فلیمۆن و برای قازانجدار «با هەموویان یەک بن؛ وەک چۆن تۆ، باوک، لە منیت و منیش لە تۆم، با ئەوانیش لە ئێمەدا یەک بن: بۆ ئەوەی جیهان باوەڕ بکات کە تۆ منت ناردووە.» —یۆحەننا 17:21 KJV
پەرتووکی فلیمۆن ڕێگای دروستمان نیشان دەدات بۆ ئەوەی مەسیحییەکان چۆن لە پەیوەندییان لەگەڵ باوەڕدارانی تردا ڕەفتار بکەن. زۆرجار دەبینم باوەڕداران لە پەیوەندییەکانیاندا لەگەڵ یەکتردا کێشەیان هەیە. فێرکارییەکانی ئەم پەرتووکە یەک بەشە نیشانمان دەدات چۆن ئاشتی و متمانەمان هەبێت کاتێک لەگەڵ هەموو گەلی خودا مامەڵە دەکەین. ئەمە بەتایبەتی ڕاستە کاتێک لەگەڵ ئەوانە کار دەکەین کە کێشەمان لەگەڵیاندا هەبووە. کاتێک ئەم ڕاستییانە فێر دەبین و پەیڕەویان دەکەین، دەتوانین بەسەر ئەو جیاوازییە کەسایەتییانەدا زاڵ بین کە زۆرجار ڕێگرن لە هاوڕێیەتییەکەمان. لە کتێبی پیرۆزدا دەبینین ئەو کەسانەی دڵیان پڕ بوو لە خۆشەویستی ڕزگارکەرەکەمان، ئەوانە بوون کە زۆرترین گرنگییان بە گەلەکەی دەدا.
کاتێک بیر لە وانەکانی فلیمۆن دەکەینەوە، دەبێت یەکەم وانەمان بیر بێتەوە کە خودا فێری موسای کرد. موسا، دۆستی خودا، میسری بەجێهێشتبوو و بەرەو پشتی، یان لای دووری، بیابانێک برا. لەوێ، خودا دەستی کرد بە فێرکردنی دەربارەی خۆی. لەو شوێنە بەتاڵ و چۆڵەدا، دوور لە سەرنجڕاکێشان، خودا نیشانی دۆستەکەی دا (دەرچوون 33:11) دەوەنێکی سووتاو (3:2). موسا لایدا بۆ ئەوەی تێبگات بۆچی دەوەنەکە نەدەسووتاند. ئێمە تێدەگەین خودا لەناو گەلەکەیدا سەرسوڕهێنەرە، و سەیرە کە ئێمە بە پیرۆزییەکەی ناخۆین. ئەمە یەکەم وانە بوو کە خودا فێری موسای کرد، و بۆ هەموو ژیانی تایبەتمەندییەکەی دەبوو. من پێموایە یەکێک لە وانە گەورەکانی کتێبی پیرۆز ئەوەیە کە وەک مەسیحییەک دەبێت نوێژ بۆ گەلی هەڵبژێردراوی خودا بکەم و باریان هەڵبگرم. دەبێت ئەرکی ئێمە ئەوە بێت کە هەمیشە بەهای سەرسوڕهێنەری خودامان لەناو گەلەکەیدا بزانین.
پۆڵسی نێردراو، ڕەنگە ناسراوترین باوەڕدار لە پەیمانی نوێدا، ڕۆژانە و بەردەوام لەگەڵ ڕزگارکەرەکەیدا دەڕۆیشت. ئەمە پیاوێک بوو کە پڕ بوو لە ڕق و کینە پێش ئەوەی خودا بۆی دەربکەوێت. لە کرداری نێردراوان 8:1-3 دەبینین چۆن مامەڵەی لەگەڵ چەند کەسێکی هەڵبژێردراوی خودا کردبوو. کاتێک خودا ساوڵی لەسەر ڕێگای دیمەشق ڕزگار کرد، پێی فەرموو، «ساوڵ، ساوڵ، بۆچی من دەچەوسێنیتەوە؟» (9:4 ESV). وەک چۆن لەگەڵ موسادا بوو، یەکەم وانە کە فێری پۆڵسی نێردراو کرا، سروشتی خودای بە گەلی هەڵبژێردراوی خۆیەوە بەستەوە.
ڕۆحی پیرۆز، لە ڕێگەی پەرتووکی فلیمۆنەوە، کۆیلایەتییەکەی کە لەو کاتەدا لە ئیمپراتۆریەتی ڕۆمیدا پەیڕەو دەکرا و کۆمەڵێک بارودۆخی دڵتەزێن بەکار دەهێنێت بۆ ئەوەی قسە لەگەڵ دڵ و ویژدانمان بکات. پەرتووکەکە بە وردی بۆمان باس دەکات چۆن لە خودامانەوە نزیک بین و هەست بە ئامادەیی ئەو بکەین لە ڕۆژانەماندا. نیشان دەدات چۆن پۆڵسی نێردراو بە شێوەیەک ڕەفتاری کرد کە ئارەزووی خودا پێدراوی خۆی ئاشکرا کرد بۆ ئەوەی مەسیحییەکانی تر بەرەکەتدار بن وەک چۆن خۆی بوو. خودا ئەم گرنگیپێدانەی بۆ باوەڕدارانی تر لە پۆڵسدا دروست کرد، کە من پێموایە سەرچاوەی ڕۆیشتنی نزیکیەتی لەگەڵ مەسیحدا. با خودا لە هەریەکێکماندا ئارەزوویەکی بەردەوام دروست بکات بۆ ئەوەی هاوباوەڕەکانمان بەرەکەتدار ببینین – بۆ ئەوەی ببینین پێشکەوتن دەکەن و لە نیعمەتی خودادا گەشە دەکەن.
کاتێک بیر لە وانەکانی پەرتووکی فلیمۆن دەکەینەوە، با خودا ئارەزوویەکی مەسیحییانەمان پێ ببەخشێت بۆ وازهێنان لە هەموو مرۆیی داواکارییەک کە لەسەر هاوباوەڕەکانمان دایدەنێین. با ئەوەمان لەبیر بێت کە لە پەندەکان 6دا ئاشکرا کراوە:
«شەش شت هەیە کە خودا ڕقی لێیەتی، حەوت شت کە قێزەونن لای ئەو» (پەندەکان 6:16).
حەوتەمین شت لەو لیستەدا بریتییە لە:
«ئەوەی ناکۆکی لە نێوان براکاندا دەنێتەوە» (پەندەکان 6:19).
فلیمۆن 1-3: لێدوانە سەرەتاییەکان
سەبارەت بە کتێبی پیرۆز، پۆڵس بە تیمۆساوسی وت:
«بیر لەم شتانە بکەرەوە؛ خۆت بە تەواوی بدە بەوان؛ بۆ ئەوەی قازانجەکەت بۆ هەمووان دەربکەوێت» (1 تیمۆساوس 4:15 KJV).
بۆیە، باشە بیر لە لێدوانە سەرەتاییەکانی فلیمۆن بکەینەوە. نێردراو بە نادادپەروەرانە زیندانییەکی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمی دڵڕەق بوو، و ئەمە تاکە جار بوو لە هەموو نامەکانی پۆڵسدا کە ئەو دەستی پێکرد بە وتنی ئەوەی کە زیندانییە. زیندانی بوون ڕەنگە تاکە شوێن بووبێت کە لە کۆیلەیەک نزمتر بێت. پۆڵس زیندانی ڕۆما بوو، بە دەستی سەرکردە جولەکەکان، و ڕووبەڕووی لەخاچدانێکی ئەگەری دەبووەوە.
کاتێک ڕووبەڕووی سەختترین بارودۆخ دەبینەوە، ڕێگای کرداری بۆ زاڵبوون بەسەر دۆخەکەدا لە فلیپییەکان 1:28 نیشان دراوە. ئایەتەکە دەڵێت، «لە هیچ شتێکدا لەلایەن نەیارانەوە ناترسێن، کە بۆ ئەوان نیشانەی لەناوچوونە، بەڵام بۆ ئێوە نیشانەی ڕزگارییە، و ئەوەش لە خوداوەیە» (JND). خودا نیعمەتی پێویستی بە پۆڵس بەخشی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەوەی لە پێش بوو، و زیندانیکردن دەرفەتی پێدا بۆ نووسینی چەند پەرتووکێکی پەیمانی نوێ، لەوانەش نامەی فلیمۆن.
ئەم نامەیە ئاراستەی خێزانێک کراوە: فلیمۆن باوک، ئەفیا ژن و ئارخیپۆس کوڕیان، لەگەڵ کەنیسە – باوەڕدارانی ناوچەکە – کە لە ماڵەکەیاندا کۆدەبوونەوە. نێردراو ناوی تیمۆساوسی لە سڵاوەکەدا هێنا، کوڕی پۆڵس لە باوەڕدا (فلیمۆن 1؛ 1 تیمۆساوس 1:2)، بۆیە ئێمە هان دەدرێین بیر لەوە بکەینەوە چۆن پۆڵس خۆشی دەویست و خۆی وەک مەسیحییەکی بەتەمەن دەبینی کە یارمەتی ئەم گەنجە دەدات لە ڕووی ڕۆحییەوە. بە بینینی ئەوەی کە ئەم نامەیە ئاراستەی خێزانێک کراوە، بیرمان دێتەوە کە گەلی خودا وەک خێزانی خودا بزانین. ئەمە ڕێگە بە ڕۆحی پیرۆز دەدات کە دڵمان بگرێت و خۆشەویستیمان بۆ خۆی بوروژێنێت. سڵاوەکە لە ئایەتی 3دا وشەی «بەزەیی» تێدا نییە چونکە ئەم نامەیە ئاراستەی کۆمەڵیش کراوە، کە بەرپرسیارە لە پاراستنی ڕێکخستن و مامەڵەکردن لەگەڵ گوناهدا بە پێویست.
فلیمۆن 4-7: سڵاوێکی دڵسۆزانە
لە ئایەتەکانی 4-7 پۆڵس بە شێوەیەک قسەی کرد کە ئەوەی مەسیحییەت دەبێت چی بێت بە شێوەیەکی کرداری ئاشکرا کرد. ئەو ناوی باوەڕدارانی تری لە نوێژدا «هەمیشە» هێنا. نێردراو توانی سەرنج ڕابکێشێتە سەر خۆشەویستی و باوەڕی فلیمۆن بەرامبەر بەوانی تر و نوێژی کرد کە کاتێک فلیمۆن لە نێوان باوەڕداران دەجووڵێتەوە، زانیارییەکی کاریگەر لەسەر هەموو ئەو شتە باشانە هەبێت کە خودا لە نێوانیاندا کاری دەکرد. پاشان دەربارەی خۆشی و ئارامییەکەی نووسی کە لە زانیاری خۆشەویستی فلیمۆنەوە وەریگرتبوو. مەسیحییەت لەم ئاستە ڕۆحییەدا بۆ هەموو باوەڕداران کراوەیە. با خودا دڵمان دەوڵەمەند بکات بۆ ئەوەی خۆشمان بوێت و گەلەکەی.
لێکۆڵینەوەیەکی هاندەر و زانیاریبەخشە کە بیر لە لێدوانە سەرەتاییەکان لە هەموو نامەکانی پۆڵسدا بکەینەوە. لە ڕۆماوە تا فلیمۆن دەتوانین شایەتی کاری قووڵی خودا لە ژیانی نێردراودا ببینین و سوپاسگوزارییەکەی ببینین، وەک چۆن موسا بۆ دەوەنەکە هەبوو کە نەدەسووتاند یان نەدەخورا. لە 2 کۆرنسۆس 11 نێردراو دەربارەی گەلی خودا وتی:
«من بە دڵسۆزییەکی خوداییەوە غیرەم لێتانە» (2 کۆرنسۆس 11:2 KJV).
دواتر لەو بەشەدا زۆرێک لەو شتانەی بە وردی باس کرد کە وەک خزمەتکاری مەسیح تووشی هاتبوو.
فلیمۆن 8-13: ئاسانکاری یان لە پێناوی خۆشەویستیدا
ئۆنیسیمۆس – ناوی بە واتای «قازانجدار» دێت – کەسێکی بەسوود بوو لە کاری خودا. زۆرێک لە کۆیلەکان لە ئیمپراتۆریەتی ڕۆمیدا ئەو کەسانە بوون کە وەک دیل لەو خاکانە دەگیران کە لەلایەن سەربازانی ڕۆمەوە داگیر کرابوون. بۆ نموونە، ئایا کچە خزمەتکارە جولەکەکەی 2 پاشایان 5ت بیرە کە دوای هێرشێک بۆ سەر ئیسرائیل بۆ سووریا گوازرابووەوە؟ ئەو بە ژنی نەعمان وت کە دەتوانێت چاک بێتەوە بە قبوڵکردنی سەرزەنشتی مەسیح. پێویست بوو بچێتە لای ئەلیشا، کە پێی وت لە ڕووباری ئوردون، لە ئیسرائیل، خۆی بشوات.
لە حاڵەتی کۆیلە ئۆنیسیمۆسدا، ئەگەری ئەوە هەیە کە پیاوێکی خوێندەوار بووبێت یان ڕەنگە پیشەوەرێکی لێهاتوو بووبێت. هەرچییەک بێت، وەک کەسێک پێشکەشمان دەکرێت کە قازانجدار بووە. ئەمە وادەکات بیرمان بێتەوە کە تاکەکان زۆرجار ناچار دەکران واز لە هەموو شتێک بهێنن کە ژیانیان بوو کاتێک وڵاتەکەیان داگیر دەکرا، و دەبران بۆ وڵاتێکی بیانی. بیرەوەرییەکانی ئەوەی لێی سەندرابوو و پاشان ناچار بوو وەک کۆیلەیەکی نزم خزمەت بکات، بۆ ئۆنیسیمۆس قورس دەبوو.
لە پەرتووکی فلیمۆن دەبینین کە پۆڵسی نێردراو داوای لە ئۆنیسیمۆس کرد بگەڕێتەوە بۆ لای فلیمۆن و ژیانی وەک کۆیلەیەک دەست پێبکاتەوە. بە بڕوای من، بۆ ئەوەی ئۆنیسیمۆس داواکارییەکەی نێردراو جێبەجێ بکات، پێویست بوو ویستی خودا قبوڵ بکات و بەهای مافەکانی ئەوانی تر لەسەر ئارەزووەکانی خۆی دابنێت. کاتێک لەلایەن ڕۆحی پیرۆزەوە بۆ ئەو حاڵەتە دەروونییە ڕێنمایی کرا، ئەوکات بەڕاستی کەسێکی قازانجدار بوو.
پۆڵسی زیندانی ڕۆمی هۆکاری هەبوو بۆ ئەوەی بیەوێت ئۆنیسیمۆس لەلای خۆی بهێڵێتەوە. دەیتوانی بە ڕاستی بە فلیمۆن بڵێت کە چنینێک شتێکی باش و تەندروستە بۆ ئەنجامدان. فلیمۆن چی دەکرد ئەگەر نامەیەکی لە پۆڵسی نێردراوەوە پێ بگات کە باسی گۆڕانی ئۆنیسیمۆس بکات و پێی بڵێت کە لەلای نێردراو ماوەتەوە بۆ یارمەتیدان لە کاری خودا؟ بۆ فلیمۆن قورس دەبوو ناڕەزایەتی دەرببڕێت کاتێک بەو شێوەیە فەرمانی پێ کرابوو. ئەمە لۆژیکی مرۆڤە، بەڵام ڕێگای خودایەکی پیرۆز نییە لە نێوان گەلەکەیدا. یەکێک لە فێرکارییە گەورەکانی کتێبی پیرۆز ئەوەیە کە دەبێت یەکترمان خۆش بوێت. یۆحەننا 13:34 دەڵێت:
«فەرمانێکی نوێتان پێ دەدەم، کە یەکترتان خۆش بوێت: وەک چۆن من ئێوەم خۆش ویستووە، ئێوەش دەبێت یەکترتان خۆش بوێت» (یۆحەننا 13:34 ESV).
پۆڵس بەو بنەمایە کاری کرد.
فلیمۆن 14-19: بەبێ ویستی تۆ
دەربڕینێک لە بازرگانیدا هەیە کە دەڵێت: «ئەگەر دەتەوێت خێرا بڕۆیت، ئەوا بە تەنیا بڕۆ، ئەگەر دەتەوێت دوور بڕۆیت، ئەوا کەسانی تر لەگەڵ خۆت ببە.» ئەزموونی من پێم دەڵێت کە خێرا ڕۆیشتن فشار دروست دەکات، لە کاتێکدا گرتنەبەری باوەڕدارانی تر وەک ئامرازێک خزمەت دەکات بۆ هێشتنەوەی دڵی کەسێک لە نوێژدا. لەم بەشەی پەرتووکی فلیمۆن دەبێت خۆمان ڕابهێنین و لە خۆمان بپرسین چەندە بەهای کاری مەسیح لە هاوباوەڕەکانماندا دەزانین. بیر لە شێوازی گرنگیدان و ڕێزگرتنی پۆڵسی نێردراو بکەرەوە کە نامەکانی لە پەیمانی نوێدا پێ دەست پێدەکرد. پۆڵس دەیزانی چۆن سەیری باوەڕداران بکات و ئەو دیارییانە ببینێت کە خودا پێی بەخشیبوون و کاری مەسیح لەوانیشدا.
دواتر، پۆڵس پێشنیاری کرد کە هەر قەرزێک کە ئۆنیسیمۆس کۆی کردبێتەوە یان کەڵەکە کردبێت، بیداتەوە. نێردراو توانی ئەو قەرزە بداتەوە، بەڵام کۆیلەیەک نەیتوانی. ڕەنگە بیرمان بێتەوە لە ڕووداوەکانی کە لە مەتتا 18:23 دەست پێدەکات. لەوێ دەربارەی پاشایەک و خزمەتکارەکانی دەخوێنینەوە. یەکێک لە خزمەتکارەکان قەرزێکی زۆری لەسەر بوو کە نەیدەتوانی لە ژیانیدا بیداتەوە، کە ئەمە حاڵەتی گوناهبارێکە. پاشا دڵسۆزەکە هەموو قەرزەکەی ئەم پیاوەی بەخشی. ئەمە هاوشێوەی گوناهبارێکە کە بە نیعمەت ڕزگار کراوە، چونکە خودا قەرزەکەمان بەخشیوە کە نەماندەتوانی بیدەینەوە! بەڵام، ئەم خزمەتکارە پاشان گەڕایەوە و خزمەتکارێکی تری خستە زیندان، کە قەرزێکی لەسەر بوو بە نزیکەیی یەکسان بوو بە مووچەی چەند ڕۆژێک. ئەم فێرکارییە دەبێت زۆر شتمان پێ بڵێت: ئایا هەستی خراپ و کینەمان بەرامبەر بەوانی تر هەیە
«کە مەسیح لە پێناویدا مرد» (ڕۆما 14:15).
فلیمۆن 20-25: ڕۆژانی داهاتوو، کارکردن بە نیعمەت
بە ڕوونی دەبینین کە چەندە قورس دەبێت بۆ فلیمۆن و ئۆنیسیمۆس وەک برا لە خودادا کار بکەن لە کاتێکدا یەکێکیان خاوەنی ئەوی تر بێت. فلیمۆن پێویست بوو واز لە مافە گریمانەییەکانی خۆی بهێنێت بەسەر ئەم برایەدا. دەبێت شوێن نموونەی ئەو بکەوین و واز لە هەوڵەکانمان بهێنین بۆ کۆنترۆڵکردنی ئەوانی تر، و وەک خزمەتکارانی خودا هەوڵ بدەین بەرەکەتدار ببینین.
کاریگەریی ڕەوشتی دەبێت زۆر شت بڵێت. چەند جار بە شێوەیەکی خۆویستانە کار دەکەم و خۆم بێزار دەکەم لە ئارەزووی پاراستنی مافەکانم لە پەیوەندیدا لەگەڵ باوەڕدارانی تر؟ کاتێک پێویستم بە کۆنترۆڵکردنی ئەوە هەیە کە ئەوانی تر چی دەڵێن یان چۆن کار دەکەن، ئەوا فشار دەخەمە سەر ژیانم و پەیوەندییەکەمان. ئەگەر لە لایەکی ترەوە هۆکارەکانم بۆ ئازادکردنی ئەم باوەڕدارانە بێت لەو کۆنترۆڵە، خۆشم بوێن و داوای بەرەکەتەکانیان بکەم، ئەوا ڕۆحێکی نوێژخواز و ڕێکخستنێکی خودایی دەخەمە ناو بیرکردنەوەکانمەوە. کاتێک هەوڵ دەدەم ئەوانی تر بەرەکەتدار ببینم و یارمەتییان بدەم پێشکەوتن بکەن لە شتەکانی مەسیحدا، ڕەنگە کاتێکی تاقیکردنەوە بەڵام گەشەکردنیش ئەزموون بکەم. دەبێت 2 تسالۆنیکی 3:13م بیر بێتەوە:
«بەڵام ئێوە، برایان، لە چاکەکردندا ماندوو مەبن» (2 تسالۆنیکی 3:13 KJV).
پۆڵس بە فلیمۆنی وت:
«بە متمانەوە بە گوێڕایەڵییەکەت، بۆت دەنووسم، دەزانم کە زیاتر لەوە دەکەیت کە من دەڵێم» (فلیمۆن 21 ESV).
پەیوەندی نێوان پۆڵسی بەتەمەن و فلیمۆن دەمگەیەنێتە ئەو دەرئەنجامەی کە ڕێگای دروستی فلیمۆن بۆ کارکردن ئەوە دەبێت کە ئەم برایە مەسیحییە لە کۆیلایەتی مرۆیی ڕزگار بکات.
نامەی فلیمۆن ... هیچ وەحییەکی تایبەتی تێدا نییە، بەڵام بەکارهێنانی پۆڵس و هاوڕێکانی نیشان دەدات بۆ ئەو ئامۆژگارییانەی کە لە نامەکاندا هاتوون:
«وەک هەڵبژێردراوانی خودا، پیرۆز و خۆشەویست، بەزەیی نەرم، میهرەبانی، کڕنۆشبردن، لەسەرخۆیی، خۆڕاگری لەبەر بکەن» (کۆلۆسی 3:12 NKJV).
—ژان کۆکلین، ڕۆژ
