هاوڕێیەکی ئێمە کە کچێکی نۆ مانگەی هەبوو، گوتی: "پەروەردەکردن بە دڵنیاییەوە سەختترین شتە کە تا ئێستا کردبێتم، بەڵام لە هەمان کاتدا خۆشترینیشە." ئایا ئەو هێشتا دوای 15 ساڵی تر پێی وایە خۆشە؟ با سەیری ئەوە بکەین کە چۆن دایک و باوکان دەتوانن لە ساڵانی زۆرجار پڕ لە گێژاوی هەرزەکاریدا بژین.
هەرزەکاری
هەرزەکاری کاتێکی گۆڕانکاری گەورەیە، چونکە منداڵان لەوەی کە لە ڕووی جەستەیی و سۆزدارییەوە پشت بە دایک و باوکیان دەبەستن، گەشە دەکەن بۆ سەربەخۆیی و پشت بەخۆبەستن. لەبری ئەوەی لە ژێر کۆنترۆڵی دایک و باوکیاندا بن، بەرەو ئازادی هەڵبژاردن و سەربەخۆیی دەڕۆن. ئەمە کاتێکە کە بەها کەسییەکانیان گەشە دەکەن، چونکە بە چەندین شێوە لە دایک و باوکیان جیا دەبنەوە و ناسنامەیەکی جیاواز پێکدەهێنن.
لۆقا 2:40-52 هەموو ئەوەیە کە لە کتێبی پیرۆزدا دەربارەی ژیانی عیسای مەسیح لە نێوان کوڕایەتی و پێگەیشتندا پێمان دەگوترێت. یەکەم، ئەو لە ڕووی جەستەیی، عەقڵی و ڕۆحییەوە گەشەی کرد (ئایەتی 40). پاشان لە تەمەنی 12 ساڵیدا لە نێو مامۆستایانی پەرستگادا دەیبینین کە "گوێی لێیان دەگرت و پرسیاری لێ دەکردن" (ئایەتی 46). لەم قۆناغەدا هێشتا لە ماڵەوە دەژیا و گوێڕایەڵی دایک و باوکی بوو (ئایەتی 51). لە بەشی داهاتوودا، عیسا دەست بە خزمەتەکەی دەکات لە تەمەنی 30 ساڵیدا (لۆقا 3:23). ئایا تێبینی تاکە ئایەتەکەت کرد دەربارەی هەرزەکارییەکەی؟ "عیسا لە دانایی و باڵادا گەشەی کرد، و لە لای خودا و خەڵکیش پەسەند بوو" (لۆقا 2:52).
هەرزەکاری کاتێکی گەشەکردن و پێشکەوتنە بەرەو پێگەیشتن. بوارەکانی گەشەکردن کە باس کراون بریتین لە:
- عەقڵی – مێشک دەبێت لە داناییدا زیاد بکات.
- جەستەیی – جەستە دەبێت لە باڵا و هێزدا زیاد بکات.
- ڕۆحی – پەیوەندییەکی بەهێز دەبێت لەگەڵ خودا پەرە پێبدرێت. عیسا خودای خستە پێشەوە، تەنانەت لەسەرووی نیگەرانییەکانی دایک و باوکییەوە (لۆقا 2:49,51).
- کۆمەڵایەتی – پەیوەندییەکی بەهێز دەبێت لەگەڵ خەڵکی تر پەرە پێبدرێت. عیسا پەیوەندییەکی بەهێزی لەگەڵ نێردراوان پەرە پێدا و ژمارەیەکی زۆر لە خەڵک شوێنی کەوتن (لۆقا 5:15؛ 8:40؛ 22:14).
گەشەکردن و پێشکەوتن لە هەرزەکاریدا دەتوانێت ناڕێک و ناتەواو بێت. هەرزەکاران لە بوارێکدا لەوەی تر پێشکەوتووتر بن، و ڕەفتارەکانیان دەتوانێت لە نێوان منداڵانە و پێگەیشتوودا گۆڕانکاری بەسەردا بێت. ناکۆکی لە نێوان دایک و باوکان و هەرزەکاراندا ڕوودەدات کاتێک قۆناغەکانی سەر ڕێگای پێگەیشتن بە هەڵە تێدەگەن. هەرزەکاران زۆرجار ئازادی زیاتر بۆ خۆیان دەخوازن، لە کاتێکدا دایک و باوکان ڕەنگە سنووردار بێیان بکەن، هێشتا وەک منداڵی بچووک مامەڵەیان لەگەڵ دەکەن. هەرزەکاران داوای مافەکانیان دەکەن، لە کاتێکدا دایک و باوکان زۆرجار چاوەڕێی ئەوەن هەرزەکاران بەرپرسیارتر بن. هەرزەکاران دەتوانن خاوەن ڕای خۆیان بن، یاخی بن و گۆڕانی باری دەروونیان هەبێت. سەیر نییە کە هەرزەکاری کاتێکی ئەوەندە سەختە بۆ هەرزەکاران و دایک و باوکیان!
ئەگەر ساڵانی هەرزەکاری زۆر ئارام و بێ کێشە بن، ئەوا هەرزەکارەکە ڕەنگە شتێک سەرکوت بکات. ئەمەش ڕەنگە ببێتە هۆی درێژبوونەوەی هەرزەکاری کە تێیدا هەرزەکارەکە بە توندی بە دایک و باوکییەوە دەمێنێتەوە نەک بەرەو گەورەیی پێشکەوێت. هەندێک گرژی و ناکۆکی لە نێوان هەرزەکاران و دایک و باوکیاندا ئاساییە. با بزانین چی لە نموونەیەکەوە فێر دەبین.
"وازم هێنا!"
دوای ماوەیەکی زۆر سەخت لە خێزانەکەیدا، دایکێک ئەم پەیامەی بۆ هەرزەکارەکانی نووسی: "بە خەمێکی زۆرەوە تێگەیشتم کە وەک دایکێک شکستم هێناوە. من دوو منداڵم پەروەردە کردووە – کە ئێستا پێیان وایە گەورەن – بۆ بوونەوەرێکی زۆر خۆپەرست. لەبری ئەوەی فێرتان بکەم کە هەموومان پێویستە یارمەتی یەکتر بدەین، من بە یارمەتی خنکاندم و تەنها ئەوەم فێر کردن کە 'دایک دەیکات!' لەبری ئەوەی واتای ڕاستەقینەی 'دان و ستاندن' فێرتان بکەم، تەنها ئەوەم فێر کردن کە من لێرەم بۆ دان و ئێوەش لێرەن بۆ وەرگرتن.
"ئێوە گەورە بوون و پێتان وایە کاتێک دەگەنە 18 ساڵی، ئازادن هەرچییەک دەتانەوێت بیکەن. من شکستم هێناوە لە یارمەتیدانتان بۆ ئەوەی ببینن چۆن ئەمە دەتوانێت کاریگەری لەسەر خەڵکی تر هەبێت. من شکستم هێناوە لەوەی نیشانتان بدەم کە لەگەڵ مافەکاندا بەرپرسیارێتیش دێت، بە تایبەتی لە پەیوەندیدا بە ماڵ و خێزانەوە."
"من شکستم هێناوە لەوەی نیشانتان بدەم کە پێکەوە ژیان بریتییە لە گرنگیدان بە یەکتر. لەبری ئەوە، من فێرتان کردم کە من هەمیشە شتەکان کۆدەکەمەوە، پاکیان دەکەمەوە و هەر شتێکی تر کە پێویست بێت بۆ ئەوەی ئەم ماڵە بە باشی بەڕێوە بچێت، دەیکەم."
"پێم وابوو خۆشویستنتان و پێدانتان گرنگترە، و پەیامەکەم لەدەستدا کە ئێوە وەرتان دەگرت. ئێستا دەبینم کە شکستم هێناوە لەوەی فێرتان بکەم پێداویستییەکانی خۆتان وەلا بنێن بۆ گرنگیدان بە خەڵکی تر. پێم وابوو بە کردارەکانم ئەوە نیشان دەدەم. هەڵە بووم. من تەنها فێرتان کردم کە وەربگرن. من فێری بەرپرسیارێتیتان نەکردووە بەرامبەر بە خەڵکی تر – بۆ گەڕان بەدوای ڕێگاکانی خزمەتکردنیان. لەبری ئەوەی فێرتان بکەم ئەوەی عیسا بە نموونە فێری کرد، بۆ خزمەتکردنی خەڵکی تر، من بە ئاشکرا فێرتان کردم کە خۆتان بخەنە پێشەوە."
"نازانم چۆن ئەمە بگۆڕم. من باجی پەروەردەکردنی دوو منداڵی خۆپەرست دەدەم کە مافەکانیان دەوێت، بەڵام ئامادە نین بەرپرسیارێتییەکانیان یان دەرئەنجامەکانی کردارەکانیان قبوڵ بکەن. من هەردووکتانم بە هەموو دڵمەوە خۆشدەوێت، بەڵام شکستم هێناوە، بۆیە وازم هێنا!"
"لەسەرم لادە!"
کوڕەکە وەڵامی دایەوە: "من 18 ساڵم، نەک 2 ساڵ! من بە ئەندازەی پێویست گەورەم بۆ ئەوەی بتوانم ژیانم بژیم بەبێ فشارە زیادەکانی دایک و باوکان دەربارەی قوتابخانە، کەنیسە، هاوڕێیان و خۆشەویستەکان. و چ حەزت لێ بێت یان نا، دەبێت وازم لێ بهێنیت. من بە ئەندازەی پێویست گەورەم بۆ ئەوەی هاوڕێکانم هەڵبژێرم، و ئەوەی کە لە ژیانمدا دەیکەم. دەتوانیت لەسەرم لادەیت؟ دەزانم لە چاوەڕوانییە بەرزەکانت بۆ من نائومێدم کردوویت، بەڵام دەتوانیت هەوڵ بدەیت ئەو شێوەیەی کە هەم قبوڵ بکەیت و بەو شێوەیە خۆشت بوێم؟"
هاندان
زۆری نەخایاند دوای ئەم ڕووبەڕووبوونەوەیە، هاوڕێیەک بۆ دایکەکە نووسی: "دایک و باوک بوون سەختە. زۆربەی دایک و باوکان هەوڵ دەدەن باشترین بۆ منداڵەکانیان بکەن. هەندێکیان باش ناکەن چونکە باشتر نازانن. ئەوانی تر کارێکی باش دەکەن بەڵام ناتوانن خۆیان بیبینن. هیچ کتێبێکی ڕێنمایی بۆ دایک و باوکایەتی نییە. دەبێت ڕۆژانە بڕیار بدەیت بۆ چارەسەرکردنی هەموو جۆرە کێشەیەک. لەوەی کە من دەیبینم، تۆ بڕیاری دروست دەدەیت."
"من شارەزا نیم، بەڵام فێربووم کە هەموو خەڵک بە قۆناغەکاندا تێدەپەڕن کاتێک پێدەگەن. لە لەدایکبوونەوە، ئێمە پشت بە دایک و باوکمان دەبەستین؛ سەیریان دەکەین و لاسایی ئەوە دەکەینەوە کە ئەوان دەیکەن. لە قۆناغی داهاتوودا، دژی نزیکەی هەموو شتێک دەبین کە دایک و باوکمان دەیڵێن و دەیکەن. ئەمە قۆناغێکی سەختە، بەڵام پێویستە، چونکە زیاتر دەربارەی ئەوە دەزانین کە کێین. دەزانین دایک و باوکان کێن، بەڵام تاوەکو دژیان نەوەستین، هەرگیز بە ڕاستی نازانین کێین. قۆناغی داهاتوویش دەتوانێت سەخت بێت، بەڵام باشە، چونکە سەربەخۆ دەبین، فێر دەبین لەسەر پێی خۆمان بوەستین، هەرچەندە ڕەنگە بە هەڵبژاردنی خراپ و کەمی ئەزموون بخرێینە خوارەوە. بەڵام ئەم قۆناغانە گرنگن؛ ئەگەر بەواندا تێنەپەڕین، هەرگیز ناگەینە قۆناغی پێکەوەبەستن، کە تێیدا فێر دەبین پێکەوە کار بکەین و بژین بە ئاشتی."
"هەرچەندە ئەوەی ڕوودەدات خۆش نییە، بەڵام پێویست ناکات کاتێکی خراپ بێت. بە دانانی سنوور، تۆ خزمەتێکی گەورە بە منداڵەکانت دەکەیت لە یارمەتیدانیان بۆ ئەوەی بەرپرسیار و زیاتر گرنگیدەر بن بە خەڵکی تر. بەبێ سنووری بەهێز ئەم وانەیە زۆر سەختترە بۆ فێربوون. نەبوونی سنوور زۆرجار دەبێتە هۆی ژیانێکی خۆپەرستی و ناخۆشی."
"من لە دایکمەوە فێربووم کە چەندین ساڵ هەبوو کاتێک منداڵەکانی گەورە دەبوون، ئەو بە شتێکی ئاسایی سەیر دەکرا. ئەمە کاتێکی فرمێسک و ئازارە. ئارام بگرە، بەردەوام بە لە دانانی سنوور و ڕووبەڕووبوونەوەیان، و منداڵەکانت ڕۆژێک سوپاسگوزاری خۆیان دەردەبڕن. هەرگیز گومانیان لە خۆشەویستییان مەکە. تەنها سەختە بۆیان دەربڕینی کاتێک ئەوەندە سەرقاڵی خۆیانن."
نموونەیەک: عیلی و کوڕەکانی
دایک و باوکی هەرزەکاران نابێت وەک عیلی لاواز و لەسەرخۆ بن بەرامبەریان. ئەم کاهینە گەورەیەی ئیسرائیل ڕێگەی دا کوڕەکانی ببنە "پیاوانی بەدکار" کە "ڕێزیان بۆ یەزدان نەبوو" (1 ساموێل 2:12 NIV). ئەو "شکستی هێنا لە کۆنترۆڵکردنیان" و سەرزەنشتی نەکردن تاوەکو زۆر پیر بوو (1 ساموێل 2:22-25؛ 3:13). ئەو زیاتر ڕێزی کوڕەکانی دەگرت وەک لە خودا (1 ساموێل 2:29). ڕێگەی پێدان هەرچییان حەز لێ بوو بیکەن، و ئەوان گەشەیان کرد بۆ کاهینی گەورە کە لە کۆنترۆڵ دەرچووبوون. ڕێگە مەدە هەرزەکارەکانت هەرچییان حەز لێ بوو بیکەن. لەبری ئەوە، بە سنووری گونجاو ڕووبەڕوویان بکەرەوە، و دەرئەنجامەکانی ئەگەر ئەو سنوورانە ببەزێنن: "ئەگەر ئەمە بکەیت، ئەوا ئەمە ڕوودەدات."
مەسیحییەکان سەرکەوتنیان لە پەروەردەکردندا گەرەنتی نەکراوە. عیلی کاهینێکی گەورە بوو لە ئیسرائیل، بەڵام کوڕەکانی فێر نەکرد و ئێمە دەربارەی دەرئەنجامە خەمناکەکان دەخوێنینەوە. یەکێک لە مەرجەکانی سەرکردەکان لە کەنیسەی ناوخۆییدا بەڕێوەبردنی باشی منداڵەکانیانە، کە دەبێتە هۆی ڕێز و گوێڕایەڵی (1 تیمۆساوس 3:4,12).
واز مەهێنە
دەبێت وەک خودا مامەڵە لەگەڵ منداڵە هەرزەکارەکانمان بکەین – لە کۆتاییدا، ئێمە منداڵەکانی ئەوین (یۆحەننا 1:12-13؛ ڕۆما 8:16؛ 1 یۆحەننا 3:1). خودا خۆشمان دەوێت و گرنگیمان پێدەدات بەبێ گوێدانە هەڵوێست و ڕەفتارەکانمان. ئەو سنوور بۆ ئێمە دادەنێت و دەرئەنجامەکانی گوێڕایەڵی و ناگوێڕایەڵی پێمان دەزانێت. ئەو ڕێگەمان پێدەدات بڕیارەکانی خۆمان بدەین و فێر بین چۆن لە ڕێگەی ئەزموونەکانمانەوە بۆ ئەو بژین. دەبێت ئێمەش وەک دایک و باوکان بە هەمان شێوە بکەین، ساڵانە بەرپرسیارێتی زیاتر بە هەرزەکارەکانمان بدەین بۆ ئەوەی فێر بن بڕیار بدەن و ببنە گەورەی پێگەیشتوو. لەبیرت بێت، دایک و باوکان دەتوانرێت بە باڵندە بچووک بکرێنەوە کە گەنجەکانیان ئامادە دەکەن بۆ فڕین – بەڵام ناتوانین بۆیان بکەین.
منداڵە هەرزەکارەکانت بێزار مەکە بە داواکاری ناڕەوا، توندوتیژی ناپێویست یان گلەیی بەردەوام (ئەفەسۆس 6:4؛ کۆلۆسی 3:21). لەبری ئەوە، توند بە بەڵام ژیرانە، بە ڕێز و شکۆوە مامەڵەیان لەگەڵ بکە، و هاوسۆز بە بە هەوڵدان بۆ بینینی ژیان لە گۆشەنیگای ئەوانەوە. کێشە گرنگەکان دیاری بکە و ڕووبەڕوویان بکەرەوە، و واز لەوانی تر بهێنە. دەست بکە بە مامەڵەکردن لەگەڵیان وەک گەنجێکی پێگەیشتوو، چونکە ڕۆژانی منداڵییان لە پشتەوەیە – ئەوان چیتر کۆرپە نین (1 کۆرنسۆس 13:11؛ عیبرانییەکان 5:12-14).
ئەرکی ڕاهێنانی منداڵان کۆتایی دێت، و ئێستا ئەوان بە ئەندازەی پێویست گەورەن بۆ ئەوەی بەرپرسیارێتی زیاتر بۆ خۆیان بگرنە ئەستۆ. ئەگەر منداڵە پێش هەرزەکارەکانمان فێر بکەین ڕێگای دروست لە ژیاندا هەڵبژێرن، ئەوا ئەگەری زیاترە لەسەری بمێننەوە کاتێک گەورەتر دەبن (پەندەکان 22:6).
هەستی خۆبەهێزی هەرزەکارەکەت هان بدە بە نیشاندانی خۆشەویستی، ستایشکردنی ڕەفتاری ئەرێنی، و ناسینەوەی هەوڵ و دەستکەوتەکان. هەموومان پێویستمان بە هاندانە (عیبرانییەکان 10:25).
واز لە منداڵە هەرزەکارەکانت مەهێنە. وەک خودا ئارام بگرە، و وەک باوکی کوڕە بەفیڕۆچووەکە (لۆقا 15:11-32؛ 2 پەترۆس 3:9). دەبێت ئامادە بیت ڕێگەی خۆیان بگرنەبەر و بڕیار بدەن کە ڕەنگە تۆ پێت خۆش نەبێت. لە هەمووی گرنگتر، نوێژ بکە بۆ ئەوەی هەرزەکارەکانت ویستی خودا بۆ خۆیان بگەڕێن و شوێنی بکەون، بڕیاری ژیرانە بدەن و باڵوێزی مەسیح بن (2 کۆرنسۆس 5:20).
ئەوانەی لە ئێمە کە دایک و باوکی هەرزەکار نین، دەبێت نموونەی باش و ڕاوێژکار بن بۆیان. هەرزەکاران پێویستیان بە ناسینەوە و پشتڕاستکردنەوە هەیە. دایک و باوکیان پێویستیان بە هاندان و پشتگیری هەیە.
