆ ڕزگاری، لە عیبرانییەکان 10:19-22 دەخوێنین، «کەواتە، برایان، بە بوێرییەوە دەچینە ناو پیرۆزترین شوێن بە خوێنی عیسا، بە ڕێگایەکی نوێ و زیندوو کە ئەو بۆ ئێمەی تەرخان کردووە، لە ڕێگەی پەردەکەوە، واتە جەستەی، و قەشەیەکی باڵامان هەیە بەسەر ماڵی خودادا، با بە دڵێکی ڕاست و بە دڵنیایی تەواوی باوەڕەوە نزیک بینەوە، دڵمان لە ویژدانێکی خراپ پاک کرابێتەوە و جەستەمان بە ئاوی پاک شۆرابێتەوە.» ئێمە نزیکبوونەوەیەکی تەواو نوێمان هەیە لە خودا و تەختەکە لە ڕێگەی قەشە باڵا گەورەکەمانەوە، عیسای مەسیحی خاوەن شکۆ.
ئەمە دەمانباتە خاڵێکی سێیەم دەربارەی خاوەن شکۆ وەک ڕێگا. ئەو ئێمە دەهێنێتە ناو شێوازێکی نوێی پەرستن. لە یۆحەن 4، عیسای خاوەن شکۆ گفتوگۆیەکی پەرستنی لەگەڵ ژنەکەدا لەسەر بیرەکەدا هەبوو. ئەو ئاماژەی پێدا، «بەڵام کاتەکە دێت، و ئێستاش هاتووە کاتێک پەرستکارە ڕاستەقینەکان باوک بە ڕۆح و ڕاستی دەپەرستن؛ چونکە باوک بەدوای ئەوانەدا دەگەڕێت کە بەم شێوەیە بیپەرستن» (یۆحەن 4:23). ئەو پێی وتبوو کە شوێنی پەرستن «نە لەسەر ئەم کێوە و نە لە ئۆرشەلیمە.» ئەو بەردەوام بوو لە وتنی پێی کە ئێمە باوک دەپەرستین! ئەو پێی وت دەربارەی کەسایەتی و بنەماکانی پەرستنی ڕاستەقینە، «خودا ڕۆحە، و ئەوانەی دەیپەرستن دەبێت بە ڕۆح و ڕاستی بیپەرستن.» عیسای خاوەن شکۆ ئەو ڕێگایەیە کە پەرستنمان بەرز دەبێتەوە بۆ باوک!
ئەمە دەمانهێنێتە خاڵی کۆتایی دەربارەی مەسیح وەک ڕێگا. بە ناوی ئەوەوە نوێژەکانمان بۆ باوک بەرز دەبنەوە. لە یۆحەن 14:13-14 دەست پێ دەکات لە وەڵامی پرسیارەکەی فیلیپسدا، خاوەن شکۆ حەوت جار لەم بەشانەدا ئاماژە بەوە دەکات کە ئێمە بە ناوی ئەوەوە داوا دەکەین (یۆحەن 14:13، 14، 26؛ 15:10؛ 16:23، 24، 26). ئێمە بە دەسەڵات و بەپێی سروشتی ناوی عیسای مەسیحی خاوەن شکۆ نوێژ دەکەین. ئەو ڕێگایە بۆ باوک لە نوێژدا.
من ڕاستیم
دووبارە، عیسای خاوەن شکۆ وشەی دیاریکراوی بەکار هێنا بۆ جەختکردنەوە لەسەر خۆی وەک «تاکە ڕاستی.» پیلاتۆس لە عیسای خاوەن شکۆی پرسی، «ڕاستی چییە (یۆحەن 18:38)؟» بەڵام پیلاتۆس ئامادە نەبوو خۆی ڕادەستی ئەو بکات، کە ڕاستی بوو. زەبوور 119:142 دەڵێت، «یاساکەت ڕاستییە.» لە وتاری سەر کێودا، خاوەن شکۆ فەرمووی، «بیستووتانە کە وتراوە، بەڵام من پێتان دەڵێم . . .» (مەتتا 5:22، 28، 32، 34، 39، 44). ئەو خۆی بە یاسای خودا یەکسان دەکرد وەک ستانداردی دەسەڵاتداری ڕاستودروستی. ئەو ڕایگەیاند کە هاتووە بۆ تەواوکردنی یاسا و پێغەمبەران (مەتتا 5:17). عیسای خاوەن شکۆ، وەک وشەی خودای جەستەدار (یۆحەن 1:1)، سەرچاوەی هەموو ڕاستییە. لە زەبوور 1:1-2 دەخوێنین، «خۆزگە بەو پیاوەی کە بە ڕاوێژی بێدینان ناڕوات، و لە ڕێگای گوناهباراندا ناوەستێت، و لە کورسی گاڵتەجاڕاندا دانانیشێت؛ بەڵام دڵخۆشییەکەی لە یاسای خاوەن شکۆدایە، و لە یاساکەیدا ڕۆژ و شەو بیر دەکاتەوە.» ئەگەر بمانەوێت بەرەکەتی تەواوی ئەم ئایەتانە بەدەست بهێنین، نابێت ڕێگا لە ڕاستی جیا بکەینەوە! عیسای خاوەن شکۆ نوێژی کرد بۆ پیرۆزکردنیان بە ڕاستییەکەت؛ وشەکەت ڕاستییە (یۆحەن 17:17). ئەو ڕاستییە، و وشەکەی ڕاستییە!
ڕەنگە یارمەتیدەر بێت ئەوەش تێبینی بکەین کە خاوەن شکۆمان بەڵێنی بە قوتابییەکان دا کە ڕۆحی ڕاستی دەنێرێت کە لەواندا و ئێستا لە ئێمەدا نیشتەجێ دەبێت (یۆحەن 14:17) و شایەتی دەدات بۆ ئەو کە ڕاستییە (یۆحەن 15:26) و ڕێنماییان دەکات بۆ هەموو ڕاستی (یۆحەن 16:13-15).
من ژیانم
عیسای خاوەن شکۆ تازە باسی مردنی خۆی بۆ قوتابییەکانی کردبوو، و ئێستا ڕایدەگەیاند کە سەرچاوەی هەموو ژیانە. لە یۆحەن 10:17-18، ئەو ڕایگەیاند کە ژیانی خۆی بۆ مەڕەکانی دادەنێت و پاشان دووبارە وەری دەگرێتەوە. ئەو باسی دەسەڵاتی خۆی بەسەر ژیان و مردندا کرد وەک ئەوەی لەلایەن باوکەوە پێی دراوە. لە یۆحەن 14:19، ئەو بەڵێنی دا کە «چونکە من دەژیم، ئێوەش دەژین.» ئەو ڕزگارییەی کە ئەو خەریک بوو دابینی بکات، ڕزگارییەکی سیاسی یان کۆمەڵایەتی نەبوو (کە زۆربەی جولەکەکان بەدوایدا دەگەڕان) بەڵکو ڕزگارییەکی ڕاستەقینە بوو لە ژیانێکی کۆیلایەتی گوناه و مردنەوە بۆ ژیانێکی ئازادی لە هەتاهەتایە. ئەمە ژیانی هەتاهەتاییە کە ئەو کە ژیانە پێی داوین، وەک چۆن نوێژی کرد، «تۆ دەسەڵاتت پێداوە بەسەر هەموو جەستەدا، بۆ ئەوەی ژیانی هەتاهەتایی بدات بە هەموو ئەوانەی کە تۆ پێتدابوون. و ئەمە ژیانی هەتاهەتاییە، کە ئەوان تۆ بناسن، تاکە خودای ڕاستەقینە، و عیسای مەسیح کە تۆ ناردووتە» (یۆحەن 17:2-3). هەموو شتێکمان پێدراوە کە پەیوەندی بە ژیان و خوداپەرستییەوە هەیە (2 پەترۆس 1:3). سەیری یۆحەن 14:22 بکەنەوە، یەهودا (نەک ئیسکاریۆتی) پرسی، «خاوەن شکۆ، چۆنە کە تۆ خۆت بۆ ئێمە ئاشکرا دەکەیت، و نەک بۆ جیهان؟» چۆن ژیان لە ئێمەدا ئەمڕۆ ئاشکرا دەبێت؟ عیسای خاوەن شکۆ وەڵامی دایەوە، «ئەگەر کەسێک منی خۆش بوێت، وشەکەم دەپارێزێت؛ و باوکم خۆشی دەوێت، و ئێمە دێینە لای و ماڵی خۆمان لەگەڵیدا دروست دەکەین.» پاشان ئەو بەردەوام دەبێت لە قسەکردن دەربارەی کەسایەتی و کاری ڕۆحی پیرۆز دووبارە. لە ڕێگەی هێزی نیشتەجێبوونی ڕۆحی خوداوە، ئەم ژیانە بۆ ئێمە و تەنانەت لە ڕێگەی ئێمەشەوە ئاشکرا دەبێت! کاتێک شوێنی وشەی خودا دەکەوین، ڕۆژانە لە ژیانماندا بەکاری دەهێنین، ڕۆحی پیرۆز هێزمان پێ دەدات، بەهێزمان دەکات، و لەگەڵ مەسیحدا یەکمان دەخات! دەمەوێت بە تێبینیکردنی شتێکی تر دەربارەی ئەم ژیانە کۆتایی پێ بهێنم. سەیری ئایەتی 27 بکەن، «ئاشتیتان بۆ بەجێ دەهێڵم، ئاشتی خۆم پێتان دەدەم؛ نەک وەک جیهان دەدات من پێتان دەدەم. با دڵتان دڵتەنگ نەبێت، و نەترسێت.»
ئێستا، سەیری یۆحەن 15:9-11 بکەن، «وەک چۆن باوک منی خۆش ویست، منیش ئێوەم خۆش ویستووە؛ لە خۆشەویستی مندا بمێننەوە. ئەگەر فەرمانەکانم بپارێزن، لە خۆشەویستی مندا دەمێننەوە، وەک چۆن من فەرمانەکانی باوکم پاراستووە و لە خۆشەویستی ئەودا ماومەتەوە. ئەم شتانەم پێتان وتووە، بۆ ئەوەی خۆشی من لە ئێوەدا بمێنێتەوە، و خۆشی ئێوە تەواو بێت.»
ئەوەی دەڵێت، «من ژیانم،» دەڵێت، «ئاشتی خۆم پێتان دەدەم» و «خۆشی من لە ئێوەدا بمێنێتەوە.» ئەمە ئەو ژیانەیە کە لە مەسیحدا هەیە.
وتراوە کە ئەم سێ ناونیشانە گرنگەی عیسای خاوەن شکۆ دەتوانرێت بەراورد بکرێن بە سێ کەسی پەیمانی کۆن کە لە یەهودا 11دا هەن؛
«چونکە ئەوان بە ڕێگای قایندا ڕۆیشتوون، بە چاوچنۆکییەوە لە هەڵەی بەلعامدا بۆ قازانج ڕایان کردووە، و لە یاخیبوونی قۆراحدا لەناوچوون.» مەسیح وەک ڕێگا بەراورد دەکرێت بە ڕێگای قاین، ئایینێک بەبێ باوەڕی؛ ئەو گۆشتە لەبری باوەڕ. مەسیح وەک ڕاستی بەراورد دەکرێت بە هەڵەی بەلعام، کە هەوڵدانە بۆ بازرگانیکردن بە بەخشین و خزمەتەکەی خۆی؛ ئەو خراپەیەکی ئایینییە. مەسیح وەک ژیان بەراورد دەکرێت بە یاخیبوونی قۆراح، کە یاخیبوونێکی ئاشکرا بوو دژی پیاوی خودا. دەتوانین بڵێین کە قاین دژی ڕێگای خودا بۆ ڕزگاری یاخی بوو، بەلعام دژی ڕاستی خودا بۆ جیاکردنەوە یاخی بوو، و قۆراح دژی ژیانی خودا بۆ خزمەت یاخی بوو. ئەم شتانە هێشتا ئەمڕۆش بوونیان هەیە، و دەبێت خۆمان لەوان بپارێزین.
کاتێک عیسای خاوەن شکۆمان فەرمووی، «من ڕێگام و ڕاستیم و ژیانم. کەس نایەتە لای باوک تەنها لە ڕێگەی منەوە نەبێت» ئەو دەیوت ڕزگاری، هاوڕێیەتی لەگەڵ باوک، چێژوەرگرتن لە ڕاستی، و ژیانێکی ڕاستەقینە پڕ لە خۆشی و ئاشتی تەنها لەناو و لە ڕێگەی ئەوەوە دەدۆزرێتەوە.
