هەستن و بنیاد بنێن: بانگەوازی زەکەریا بۆ نوێبوونەوەی ڕۆحی

هەستن و بنیاد بنێن

چی بە خەڵک دەڵێیت کە جارێک بە پەرۆشەوە بۆ یەزدان کاریان دەکرد بەڵام ئێستا زیاتر حەزیان لە خۆیانە؟ ئەمە ئەو دۆخە بوو کە زەکەریا پێغەمبەر دەبوو ڕووبەڕووی ببێتەوە. دوای چەندین ساڵ لە دیلێتی لە بابل، زۆرێک لە جولەکەکان گەڕانەوە ئۆرشەلیم بە بڕیاری کۆرش، فەرمانڕەوای فارس. عەزرا نووسەر تۆماری کرد کە چۆن خەڵک قوربانگایەکیان دانا و بناغەی پەرستگایەکی نوێیان دانا (عەزرا 3) – بۆنەیەک بۆ خۆشییەکی گەورە! بەڵام کاتێک نەیاریی سەریهەڵدا، کارەکە وەستا. هۆکاری دەرەکی وادیار بوو دەستێوەردانی بەرپرسانی فارس بوو (عەزرا 4)، بەڵام ئاستەنگێکی قووڵتری ڕۆحیش هەبوو. حەگای پێغەمبەر ئاشکرای کرد کە خەڵک زیاتر حەزیان لە باشترکردنی ماڵەکانی خۆیان بوو وەک لە بنیادنانی ماڵی یەزدان (حەگای 1:9).

لە ئەنجامدا، خەڵک پێویستیان بەوە بوو لە خەوی ڕۆحییان ڕابچڵەکێنرێن. بەپێی عەزرا 5:1 خودا پێغەمبەران حەگای و زەکەریای بەکارهێنا بۆ ئەوەی ئەو کارە بکەن. ئەم بۆنەیە دەتوانرێت لە ڕووی مێژووییەوە بۆ ساڵی 520 پ.ز دیاری بکرێت، نزیکەی 18 ساڵ دوای دانانی بناغەی پەرستگاکە. کاتێک خەڵک وەڵامی ووشەی خودایان دایەوە و دەستیان بە بنیادنانەوە کرد، نەیاریی سیاسییەکە نەما. بە ڕۆحێکی گوێڕایەڵی و هاوکارییەوە تەواوی پڕۆژەکە لە نزیکەی چوار ساڵدا تەواو کرا.

بۆ وروژاندنی خەڵک، حەگای هانی دان کە بیر لە ڕێگاکانیان بکەنەوە. بە پێچەوانەوە، پەیامی زەکەریا بانگی دەکردن کە بیر لە پلانەکانی خودابکەنەوە. هەردوو ئەو بانگەوازانە ئەمڕۆش باوەڕداران فێردەکەن، کاتێک هەوڵدەدەین کارە لەپێشینەکانمان لە ڕوانگەیەکی دروستدا بهێڵینەوە.

پێشبینییەکەی زەکەریا لە چەند بەشێکدا هات: هەشت بینین ڕوونکرانەوە، یەک پرسیار وەڵام درایەوە و دوو پەیام گەیەندران. وەک پێشەکییەک زەکەریا ئاماژەی بەوەدا کە یەزدان بانگی گەلی خۆی دەکرد بۆ ئەوەی بگەڕێنەوە لای ئەو (زەکەریا 1:1-6). هەرچەندە ئەوان بە جەستە گەڕابوونەوە بۆ خاکەکە، بەڵام پێویستیان بەوە بوو بە دڵ بگەڕێنەوە لای خودی یەزدان. باوکەکانیان ڕەتیان کردبووەوە گوێڕایەڵی پێغەمبەران بن لە ڕۆژگاری خۆیاندا، و ئێستا یەزدان بانگەوازی نەوەی زەکەریای دەکرد بۆ ئەوەی ئەوان هەمان کار نەکەن. بۆ پشتگیریکردنی ئەم بانگەوازە، خودا زنجیرەیەک لە هەشت بینینی دا، کە شەش بەشی یەکەمی زەکەریا پێکدەهێنن.

بینینەکان

زەکەریا پیاوێکی گەنج بوو (زەکەریا 2:4)، و هەرچەندە ئەم بینینانە زۆر هێمایان تێدایە، وادیارە خودا گرنگییەکی تایبەتی داوە بۆ دڵنیابوون لەوەی کە ئەو لێیان تێبگات – ئەمەش یارمەتیدەرە بۆ خوێنەرانی ئەمڕۆش. یەکەم بینینی چوار ئەسپ نیشان دەدات. یەکێکیان لەلایەن فریشتەی یەزدانەوە سواری کرابوو (1:11)، ئەم زاراوەیە ئاماژەیە بۆ خودی مەسیح پێش جەستەبوونی. ئەسپەکانی تر وەک خزمەتکارانی خودا وەسف کراون کە نەتەوەکانیان هەڵسەنگاندبوو. خودا تووڕە بوو کە نەتەوەکان لە ئارامیدا بوون، چونکە ئەمە ئاماژە بوو بۆ هەڵوێستی خۆڕازیبوونیان – هەستکردن بە هیچ تاوانێک لەسەر مامەڵەی نادادپەروەرانەیان لەگەڵ ئیسرائیل (1:15). بۆیە، یەزدان نیازی بوو سییۆن دڵخۆش بکات، ڕەحم و خۆشگوزەرانی بهێنێت.

لە بینینی دووەمدا, چوار قۆچی دەسەڵات ئاشکرا دەکرێن، کە نوێنەرایەتی چوار ئیمپراتۆرییەت دەکەن دژی گەلی خودا. ئەمانە بریتین لە بابل و فارس و هەروەها ئیمپراتۆرییەتەکانی یۆنان و ڕۆما کە دوای سەردەمی زەکەریا سەریان هەڵدەدا. بەڵام خودا چوار دارتاش، یان پیشەوەر (1:20) ئامادە کردبوو، کە دەسەڵاتی ئەو قۆچانە تێکدەدەن.

دوو بینینی یەکەم ڕوانگەی پەیامی زەکەریا ڕوون دەکەنەوە: خودا نیازی بوو گەلی خۆی پڕ بکات لە هیوا. شکستەکانیان ڕێگەی لێگرتبوون لە بنیادنانی تەنانەت پەرستگایەکی بچووک وەک شایەتییەک بۆ یەزدان؛ بەڵام خودا لە بارودۆخیان دەزانی. ئەو دەیزانی چی بەسەر گەلەکەیدا هاتووە و پلانەکانی هەبوو بۆ بەرەکەت و خۆشگوزەرانییان سەرەڕای ئەو ناخۆشی و لاوازییەی کە ڕووبەڕوویان دەبووەوە.

بینینی سێیەم درێژە بەم بابەتە دەدات، پیاوێک نیشان دەدات بە هێڵێکی پێوانە کە نێردرابوو بۆ دیاریکردنی قەبارەکانی ئۆرشەلیم. لە کاتێکدا دۆخی لەو کاتەدا بە زەحمەت دەتوانرا بە سەرنجڕاکێش دابنرێت، یەزدان بەڵێنی دا کە لە داهاتوودا ئەوەندە خەڵک و ئاژەڵ دەبن کە ناتوانن لەناو دیوارەکانی بژین – خودی یەزدان دیواری پاراستنیان دەبێت (2:1-5). بە دەربڕینێکی نەرم، خەڵک هاندران کە متمانە بە بەڵێنەکانی بکەن بەهۆی خۆشەویستییەکەیەوە:

«ئەوەی دەستت لێدەدات، دەست لە گلێنەی چاوی ئەو دەدات» (زەکەریا 2:8 ESV).

تەنانەت ئەو نەتەوانەی کە ئێستا دژایەتییان دەکەن، ڕۆژێک لەگەڵ یەزدان یەکدەگرن (2:10-13).

بینینی چوارەم وێنەی یەشوع، سەرۆکی کاهینان لە سەردەمی زەکەریا (نابێت لەگەڵ ئەو سەرکردەیە تێکەڵ بکرێت کە دوای موسا هات لە نەوەیەکی پێشوودا)، نیشان دەدات کە لەبەردەم خودا وەستاوە لە کاتێکدا شەیتان تۆمەتی لێدەگرێت. لە ڕاستیدا، سەرۆکی کاهینان شایستەی تۆمەتبارکردن بوو، چونکە جلوبەرگی پیسی لەبەردا بوو. بەڵام، قبوڵکردنی ئەو لەسەر شایستەیی ئەو نەبوو بەڵکو لەسەر نیعمەتی خودا بوو. یەزدان یەشوعی ناونا «پشکۆیەک لە ئاگر دەرهێنرا» (3:2) و جلوبەرگی جوانی لەبەر کرد. خودا ڕایگەیاند کە یەشوع نیشانەی خزمەتکاری داهاتوویەتی، «لقەکە» – مەسیح کە بارودۆخی ڕاستودروست و ئاشتیانە لەنێو خەڵکدا دادەمەزرێنێت (3:8-10).

ئەم بڕگەیە خاڵێکی گرنگە لە پێشبینییەکەی زەکەریا، کە دەیسەلمێنێت خودا تەنانەت بەسەر شەیتانیشدا زاڵ دەبێت بۆ دامەزراندنی شانشینی شکۆمەند کە دەستنیشانکراوەکەی، مەسیح، شایستەی وەرگرتنیەتی. وەک مەسیحییەکان، دەتوانین دڵخۆش بین بە زانینی ئەوەی کە مەسیح، کە ڕزگارکەرمانە، ئەو شکۆمەندییە وەردەگرێت، چونکە لەژێر دەسەڵاتی ئەودا خودا هەموو شتێک کۆدەکاتەوە (ئەفەسۆس 1:10). سەرسوڕهێنەرە کە مەسیح هەموو مەبەستەکانی خودا جێبەجێ دەکات، و هیچ هێزێک ڕێگری لێناکات.

کۆمەڵەی ماوەی چوار بینینەکە فراوانیی شکۆمەندی داهاتووی مەسیح ڕوون دەکەنەوە. زەروبابل، حاکمی سەردەمی زەکەریا، دەبوو هان بدرێت بەهۆی بینینی پێنجەمەوە, کە چرادانێک نیشان دەدات کە بە بێ کۆتایی ڕۆن لە دوو داری زەیتوونەوە سووتەمەنی پێدەدرا. ئەمە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە کاری خودا «نە بە هێز و نە بە توانای مرۆڤ، بەڵکو بە ڕۆحی من» ئەنجام دەدرێت (زەکەریا 4:6)؛ و زەروبابلیش وەک وێنەیەک بۆ فەرمانڕەوایی مەسیحی داهاتوو خزمەت دەکات. بینینی شەشەم پەڕاوێکی فڕیو نیشان دەدات کە هەموو ئەوانەی «بە درۆ بە ناوی من سوێند دەخۆن» (5:4) ئاشکرا دەکات. لە بینینی حەوتەمدا, ژنێک بە ناوی خراپەکاری ناچار کرا بخرێتە ناو سەبەتەیەکەوە کە پاشان بە سەری قورسێکی قوڕقوشم داپۆشرا. دوو ژنی وەک قاز سەبەتەکەیان برد بۆ شینار، ناوچەیەک کە نوێنەرایەتی بابل دەکات (بڕوانە دانیال 1:2) و ئاماژەیە بۆ بورجی بابل کە پیاوانی بێدین هەوڵیان دابوو زۆر پێشتر بنیادی بنێن (پیدایشی 11:1-9). ئەمە پشتڕاستی دەکاتەوە کە لە ڕۆژێکی داهاتوودا خاکەکە لە خراپەی ڕەوشتیی درۆزنان پاک دەکرێتەوە. لە کۆتاییدا بینینی هەشتەم, کە ئەسپ و گالیسکەیە، نیشان دەدات کە سوپاکانی خودا پەرۆشن بۆ جێبەجێکردنی ویستی ئەو، کە ئەوان بە شێوەیەکی کاریگەر لە باکوور، باشوور، و بە درێژایی هەموو زەویدا ئەنجامیان دا، ئارامییان بە ڕۆحی خودا بەخشی (زەکەریا 6:5-8).

زانینی پلانەکانی داهاتووی خودا هەمیشە دەستە لاوازەکانمان بەهێز دەکات بۆ خزمەتکردنی ئەو ئێستا. ئەمە بەڕاستی ئەوە بوو کە لە ئۆرشەلیم ڕوویدا، چونکە ئەو خەڵکەی گوێیان لە زەکەریا بوو هاندران بۆ هەستان و بنیادنان (عەزرا 5:2). زیاتر، خودا پێیانی وت کە دیارییەک لە زیو و زێڕ لە هەندێک لە دیلەکانی هێشتا لە بابل وەربگرن. ئەوان بەکاریان هێنا بۆ دروستکردنی تاجێک بۆ یەشوع وەک وێنەیەک بۆ شکۆمەندی داهاتووی لقی خودا، کە پەرستگای یەزدان دادەمەزرێنێت و بە شکۆمەندی فەرمانڕەوایی دەکات (زەکەریا 6:9-15). ئەو ڕۆژی تاج لەسەرنانە لە سەردەمی زەکەریا دەبێت ڕووداوێکی گەورە بووبێت، هەروەک چۆن لە داهاتوودا دەبێت.

پرسیارێک

دوو ساڵ دواتر، لە کاتێکدا پەرستگاکە هێشتا لەژێر دروستکردندا بوو، خەڵک پرسیارێکی سەرنجڕاکێشیان لە زەکەریا کرد: ئایا دەبێت بەردەوام بن لە جێبەجێکردنی ڕۆژانی تایبەتی ڕۆژووگرتن وەک ئەوەی لە خاکی بابلدا کردبوویان؟ ئەوان بە تایبەتی ئاماژەیان بە ڕۆژووی مانگی پێنجەم کرد، کە لە کاتی دیلێتییاندا دامەزرابوو وەک ڕێگەیەک بۆ ماتەمینیکردن لەسەر وێرانبوونی ئۆرشەلیم و پەرستگاکە. یەزدان ئاماژەی بە ڕۆژووی ئەوانیش کرد لە مانگی حەوتەم1 کە یادی کوشتنی گەدالیا دەکاتەوە، کە کرابووە حاکم بەسەر ئەو چەند جولەکەیەی کە هێشتا لە خاکەکەدا مابوونەوە دوای دیلێتی. لە لایەکەوە، یەزدان سەرزەنشتی خەڵکی کرد بۆ ئەم جێبەجێکردنانە چونکە ئەوان تەنها خەمبارییان دەربڕی لەسەر کێشەکانی خۆیان و تۆبەیەکی ڕاستەقینەیان ئەزموون نەکرد. جا ڕۆژوویان گرتبا یان جەژنیان بکردبا، تەنها بیریان لە خۆیان دەکردەوە (7:5-7).

لە لایەکی ترەوە، یەزدان وەڵامێکی ئەرێنی دابین کرد بە وەسفکردنی شکۆمەندی داهاتووی ئۆرشەلیم: شارێکی ڕاستی کە پڕ دەبێت لە پیاوان و ژنانی بەتەمەن، کوڕان و کچانی دڵخۆش، و کێڵگەی بەپیت (8:3-13). ڕۆژانی ماتەمینیکردن هیچ مەبەستێکیان نەبوو ئەگەر تەنها عادەتی بوونایە و ڕۆحی نەبوونایە؛ و ئەوانیش بێ سوود بوون ئەگەر هەستێکی بڕیاردانی دڵخۆشییان بۆ جێبەجێکردنی کاری خودا نەچاندایە. ڕاگەیاندنەکەی خودا پراکتیکی بوو: لەبری ڕۆژووگرتن، خەڵک دەبێت دەستەکانیان بەهێز بکەن بۆ کارکردن لە کاتێکدا ڕاستی، دادپەروەری و ئاشتیش پەیڕەو دەکەن (8:9،16-19). بۆ ئێمە ئەم وانەیە ئاماژە بەوە دەکات نەک تەنها دەبێت متمانەمان بە خودا هەبێت، بەڵکو ئەوەش کە نەریتەکان هیچ سوودێکیان نییە ئەگەر کاراکتەری خودا لە ئێمەدا بەرهەم نەهێنن. وەک نووسەر ج. ڤێرنۆن مەکگی ڕایگەیاندووە، «ئەوە گۆرانی وتنمان نییە لە ڕۆژی یەکشەممە، بەڵکو کردارمانە لە ڕۆژی دووشەممە کە تاقیکردنەوەی ڕاستەقینەیە.»2

پەیامەکان لە یەزدانەوە

بەشەکانی 9-14 بەشێکی نوێی پێشبینییەکەی زەکەریا پێکدەهێنن، کە دوو پەیام، یان بار، لە ووشەی یەزدان لەخۆدەگرن. یەکەمین بەشەکانی 9-11 پێکدەهێنێت، کە تێیدا نەتەوەکان ئاگادار دەکرێنەوە و پاشایەک بەڵێنی پێدەدرێت. بڕگەی زەکەریا 9:9 بە وردی هاتنی بێفیزی یەزدان عیسا بۆ ئۆرشەلیم وەسف دەکات، کە سواری جاشکێک بوو. سەرەڕای پێشبینییەکی ئاوا ڕوون، ئەو ڕەتکرایەوە. شوانە درۆزنەکانی خەڵک کاریگەریی خۆیان پاراست، هەرچەندە یەزدان لە کۆتاییدا بە تووڕەیی خۆی لایان دەبات (10:3، 11:5-17). ئەم بڕگەیە هەروەها ئاماژە بە نەبوونی تەواوی نرخاندنی نێردراوی یەزدان دەکات (11:12)، چونکە زەکەریا (لێرەدا نوێنەرایەتی خودی یەزدان دەکات) تەنها بە سی پارچە زیو نرخێنرا، کە یەکسان بوو بە بەهای قەرەبووی خزمەتکارێکی بریندار (دەرچوون 21:32) – بە تەواوی ئەو بڕەی کە یەهودا دواتر یەزدان عیسای پێ فرۆشت.

باری دووەم بەشەکانی 12-14 داگیر دەکات، کە تێیدا دەبینین ئۆرشەلیم ڕووبەڕووی زۆر دوژمن دەبێتەوە، بەڵام خودی یەزدان دەیپارێزێت. ئەم ڕزگارکردنە نەک تەنها بەهۆی شکستپێهێنانی زۆر نەتەوەوە سەرنجڕاکێش دەبێت، بەڵکو بەهۆی نوێبوونەوەی ڕۆحییەوە کە لەنێو گەلی خودادا ڕوودەدات. ئەوان سەیری ئەو کەسە دەکەن کە لێیان دا – ئاماژەیەکی تر بۆ یەزدان عیسا (یۆحەننا 19:37) – و بە تۆبەیەکی قووڵ ماتەمینی دەگێڕن. کانییەکی پاککردنەوە دەکرێتەوە و پێغەمبەرانی درۆزن ئاشکرا دەکرێن.3 شوانە ڕاستەقینەکەی خوداش بریندار دەکرێت و مەڕەکانی بڵاو دەبنەوە (ئاماژەیەکیش بۆ قوتابییە بڵاوبووەکانی عیسا لە مەتتا 26:31)؛ بەڵام لە ڕێگەی ناخۆشییەکانیانەوە گەلەکەی وەک زیو و زێڕ لە کوورەدا پاک دەکرێنەوە و بۆ یەزدان دەگەڕێنرێنەوە.

بەشی کۆتایی زەکەریا وردەکاری زیاتر دەخاتەڕوو دەربارەی سەرکەوتنە گەورەکەی ڕۆژی یەزدان دژی نەتەوەکان. خودی مەسیح لەسەر کێوی زەیتوون دەوەستێت، و کێوەکە دەبێت بە دوو بەشەوە، دۆڵێک دروست دەکات کە جولەکەکان لە ڕێگەیەوە بۆ سەلامەتی هەڵدێن. سەربازانی دوژمن لە شوێنی خۆیاندا لەناو دەبرێن. لە کاتی شانشینی مەسیحدا نەتەوەکان داوایان لێدەکرێت کە لە ئۆرشەلیم پەرستشی بکەن، و تەنانەت سادەترین شتەکانیش پیرۆزییەکەی ئەویان ڕەنگدەداتەوە.

پەیامێک بۆ ئەمڕۆ

لانی کەم نۆ بڕگە لە زەکەریا لەلایەن نووسەرانی پەیمانی نوێوە وەرگیراون، کە پەیوەندی ڕاستەوخۆی بە باوەڕدارانی ئەمڕۆوە دەسەلمێنێت. بەڵام گرنگتر لەوە، زەکەریا کاریگەرییەکەی خودا دەیەوێت ووشەکەی لە ژیانماندا هەبێت ڕوون دەکاتەوە. تێگەیشتنێکی گەورە لە عەزرا 6:14 دێت، کە دەڵێت خەڵک «بنیادیان نا و گەشەیان کرد لە ڕێگەی پێشبینییەکانی حەگای پێغەمبەر و زەکەریاوە» و «بیناسازییەکەیان تەواو کرد بە بڕیاری خودای ئیسرائیل و بە بڕیاری کۆرش و داریوش و ئەرتەحشەستای پاشای فارس.» حەگای و زەکەریا کرێکارانیان لە شێوازەکانی بیناسازیدا ڕاهێنان نەدەکرد یان سیمیناریان دەربارەی بنەماکانی ئەندازیاری نەدەدا، بەڵام کارەکە گەشەی کرد بەهۆی پێغەمبەرانەوە. هەر کرێکارێک دەتوانێت لێهاتووییە پێویستەکان فێر بێت بۆ ئەنجامدانی کارەکە، بەڵام دەبێت لەلایەن ووشەی خوداوە ئامادە بکرێین بۆ ئەنجامدانی بە شێوەیەکی دروست و بە مەبەستێکی دروست. بەبێ ئەوە، خزمەتکردن خەوتووە؛ بەڵام لەگەڵیدا، کارەکە گەشە دەکات. بۆیە، ئەگەر دەمانەوێت دەستەکانمان بۆ یەزدان سەرقاڵ بکەین، دەبێت گوێچکەکانمان کراوە بن بۆ بیستنی ووشەکەی. گوێگرتن لە دەنگی ئەو خزمەتکردنمان پڕ دەکات لە هێزی خودا و چاوەکانمان لەسەر شکۆمەندی مەسیح چڕ دەکاتەوە.

تێبینییەکانی کۆتایی

1. لە زەکەریا 8:19 خودا ئاماژە بە ڕۆژووەکانی مانگی چوارەم و دەیەمیش دەکات، کە نوێنەرایەتی ڕووداوەکانی تری پەیوەندیدار بە گەمارۆدان و گرتنی ئۆرشەلیم دەکەن.
2. تێبینی و کورتەکان: زەکەریا، لە نووسینی ج. ڤێرنۆن مەکگی
3. چەندین بۆچوونی جیاواز هەیە سەبارەت بە کەسی بریندار لە زەکەریا 13:6. بێگومان یەزدان عیساش لە ماڵی هاوڕێکانی بریندار کرا؛ بەڵام چوارچێوەی بڕگەکە ئاماژە بەوە دەکات کە قسەکەر لەم ئایەتەدا ڕەنگە یەکێک بێت لە پێغەمبەرانی درۆزن. پەرستنی خوداوەندە درۆزنەکان بڕینی ئایینی لەخۆگرتبوو، وەک لە 1 پاشایان 18:28. زەکەریا باس لە کاتێک دەکات کە جولەکە دڵسۆزەکان پێغەمبەرانی درۆزن وەک ئەمە ڕەت دەکەنەوە. ئەو بانگەشەی ئەوە دەکات کە پێغەمبەرێکی درۆزن نییە بەڵکو جووتیارێکی سادەیە؛ بەڵام برینەکانی ئاشکرای دەکەن، هەرچەندە خۆی وادەردەخست کە برینەکانی بە ڕێکەوت بوون (یان ڕەنگە ناچار کرابێت دان بەوەدا بنێت کە بەڕاستی لەگەڵ «هاوڕێکانی» بووە لە ماڵی بتپەرستیدا).