نووح
نووح ناونیشانی فیلمێکی «ئایینی»یە کە چەند مانگێک لەمەوبەر لە هۆلیوود دەرچوو. من نەمبینیوە و بۆیە ناتوانم لێدوان لەسەر وردبینیی کتێبی پیرۆزەکەی بدەم. لەکاتێکدا ڕەنگە پاڵنەرەکانی لە پشتەوە گوماناوی بن، خودا بە بەزەیی خۆی ڕەنگە فیلمەکە بەکاربهێنێت بۆ گۆڕینی گومانکاران بۆ قبوڵکردنی ئەوەی کە لافاوێکی جیهانی ڕوویداوە. بەڵام نووح کێ بوو و چ جۆرە میراتێکی ڕۆحیی بۆ ئێمە وەک مەسیحییەکان بەجێهێشتووە؟ و چی هەیە بۆ بێباوەڕ بیڵێت؟ ئێمە بۆ ڕاستی سەیری هۆلیوود ناکەین، بەڵکو سەیری ووشەی خودا دەکەین.
دۆخی ڕەوشتی جیهان پێش لافاوەکە
«و خودا بینی کە خراپەی مرۆڤ لەسەر زەوی زۆر گەورە بوو و هەموو خەیاڵەکانی دڵی تەنها بەردەوام خراپ بوو.» —پیدایش ٦:٥ KJV
جیهان پێش لافاوەکە پێشکەوتنێکی زۆری لە بوارەکانی هونەر، کشتوکاڵ، پیشەسازی و مۆسیقادا بەدەست هێنابوو. جگە لەوەش، بەپێی ووشەکانی یەزدان عیسا لە لۆقا ١٧:٢٦-٢٧، «خواردن و خواردنەوەیان دەکرد، ژنیان دەهێنا، بە شوو دەدران، تا ئەو ڕۆژەی نووح چووە ناو کەشتییەکە، و لافاوەکە هات و هەموویانی لەناوبرد.» لە دەرەوە، ئاسمان سنوور بوو بۆ مرۆڤ لە هەوڵیدا بۆ ئەوەی خۆی لەسەر زەوی ئاسوودە بکات.
بەڵام لەژێر دەرەوەی سەرنجڕاکێشدا، خودا سەیری دڵی مرۆڤی دەکرد – سەرچاوەی ڕەوشتی گەندەڵ کە شتەکانی لێوە دەهاتن. هەموو کۆتوبەندەکانیان فڕێدابوو و ستانداردە ڕەوشتییەکانی خۆیان دانابوو. خەڵکەکە نەک تەنها گەندەڵ بوون، بەڵکو زەوی پڕ بوو لە توندوتیژی. خودا لە دڵی خۆیدا خەمبار بوو بە بینینی خراپەی مرۆڤ و نەیدەتوانی چیتر ڕێگە بدات شتەکان بەردەوام بن بەبێ سازشکردن لەسەر سروشتی پیرۆزی خۆی و بێ تاقەت بوونی لە گوناه. «مرۆڤ لەناودەبەم کە دروستم کردووە لەسەر ڕووی زەوی؛ هەردوو مرۆڤ، و ئاژەڵ، و خشۆک، و باڵندەکانی ئاسمان؛ چونکە پەشیمانم لەوەی دروستم کردوون» (پیدایش ٦:٧). ئەوە بڕیارێکی ترسناک بوو لەسەر جیهانێکی گوناهبار.
خودا ڕێگایەک بۆ هەڵاتن دابین دەکات
«و خودا بە نووحی وت، کۆتایی هەموو گۆشتێک هاتووە بۆ بەردەمم ... کەشتییەک لە داری گۆفەر دروست بکە؛ ژوورەکان لە کەشتییەکەدا دروست بکە، و لەناو و لە دەرەوە بە قیر داپۆشە.» —پیدایش ٦:١٣-١٤
ڕەنگە بپرسیت، «بۆچی خودا خۆی ماندوو بکات بە دابینکردنی ڕێگایەک بۆ هەڵاتن لەکاتێکدا بڕیار بوو جیهان لەناوببات؟» وەڵامەکە لە سروشتی ئەودایە. خودا پیرۆزە و بۆیە دەبێت بە سزادان کار بکات؛ بەڵام لە لایەکی ترەوە خودا بەزەییدارە و ئارەزووی مردنی تەنانەت یەک گوناهباریش ناکات. بۆیە، ئەو ساتەی کە ئاگاداری سزای دا، ڕێگایەکی هەڵاتنی بۆ هەر کەسێک دابین کرد کە بیەوێت سوودی لێ وەربگرێت. ئەم پەناگەیە کەشتییەکە بوو.
پێش ئەوەی بیر لە کەشتییەکە بکەینەوە با سەیری نووح بکەین چونکە ئەو وەک چرایەک لە شەودا دیار بوو. کتێبی پیرۆز دەڵێت کە ئەو پیاوێکی دادپەروەر یان ڕاستگۆ بوو، لە ڕێگاکانیدا ڕاست بوو و لەگەڵ خودا دەڕۆیشت (پیدایش ٦:٩). ئەو وەسفەی دوایی وێنەیەکی جوانە لە هاوبەشی. کاتێک ئێمە لە هاوبەشیدا لەگەڵ خودا دەڕۆین، ئەو بیرەکانی خۆی لەگەڵماندا هاوبەش دەکات. هەمان شتی بۆ ئیبراهیم کرد کاتێک وتی: «ئایا ئەو شتە لە ئیبراهیم دەشارمەوە کە دەیکەم؟» (پیدایش ١٨:١٧). بە هەمان شێوە یەزدان عیسا بە قوتابییەکانی وت، «لەمەودوا ناوتان نانێم خزمەتکار؛ چونکە خزمەتکار نازانێت گەورەکەی چی دەکات: بەڵام من ناوم ناون دوستان؛ چونکە هەموو ئەو شتانەی کە لە باوکمەوە بیستوومە، بە ئێوەم ڕاگەیاندووە» (یۆحەننا ١٥:١٥). کەمێک لادام، چونکە چوونە ناو نهێنییەکانی خودا ئیمتیازێکی بێ نرخە [نرخ نەبڕاوە].
نووح چۆن وەڵامی فەرمانەکانی خودای دایەوە؟ ئایا بە گومانەوە بوو؟ ئایا وتی، «من زۆر سەرقاڵم»؟ گوێ بگرە چی کتێبی پیرۆز دەڵێت: «بە باوەڕ نووح، کاتێک خودا ئاگاداری شتگەلێکی نەکراو کرد کە هێشتا نەبینرابوون [هەرگیز باران نەباریبوو]، بە ترسەوە جووڵا، کەشتییەکی ئامادە کرد بۆ ڕزگارکردنی ماڵەکەی؛ بەهۆی ئەوەوە جیهانی مەحکوم کرد، و بوو بە میراتگری ڕاستودروستی کە بە باوەڕە» (عیبرانییەکان ١١:٧). گوێڕایەڵی و ترسی خودایی نووح هانی دا لە دروستکردنی کەشتییەکە، لە هەمان کاتدا ئەو ڕاستودروستیی دەوتەوە – ڕاستودروستیی خودا لە سزادانی گوناه و ڕزگاریی خودا لە دابینکردنی کەشتییەکە (سەیری ١ پەترۆس ٣:١٩، ٤:٦). ئەو بوو بە «میراتگری ڕاستودروستی بە باوەڕ» و «بانگەشەکارێکی ڕاستودروستی» بە کارەکانی، چونکە «باوەڕ بەبێ کار مردووە» (یاقوب ٢:٢٠). کالڤین، چاکسازەکە، وتی: «تەنها باوەڕ ڕزگار دەکات، بەڵام باوەڕی ڕزگارکەر بە تەنها نییە.» کاتێک نووح دروستکردنی کەشتییەکەی تەواو کرد، شوێنی زۆر هەبوو، بەڵام کەس ئۆفەری ڕزگاریی وەرنەگرت. خودا پێی وت کە لەگەڵ خێزانەکەی بێتە ژوورەوە. کاتێک بە سەلامەتی لەناو بوون، خودا دەرگای کەشتییەکەی داخست.
هەموو زەوی بە سزای خودا – لافاو – لەناوچوو
«و لافاوەکە چل ڕۆژ لەسەر زەوی بوو ... و هەموو گۆشتێک مرد کە لەسەر زەوی دەجووڵا، هەردوو باڵندە، و مەڕوماڵات، و ئاژەڵ، و هەموو خشۆکێک کە لەسەر زەوی دەخشا، و هەموو مرۆڤێک. هەموو ئەوانەی کە هەناسەی ژیانیان لە لووتدا بوو.» —پیدایش ٧:١٧-٢٢
بۆ یەکەمجار باران دەستی پێکرد و بۆ ماوەی چل ڕۆژ بەردەوام بوو. دەتوانم خەڵک خەیاڵ بکەم کە بە ترسەوە هاوار بۆ نووح دەکەن بۆ ئەوەی دەرگای کەشتییەکە بکاتەوە، بەڵام زۆر درەنگ بوو – چونکە کاتێک خودا دایدەخات، کێ دەتوانێت بیکاتەوە؟ دەرفەتەکە تێپەڕیبوو. خەیاڵ دەکەم کە لە لای کەشتییەکەیان دەدا، بەڵام هیچ وەڵامێک نەبوو چونکە دەرفەتەکەیان ڕەتکردبووەوە. هەموو کەسێک مرد جگە لە نووح و خێزانەکەی. ئەوە سزای خودا بوو لەسەر جیهانێک کە پشتی لە خودا کردبوو و وەک ئەوەی ئەو بوونی نەبێت ژیابوو – جیهانێک کە گوێی بە بانگەشەی نووح نەدابوو و گاڵتەی بە ئاگادارکردنەوەکەی لە سزای نزیکبووەوە کردبوو. دروستکراوەکە لە دژی دروستکەرەکەی یاخی ببوو، و گوناهبارەکە هیچ شتێکی نەبوو جگە لە سووکایەتی بۆ کەشتیی سەلامەتی کە خودای ڕزگارکەر دابینی کردبوو.
نووح و خێزانەکەی لە کەشتییەکە دەردەچن
«و لە مانگی دووەم، لە ڕۆژی بیست و حەوتەمی مانگ، زەوی وشک بووەوە ... و خودا بە نووحی وت، دەرچۆ لە کەشتییەکە ... و نووح دەرچوو، و کوڕەکانی، و ژنەکەی، و ژنەکانی کوڕەکانی لەگەڵیدا.» —پیدایش ٨:١٤-١٨
نووح و خێزانەکەی لە کەشتییەکە هاتنە دەرەوە بۆ سەر زەوی وشک – کەشتییەکە کە ئەوانی بە سەلامەتی لەناو ئاوەکانی لافاوی سزادان پاراستبوو، لەسەر چیاکانی ئارارات نیشتبووەوە. خودا دەستپێکێکی نوێ و ژیانێکی نوێی پێدابوون، و زەوی لە گەندەڵی و توندوتیژی پاک کرابووەوە کە تێکی دابوو. کتێبی پیرۆز پێمان دەڵێت کە لە ڕۆژێکی نزیکدا خودا ئاسمانێکی نوێ و زەوییەکی نوێ دەهێنێتە کایەوە کە ڕاستودروستی تێیدا نیشتەجێ دەبێت (٢ پەترۆس ٣:١٣). وەک مەسیحییەکان، ئێمە چاوەڕێی ئەو کاتەین. لە پێشبینیدا پەترۆس بەم وشانە ئەرکی پێ دەسپێرین: «کەواتە، لەبەر ئەوەی هەموو ئەم شتانە دەتوێنەوە، چ جۆرە کەسانێک دەبێت ئێوە بن لە هەموو قسەکردنێکی پیرۆز و خوداپەرستیدا» (٢ پەترۆس ٣:١١).
ئایا هیچ پەیوەندییەکی بۆ سەردەمی ئێمە هەیە؟
«چونکە خودا ئەوەندە جیهانی خۆشویست کە کوڕە تاقانەکەی خۆی بەخشی، بۆ ئەوەی هەرکەسێک باوەڕی پێ بهێنێت لەناو نەچێت بەڵکو ژیانی هەتاهەتایی هەبێت.» —یۆحەننا ٣:١٦
کەشتییەکە نزیکەی ٤٥٠ پێ درێژ بوو و نزیکەی ٧٥ پێ پان بوو. ئەو جۆرێکە لە مەسیح، ڕزگارکەری تەواو بۆ گوناهباران، بە قیر داپۆشرابوو بۆ ئەوەی ئاوە بەرزبووەوەکانی سزادان نەچنە ناوی. «قیر» هەمان واتای «کەفارەت»ی هەیە، و لە ڕێگەی مردنی کەفارەتکەری مەسیحەوە خودا دەتوانێت «دادپەروەر بێت، و پاساوکەری هەموو ئەوانەی کە باوەڕیان بە عیسا هەیە» (ڕۆما ٣:٢٦). وەک خودا بە نووحی وت «کەشتییەک دروست بکات»، بیرمان دەهێنێتەوە کە مەسیح «بە شێوەی مرۆڤ دروست کرا» (فیلیپی ٢:٧)؛ واتە، ئەو جەستەیەکی گۆشت و خوێنی وەرگرت بۆ ئەوەی ڕزگارمان بکات، چونکە خودا خەریکە ئەم جیهانە جارێکی تر لەناودەبات – نەک بە لافاو، بەڵکو بە ئاگر. «بەڵام ئاسمان و زەوی کە ئێستا هەن، بە هەمان ووشە پارێزراون، بۆ ئاگر پارێزراون بۆ ڕۆژی سزادان و لەناوچوونی پیاوانی بێخودا» (٢ پەترۆس ٣:٧). جیهان گاڵتەی بە ئاگادارکردنەوە و دابینکردنی سەلامەتی خودا کرد، و دەنگی بێباوەڕی هێشتا ئەمڕۆ دەبیسترێت، دەڵێت، «بەڵێنی هاتنی ئەو لە کوێیە؟ چونکە لەوەتەی باوکان نوستوون، هەموو شتێک وەک ئەوەی لە سەرەتای دروستکردنەوە بووە بەردەوامە» (٢ پەترۆس ٣:٤). ئینجیل دەوتەوە، بەڵام مرۆڤ خۆی تێر کردووە و خۆی بەسە. خەڵکەکە زیاتر حەز دەکەن گوێ لە زانایانی بێخودا بگرن کە پێویستیان بە ڕزگارکەرە وەک ئەوان. یان زیاتر حەز دەکەن باوەڕ بە بەرهەمهێنەرانی فیلم بکەن کە زۆرجار ڕاستی دەشێوێنن بۆ ئەوەی بینەرێک ڕازی بکەن. پیاوان و ژنان هەموو شتێک قبوڵ دەکەن جگە لە مەسیح – کەشتیی ڕاستەقینەی سەلامەتی.
لە کۆتاییدا، نووح بە گوێڕایەڵی کار کرد: ئەو و خێزانەکەی باوەڕیان بە خودا هێنا و ڕزگار کران. ئەوان چوونە دەرەوە بۆ ڕۆیشتن لەسەر زەوی وشک، کە وێنەی «زەوی هەستانەوە»یە کە ئێمە کە باوەڕمان هەیە لەسەری وەستاوین. وەک خودا فەرمانی پێدان کە بەرهەمدار بن و زۆر ببن، بە هەمان شێوە ئەو چاوەڕێی بەرهەمدارییە لە ژیانماندا. لە لایەکی ترەوە هەموو ئەوانەی کە عیسای مەسیحیان وەک ڕزگارکەر ڕەتکردووەتەوە، ڕۆژێک لەبەردەمیدا وەک دادوەرەکەیان دەوەستن. کتێبەکان دەکرێنەوە و ئەگەر ناوت لە کتێبی ژیاندا نەدۆزرێتەوە، ئەوا دەخرێیتە ناو دەریاچەی ئاگرەوە (سەیری وه‌حی ٢٠:١١-١٥).
ئەگەر پەنات بردووەتە بەر مەسیح، ناوت لە کتێبی ژیاندا نووسراوە. دڵخۆش بە (لۆقا ١٠:٢٠)، چونکە تۆ، وەک نووح، «میراتگری ڕاستودروستی» بە باوەڕ بە مەسیح. چ نموونەیەکی بۆمان بەجێهێشتووە – و چ ئاگادارکردنەوەیەک بۆ هەموو ئەوانەی کە هێشتا ڕزگار نەکراون!
