ساموێلی پێغەمبەر
لەم لاپەڕانەدا دەمانەوێت بیر لە کەسایەتی و خزمەتی ساموێلی پێغەمبەر بکەینەوە. دەبێت لە دایکییەوە دەست پێبکەین، حەننا، کە ناوی بە واتای «نیعمەت» دێت – کە ئەوەیە گەلی خودا بە شێوەیەکی تایبەت پێویستی پێیەتی کاتێک شتەکان خراپ دەبن.
بارودۆخی خراپی ئیسرائیل، تەنانەت چەندین ساڵ پێش لەدایکبوونی حەننا، لە پەرتووکی دادوەراندا کورتکراوەتەوە. لەوێدا دەربارەی حەوت قۆناغی شکست دەخوێنینەوە، بەتایبەتی سەبارەت بە سەرکردەکانی نەتەوەکە. بەڵام پەرتووکەکە نیعمەتی خودا نیشان دەدات کە بە شێوازی جیاواز و لە چوارچێوەی جیاوازدا بووژانەوە و نۆژەنکردنەوە دەبەخشێت. ئەم بابەتە دادوەران پەیوەندیدار دەکات، تەنانەت هاندەرە، بۆ ئێمەی ئەمڕۆ.
دوای دادوەران، پەرتووکەکانی 1 و 2 ساموێل دێن. ئەو دوو پەرتووکە نیشان دەدەن کە خودا گەلەکەی ئامادە دەکات بۆ ئەوەی پاشایەکیان بەسەردا بێت. سەبارەت بە پاشا، ویستی ئەو لە دێوتێرۆنۆمی 17:14-15 (ESV) ئاشکرا کرا، کە دەڵێت: «کاتێک دەگەیتە ئەو خاکەی کە یەزدانی پەرستگات پێت دەدات، و خاوەندارێتی دەکەیت و تێیدا نیشتەجێ دەبیت و پاشان دەڵێیت، 'پاشایەک بەسەر خۆمدا دادەنێم، وەک هەموو ئەو نەتەوانەی کە لە دەوروبەرمدان،' تۆ بەڕاستی دەتوانیت پاشایەک بەسەر خۆتدا دابنێیت کە یەزدانی پەرستگات هەڵی دەبژێرێت. یەکێک لەناو براکانتدا وەک پاشا بەسەر خۆتدا دادەنێیت.» ئەمە کاتێک بەدی دێت کە عیسای مەسیح وەک پاشا حوکمڕانی دەکات.
ئێلقانای مێردی حەننا، ناوێک کە بە واتای «خودا کڕیویەتی» دێت، لێڤییەک بوو (1 پاشاکان 6:26،34) کە پەیوەندی بە خزمەتی خوداوە هەبوو لەناو گەلی ئیسرائیلدا. لەو کاتەدا، ئەو خزمەتە لە شوێنێکدا بوو کە ناوی شیلو بوو، بە واتای «حەوانەوە» دێت، کە چادری کۆبوونەوە لەژێر سەرکردایەتی یەشوعدا دانرابوو (1 ساموێل 1:3؛ یەشوع 18:1). لەوێشدا دابەزین ڕووی دەدا، کە بووە هۆی شکستێکی گەورە بەهۆی دوو کوڕە خزمەتکارەکەی ئێلی کاهینی گەورە. ئەوان تاوانبار بوون بە بێڕەوشتییەکی زۆر (1 ساموێل 2:22) و هەروەها خودایان لەوە بێبەش دەکرد کە شایستەی ئەو بوو بە وەرگرتنی باشترین قوربانییەکان بۆ خۆیان. ڕەفتاری ئەوان وای لە خەڵک دەکرد کە خزمەتی خودا بە کەم بزانن، لەوانەش ئەو قوربانییانەی کە بۆ ڕێزگرتن لە خودا دەهێنران (ئایەتەکانی 12-17).
لەو ساڵانەدا، حەننا زۆر هەوڵی دەدا کوڕێکی ببێت کە بۆ یەزدان پەروەردەی بکات، بۆ ئەوەی لە شیلو خزمەتی بکات و ڕێزی لێبگرێت. بەڵام، نەیدەتوانی منداڵی ببێت، لەبەر ئەم هۆکارەش مێردەکەی ڕەنگە ژنێکی دیکەی هێنابێت. ئەو کارە لەو ڕۆژانەدا نامۆ نەبوو، بەڵام لە سەرەتاوە پلانی خودا نەبوو (بڕوانە پەیدابوون 2:24).
ئەبرام هەمان شتی کردبوو وەک سارای، ژنەکەی، بارودۆخێکی وەک حەننای هەبوو. بەڵام، خودا دەستێوەردانی کرد و کوڕێکی پێدان، ئیسحاق (پەیدابوون 16-21). بە هەمان شێوە، دوای چەندین ساڵ چاوەڕوانی و نوێژکردن، حەننا و مێردەکەی کوڕێکیان بوو، کە ناوی نا ساموێل. بە شێوەیەکی گونجاو، ناوی بە واتای «گوێ لێبووی خودا» یان «داواکراوی خودا» دێت. کاتێک کاتی گونجاو هات، حەننا کوڕە بچووکەکەی برد بۆ شیلو بۆ ئەوەی لەوێ خزمەتی یەزدان بکات بە گوێڕایەڵی کاهینی گەورە (1 ساموێل 1:24-28). کاریگەرە کە گۆرانی ستایش و پەرستنی حەننا بخوێنینەوە (2:1-10)، لە کاتێکدا کوڕەکەی لە شیلو خزمەتی یەزدانی دەکرد (ئایەتی 11).
وانەکان لە خزمەتی سەرەتایی ساموێلەوە
کەسایەتی ساموێلی گەنج و کوالێتی ژیان و خزمەتەکەی بە تەواوی جیاواز بوو لە کوڕەکانی ئێلی، کە ڕووبەڕووی سزاکان دەبوونەوە (ئایەتەکانی 27-36). ویستی گەورەی حەننا ئەوە بوو کە کوڕەکەی، لە ژینگەی خراپی ئەو ڕۆژەدا، بە دڵسۆزییەوە خزمەتی یەزدان بکات – و ئەوەش بوو کە ساموێلی گەنج کردی. ئەو خزمەتی یەزدانی دەکرد، هەست بە ئامادەیی ئەو دەکرد، ئێفۆدێکی کەتانی لەبەردا بوو، و لەبەردەم ئێلی کاهینی گەورەدا، کە بە پێدەچێت جیاوازییەکەی لەگەڵ کوڕەکانی خۆیدا بەدی کردبێت (2:11،18، 3:1-9).
چ نموونەیەکی جوانە بۆ دایک و باوکی گەنج! با هان بدرێین کە بە وریاییەوە سەرەتای 1 ساموێل بخوێنینەوە لە کاتێکدا داوا لە یەزدان دەکەین کە وانەکانمان نیشان بدات کە لە وردەکارییەکانی ئەم بەشانەدا فێری دەبین. پابەندبوون و نوێژەکانی حەننا کاریگەری لەسەر کوڕەکەی هەبوو، کە بوو بە پیاوێکی نوێژکەر (7:5، 8:6، 12:19-23). لە منداڵییەوە، ساموێل خزمەتکارێک بوو کە ڕاهێنرابوو بۆ گرنگیدان بە بەرژەوەندییەکانی خودا. لە قوتابخانەی خودادا فێرکرا، بوو بە وتەبێژی خودا، یان پێغەمبەر، کە گەلەکەی فێری «ڕێگای باش و ڕاست» دەکرد (12:23).
خودا وەڵامی نوێژەکانی حەننای دایەوە، و ساموێلی کوڕە گەنجەکەی بوو بە خزمەتکارێکی دڵسۆز. بە لەبەرچاوگرتنی ئەمە، گرنگیی بەستنی ئێفۆدێکی کەتانی ساموێل (2:18) بەدی دەکەین. لە کتێبی پیرۆزدا، کەتان باس لە پاکی لە پێگە و کرداردا دەکات (بڕوانە لێڤییەکان 16:4). ئاماژە بەو یەکێک دەکات – یەزدانی مەسیح – کە هەمیشە بێگەرد دەڕۆیشت هەرچەندە لەلایەن ئەوانەوە دەورە درابوو کە بە ناپاکی ناسرابوون. ئەمە، بەداخەوە، ئەو بارودۆخە بوو کە ساموێلی گەنج ڕووبەڕووی بووەوە، ڕووبەڕووی ڕەفتاری خراپی کوڕەکانی ئێلی. بەڵام کوڕەکەی حەننا ڕاهێنرابوو کە خۆی لە خراپە بپارێزێت، لەبری ئەوە، هەوڵی ڕێزگرتن لە خودا بدات. بەهۆی ڕەفتاری ڕێزگرتن لە خودا، ساموێل توانی بە شێوەیەک خزمەتی خودا بکات کە شایستەی ئەو بێت. با ئێمەش شوێن نموونەی ساموێل و دایکی بکەوین!
وانەکان لە خزمەتی زیاتری ساموێلەوە
تەنانەت لەو ڕۆژانی دابەزینەشدا، خودا کاری دەکرد، یەکەمجار لە حەننا، پاشان لە ساموێل، و دواتر لە دڵی «پیاوانی ئازا» (1 ساموێل 10:26). ساموێل گەلی خودای فێرکرد دەربارەی ماف و ئەرکەکانی شانشین (ئایەتی 25)، بۆ ڕێزگرتن لە پاشاکە کە یەزدان بۆی هەڵبژاردبوون (ئایەتی 24): شاول. زۆری نەخایاند عەمۆنییەکان لە دیوی تری ڕووباری ئوردون هێرشیان کردە سەر ئیسرائیل. ئەمەش کاردانەوەیەکی لێکەوتەوە، کە لەلایەن شاولەوە ڕێکخرابوو، و بووە هۆی شکستێکی گەورەی دوژمنی ئیسرائیل (11:11). پاشان ساموێل ئیسرائیلی ڕێنمایی کرد بۆ ناسین و ڕێزگرتن لە پاشا نوێیەکەیان.
بەڵام، خودا ڕێگەی دا خەڵکەکە لە پاشا شاول بێهیوا ببن. هەرچەندە ئەو بە بەراورد بە خەڵکەکە دیار بوو، بەڵام بە شێوازی جۆراوجۆر شکستی هێنا، وەک لە 1 ساموێل 12-15دا بە وردی باس کراوە. بە نیعمەتی خودا، ساموێل هێشتا ئیسرائیلی بەرەو بووژانەوەیەک برد، بە بیریان هێنایەوە لە دڵسۆزی خودا بە درێژایی ساڵان سەرەڕای هەموو شکستەکانیان (1 ساموێل 12). بەشی 13 شکستەکانی پاشا شاول و خەڵکەکە کورت دەکاتەوە، بەڵام یۆناتانی کوڕی شاول لە بەشی 14دا وەک ڕووناکییەکی درەوشاوە دەرکەوت چونکە باوەڕەکەی بە خودا بووە هۆی سەرکەوتنێکی گەورە بەسەر فەلەستینییەکاندا. بەڵام، سەرەڕای ئەو سەرکەوتنە، وێنەی گشتی تاریک بوو بەهۆی شکستە ڕۆحی و ڕەوشتییەکانی شاول. یەزدان تاقیکردنەوەیەکی دیکەی خستە بەردەم شاول کە تێیدا بە خراپی شکستی هێنا بەهۆی ناگوێڕایەڵی و پشتگوێخستنی مافەکانی خودا. پاشان خودا ساموێلی نارد بۆ ئەوەی شاول ئاگادار بکاتەوە لە ڕەتکردنەوەی خودا بۆ ئەو (1 ساموێل 15)، هەرچەندە ڕێگەی پێدا بۆ ماوەیەکی زۆر حوکمڕانییەکەی بەردەوام بێت.
لە دژی ئەو پاشخانە تاریکە فێر دەبین کە خودا گەنجێکی ئامادە دەکرد بۆ ئەوەی ببێتە پاشا بەپێی دڵی خۆی: داود (1 ساموێل 16). یەزدان ڕاهێنانی پێدەکرد لە کاتێکدا مەڕەکانی باوکی دەلەوەڕاند و دژی هێرشەکانی شێر و ورچ دەجەنگا (17:34).
ساموێل پێغەمبەر و خزمەتکارێکی دڵسۆزی یەزدان بوو، بەڵام پێویستی بە ڕاستکردنەوە و گونجاندن هەبوو بەهۆی بێهیوابوونی لە شاول. بۆیە خودا بە خزمەتکارەکەی ساموێلی وت کە ئەو ڕاستییە قبوڵ بکات کە ئەو شاولی ڕەتکردووەتەوە و پاشایەکی نوێی دۆزیوەتەوە، یەکێک لە کوڕەکانی یەسا، لە بەیتلەحم، «ماڵی نان». خودا ساموێلی نارد بۆ ئەوێ بۆ ئەوەی ئەم پاشا نوێیە دەستنیشان بکات لە کاتێکدا خێزانەکە و میوانەکان کۆببوونەوە بۆ خواردنی قوربانییەکە، ئەو مانگایەی ساموێل لەگەڵ خۆی هێنابووی (1 ساموێل 16:2). ئەم ژەمە قوربانییەکی ئاشتی بوو، کە هەموو ئەوانەی پاک بوون لە ڕووی ئایینییەوە دەیانتوانی لێی بخۆن (لێڤییەکان 7 بخوێنەرەوە). لەلایەن مانگاکەوە دابین کرابوو، وەک قوربانییەک پێشکەش کرابوو. ئەوانەی خۆیان پیرۆز کردبوو لەلایەن ساموێلەوە بانگهێشت کران بۆ ئەوەی بێن، لە کاتێکدا ساموێل یەسا و کوڕەکانی پیرۆز کرد (1 ساموێل 16:5).
بەڵام، پێغەمبەر هێشتا دەبوو وانەی زیاتر فێر بێت. ئەم وانانە بۆ ئێمەی ئەمڕۆ گرنگن – بۆ هەموو باوەڕدارانێک کە گرنگی بە مافەکانی خودا و گەلەکەی دەدەن. جیاوازییەکی زۆر هەیە لە نێوان ئەو کاتە و ئێستادا، بەڵام ئێمەش دەبێت وانەی هاوشێوەی گوێڕایەڵی، پابەندبوون، خۆشەویستی یەزدان و گەلەکەی فێر بین. با ئامادە بین بۆ بەشداریکردن لە قوربانیی ئاشتی کە خودا بۆ ئەمڕۆ ئامادەی کردووە، واتە خوانەکەی یەزدان لەسەر مێزی یەزدان (1 کۆرنسۆس 10-11؛ عیبرانییەکان 13:10-16 لەبەرچاو بگرە).
وانەی زیاتر لە 1 ساموێل 16:6-13دا خراونەتەڕوو، کە خزمەتکارەکەی خودا دەبوو فێری بێت. خودا بە ساموێلی وت کە ئەو یەکێک لە کوڕەکانی یەسای هەڵبژاردووە بۆ ئەوەی وەک پاشا دەستنیشان بکرێت. لە نێو هەشت کوڕەکەیدا، خودا یەکێکی هەڵبژاردبوو، بەپێی دڵی خۆی. یەکەمین کوڕ، ئێلیاب، بە واتای «خودای من باوکە» دێت، یەکەم کەس بوو کە ساموێل بیری لێکردەوە یەزدان هەڵیبژاردووە بۆ ئەوەی دەستنیشانکراوی ئەو بێت (1 ساموێل 16:6). بەڵام یەزدان فەرمووی: «سەیری دەرکەوتن یان بەرزی باڵای مەکە، چونکە من ڕەتم کردووەتەوە. چونکە یەزدان وەک مرۆڤ نابینێت: مرۆڤ سەیری دەرکەوتنی دەرەوە دەکات، بەڵام یەزدان سەیری دڵ دەکات» (ئایەتی 7). کوڕی دووەم، ئەبیناداب، «باوکم بەخشندەیەکی ئارەزوومەندە»، بەبەردەم ساموێلدا تێپەڕی، بەڵام یەزدان بۆ خزمەتکارەکەی ڕوونی کردەوە کە ئەمە هەڵبژاردەی ئەو نییە (ئایەتی 8). سێیەمین، شەما، ئەویش قبوڵ نەکرا (ئایەتی 9)، و هیچ کام لە کوڕەکانی دیکەش کە دوای ئەو سێیانە هاتن (ئایەتی 10). ئێستا چی؟
«ساموێل بە یەسای وت: 'ئایا هەموو کوڕەکانت لێرەن؟' و ئەویش وتی: 'هێشتا بچووکترین ماوە، بەڵام بڕوانە، ئەو مەڕ دەلەوەڕێنێت.' و ساموێل بە یەسای وت: 'بینێرە و بیهێنە، چونکە دانانیشین تا ئەو دێتە ئێرە'» (ئایەتی 11). یەسا گوێڕایەڵی کرد. دوای هاتنی داود، بۆمان دەرکەوت کە ئەو «سوورباو بوو و چاوەکانی جوان بوون و قۆز بوو» (ئایەتی 12). بە ساموێل، «یەزدان فەرمووی: 'هەستە، دەستنیشانی بکە، چونکە ئەمە ئەوە'» (ئایەتی 12). ساموێل گوێڕایەڵی کرد، و «قۆچە ڕۆنەکەی گرت و لەناو براکانیدا دەستنیشانی کرد. و ڕۆحی یەزدان لەو ڕۆژەوە بەسەر داوددا هات» (ئایەتی 13). پاشان ساموێل چوو بۆ ڕاما، کە لەوێ دەژیا. بە گاڵتەجاڕییەکی خودایی، خودا ڕێگەی دا داود لە خزمەتی شاولدا ڕاهێنانی پێبکرێت و کچەکەی، میخال، بهێنێت، هەرچەندە ئەویش دژی نیعمەتی خودا بوو و هەرگیز منداڵی بۆ داود نەبوو.
جگە لە دەستنیشانکردنی شاول و دواتر داود، ساموێل وەک موسا وەک نێوەنگیرێک بۆ نەتەوەی ئیسرائیل سەیر دەکرا: «یەزدان بە منی فەرموو: 'هەرچەندە موسا و ساموێل لەبەردەممدا وەستابوون، بەڵام دڵم بەرەو ئەم گەلە نەدەچوو'» (یەرمیا 15:1). ساموێل وەک موسا و هارونیش وەک کاهینەکان چووێنراوە (زەبوور 99:6). تەنها بە نیعمەت ساموێل، لێڤییەک، وەک کاهینێک کاری دەکرد، چونکە ئەو لە نەوەکانی هارون نەبوو. ئەمە لە ژیانی داودیشدا دەبینین. ساموێل و داود، یان خزمەتی ساموێل، زۆرجار پێکەوە باس دەکرێن (1 پاشاکان 9:22، 11:3، 26:28، 29:29). زۆر دواتر لە مێژووی ئیسرائیلدا، ئاهەنگی جەژنی پەسخەی پاشا یۆشیا وەک شتێک وەسف کرا کە «لە ڕۆژانی ساموێلی پێغەمبەرەوە» نەکرابوو (2 پاشاکان 35:18). هەموو ئەمانە ئاماژە بە ڕۆڵی گرنگی ساموێل لە نەتەوەی ئیسرائیلدا دەکەن. بەڵام، کوڕەکانی ساموێل شکستیان هێنا لە پاراستنی ئەو ستانداردانەی باوکیان پەیڕەوی کردبوو (1 ساموێل 8:1-3). ساموێل دوای ژیانێکی درێژ لە خزمەتی دڵسۆزانەدا کۆچی دوایی کرد (25:1).
وانەکان و دەرئەنجامەکان
پێغەمبەرەکە سێ جار لە پەیمانی نوێدا ئاماژەی پێکراوە (کردارەکان 3:24، 13:20؛ عیبرانییەکان 11:32). پیتەر، لە کردارەکان 3دا، ڕایگەیاند: «موسا وتی، 'یەزدانی خودا پێغەمبەرێک وەک من لەناو براکانتاندا بۆ ئێوە بەرز دەکاتەوە. دەبێت گوێی لێبگرن لە هەر شتێک کە پێتان دەڵێت. و وا دەبێت کە هەر کەسێک گوێ لەو پێغەمبەرە نەگرێت، لەناو گەلەکەدا لەناو دەبرێت.' و هەموو ئەو پێغەمبەرانەی کە قسەیان کردووە، لە ساموێلەوە و ئەوانەی دوای ئەو هاتن، ئەم ڕۆژانەشیان ڕاگەیاند. ئێوە کوڕانی پێغەمبەران و پەیمانەکەن کە خودا لەگەڵ باوکانتاندا بەستوویەتی، بە ئیبراهیمی وت، 'و لە نەوەی تۆدا هەموو خێزانەکانی زەوی بەرەکەتدار دەبن.' خودا، دوای ئەوەی خزمەتکارەکەی بەرز کردەوە، یەکەمجار ناردنی بۆ ئێوە، بۆ ئەوەی بەرەکەتدارتان بکات بە گۆڕینی هەریەکێکتان لە خراپەکارییەکەتانەوە» (ئایەتەکانی 22-26).
نزیکەی کۆتایی مێژووی شکستەکانی شاول، خودا تەنانەت کاتێکیش پاشا شاول ویستی ڕاوێژ بە جادووگەرێک بکات، کە خراپەیە، دەستێوەردانی کرد. جادووگەرەکە سەرسام بوو بە دەستێوەردانی خودا، چونکە ڕێگەی دا ساموێل لە جیهانی نادیارەوە قسە لەگەڵ شاول بکات. تەنانەت ئەم جادووگەرەش بەوە ڕانەهاتبوو، چونکە چالاکیی باو ئەوە بوو کە ڕۆحێکی شەیتانی قسە بکات بە خۆدەرخستن وەک کەسی مردوو کە داوای ڕاوێژی لێکرابوو. بەڵام خودا ڕێگەی دا بەم دەستێوەردانە سەرنجڕاکێشە وەک دوا شایەتییەک بۆ شاول (1 ساموێل 28). چەند جدییە! بەداخەوە، شاول تۆبەی نەکرد. زۆری نەخایاند لە شەڕێکدا لەگەڵ فەلەستینییەکاندا لەناو چوو، بە کۆتاییهێنان بە ژیانی خۆی (1 ساموێل 31). با وانەیەک لە ژیانی شاولەوە وەربگرین: خودا ئارامگرە، بەڵام ناتوانرێت فریو بدرێت!
