لێبوردەیی ئاسوودەیی دەهێنێت
هەرگیز هەستم نەکردووە کە پێویستم بە زانستی مۆدێرن بێت بۆ ئەوەی قایل بم کە پەرتووکی پیرۆز ڕاستە. بەڵام، زۆر دڵخۆشکەرە کاتێک زانست دووبارە پشتڕاستی دەکاتەوە کە پەرتووکی پیرۆز پێشتر وتوویەتی ڕاستە. ئەمە حاڵەتەکە بوو کاتێک وتارێکم لە مانگی ئایاری ٢٠٠٤ لە گۆڤاری ڕیدەرز دایجێست خوێندەوە. وتارەکە بە ناوی "هێزی لێبوردەیی" لەلایەن لیزا کۆلیەر کوول نووسرابوو. ژێرنووسی وتارەکە دەڵێت: "باشترین ڕێگا بۆ ساڕێژکردنی دڵ."
لە وتارەکەدا، نووسەر ئاماژەی بە کاری دکتۆر فرێد لوسکین، بەڕێوەبەری پڕۆژەی لێبوردەیی زانکۆی ستانفۆرد کرد. لوسکین بۆی دەرکەوت کە وازهێنان لە کینە دەتوانێت ئاستی سترێسی کەسێک بە ڕێژەی ٥٠ لەسەد کەم بکاتەوە. ئەو دەڵێت کە خۆبەخشەکان لە توێژینەوەکەیدا باشتربوونیان لە وزە، باری دەروونی، کوالێتی خەو، و زیندوویی جەستەیی گشتیدا نیشاندا. لوسکین دەڵێت: "هەڵگرتنی باری تاڵی و تووڕەیی لەسەر ئەوەی چەندە بە نادادپەروەرانە مامەڵەت لەگەڵ کراوە، زۆر ژەهراوییە."
لە پێشکەشکردنێکی سەرنجڕاکێشدا، نووسەر ڕوونیدەکاتەوە کە چۆن جەستەی مرۆڤ ئامادەیە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ڕووداوە سترێس دروستکەرەکان. جا ئاگاداری ئاگر بێت، یان دووبارە ژیاندنەوەی ناکۆکییەکی کۆن، جەستە ئەدرینالین و کۆرتیزۆڵ دەردەدات کە هۆرمۆنی سترێسن. ئەم هۆرمۆنانە دەبنە هۆی خێراکردنی لێدانی دڵ، خێراکردنی هەناسەدان، و خێراکردنی بیرکردنەوە. دەردانی شەکری هاوڕێ دەبێتە هۆی چالاککردنی ماسولکەکان، و هۆکارەکانی مەیین لە خوێندا زیاد دەکەن.
ئەمە حاڵەتێکی مەترسیدار نییە ئەگەر بریتی بێت لە ترسێکی کورت وەک ڕووداوێکی نزیک لەسەر ڕێگای خێرا. بەڵام نووسەر ڕوونیدەکاتەوە کە "تووڕەیی و کینە وەک ڕووداون کە کۆتاییان نایەت، هۆرمۆنەکان کە بۆ ڕزگارکردنمان دانراون دەیانکاتە ژەهر." کاریگەری کۆرتیزۆڵ، بۆ نموونە، دەتوانێت ببێتە هۆی تێکچوونی جددی سیستەمی بەرگری، و لەوانەیە ببێتە هۆی لاوازبوونی مێشک، پووکانەوەی خانەکان، و لەدەستدانی یادەوەری. هەروەها پەستانی خوێن و شەکری خوێن بەرز دەکاتەوە، و دەمارەکان ڕەق دەکات و لەوانەیە ببێتە هۆی نەخۆشی دڵ.
لێرەدایە کە لێبوردەیی دێتە ناو بابەتەکە. گرووپێک لە توێژەرانی زانکۆی ویسکۆنسن-مادیسۆن ٣٦ سەربازی پیاویان کۆکردەوە کە تووشی نەخۆشی دەمارەکانی دڵ ببوون. زۆرێکیان کێشەی دیکەی ئازاربەخشیان هەبوو، لەوانە یادەوەرییەکانی پەیوەست بە جەنگ، کێشەی هاوسەرگیری، ناکۆکی لە کاردا، و زەبر و زەنگی منداڵی. ئەوانەی ڕاهێنانی لێبوردەییان پێدرا، سووڕی خوێنیان بۆ دڵ باشتر بوو.
لە پڕۆژەیەکی توێژینەوەی دیکەدا، دکتۆر شارلۆت ویتڤلیت لە کۆلێژی هۆپ لە میشیگان کاریگەری لێبوردەیی لێکۆڵیەوە. حەفتا و یەک خوێندکار چاودێری کران لە کاتی بیرکردنەوە لە درۆ، سووکایەتی، و ناپاکییەکانی کەسانی نزیک لە خۆیان. کاتێک داوایان لێکرا کە لێخۆشبوون لە تاوانباران بخەنە خەیاڵ، لێدانی دڵ و پەستانی خوێن بە ڕێژەی دوو و نیو هێندە دابەزی. ویتڤلیت نووسی: "پێدەچێت لێبوردەیی دژە ژەهرێکی بەهێز بێت بۆ تووڕەیی، کە بە توندی پەیوەستە بە بەرزبوونەوەی بەردەوامی پەستانی خوێن و زیادبوونی مەترسی نەخۆشی دڵ."
وەک باوەڕدارێکی پەرتووکی پیرۆز، من بە سادەیی دەڵێم، "ئامین!" تووڕەیی، تاڵی، کینە، و تەنانەت ڕقیش هەموویان حاڵەتی کارەساتبارن کە نەک تەنها دەتوانن کاریگەری لەسەر دڵ دابنێن، بەڵکو دەتوانن ژیان وێران بکەن. چەند سوپاسگوزارم کە ووشەی خودا بە ڕوونی چارەسەری خودا بۆ ئەم حاڵەتە ئازاربەخشانە دەردەبڕێت.
لێبوردەیی لە خوداوە پەرتووکی پیرۆز سەرەتا لێبوردەیی لە خوداوە وەسف دەکات. زەبوورەکان ٨٦:٥ دەڵێت: "چونکە تۆ، ئەی یەزدان، چاکیت و ئامادەیت بۆ لێخۆشبوون؛ و پڕیت لە میهرەبانی بۆ هەموو ئەوانەی کە بانگت دەکەن." بە پشتبەستن بە ئامادەیی خودا و داوای گوناهبار، خودا لێبوردەیی بەردەست دەکات وەک ڕێگایەک بۆ پاککردنەوەی هەڵەکان لە دژی خۆی. گوناهکردن لە دژی خودا دەبێتە هۆی نەبوونی بەرەکەتی خودا، تەنانەت بۆ منداڵێکی خوداش. بە کەمینوەیی، شکاندنەوە، و تۆبەکردن، گوناهبارێکی تاوانبار (ڕزگارنەکراو و ڕزگارکراو بە یەکسانی) دەتوانێت بچێتە لای خودا و لێبوردەیی بدۆزێتەوە. دانپێدانان بە سادەیی ڕێککەوتنە لەگەڵ خودا – دانپێدانان بە تاوان وەک ئەوەی لەبەردەم دادوەری گەردووندا بێت. لەو خاڵەدا، "ئەو دڵسۆز و دادپەروەرە بۆ ئەوەی لە گوناهەکانمان خۆش بێت و لە هەموو ناڕاستییەکان پاکمان بکاتەوە" (١ یۆحەننا ١:٩). وەک زەبووربێژەکە وتی، "لێبوردەیی لەگەڵ تۆدایە" (زەبوورەکان ١٣٠:٤).
لێبوردەیی لە کەسێکەوە دووەم، پەرتووکی پیرۆز دەربارەی لێبوردەیی لە کەسێکەوە فێرمان دەکات. کوڕە بەفیڕۆچووەکە نموونەیەکی کلاسیکی ئەم بنەمایە پێشکەش دەکات. کاتێک گەیشتە کۆتایی خۆی، بڕیاری دا بگەڕێتەوە لای باوکی کە زۆر تووڕەی کردبوو. تەنانەت پێش ئەوەی بگاتە ماڵەوە، دانپێدانانەکەی دیاری کردبوو: "باوکە، من لە دژی ئاسمان و لەبەردەم تۆ گوناهبارم... و لەبەرچاوی تۆ" (لۆقا ١٥:١٨،٢١). ئەو نەک تەنها دەیویست لەگەڵ خودا ڕاست بێت، بەڵکو لەگەڵ باوکیشی کە بەهۆی شێوازی ژیانی سەرکێشی و یاخیبوونیەوە زۆر بریندار ببوو. سەرسوڕهێنەرە کە چی دەتوانرێت بەم ڕستە سادەیە ئەنجام بدرێت: "من هەڵەم کرد. تکایە لێم خۆش دەبیت؟" هەڵەکانی ڕابردوو دەتوانرێت بە دانپێدانانێکی سادە و داوای لێبوردەیی ڕاست بکرێنەوە.
لێبوردەیی بۆ کەسێک لە کۆتاییدا، پەرتووکی پیرۆز دەربارەی لێبوردەیی بۆ کەسێک فێرمان دەکات. ئەم هەڵوێست و کردارە بریتییە لە ئازادکردنی کەسێک لە قەرزێک کە لەوانەیە بە پێچەوانەوە پێمان وابێت قەرزارمانە بەهۆی ئەوەی چۆن زیانمان پێگەیشتووە. چیتر ئارەزووی تۆڵەسەندنەوە یان بینینی ئەوەی کەسەکەی تر باجی ئەوە بدات کە کردوویەتی نییە. ئەمە هەڵوێستی عیسایە کە لەسەر خاچ هەڵواسرابوو و وتی، "باوکە، لێیان خۆش بە، چونکە نازانن چی دەکەن" (لۆقا ٢٣:٣٤). خەڵکەکە تەنانەت داوای لێبوردەییان نەکرد یان ئارەزوویان نەبوو، بەڵام سەرەڕای ئەوە پێدرا. لەبەر ئەم هۆکارە، ئەفسۆس ٤:٣٢ باس لە "لێخۆشبوون لە یەکتر دەکات، وەک چۆن خودا لە پێناوی مەسیحدا لێتان خۆش بووە." جا داوای لێبوردەیی کرابێت یان نا، ئەم هەڵوێستە مەسیحییە ئازادبوونێکی گەورە بۆ ئەوانە دابین دەکات کە زیانیان پێگەیشتووە، چونکە چیتر ئارەزووی تۆڵەسەندنەوە یان تۆڵەکردنەوە نییە. گومانی تێدا نییە کە لێخۆشبوون بەرەکەتە. لە ڕووی زانستی و کتێبی پیرۆزەوە، بەڵگەکان زۆر ڕوونن: خوداییە کە ڕێگە بە لێخۆشبوون بدەیت شوێنێک لە دڵ و ژیانتدا هەبێت. لێخۆشبوون تەندروستە. کاتێک لێخۆشبوون جێبەجێ ناکرێت، کەسی لێقەوماو بەردەوام دەبێت لە تووڕەیی و تۆڵەسەندنەوە، و تاوانبارەکە لە زیندانێکی تاوان، شەرمەزاری و ڕیسوایی دەمێنێتەوە. هیچ بارودۆخێکی خراپتر لەوە نییە بۆ ژیانکردن.
تۆم پاڵمەر
