بەهای ئەو بۆ یەعقوب، باوکی
«ئیسرائیل یوسفی لە هەموو منداڵەکانی زیاتر خۆشدەویست، چونکە کوڕی پیرییەکەی بوو: و چاکەتێکی ڕەنگاوڕەنگی بۆ دروستکرد.» —پەیدابوون 37:3 KJV
ناوی یوسف، بە واتای «زیادکردن» دێت، ئاماژەیە بۆ زیادبوونی بەها یان نرخ و بەرهەمداری. یوسف کوڕی یەعقوب بوو لە ڕاحێلی خۆشەویستی، لەدایکبوونی یوسف هیچ کەمتر نەبوو لە موعجیزە، چونکە ڕاحێل نەزۆک بوو. ئەم نەزۆکییە، لە ڕووی ئەخلاقییەوە، نموونەی ئیسرائیلە کە مەسیح لێیەوە هات «وەک ڕووەکێکی ناسک، وەک ڕەگێک لە خاکی وشک» (ئیشایا 53:2). بە هەمان شێوە، وەک چۆن خودا سکی ئەوی کردەوە، دەبێت کارێکی خودایی ئەو لە ئێمەدا هەبێت بۆ ئەوەی بتوانین هەر میوەیەک شایستەی ئەو بێت بگرین. وەک مەسیحییەکان، ئێمە داوامان لێدەکرێت نەک تەنها «شایستە بڕۆین،» بەڵکو «شایستە» بین لەلایەن خوداوە، «کە بانگی کردووین بۆ شانشینی و شکۆمەندی خۆی» (1 تەسەلۆنیکی 2:12؛ 2 تەسەلۆنیکی 1:5).
گەنجێتی یوسف (تەنها 17 ساڵ بوو) ڕێگر نەبوو لە ژیانێکی پڕ بەرهەم و بەرەکەت بۆ ئەوانی تر. پۆڵس ئامۆژگاری تیمۆساوسی گەنجی کرد، «با هیچ کەسێک گەنجێتی تۆ بە کەم نەزانێت؛ بەڵکو تۆ نموونەی باوەڕداران بە، لە قسەدا، لە ڕەفتاردا، لە خۆشەویستیدا، لە ڕۆحدا، لە باوەڕدا، لە پاکیزەییدا» (1 تیمۆساوس 4:12). ئایا ئامادەین ئەم ئەرکە قورسە قبوڵ بکەین؟
یوسف بۆ باوکی، یەعقوب، تایبەت بوو، چونکە کوڕی پیرییەکەی بوو، و بۆ مەبەستێکی تایبەت لەدایک ببوو. لە ئەنجامدا، یەعقوب لە هەموو منداڵەکانی زیاتر خۆشی دەویست، و چاکەتێکی «ڕەنگاوڕەنگی» بۆ یوسف دروستکرد. ئەم چاکەتە دەربڕی خۆشییەکەی بوو کە لە کوڕەکەیدا دۆزیبوویەوە. مرۆڤ بە یادی کوڕی خۆشەویستی باوک دەکەوێتەوە، مەسیحی خاوەن شکۆ، کە لە ئەزەلدا گوتی، «ئەوسا من لەلای ئەو بووم، وەک یەکێک کە لەگەڵی گەورە بووبێت: و من ڕۆژانە خۆشییەکەی بووم، هەمیشە لەبەردەمیدا دڵخۆش بووم» (پەندەکان 8:30). دوای ئەوەی کوڕی ئەزەلی بوو بە مرۆڤ – واتە، کاتێک لەم جیهانەدا لەدایک بوو – دەنگی باوک لە کاتی لەئاوهەڵکێشانیدا بیسترا، «ئەمە کوڕی خۆشەویستی منە، کە لێی ڕازیم» (مەتتا 3:17). خۆشەویستی باوک، و هەروەها ڕەزامەندی ئەو لە کوڕەکەیدا، بە ئاشکرا دەربڕدرا.
ئەم خۆشەویستی و سۆزی هاوبەشە لە نێوان باوک و کوڕدا، بە پەیوەندی نێوان یەعقوب و کوڕەکەی یوسف نموونە کرابوو. وەک تەنها باوکێک دەتوانێت، یەعقوب بوو کە دەیتوانی بەهای کوڕەکەی بە ڕاستی بەرز بنرخێنێت. ئەو لە ماڵی باوکی گەورە بوو لەژێر چاودێری خۆشەویستی ئەودا. یەعقوب لەو گەنجێکدا بینی کە بەهایەکی نایاب و ئازایەتییەکی ئەخلاقی هەبوو، کە پشتگیری کرابوو بە ژیانێکی خوداپەرستی. بەم شێوەیە دەیتوانی ڕاپۆرتی خراپی براکانی بۆ باوکی بهێنێت. بە هەمان شێوە، کاتێک مەسیحی خاوەن شکۆ شایەتی دا لەسەر جیهان کە کارەکانی خراپ بوون، ئەوان ڕقیان لێی بوو بەهۆی ئەوەوە (یۆحەننا 7:7).
بەهای ئەو بۆ براکانی
«کاتێک لە دوورەوە بینییان، تەنانەت پێش ئەوەی لێیان نزیک بێتەوە، پیلانیان گێڕا بۆ کوشتنی.» —پەیدابوون 37:18
براکانی یوسف نەیانتوانی ڕق و کینەی خۆیان بگرنەوە. ئەوان ڕقیان لێی بوو، نەک تەنها بەهۆی بەهای ئەو لە چاوی باوکیاندا، بەڵکو بەهۆی خەونەکانییەوە کە پێشبینی دەکرد ڕۆژێک لە ڕۆژان لەبەردەمی ئەودا کڕنۆش ببەن. ئەوان ئەوەندە تووڕە بوون بەمە کە پیلانی کوشتنیان گێڕا.
ڕۆژێک، لە کاتێکدا کوڕەکانی خەریکی شوانکاری بوون، یەعقوب یوسفی نارد بۆ ئەوەی بەدوایاندا بگەڕێت. لەبەر ئەوەی ماوەیەکی زۆر بوو ڕۆیشتبوون، یەعقوب، وەک هەر باوکێکی دڵسۆز، دەیویست دڵنیا بێتەوە کە کوڕەکانی باش بوون. یوسف ڕێگەیەکی دوورودرێژی بڕی بۆ دۆزینەوەیان چونکە لەو شوێنەدا نەبوون کە دەبوو لێی بن. ئەمە بیرمان دەهێنێتەوە لە مەسیحی خاوەن شکۆ کە لە دەروازەکانی بەهەشتەوە بەناو گەلەئەستێرەکانی ئاسماندا هاتە خوارەوە بۆ ئەم جیهانە گوناهبارە بۆ ئەوەی ئێمەی ونبوو بدۆزێتەوە و ڕزگارمان بکات! وەک چۆن یوسف براکانی خۆشدەویست و نیگەرانی باوکی بۆ ئەوان هاوبەش بوو، بە هەمان شێوە مەسیحی خاوەن شکۆ ئەوەی کرد کە کردی بەهۆی خۆشەویستییەکەی بۆ ئێمە.
کاتێک یوسفیان بینی کە دێت، گوتیان، «سەیری ئەم خەونبینە بکەن کە دێت. وەرن ئێستا، و با بیکوژین، و بیخەینە ناو چاڵێکەوە، و ئێمە دەڵێین [بە باوکمان]، دڕندەیەکی خراپ خواردوویەتی: و دەبینین چی بەسەر خەونەکانی دێت» (ئایەتەکانی 19-20). ئەوان یوسفیان گرت و چاکەتە جوانەکەیان لێ داکەند و خستیانە ناو چاڵێکەوە. دواتر، دەریان هێنا و فرۆشتیان بە ئیسماعیلییەکان کە بردیان بۆ میسر. لەوێ بە درۆ تۆمەتبار کرا و خسترایە زیندانەوە. ئایا ئەمە بیرمان ناهێنێتەوە لەو شێوەیەی کە مەسیحی خاوەن شکۆ لەلایەن براکانییەوە، جولەکەکان، مامەڵەی لەگەڵدا کرا؟ ئیشایا پێشبینی لەسەر مەسیحی خاوەن شکۆ کرد، «کاتێک ئێمە ئەومان بینی، هیچ جوانییەک نییە کە ئێمە ئارەزووی بکەین. ئەو ڕیسوا کراوە و ڕەتکراوەتەوە لەلایەن پیاوانەوە» (ئیشایا 53:2-3). کاتێک مەسیحی خاوەن شکۆ بە شێوەیەکی جەستەیی هاتە ناو جولەکەکان، ئەو نموونەیەکی گوت کە ئەوان پێیان وابوو ئاماژەیە بۆ ئەوان. سەرنجی لێکچوونی سەرسوڕهێنەر بدەن لە نێوان قسەکانی براکانی یوسف و قسەکانی نموونەکە کە لە مەتتا 21:37-38 دا هاتووە: «بەڵام لە کۆتاییدا کوڕەکەی خۆی نارد بۆ لایان، و گوتی، ئەوان ڕێز لە کوڕەکەم دەگرن. بەڵام کاتێک جووتیارەکان کوڕەکەیان بینی، لە نێوان خۆیاندا گوتیان، ئەمە میراتگرەکەیە؛ وەرن، با بیکوژین، و با میراتەکە داگیر بکەین.»
تاقیکردنەوە، لەگەڵ ئازار و فرمێسکەکانی، یان بێسوودمان دەکات یان بەسوود، بەپێی ئەوەی چۆن وەری دەگرین. یوسف هەرگیز دەستی لە بەڵێنەکانی خودا بەرنەدا و وازی لە ڕۆیشتن لەگەڵی نەهێنا. لە کۆتایی تاقیکردنەوەکانیدا دەیوت بە براکانی کە خودا ناردوویەتی بۆ پاراستنی ژیانیان. دیدگای ئەوان بۆ یوسف بە شێوەیەکی بنەڕەتی گۆڕا کاتێک تێگەیشتن کە خودا بە ڕاستی ئەوی پێش ئەوان ناردووە بۆ ئەوەی بە زیندوویی بهێڵێتەوە. بە پەیامێکی نوێوە بۆ ئەوەی بڕۆن و «هەموو شکۆمەندییەکەم بە باوکم بڵێن» (پەیدابوون 45:13)، گەڕانەوە بۆ کەنعان. پەیدابوون دواتر تۆماری دەکات: «و براکانیشی چوون و لەبەردەمیدا کەوتنە خوارەوە؛ و گوتیان، سەیری، ئێمە خزمەتکارەکانی تۆین» (50:18). ئەمە ئەوە بوو کە یوسف وەک گەنجێک خەونی پێوە بینیبوو و براکانی پڕ کردبوو لە نیازی کوشتن؛ بەڵام ئێستا بە ئارەزوومەندانە لەبەردەمیدا کڕنۆشیان برد. بە هەمان شێوە، جولەکەکان بەهای مەسیحی خاوەن شکۆ، مەسیحەکەیان، دەناسنەوە و ماتەمینی دەگێڕن (زەکەریا 12:10) بەهۆی مامەڵەی خراپ و ڕەتکردنەوەی ئەوەوە. ئەوان ئەوسا دان دەنێن، «ئەو بریندار کرا بۆ سەرپێچییەکانمان، ئەو لێی درا بۆ گوناهەکانمان: سزای ئاشتییەکەمان لەسەر ئەو بوو، و بە لێدانەکانی ئەو ئێمە چاک بووینەوە» (ئیشایا 53:5).
بەهای ئەو بۆ فیرعەون و میسرییەکان
«فیرعەون بە یوسفی گوت، سەیری من تۆم خستووەتە سەر هەموو خاکی میسر.» —پەیدابوون 41:41
خودا لە خەونێکدا قسەی لەگەڵ فیرعەون کردبوو کە تەنها یوسف دەیتوانی لێکی بداتەوە. لە زیندانەوە بانگ کرا و بە فیرعەونی گوت کە حەوت ساڵ پڕی دەبێت و دواتر حەوت ساڵ قحتی دێت. یوسف ئامۆژگاری فیرعەونی کرد کە لە ساڵانی پڕیدا خۆراک کۆبکاتەوە، بۆ ئەوەی کاتێک قحتی هات خەڵک برسی نەبن. ئایا تۆ وشەی خودا کۆدەکەیتەوە بۆ کاتە سەختەکان؟ هەر مەسیحییەک کە بە سەختییەکانی ژیاندا تێپەڕیبێت، پێت دەڵێت کە ئەو بە وشەی خودا بەردەوام بووە.
ئامۆژگارییەکەی یوسف ئەوەندە بە کات بوو کە فیرعەون ئەوی خستە سەر هەموو خاکی میسر. کاتێک لە گالیسکەی دووەمی فیرعەوندا سوار بوو، خزمەتکارەکانی یوسف لەبەردەمیدا هاواریان دەکرد بە خەڵکەکە: «کڕنۆش ببەن» (پەیدابوون 41:43). لە بەهەشتدا، کەنیسە لەبەردەم بەرخەکەدا کڕنۆش دەبات و، لەگەڵ سوپایەکی ئاسمانی، گۆرانی دەڵێن: «شایستەیە ئەو بەرخەی کە سەربڕدرا بۆ وەرگرتنی هێز، و سامان، و حیکمەت، و توانایی، و شەرەف، و شکۆمەندی، و بەرەکەت» (بینین 5:12). جگە لەوەش، بەهای ئەو بە شێوەیەکی گشتگیر دەناسرێتەوە، چونکە «لە ناوی عیسادا دەبێت هەموو ئەژنۆیەک کڕنۆش ببات، لە شتەکانی ئاسمان، و شتەکانی زەوی، و شتەکانی ژێر زەوی» (فیلیپی 2:10).
کاتێک قحتی دەستی پێکرد و خەڵکەکە هاواریان بۆ فیرعەون کرد بۆ نان، ئەو پێی گوتن، «بڕۆن بۆ لای یوسف» (پەیدابوون 41:55). پاشان «یوسف هەموو کۆگاکانی کردەوە، و بە میسرییەکانی فرۆشت» (ئایەتی 56). وەک چۆن یوسف هۆکاری بەرەکەت بوو بۆ میسرییەکان، مەسیحی خاوەن شکۆ دەسەڵاتێکی گشتگیری دەبێت، و شانشینەکەی بەرەکەت بۆ هەموو جیهان دەهێنێت. زەکەریا پێشبینی کرد، «و وا دەبێت، کە هەموو ئەوانەی کە ماونەتەوە ... ساڵانە سەردەکەون بۆ پەرستنی پاشا، مەسیحی خاوەن شکۆی سوپاسالار، و بۆ ڕاگرتنی جەژنی کەپرەکان. و وا دەبێت، کە هەر کەسێک سەردانەکات ... بۆ ئۆرشەلیم بۆ پەرستنی پاشا ... تەنانەت لەسەر ئەوانیش باران نابارێت. و ئەگەر خێزانی میسر سەردانەکەن، و نەیەن ... ئەوا دەبێتە تاعون، کە مەسیحی خاوەن شکۆ پێی دەدات لە بێگانەکان کە سەردانەکەن بۆ ڕاگرتنی جەژنەکە ... ئەمە سزای میسر دەبێت و سزای هەموو نەتەوەکان کە سەردانەکەن بۆ ڕاگرتنی جەژنی کەپرەکان» (زەکەریا 14:16-19).
ئەم بەهای سێ لایەنەی یوسف وێنەیەکی کاڵی مەسیحی خاوەن شکۆیە، کە بەهای ئەو بێشومارە، چونکە کێ جگە لە باوک دەتوانێت دەری ببڕێت؟ بۆ باوک، ئەو بە ڕاستی شایستەیە، چونکە ئەو گوتوویەتی، «تۆ لە دەستی ڕاستی من دانیشە، هەتا دوژمنەکانت دەکەمە ژێر پێی تۆ» (زەبوور 110:1). بۆ کەنیسە، ئەو شایستەیە، چونکە ئەوان هاوار دەکەن، «تۆ شایستەی ... چونکە تۆ سەربڕدرای و ئێمەت بە خوێنی خۆت بۆ خودا کڕییەوە» (بینین 5:9). و جیهان دەبێت لە ڕۆژێکی داهاتوودا دان بەوەدا بنێت کە ئەو شایستەیە، چونکە نووسراوە «کە لە ناوی عیسادا دەبێت هەموو ئەژنۆیەک کڕنۆش ببات ... و هەموو زمانێک دان بەوەدا بنێت کە عیسای مەسیح خاوەن شکۆیە، بۆ شکۆمەندی خودای باوک» (فیلیپی 2:10-11).
