لێکەوتەکانی میچا ٥:٢
«بەڵام تۆ، بەیتلەحم ئەفراتە، هەرچەندە تۆ بچووکی لە نێو هەزارەکانی یەهودا، بەڵام لە تۆوە ئەو دێتە دەرەوە بۆ من کە دەبێتە فەرمانڕەوا لە ئیسرائیل؛ کە هاتنە دەرەوەکانی لە کۆنەوە بووە، لە ئەزەلەوە.» میچا ٥:٢ KJV
ناودار لە بەیتلەحم
پێشبینییەکەی میچا زیاتر لە ٣٠٠٠ وشە لە حەوت بەشدا لەخۆدەگرێت. لە کاتێکدا نووسەرانی تر تایبەتمەندی ڕەنگە بە گشتی ئاماژە بە پێشبینییەکەی بکەن، من قسەکانم سنووردار دەکەم بۆ لێکەوتەکانی یەک ئایەت – میچا ٥:٢. ئەم وتە کلاسیکییە شەرەفی ئەوەی هەیە کە لە ئینجیلی مەتتا دا هاتووە: «و تۆ بەیتلەحم، لە خاکی یەهودا، بچووکترین نیت لە نێو میرەکانی یەهودا؛ چونکە لە تۆوە فەرمانڕەوایەک دێتە دەرەوە، کە گەلەکەم، ئیسرائیل، فەرمانڕەوایی دەکات» (مەتتا ٢:٦).
یەکەم و کۆتا
ئەمڕۆ بەیتلەحم لەلایەن ئەوانەوە سەردان دەکرێت کە سوپاسی خودا دەکەن بۆ کوڕەکەی. و لە ڕێگەی شارەکەدا گەشتیاران بەسەر گۆڕی ڕاحێلدا تێدەپەڕن کە بۆ جولەکەکان پیرۆزە. میچا ٥:٢ کۆتا ئاماژەیە بۆ بەیتلەحم لە نێو پێغەمبەرانی پەیمانی کۆن. باسکردنی داهاتوو جێبەجێکردنی پێشبینییەکەیە! بەم شێوەیە لێدوانی ئیلاهی لە مەتتا دا پشتڕاستی دەکاتەوە، «ئێستا کاتێک عیسا لە بەیتلەحمی یەهودا لە ڕۆژانی هێرۆدی پاشا لەدایک بوو، سەیری بکەن، پیاوانی داناکان لە ڕۆژهەڵاتەوە هاتنە ئۆرشەلیم» (مەتتا ٢:١). بەڵام، ئەم کۆتا ئاماژەیە لە پەیمانی کۆن (میچا ٥:٢) بە توندی پێچەوانەی یەکەمە، کە مردنی ڕاحێل، ژنی یاقوب، تۆمار دەکات، کە لە کاتی لەدایکبوونی بنیامیندا مرد (پیدایش ٣٥:١٨-١٩)، کە ناوی بە زمانی عیبری واتای «کوڕی دەستی ڕاستم» دەگەیەنێت. چۆن دەتوانێت بە شێوەیەکی تر بێت کاتێک پێغەمبەر دەربارەی ئەو کەسەی کە لە بەیتلەحم لەدایک دەبێت دەڵێت، «کە هاتنە دەرەوەکانی لە کۆنەوە بووە، لە ئەزەلەوە» (میچا ٥:٢)؟
کوڕی خودا لە ئەزەلەوە هاتە دەرەوە کاتێک بوو بە منداڵی بەیتلەحم (مەتتا ٢:١). بەڵام بەیتلەحم سەرەتا پەیوەست بوو بە مردنەوە (ڕاحێل)، شمشێری هێرۆد بە شارەکەدا تێدەپەڕی لە کۆمەڵکوژی بێتاوانەکاندا. هەموو منداڵانی دوو ساڵ و خوارەوە کوژران لە هەوڵی هێرۆد بۆ کوشتنی پاشای جولەکەکان. و بەم شێوەیە یەرمیاش پێشبینی کرد، «لە ڕاما دەنگێک بیسترا، شیوەن و گریان و ماتەمینی گەورە، ڕاحێل بۆ منداڵەکانی دەگریا، و ئارام نەدەگرت، چونکە ئەوان نین» (مەتتا ٢:١٨؛ یەرمیا ٣١:١٥). بەم شێوەیە بەیتلەحم یەهودا پەیوەستە بە خۆشی و خەمەوە (دادوەران ١٧:٧).
ماڵی نان
ئەم شارە بچووکە لە ڕۆژانی دادوەرانیشدا گەورە دەردەکەوت. بەم شێوەیە لە کتێبی ڕوتدا ناوبانگی پەیدا کرد کە پێنج جار ناوی هاتووە. بە زمانی عیبری واتای «ماڵی نان» دەگەیەنێت. لە بەیتلەحمەوە ئەو کەسە هاتە دەرەوە کە دواتر ڕایگەیاند، «من ئەو نانەی ژیانم... ئەمە ئەو نانەیە کە لە ئاسمانەوە دێتە خوارەوە، بۆ ئەوەی مرۆڤ لێی بخوات، و نەمرێت» (یۆحەننا ٦:٤٨-٥٠).
هەروەها سەرنج دەدەین کە پێغەمبەرەکە وردبینە دەربارەی شوێنی بەیتلەحم. لە یەهودایە، بۆیەش لە ڕوت ١:١ دا ناوی بەیتلەحم یەهودا هاتووە. ئەمە بۆ جیاکردنەوەیەتی لە بەیتلەحمی دووەم کە لە میراتی زەبولوندا بوو (یۆشوا ١٩:١٥). ئەوەی دوایی لەلایەن زانایانەوە بە شارێک دادەنرێت کە حەوت میل لە باکووری ڕۆژئاوای ناسرەتەوە دوور بووە. جیاوازی نێوان ئەم دووانە لە سەردەمانی کۆندا باش جێگیر کرابوو. چونکە کاتێک خەڵکەکە لەسەر ناسنامەی خوداوەند مشتومڕیان دەکرد، ئاماژەیان بەوە دا، «ئایا کتێبی پیرۆز نەیووتووە کە مەسیح لە نەوەی داودەوە دێت، و لە شارۆچکەی بەیتلەحمەوە، کە داود لێی بوو؟» (یۆحەننا ٧:٤٢). بە واتایەکی تر، گومانکاران بە هەڵە مشتومڕیان دەکرد کە پەیوەندی خوداوەند بە ناسرەتەوە شایستەیی لێ زەوت دەکات.
ئەوان بێئاگا بوون لە لەدایکبوونی پاکیزە لە بەیتلەحم، هەرچەندە پێغەمبەرەکەی خۆیان ڕایگەیاندبوو: «خاکی زەبولون، و خاکی نەفتالی... لەوپەڕی ئوردون، جەلیلی بێگانەکان؛ ئەو گەلەی کە لە تاریکیدا دانیشتبوون ڕووناکییەکی گەورەیان بینی، و بۆ ئەوانەی کە لە ناوچە و سێبەری مردندا دانیشتبوون، ڕووناکی هەڵهات» (ئیشایا ٩:١-٢؛ مەتتا ٤:١٥-١٦). ئەم ئایەتانە ناڕەزایەتی قەشەکان ڕەت دەکەنەوە کە «لە جەلیلەوە هیچ پێغەمبەرێک هەڵناستێت» (یۆحەننا ٧:٥٢؛ ٢ پاشایان ١٤:٢٥).
لە هەر حاڵەتێکدا ئەوانەی ئەمڕۆ لە ئۆرشەلیمەوە بۆ بەیتلەحم گەشت دەکەن دەبێت بەسەر گۆڕی ڕاحێلدا تێبپەڕن کە تا ئەمڕۆش پشتڕاست کراوەتەوە. بەڵام بە ڕێکەوتێکی سەیر، هەرگیز ناخوێنینەوە کە مەسیح دووبارە سەردانی شوێنی لەدایکبوونی کردبێتەوە. ئایا هێشتا وەک خۆی مابووەوە کە ٣٠ ساڵ دواتر هیچ شوێنێک بۆ ئەو لە خانەکەدا نەمابوو (لۆقا ٢:٧)؟
شارۆچکەی بچووکی بەیتلەحم
لە هەموو ئەمانەوە دەبینین کە سروودی «ئەی شارۆچکەی بچووکی بەیتلەحم» بە باشی لەسەر تێبینییەکەی میچا دامەزراوە کە شوێنەکە «بچووکترین نەبوو لە نێو میرەکانی یەهودا.» لە ڕووی ڕووبەرەوە بچووک بوو، بەڵام لە ڕووی پایەی ڕۆحییەوە نا. گرنگییەکەی بە پێچەوانەی ڕووبەرەکەی دەبوو لەوەی کە ئەو کەسەی وەک پاشا لەدایک دەبوو، ژیانی مرۆڤایەتی خۆی لەوێ دەست پێ دەکرد. ئەم ڕاستییە بۆ جولەکەکان باش ناسراو بوو چونکە توانیان ئامۆژگاری هێرۆد بکەن کاتێک داوای کرد بزانێت مەسیح لە کوێ لەدایک دەبێت (مەتتا ٢:٤). هەروەها وەک «شاری داود» ناسراوە (لۆقا ٢:١١). دەزانین ڕوت ئۆبێدی لە بەیتلەحم لەدایک کرد، و ئەو «باوکی یەسا، باوکی داود» بوو (ڕوت ٤:١٧). بەڵام ئەگەر ئەمە ناوبانگی بە شارەکە بەخشی، بەراورد ناکرا بە شکۆمەندی گەورەتری پەیوەندییەکەی بە کوڕی خوداوە. چونکە داود خۆی دانی بە کەمتربوونی خۆی دەنا لەو کەسەی کە خودا وەک کوڕی لەدایکبووی خۆی وەسفی کرد (زەبوور ٢:٧).
پاشای پاشاکان
زەبوور ٢ دەسەڵاتی گەردوونی ئەو کەسە ئاشکرا دەکات کە لە دەستی ڕاستی خودا دانیشتووە (٢:٨). ئەو پاشایەی کە لە بەیتلەحم لەدایک بوو نەک تەنها «فەرمانڕەوا لە ئیسرائیل» دەبێت بەڵکو لە کاتی خۆیدا وەک «پاشای پاشاکان، و خوداوەندی خوداوەندەکان» دەبینرێت (١ تیمۆساوس ٦:١٥؛ وه‌حی ١٧:١٤). پۆڵس پشتڕاستی دەکاتەوە کە عیسا لە ئاسمان، لەسەر زەوی و بەسەر دۆزەخدا فەرمانڕەوایی دەکات (فیلیپی ٢:١٠). ئەم ئامانجە بە قۆناغ بەدەست دەهێنرێت. تەنانەت ئێستاش ئەو «چووەتە ئاسمان، و لە دەستی ڕاستی خودادایە؛ فریشتەکان و دەسەڵاتەکان و هێزەکان ملکەچی ئەون» (١ پەتڕۆس ٤:٢٢).
بەڵام میچا هەروەها پێشبینی ڕۆژێک دەکات کە خوداوەند لە ئاسمانەوە دێتە سەر زەوی بۆ ئەوەی دەسەڵاتی گەردوونی خۆی بەسەر ئیسرائیل و نەتەوەکاندا دابمەزرێنێت. میچا ڕایدەگەیەنێت «چونکە، سەیری بکەن، خوداوەند لە شوێنی خۆیەوە دێتە دەرەوە، و دێتە خوارەوە، و پێ دەنێتە سەر شوێنە بەرزەکانی زەوی» (میچا ١:٣). ڕۆژێک دێت کە ئەو دەگەڕێتەوە، و کێوی زەیتوون دابەش دەکات (زەکەریا ١٤:٤). پاشان ئەو دووبارە دەچێتە ئۆرشەلیمەوە بۆ ئەوەی وەک کاهین لە پەرستگای دووبارە دروستکراودا لەسەر تەخت دابنرێت و بە شکۆمەندی فەرمانڕەوایی دەکات (زەکەریا ٦:١٣). و زەبوورنووسەکە ڕایدەگەیەنێت کە «ئەو دەسەڵاتی دەبێت لە دەریاوە بۆ دەریا، و... تا کۆتاییەکانی زەوی» (زەبوور ٧٢:٨).
ئەگەر ئەو کەسەی لە ئاسمان فەرمانڕەوایی دەکات دواتر لەسەر زەوی فەرمانڕەوایی بکات، بە هەمان شێوە ئەو کەسەی کە «کلیلەکانی دۆزەخ و مردنی» هەیە (وه‌حی ١:١٨) جیهانی ژێرەوە ملکەچ دەکات. یەکەم، شەیتان دەبێت لە قووڵاییەکاندا زیندانی بکرێت. بەڵام لە کۆتایی هەزار ساڵەکەدا کوڕی خودا دۆزەخ بەتاڵ دەکات و فڕێی دەداتە ناو دەریاچەی ئاگر «کە مردنی دووەمە» (وه‌حی ٢١:٨). لەم قۆناغە پێشکەوتووانەدا ئەو «شتەکانی ئاسمان، و شتەکانی سەر زەوی، و شتەکانی ژێر زەوی» ملکەچ دەکات (فیلیپی ٢:١٠). کەم بیر لەوە کرابووەوە کە شتی وا ڕوو بدات کاتێک مریەم «کوڕە یەکەمینەکەی لەدایک کرد، و بە قوماشی منداڵان پێچایەوە، و لە ئاخوڕێکدا دای نا، چونکە هیچ شوێنێک بۆ ئەوان لە خانەکەدا نەبوو» (لۆقا ٢:٧).
ملکەچکردنی گەردوونی
زۆربەی خەڵک نازانن کە خودا فەرمانی داوە «کە هەموو ئەژنۆیەک چەمێتەوە» بۆ مەسیح (فیلیپی ٢:١٠). ئەمە تەنها ئایدیاڵێک نییە، «چونکە ئەو دەبێت فەرمانڕەوایی بکات، تا هەموو دوژمنەکانی بخاتە ژێر پێیەکانی» (١ کۆرنسۆس ١٥:٢٥). مەسیح شکستناپذیرە؛ ئەوانەی ڕەتیدەکەنەوە بگۆڕدرێن شەرمەزار دەکرێن. بۆیە میچا خۆی ڕایدەگەیەنێت، «ئەوان وەک مار خۆڵ دەلێسنەوە، ئەوان وەک کرمەکانی زەوی لە کونەکانیانەوە دەردەچن: ئەوان لە خوداوەند خوداکەمان دەترسن، و لەبەر تۆ دەترسن» (میچا ٧:١٧؛ زەبوور ٧٢:٩). میچا ٧:١٧ ڕاستییەکی تر پشتڕاست دەکاتەوە دەربارەی فەرمانڕەوا بەڵێندراوەکە – گەڕاندنەوەی ئیسرائیل. کوڕی خودا وەک کوڕی داود فەرمانڕەوایی بەسەر ئیسرائیل و هەموو نەتەوەکاندا دەکات (زەبوور ٢:٨؛ ٨٩:٢٧). بە هاوتەریب لەگەڵ ئەم ڕاستییانەدا، گەلی ئیسرائیل دەبێت لەگەڵ مەسیحدا فەرمانڕەوایی بکەن کاتێک دوای «تەنگانەی گەورە» (مەتتا ٢٤:٢١) ئەوان دەبنە «سەر، نەک کلک» (دێوتێرۆنۆمی ٢٨:١٣).
ئەمە پێچەوانەکردنەوەیەکی تەواوی دۆخی ئیسرائیل دەبێت. و بەم شێوەیە لە کاتی هۆلۆکۆستدا، کە جولەکەکان بە هەڵە وەک «ژانی لەدایکبوونی مەسیح» وەسفیان کرد، منداڵانی ڕاحێل وەک بەرخ بۆ سەربڕین هەژمار کران (زەکەریا ١١:٤،٧). چونکە بەهۆی ئەوەی خوداوەندیان وەک بەرخێک بۆ سەربڕین برد و پاشایان لە خاچ دا، خودا ڕەتیکردوونەتەوە. و ئەمە دەبێت بەردەوام بێت تا ئەوکاتەی دان بەوەدا دەنێن کە ئەو «بۆ سەرپێچییەکانمان بریندار کرا، بۆ گوناهەکانمان لێی درا: سزای ئاشتییەکەمان لەسەر ئەو بوو؛ و بە لێدانەکانی ئەو ئێمە چاک بووینەوە» (ئیشایا ٥٣:٥). لەم نێوەندەدا سەرەڕای هەموو دڵسۆزییە گەرموگوڕەکانیان، «ئەو کاتە هاوار بۆ خوداوەند دەکەن، بەڵام ئەو گوێیان لێ ناگرێت؛ ئەو تەنانەت ڕووی خۆی لەوان دەشارێتەوە لەو کاتەدا، چونکە ئەوان بە خراپی ڕەفتاریان کردووە لە کارەکانیاندا» (میچا ٣:٤).
بۆ ماوەی ٤٠ ساڵ دوای گۆلگۆتا خودا بە میهرەبانییەوە مامەڵەی لەگەڵ ئەوانەدا کرد کە کوڕەکەیان کوشت، بەڵام پێشبینی دەبوو جێبەجێ بکرێت. هەرچەندە مەسیح بۆ وێرانبوونی پێشبینیکراوی ئۆرشەلیم گریا، فرمێسکەکانی نەیانتوانی ڕێگری لە وێرانبوونی شارەکە بکەن لەلایەن ڕۆمەکانەوە لە ساڵی ٧٠ی زایینی. و بەم شێوەیە ووشەکە جێبەجێ کرا: «بۆیە سیۆن لەبەر ئێوە وەک کێڵگەیەک دەکێڵرێت، و ئۆرشەلیم دەبێتە کۆمەڵە پاشماوە، و کێوی ماڵەکە وەک شوێنە بەرزەکانی دارستان» (میچا ٣:١٢).
هیچ شتێک پیرۆز نەبوو بۆ داگیرکەرە بتپەرستەکە کە پەرستگاکەی وێران کرد (مەتتا ٢٣:٣٨). هەروەها خەڵکەکە بەربڵاو بوون – گەورەترین ترسەکانی ئەوانەی کە مەسیحیان کوشتبوو وەک بیانوویەک بۆ ڕزگارکردنی نەتەوەکە (یۆحەننا ١١:٥٠). ئەوانەی دوای گەمارۆکە مانەوە دەرکران بۆ ئەوەی وەک قاین بەسەر زەویدا بگەڕێن، بە ئایینی کۆنی خۆیانەوە دەمانەوە و بە بێهودەیی چاوەڕێی مەسیحیان دەکرد بۆ گەڕاندنەوەیان. چونکە پێشتر نووسرابوو کە «ئەوان لە دەریاوە بۆ دەریا دەگەڕێن، و لە باکوورەوە تا ڕۆژهەڵات، ئەوان ڕادەکەن بۆ گەڕان بەدوای ووشەی خوداوەنددا، و نایدۆزنەوە» (عامۆس ٨:١٢).
تۆبە، باوەڕ، گەڕاندنەوە
پێشبینییەکەی میچا یەکێکە لە لێخۆشبوون و گەڕاندنەوە لە کۆتاییدا. چونکە کاتێک مەسیح دەگەڕێتەوە، نەتەوەکە بۆ شکۆمەندییەکی گەورەتر لە ڕۆژانی سولەیمان دەگەڕێنرێتەوە. بۆیە پێغەمبەرەکە هاواری کرد، «بەڵام لە ڕۆژانی کۆتاییدا وا دەبێت، کە کێوی ماڵی خوداوەند لەسەر لووتکەی کێوەکان دادەمەزرێت، و لەسەر گردەکان بەرز دەکرێتەوە؛ و خەڵک بەرەو ئەو دەڕژێن» (میچا ٤:١). بەڵام ئەم گەڕاندنەوەیە پەیوەست دەبێت بە تۆبە و باوەڕی ئەوانەی کە میری شکۆمەندییان لە خاچ دا. پێغەمبەر میچا درەنگ ناکات لە بڵاوکردنەوەی ئینجیل. هەندێک لێدوانی نایابی ئینجیل هەن کە وەک دیارییەک بۆ بانگخوازان لە سەدەی بیست و یەکەمدا دەمێننەوە. چونکە خودای ئیسرائیل خودای ئێمەیە و لە ڕێگەی باوەڕەوە بە مەسیح هەموو گوناهەکانی ئێمەی «فڕێداوەتە ناو قووڵاییەکانی دەریا» (میچا ٧:١٩).
لە لایەن تۆم سەمەرهیل
