یۆسیا پێشکەوتنی جێگیر تاوەکوو کەوتنێکی کارەساتبار
یۆسیا، دوایین پادشای باشی یەهودا، لە تەمەنی هەشت ساڵیدا هاتە سەر تەخت. خەڵکی وڵات کردیان بە پادشا. چیرۆکەکە دەتوانرێت لە 2 پادشایان 21-23 و 2 پاشاکان 33-36 بخوێنرێتەوە.
پاشخان
باوکی، پادشا ئامۆنی شاناز، دوای دوو ساڵ حوکمڕانی، لەلایەن هەندێک لە خزمەتکارەکانی خۆیەوە تیرۆر کرا. باپیرەی، مەنەشە، خراپترین پادشای یەهودا بوو کە تا ئێستا هەبووبێت – سەرۆکی گوناهباران لە سەردەمی خۆیدا! ئۆرشەلیمی پڕ کرد لە خوێن، دوای مردنی باوکی خوداپەرستی حەزقیا، هەموو جۆرە بتپەرستییەکی دووبارە دامەزراندەوە، و خەڵکەکەی فریودا بۆ ئەوەی خراپتر بکەن لەو نەتەوانەی کە یەزدان پێش نەوەکانی ئیسرائیل لەناوی بردبوون. خراپەکاریی مەنەشە سزای خودای بەسەر وڵاتدا هێنا، و ئاشوورییەکان کردیان بە دیل. بەڵام لە دیلیدا زۆر خۆی لەبەردەم خودای باوباپیرانی بچووک کردەوە و پاشان گەڕێنرایەوە سەر شانشینەکەی. لە کاتێکدا گۆڕانکارییەکەی ڕاستەقینە بوو، خەڵکەکە بەردەوام بوون لە خراپەکارییەکانیان.
ساڵانی منداڵی
منداڵێکی هەشت ساڵان لەم بارودۆخانەدا چی دەتوانێت بکات؟ ئێمە دەتوانین بە باشی تێبگەین کە نزیکەی هیچ شتێک لەبارەی چەند ساڵی یەکەمی حوکمڕانیی یۆسیاوە باس نەکراوە. یەکێک لە ئیستسناکان ئەوەیە کە ناوی دایکی و باپیرەی پێمان وتراوە – یەدیدی کچی عەدایا لە بۆزقاس. ئەوان بێگومان کاریگەرییەکی باشیان لە ژیانیدا هەبووە، چونکە دەخوێنینەوە:
«و ئەوەی لەبەرچاوی یەزدان ڕاست بوو کردی، و بە هەموو ڕێگاکانی داودی باوکی ڕۆیشت؛ نە لای ڕاست و نە لای چەپ لای نەدا» (2 پادشایان 22:2 NKJV). ئایا ئەوان ڕێگاکانی باپیرە دوورەکەی، پادشا داود، پیاوەکەی دڵخوازی خودا (کردارەکان 13:22) فێر کرد؟ چونکە دواتر دەخوێنینەوە کە «لە ساڵی هەشتەمی حوکمڕانییەکەیدا، لە کاتێکدا هێشتا گەنج بوو، دەستی کرد بە گەڕان بەدوای خودای داودی باوکی» (2 پاشاکان 34:3). دایکان و باپیرە و داپیرە خوداپەرستەکان زۆرجار یارمەتییەکی گەورە بوون بۆ منداڵ و نەوەکانیان – و هێشتا دەتوانن ئەمڕۆش وابن.
ساڵانی هەرزەکاری
چەند باشە کاتێک هەرزەکارێک خۆی تەرخان دەکات بۆ گەڕان بەدوای یەزدان! عیسای مەسیحی ئێمە بە ڕوونی و بە پەرۆشییەوە لە تەمەنی دوازدە ساڵیدا خەریکی کاری باوکی بوو. ئیسحاق بە متمانەوە لەگەڵ باوکی 100 ساڵ گەورەتری، ئیبراهیم، ڕۆیشت، ڕێگەی بە باوکی دا کە بیبەستێتەوە و لەسەر قوربانگاکەی دایبنێت کە بە فەرمانی خودا دروستیان کردبوو. داود فێربوو کە لە بارودۆخی مەترسیدا متمانە بە یەزدان بکات لە کاتێکدا هێشتا هەرزەکار بوو. دایک و داپیرەی تیمۆساوس ژنانی باوەڕدار بوون کە فێری تیمۆساوسی گەنجیان کرد کتێبە پیرۆزەکان، کە ئامادەیان کرد بۆ وەرگرتنی ڕزگاری لە ڕێگەی باوەڕەوە بە عیسای مەسیحی ئێمە.
بەرەنگاربوونەوەی بتپەرستی
پێشکەوتنی زیاتر دەبینین کاتێک یۆسیا گەورەتر دەبێت. گەڕانەکەی بەدوای یەزدان بووە هۆی خزمەتێکی چالاک، تەنانەت لە دەرەوەی سنوورەکانی شانشینەکەشی. لە ساڵی دوازدەهەمی حوکمڕانییەکەیدا
دەستی کرد بە پاککردنەوەی یەهودا و ئۆرشەلیم لە شوێنە بەرزەکان، بتە دارینەکان، بتە هەڵکەندراوەکان، و بتە داڕێژراوەکان. قوربانگاکانی بەعڵیان لەبەردەمیدا ڕووخاند، و قوربانگاکانی بخوور کە لەسەریان بوون بڕییەوە، و بتە دارینەکان، بتە هەڵکەندراوەکان، و بتە داڕێژراوەکانی پارچە پارچە کرد، و کردی بە تۆز و بەسەر گۆڕی ئەوانەدا بڵاوی کردەوە کە قوربانییان بۆ کردبوون. هەروەها ئێسکەکانی کاهینەکانی لەسەر قوربانگاکانیان سووتاند، و یەهودا و ئۆرشەلیمی پاک کردەوە. و بە هەمان شێوەی لە شارەکانی مەنەشە، ئەفرایم، و شیمۆن، تاوەکوو نەفتالی و هەموو دەوروبەری کرد (2 پاشاکان 34:3-6). سەرنج بدە کە ئەو بە چالاکی بەشدار بوو لەم پاککردنەوەیەدا، لەو شوێنەدا بوو کە ڕووی دەدا! لەسەر تەختەکەی دانەنیشتبوو و خۆی خەریک نەکردبوو لە کاتێکدا پێشنیاری دەکرد یان فەرمانی بە خەڵکی تر دەدا لەبارەی ئەوەی کە دەبێت چی بکەن.
چاککردنەوەی پەرستگا
قۆناغی داهاتوو لە ژیانی یۆسیا کە وشەی خودا پێشکەشمان دەکات کاتێک بوو کە لە ناوەڕاستی بیستەکانی تەمەنیدا بوو، بە تەواوی پێگەیشتوو بوو. کاری پاککردنەوەی وڵات و پەرستگا – خزمەتێکی نەرێنی بەڵام زۆر پێویست – ڕێگەی دا بە کاری ئەرێنیتر چاککردنەوەی پەرستگا. پڕۆژەکە هی یۆسیا بوو، بەڵام زۆر کەسی تر بەشدارییان تێدا کرد. خەڵکەکە بە گشتی پارەیان بەخشی – نەک تەنها ئەوانەی شانشینی یەهودا و بنیامینی یۆسیا، بەڵکوو ئەوانەش کە لە مەنەشە و ئەفرایم مابوونەوە، لەگەڵ باقی ئیسرائیل دوای ئەوەی ئاشوورییەکان شانشینی باکووریان داگیر کردبوو و زۆرێک لە خەڵکەکەیان کردبوو بە دیل. بە هەمان شێوە ئەمڕۆ، خەڵکی خودا بە گشتی دەتوانن پشتگیری کاری دروستکردن و چاککردنەوەی ماڵی خودا بکەن، کە وەک ئەفسۆس 2:19-22 دەڵێت، گەشە دەکات «بۆ پەرستگایەکی پیرۆز لە یەزداندا.»
ئەوانەی کە ئەرکی تایبەتییان لەم خزمەتەی یەزداندا هەبوو. هەندێکیان کە ڕۆڵی سەرکردایەتی و چاودێرییان هەبوو بە ناو ناویان هاتووە لە کاتێکدا ئەوانی تر بەپێی ئەو کارەی کە کردیان پێکەوە کۆکراونەتەوە. هاوشێوەی ئەمە لە کاری یەزداندا ئەمڕۆش هەیە. دەرگاوانەکان، کە هەموویان لێڤی بوون، ئەم پارەیەیان کۆکردبووەوە. بەڕێوەبردنی دڵسۆزانەی ئەو داراییانەی کە بۆ پێشخستنی کاری خودا دەدرێن، گرنگییەکی سەرەکی هەیە. بەرپرسانی یۆسیا دڵنیابوون لەوەی کە ئەم پارەیە دەگاتە دەستی سەرکارەکان کە چاودێری ماڵی یەزدانیان دەکرد. ئەوانیش بە نۆرەی خۆیان پارەکەیان دەدا بە کرێکارەکان بۆ کڕینی کەرەستە پێویستەکان و ئەنجامدانی کاری چاککردنەوەی ڕاستەقینە: پیشەوەران، بیناسازان، دارتاشان و بەردتاشان. پیاوەکان دڵسۆز بوون و دەتوانرا متمانەیان پێ بکرێت بۆ مامەڵەکردن بە بەرپرسیارێتییەوە لەگەڵ ئەم پارانەدا. چاودێران ناویان هاتووە، هەندێکیان بە ناو. بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش، لێڤییە شارەزاکان لە ئامێرە مۆسیقییەکاندا سەرپەرشتی هەڵگرانی بار و کرێکارانی تریان دەکرد. چ جیاوازییەک دروست دەکات گۆرانی وتن بە نیعمەت لە دڵماندا بۆ یەزدان کاتێک مەسیحییەکان پێکەوە کار دەکەن، بۆ ئەو دروست دەکەن!
کتێبێکی ونبوو دۆزرایەوە
کاتێک شافانی نووسەر پارەکەی کۆکرابووەوە هێنا بۆ حیلقیای سەرۆک کاهین، حیلقیا کتێبی یاساکەی پێدا کە لە ماڵی یەزداندا دۆزیبوویەوە. چەندێک بوو ئەم کتێبە لەناو پاشماوە و خاشاکەکاندا مابووەوە کە تازە پاک کرابوونەوە بۆ ئەوەی ماڵەکە چاک بکرێتەوە؟ نازانین. بەڵام بۆ حیلقیا ئەمە دۆزینەوەیەکی گەورە بوو.
شافان سەرەتا خۆی خوێندییەوە و پاشان بردی بۆ لای پادشا و بۆی خوێندەوە. کاتێک پادشا یۆسیا وشەکانی کتێبی یاساکەی بیست، جلەکانی خۆی دڕاند لە خەمباریدا بەهۆی ئەوەی دەیبیست. کۆمەڵێک بەرپرسی نارد، بە سەرۆکایەتی حیلقیا بۆ لای هولدای پێغەمبەر، بۆ پرسیارکردن لە یەزدان. نیگەران بوو چونکە تێگەیشت کە
«تووڕەیی یەزدان زۆر گەورەیە کە بەسەرماندا ڕژاوە، چونکە باوباپیرانمان وشەی یەزدانیان نەپاراستووە، بۆ ئەوەی بەپێی هەموو ئەوەی لەم کتێبەدا نووسراوە بیکەن» (2 پاشاکان 34:21). یۆسیا و خەڵکەکەی دەبوو چی بکەن؟ کەی تووڕەیی خودا دەگاتە لوتکە و سزایان دەدات؟ ئای خۆزگە ئێمەش بە هەمان شێوە وشەی خودامان بە دڵ بگرتایە کاتێک دەیخوێنینەوە یان دەیبیستین!
پێغەمبەرەکە پەیامێکی دوو لایەنەی لە یەزدانەوە هەبوو بۆ شاندەکە بۆ ئەوەی بۆ پادشا بیبەن. بۆ ئەو پیاوەی کە ناردبوونی بۆ پرسیارکردن لێی، یەزدان پەیامێکی جدی سزای دا. فەرمووی کە کارەسات بەسەر یەهودا و خەڵکەکەیدا دەهێنێت – هەموو نەفرەتەکانی نووسراو لە کتێبەکەدا کە لەبەردەم پادشادا خوێندرابووەوە. خەڵکەکە یەزدانیان جێهێشتبوو، خوداوەندەکانی تریان پەرستبوو و بە کارەکانیان تووڕەیان کردبوو. تووڕەیی خودا دانەدەمرکا.
بەڵام یەزدان بە وشەیەکەوە بەردەوام بوو بۆ پادشای یەهودا کە ناردبوونی بۆ پرسیارکردن لێی:
«چونکە دڵت نەرم بوو، و خۆت لەبەردەم خودا بچووک کردەوە کاتێک وشەکانی ئەوت لە دژی ئەم شوێنە و لە دژی دانیشتووانەکەی بیست، و خۆت لەبەردەم من بچووک کردەوە، و جلەکانت دڕاند و لەبەردەم من گریایت، منیش گوێم لێت بوو» (2 پاشاکان 34:27). یەزدان بە یۆسیای وت کە سزاکە لە کاتی ژیانیدا بەسەر یەهودادا نایەت. خودا سەیری دڵ دەکات. ئەو دڵێک بەرز دەنرخێنێت کە گوێی لێ دەگرێت، کە بە پاشیمانییەکی بچووکەوە لەبەردەمیدا چەم دەبێتەوە. ئەو هەڵوێستێکی ڕاست بەرز دەنرخێنێت.
کرداری گونجاو
شاندەکە پەیامەکەیان بۆ پادشا گەڕاندەوە. پاشان ئەو بەرپرسانی وڵات، کاهینەکان و لێڤییەکان، و هەموو خەڵکەکە، گەورە و بچووک، کۆکردەوە. خۆی
«هەموو وشەکانی کتێبی پەیمانەکەی خوێندەوە کە لە ماڵی یەزداندا دۆزرابووەوە» (2 پاشاکان 34:30). پادشا لە شوێنی خۆی لەلای ستوونەکە وەستا «و پەیمانێکی لەبەردەم یەزداندا بەست، بۆ ئەوەی شوێن یەزدان بکەوێت، و فەرمانەکانی و شایەتییەکانی و یاساکانی بە هەموو دڵی و هەموو گیانی بپارێزێت، بۆ ئەوەی وشەکانی پەیمانەکە جێبەجێ بکات کە لەم کتێبەدا نووسرابوون» (2 پاشاکان 34:31). هەموو خەڵکەکەی لەوێ ناچار کرد هەڵوێستێک بگرن، و هەموویان هەڵوێستێکیان گرت بۆ ئەوەی بەپێی پەیمانەکە بکەن.
پاشان فەرمانی بە کاهینەکان و لێڤییەکان کرد کە هەموو ئەو شتانە لە پەرستگا دەربهێنن کە بۆ بتپەرستی بەعڵ، ئەشێرا و هەموو سوپای ئاسمان دروست کرابوون. هەموو ئەم شتانەی سووتاند و خۆڵەمێشەکەی بردە بێتئیل، کە یەرۆبام، لە سەردەمی نەوەی پادشا داود، دەستی کردبوو بە پەرستنی گوێرەکەی زێڕین لە شانشینی ئیسرائیل (1 پادشایان 12:25-33). یۆسیا هەموو ئەو شتانەی سووتاند، لەناوی برد و گڵاوی کرد کە پەیوەندییان بە بتپەرستی پێشینەکانییەوە هەبوو، تەنانەت شوێنە بەرزەکانیش کە سولەیمان بۆ بتەکانی ژنە بێگانەکانی دروستی کردبوون. ئەو تەنها لە سنووری خۆیدا نەوەستا، بەڵکوو بە هەمان شێوەی لەگەڵ ئەوەی کە لە بتپەرستی شانشینی باکوور مابووەوە کرد، ئەم شتانەی گڵاو کرد بە سووتاندنی ئێسکەکانی پیاوان لەسەریان. ئەو بە وردبینییەکی زیاترەوە مامەڵەی لەگەڵ بتپەرستیدا کرد وەک لە هەر پادشایەک پێش خۆی. وشەی خودا ستایشی دەکات بۆ گەڕانەوەی بۆ لای یەزدان بە هەموو دڵی و گیانی و هێزی بەپێی هەموو یاسای موسا، و دەڵێت کە هیچ پادشایەک وەک ئەو لە دوای ئەو نەبوو. دڵی ڕاست بوو و بە ڕاستی فەرمانی بە خەڵکەکەی کرد. بەڵام بە داخەوە، ئەم چاکسازییانە دوای مردنی بەردەوام نەبوون چونکە دڵی خەڵکەکە بە ڕاستی لەگەڵیاندا نەبوو. وەک یۆسیا، خودا هێشتا بەدوای خزمەتێکدا دەگەڕێت کە لە دڵەوە بێت!
جەژنی پەسخە
دوای ئەم پاککردنەوە تەواوەتییەی پەرستگا و وڵات، یۆسیا جەژنی پەسخەی بۆ یەزدان گرت. هەموو شتێک بەپێی فەرمانەکانی یەزدان کرا – بەپێی ڕێکوپێکی خودایی. جەژنی پەسخە لە ڕۆژی گونجاودا پیرۆز کرا. پادشا و سەرکردەکان، و سەرۆکەکانی کاهینەکان و لێڤییەکان بە گەورەیی هەزاران بەرخ و بزن و مانگایان بە خەڵک بەخشی بۆ قوربانییەکان. کاهینەکان و لێڤییەکان بە دڵسۆزییەوە پێکەوە کاریان کرد بە درێژایی ڕۆژەکە. گۆرانیبێژان و دەرگاوانەکان لە شوێنە دیاریکراوەکانی خۆیاندا بوون، و لێڤییەکان قوربانییەکانی پەسخەیان بۆ هەمووان ئامادە کرد بۆ ئەوەی هەر یەکێک بتوانێت ئەوە بکات کە خودا زۆر پێشتر پێی دابوون بۆ ئەوەی بیکەن. چەند نایابە ئەمڕۆ کاتێک هەر کەسێک لە کۆبوونەوەیەکدا، یان کڵێسایەکی ناوخۆییدا، لە شوێنی گونجاوی خۆیدا کار دەکات – پێکەوە کار دەکات لەگەڵ هەموو برا و خوشکێکی تردا بۆ شکۆمەندی خودا!
نەک تەنها جەژنی پەسخەیان گرت، بەڵکوو جەژنی نانی بێ خەمیریشیان بۆ ماوەی حەوت ڕۆژ گرت. هیچ جەژنی پەسخەیەک وەک ئەمە نەگیرابوو لە سەردەمی ساموێلەوە، سەدان ساڵ پێشتر. ئەمە بۆنەیەکی زۆر دڵخۆشکەر و لەبیرنەکراو بوو، بێگومان بەرزترین خاڵ بوو لە حوکمڕانیی پادشا یۆسیادا. ڕێگاکەی بەردەوام بەرەو سەرەوە ڕۆیشتبوو.
خۆویستی و تێکشکانی لێ کەوتەوە
و پاشان دەگەینە دژە لوتکەیەک، «دوای هەموو ئەمانە»یەکی کارەساتبار. یۆسیا هەوڵە خوداپەرستەکانی بەردەوام بوو، بەڵام لەناکاو ئەم ڕێگایە بەرەو سەرەوە پچڕا. فیرعەون نەخۆ لە میسرەوە بە سوپاکەیەوە بەناو وڵاتدا تێپەڕی بۆ یارمەتیدانی ئیمپراتۆریەتی ئاشووری لاواز لە دژی هێزی بەرزبووەوەی بابل. یۆسیا هەوڵی دەستێوەردانی دا. لەبری ئەوەی بەردەوام بێت لە کارکردن لە بەرژەوەندییەکانی یەزداندا، خۆی و خەڵکەکەی تێوەگلاند لە سیاسەتی جیهانی دەوروبەری. ئەمەش مەترسییەکی ڕاستەقینەیە بۆ باوەڕداران ئەمڕۆ، کە خودا بە پیاسەکەر و نامۆ لە جیهاندا ناویان دەبات لە لایەکەوە و باڵیۆزی مەسیح لە لایەکی ترەوە (عیبرانییەکان 11:13؛ 2 قۆرنتییەکان 5:20).
بە داخەوە، وەک یۆسیا، زۆرێک لە مەسیحییەکان ڕەتیدەکەنەوە ئەم وانەیە فێر ببن. ڕەتکردنەوەی یۆسیا بۆ گوێگرتن لە وشەکانی نەخۆ کە لەلایەن خوداوە درابوون، گران بوو. سەرەڕای خۆشاردنەوەی بۆ چوونە ناو شەڕ، بە تیرێک لێی درا و بەهۆی برینەکەوە مرد. خودا داوا لە مەسیحییەکان ناکات کە بەشدار بن یان تەنانەت لایەنگری بکەن لە سیاسەتی جیهان یان شەڕەکانی. بە پشتگوێخستنی ئەمە، یان بە تەواوی ڕەتکردنەوەی ئەمە، زۆرێک لە مەسیحییەکان شایەتی و سوودبەخشی خۆیان بۆ خودا لە جیهاندا لەدەست داوە. بە خۆشحاڵییەوە ڕزگاریی هەتاهەتایی ئێمە لەدەست ناچێت چونکە بە هێزی خودا پارێزراوین و لە پارێزراوی یەزدانماندا سەلامەتین!
چەند گرنگە گوێڕایەڵی خودا بین! یۆسیا لە تەمەنی سی و نۆ ساڵیدا مرد. ئەگەر گوێی بە وشەی یەزدان گرتبایە کە دەستوەرنەدات لە شەڕێکدا کە خودا نەیفەرمووبوو بچێتە ناوی، ئەوا دەکرێت زۆر زیاتر ژیابایە و سزای خودا بەسەر یەهودادا هێشتا زیاتر دواکەوتبایە. بەڵام هەر کە یۆسیا مرد، شتەکان بە خێرایی لە یەهودادا تێکچوون. پادشاکەی کە خەڵکەکە پاشان هەڵیانبژارد، بە خێرایی لەلایەن فیرعەون نەخۆوە لابرا، و پادشاکەی کە ئەو لە شوێنی دانا، پیاوێکی خراپ دەرچوو کە هیچ ترسێکی لە خودا نەبوو و بە زوویی لەلایەن بابلییەکانەوە داگیر کرا. هەموو یەهودا و ئۆرشەلیم بۆ یۆسیا شیوەنیان گێڕا، و یەرمیاش بۆی شیوەنی کرد. مردنی ئەم پادشا باش و خوداپەرستە زیانێکی کارەساتبار بوو بۆ یەهودا. هێشتا هیچ جێگرەوەیەک بۆ گوێڕایەڵی و ترسی یەزدان نییە!
