بەشی ٢
مانگی ڕابردوو، کاتێک نزیک بووینەوە لە وەڵامێک بۆ ئەم پرسیارە، سەیری دوو جۆر ڕاستیمان کرد، یۆنانی گنووسیس و عیبری ئیمێت. پاشان بیرمان لەوە کردەوە کە کام جۆر بۆ کتێبی پیرۆز دەگونجێت. ئەم مانگە حەوت ناڕەزایەتی بەرامبەر بەو بۆچوونە تاوتوێ دەکەین کە هەردووکیان دەبێت جێبەجێ بکرێن.
حەوت ناڕەزایەتی
١. مافی ڤیتۆ دەدات بە مێژوو و زانست لەسەر ئینجیل.
ئەگەر ئەم بۆچوونە وەربگریت، پاساوێک دەدەیت بە بێباوەڕان بۆ ئەوەی لە پشت مشتومڕەکانی مێژوو، بایۆلۆجی، هتد، خۆیان حەشار بدەن، لەبری ئەوەی ڕووبەڕوویان بکەیتەوە بە سەروەری خودا بەسەر ژیانیاندا وەک کێشەی ڕاستەقینە. تۆ ڕازی دەبیت کە مافت نییە بانگەشەکانی خودا بەسەریاندا ڕابگەیەنیت تا ئەو کاتەی دەتوانن یەکێک لەو شتانەی پێی دەوترێت "ڕاستی" فڕێ بدەنە سەرت، هەرچەندە کەمیش بێت. و بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە مێژوو زۆربەی نادیارە، و زانستیش بەردەوام خۆی نوێ دەکاتەوە، ئەمە بە واتای مۆڵەت دێت بۆ دواخستنی ڕووبەڕووبوونەوەی خودا بۆ هەمیشە.
٢. خوێنەر دەکاتە سەروەر بەسەر کتێبی پیرۆزدا.
ڕێگە بە خوێنەر دەدات داوا بکات کە کتێبی پیرۆز وەڵامی پرسیارەکانی بداتەوە، نەک ئەوەی داوای لێ بکات گوێ لەو وەڵامانە بگرێت کە کتێبی پیرۆز دەیدات. سەربازێک لەبەرچاو بگرە کە ئەفسەرێک فەرمانی پێدەکات بە ڕاوەستان بە ئاگادارییەوە، بەڵام سەربازەکە دەپرسێت، "مەبەستت منم، گەورەم؟ ئێستا، گەورەم؟ لێرە، یان دوو هەنگاو بۆ پێشەوە، گەورەم؟ ..." و بەم شێوەیە بۆ چەندین کاتژمێر. بەبێ ئەوەی بە ڕاستی ڕەت بکاتەوە گوێڕایەڵی بکات، و لە کاتێکدا بە ڕێزەوە قسە دەکات، ئەم سەربازە هێشتا تاوانبارە بە سەرپێچی و ناڕەزایەتی. بە داواکردنی ئەوەی کە ئەفسەرەکە وەڵامی پرسیارەکانی بداتەوە پێش ئەوەی فەرمانەکە جێبەجێ بکات، ئەو جەخت لەسەر دەسەڵاتی خۆی دەکاتەوە بەسەر ئەفسەرەکەدا، نەک داننان بە دەسەڵاتی ئەفسەرەکە بەسەریدا.
من دەبینم مەسیحییەکان ڕێگە بە بێباوەڕان دەدەن ئەم یارییە بەردەوام لەگەڵیاندا بکەن. کاتێک دەڵێن خودا دروستکەرە، لادەدەن بۆ مشتومڕکردن لەسەر پەرەسەندن بەرامبەر بە دروستکردن. بەم کارە، دەبنە وەک ئەو ئەفسەرە بێ پشتێنە.
ئەوەندە زۆر ڕوودەدات، بە زەحمەت دەتوانم خۆم بگرم لە هاوارکردن: "گوێ بەو شتانە مەدە کە سەرلێشێوێنەرن. تەنها بڵێ خودا وەک دروستکەرێک بەسەرتەوەیە و تۆش دروستکراویت. مەبەستی بەشەکانی ١-٢ی پەیدابوون ئەوە نییە کە مێژوو یان بایۆلۆجی پێت بڵێت؛ مەبەستی ئەوەیە کە پێت بڵێت چۆن ئێستا پەیوەندی لەگەڵ خودادا بکەیت. سەرەتا ئەو دەرئەنجامە قبوڵ بکە. چۆنیەتی دروستبوون دەتوانرێت دواتر گفتوگۆی لەسەر بکرێت؛ با سەرەتا پەیوەندییەکە ڕاست بکەینەوە."
٣. ڕێگە بە خەڵک دەدات لە پشت پاساوی "زانیاری ناتەواو" خۆیان حەشار بدەن.
ئەگەر ڕێگە بە بێباوەڕان بدەین لە کێشەی سەرەکی باوەڕ خۆیان بپارێزن تا هەموو پرسیارەکانیان وەڵام دەدرێتەوە، ئەوا بۆ هەمیشە پرسیار دەکەن. ئێمە قەرزدارین بەوەی کە ناچاریان بکەین ڕووبەڕووی ڕاستی ببنەوە. لە ژیانی ڕاستەقینەدا، خەڵک هەموو جۆرە بڕیارێک بە زانیاری ناتەواو دەدەن. ژەمێک دەخۆن بەبێ ئەوەی زانیاری تەواویان لەسەر هەموو پێکهاتەیەک هەبێت؛ پشک دەکڕن بەبێ ئەوەی زانیاری تەواویان لەسەر ئەوە هەبێت کە بەهایان لە دە ساڵی داهاتوودا چەند دەبێت؛ بلیت بۆ یاری تۆپی پێی هەفتەی داهاتوو دەکڕن بەبێ ئەوەی دڵنیا بن کە زیندوو دەبن بۆ بینینی. ژیان هەمووی بریتییە لە بڕیاردان لەسەر بنەمای زانیاری بەردەست – تەنانەت ژیانی هەتاهەتاییش. پێویستت بە زانیاری تەواو نییە، تەنها ئەوەندە بەسە بۆ ئەوەی هەڵبژاردەیەکی ژیرانە بکەیت.
٤. داوا دەکات کە کتێبی پیرۆز لەگەڵ پێشداوەرییەکانی بێباوەڕدا بگونجێت، نەک ئەوەی خوێنەر ناچار بکات دیدگای کتێبی پیرۆز قبوڵ بکات.
ڕەنگە دیارترین پێشداوەری داواکردنی ئەوە بێت کە کتێبی پیرۆز بە شێوەیەکی مێژوویی دروست بێت. بەڵام "بە شێوەیەکی مێژوویی دروست" بۆ نەوەی ئێمە بە واتای "ڕیالیزمی ڤیدیۆیی" دێت – داواکارییەک کە چیرۆکەکە بە تەواوی وەک چاودێرێکی نادیار بیبینێت. ئەم پێناسە زۆر نوێیە لە ئەنجامی تێچوونی "ڕێبازی زانستی" بۆ ناخودئاگا. ئەمە بە واتای ئەوە دێت کە ئەوەی ناتوانرێت ببینرێت بوونی نییە، و گریمانە دەکات کە دەتوانین هەموو شتێک دەربارەی جیهان تێبگەین.
نەوەکانی پێشوو ئەوەندە بیرتەسک نەبوون؛ ئەوان قبوڵیان دەکرد کە هەندێک شت هەن لە دەرەوەی تێگەیشتن، و هەندێک هێز هەن کە ناتوانین هەستیان پێ بکەین. بۆ نموونە، کەسێکی مۆدێرن، کاتێک لازارۆس لە مردن هەڵدەستێنرێتەوە، سەرسام دەبێت. لە ئەنجامدا، ڕەنگە هەموو هێزی خۆی بەکاربهێنێت، لێکۆڵینەوە و تاقیکردنەوەی هەموو شتێک بکات، بۆ ئەوەی بزانێت چۆن ڕوویداوە. ئەگەر هەرگیز ڕێگاکەی نەدۆزییەوە، هێشتا باوەڕی دەبوو کە وەڵامێکی تەواو لۆژیکی هەبووە کە هێشتا نەیدۆزیوەتەوە. بەڵام چاودێرێکی کۆن دەستبەجێ دەیویستەوە بۆ ئەوەی کە چی بوو؛ بەکارهێنانی هێزێک زۆر لە توانای ئاسایی مرۆڤ زیاتر بوو.
ڕێگە مەدە کەس پێت بڵێت کە کۆنەکان باوەڕیان بە موعجیزە هەبووە چونکە لە یاساکانی سروشت تێنەگەیشتوون. ئەوان بە تەواوی تێگەیشتبوون کە کەسێک سێ ڕۆژ مردووە لە دەرەوەی هەر هیوایەک بۆ چاکبوونەوە بووە. ئەگەر باوەڕیان بەوە نەبووایە، ئەوا وەک موعجیزە نەیاندەناسییەوە! بەڵکو، ئێمەی مۆدێرن باوەڕمان بە موعجیزە نییە چونکە زۆر لووتبەرزین بۆ ئەوەی دان بەوەدا بنێین کە شتێکی زیاتر لێرەدا کار دەکات وەک یاساکانی سروشت.
٥. جەختکردنەوەی زانستی قبوڵ دەکات کە شتەکان بەپێی پرۆسە ڕوون بکرێنەوە، نەک مەبەست.
مێشکی ئەمڕۆ، بەتایبەتی مێشکی زانستی، ڕقی لە تێلۆلۆجییە (لێکۆڵینەوە لە بەڵگەی دیزاین لە سروشتدا). جیهان بەپێی هۆکاری پێشوو کە کاریگەری دواتر دیاری دەکات دەبینێت، نەک بەپێی مەبەستی کۆتایی کە ڕێگاکانی لاوەکی بەکاربهێنێت. گەڕانەوە بۆ لازارۆس، چاودێری ئەمڕۆ دەتوانێت هەموو ژیانی بگەڕێت بۆ دۆزینەوەی "چۆن ئەنجامدرا." بەڵام هەرگیز خەونی بە پرسیارکردن لە "بۆچی ئەنجامدرا؟" نایەت. چاودێری کۆن دەستبەجێ تێدەگەیشت؛ ئەوە نیشاندانی هێز بوو بۆ ئەوەی نیشان بدات کە عیسا بە ڕاستی کەسێک بوو کە دەسەڵاتی تەنانەت بەسەر مردنیشدا هەبوو. بەڵام بۆ مێشکێکی مۆدێرن، میکانیک هەموو شتێکە. مەبەست و واتاش هەرگیز لەبەرچاو ناگیرێن:
دەبینن و تێناگەن، دەبیستن و لێی حاڵی نابن (مەرقۆس ٤:١٢).
٦. خۆی نادروستە لە ڕووی زانستییەوە، چونکە گریمانە دەکات کە خوێنەری ئەمڕۆ ڕێبازی ئەدەبی "دروست"ی هەیە و داوا دەکات کە بەڵگەنامە کۆنەکان ملکەچی ڕێساکانی ئەدەبی مۆدێرن بن.
پێویست ناکات زۆر بخوێنیتەوە بۆ ئەوەی بزانیت کە هەموو شتێک کە نووسراوە بە شێوەی ڕاپۆرتێک لەلایەن شیکەرەوەیەکی بێلایەنەوە نییە. لە سروودی نیشتمانی ئوسترالیا دەڵێین "خاکی زێڕین." دەزانین کە ئەمە نەک تەنها ڕاست نییە، بەڵکو ئەو جۆرە خاکەش پشتگیری لە بەرهەمی تەندروست ناکات. کاتێک شیعر دەخوێنمەوە، واز ناهێنم کاتێک دەخوێنمەوە کە "مانگ گالیۆنێکی تارمایی بوو" چونکە دەزانم مانگ زۆر پێش پەرەسەندنی ئەو تەکنەلۆژیایە دەریاییە لە ئاسماندا بووە.
کاتێک چیرۆکی کوڕە گومڕاکە دەخوێنمەوە، ئەوەی کە هەرگیز ڕووی نەداوە، کەمتر ڕاستی ناکات. ئیمێت پشت بە وردبینی وشەیی نابەستێت، بەڵکو پشت بەوە دەبەستێت کە نموونەکە چەند بە وردی نیشان دەدات کە خودا چۆن دەیەوێت بژین. داواکردنی وردبینی وشەیی هەوڵدانە بۆ ژیان بە تەنها نان. ئەوانەی ئەمە بەوە ڕەت دەکەنەوە کە دەڵێن عیسا وتی چیرۆکێکە، بە تەواوی خاڵەکە لەدەست دەدەن. ئایا کەمتر ڕاستە چونکە قسەکەرەکە دانی بەوەدا نا کە وا نییە؟
بە ملکەچبوون بۆ داواکارییەکە کە گێڕانەوەی کتێبی پیرۆز پابەند بێت بە یاسا نووسینە مێژوویی و زانستییە مۆدێرنەکان، ئێمە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ ڕازی دەبین کە تەنها یەک شێوازی ئەدەبی دروستە. ئایا زیاتر "زانستی" نییە کە قبوڵ بکەین دیدگای ئێمە هیچ شتێکی تایبەت نییە، بەڵکو دەبێت بەڵگەنامە کۆنەکان بەپێی پراکتیک و شێوازەکانی سەردەمی خۆیان بخوێنینەوە؟ گریمانەکردنی ئەوەی کە موسا "ئیلهامی پێدراوە" بۆ نووسین دەربارەی دروستکردن بە هەمان شێوازی جیۆلۆجیناسێکی توێژەری سەدەی ٢١، تەنها نیشان دەدات کە هەندێک خوێنەر چەند بێ ئیلهام دەتوانن بن.
ئەوەی گوێی هەیە، با گوێ بگرێت لەوەی ڕۆح بە کەنیسەکان دەڵێت (بینین ٣:٦) لە ڕێگەی نامەکانەوە بۆ براکانمان کە پێش ئێمە ڕۆیشتوون!
٧. جەختکردنەوەی زانستی لەسەر "ڕاستی" سەرنجمان لە جەختکردنەوەی کتێبی پیرۆز لەسەر باوەڕ لادەدات.
یان وەک ئەخلاقییەکان دەڵێن، "ناتوانیت لە ئاماژەییەوە بگەیتە فەرمانیی،" یان لە "هەیە" بۆ "دەبێت." با گفتوگۆیەک لەگەڵ دوو کەسی ژیردا لەبەرچاو بگرین.
یەکێکیان لە کۆتاییدا دڵنیا دەبێت لە وردبینی تەواوی زانستی و مێژوویی کتێبی پیرۆز، و دەڵێت، "ئەوە زانیاری بەسوود بوو، بەڵام چی؟" کاتێک پێی دەڵێین تۆبە بکات و متمانە بە عیسا بکات، دەڵێت، "بۆچی؟" ئاگاداری دەکەینەوە کە لە مردندا ڕووبەڕووی دادگاییکردن دەبێتەوە، و ئەو دەڵێت، "چی؟" بە ڕاستی سەرلێشێواو، دەڵێت، "هەموو شتەکانی ناو کتێبی پیرۆز لە ڕابردوودا ڕوویانداوە. تۆ هیچ بەڵگەیەکی مێژوویی یان زانستیت پێنەداوم دەربارەی ئەوەی لە داهاتوودا چی ڕوودەدات. لەبەر ئەوەی داهاتوو ڕووی نەداوە، لە ڕووی لۆژیکییەوە مەحاڵە تۆ ئەو جۆرە بەڵگەیە دابین بکەیت." و ئەو ڕاست دەکات. پێشبینی بەڵگەی مێژوویی نییە، و بە زاراوەی زانستی تەنها دوای ڕوودانی ڕووداوە پێشبینیکراوەکە بەسوودە.
ئەوی دیکە بە تەواوی دڵنیا نییە لەسەر ڕاستی مێژوویی کتێبی پیرۆز. پێی وایە هەموو شتەکە چیرۆکێکە، خەیاڵێکە کە ڕاستییەکی ئەخلاقی قووڵ ئاشکرا دەکات. ئەو تۆبە دەکات و متمانە بە خودا دەکات کە داوای لێدەکات ژیانێکی پڕ لە خۆشەویستی و بێفیز بژی. ئەو باوەڕی وایە خودا چاکە و هێزی پێدەدات بۆ ئەوەی ئەمە بکات تا دەمرێت. ئەوەی دوای مردن ڕوودەدات گرنگی پێ نادات؛ لە کۆتاییدا، ئەو مردووە! بەڵام ئەو دڵنیا دەبێتەوە کە ژیانێکی پڕ لە دڵسۆزی بژی، ژیانێکی ئیمێت.
کام لەم دوو کەسە نزیکترە لە خودا: پیاوێک کە بە تەواوی دڵنیا بووە لە "ڕاستی" زانستی و مێژوویی کتێبی پیرۆز، بەڵام متمانەی نییە؛ یان پیاوێک کە باوەڕی بە مێژووەکە نییە، بەڵام تەنها دەزانێت کە بانگ کراوە بۆ ژیانێکی پڕ لە باوەڕ، خۆشەویستی و بێفیز، و خۆی تەرخان دەکات بە هێزی خودا بۆ ئەوەی ئەمە بکات؟
من تێدەگەم کە دانانی پرسیارەکە بەم شێوە توندە زۆر ناڕاستەقینەیە؛ بەڵام جیاوازی نیشان دەدات لە نێوان ڕێگەی زانین و ڕێگەی باوەڕ، لە یۆنانی گنووسیس و لە عیبری ئیمێت. هەر کاتێک داوا دەکەین (یان ڕێگە دەدەین) کە قبوڵکردنی گێڕانەوەی کتێبی پیرۆز لە ڕووی لۆژیکییەوە پێش باوەڕ بێت، ئێمە گنووسیس گرنگتر دەکەین لە ئیمێت.
کەواتە چی؟
کاتێک دەڵێین کتێبی پیرۆز "ڕاستە" بە واتای چی دێت؟ بە واتای ئەوە نایەت کە کتێبی پیرۆز تەنها کۆمەڵێک لێدوانی مێژوویی و زانستی دروستە، کە مەبەست لێی تێرکردنی پرسیارەکانمان بێت. کتێبی پیرۆز بە شێوەیەکی زۆر گرنگتر ڕاستە؛ ئەو ڕێنماییە سەلامەت، متمانەپێکراو، و ڕاستودروستەیە بۆ چۆنیەتی ژیانێکی پڕ لە ئیمێت – ژیانێکی پڕ لە باوەڕ، خۆشەویستی، ڕاستگۆیی و خوداپەرستی. هەموو پرسیارێک وەڵام ناداتەوە، بەڵام هەموو ئەو پرسیارانە وەڵام دەداتەوە کە پێویستە پرسیاریان لێ بکەین. داواکردنی ئەوەی کە وەڵامی پرسیارەکانی هەڵبژاردەی ئێمە بداتەوە، داواکردنی ئەوەیە کە خودا بەرپرسیار بێت لە ئێمە. ئەمە سەروەری خودا بەسەرماندا سنووردار دەکات، و ئەمەش تەنها یەک هەنگاو کەمترە لە یاخیبوون.
گرنگتر ئەوەیە کە وەڵامێک بخوێنیتەوە لە دەقەکەدا کە نووسەران (هەم مرۆڤ و هەم خودایی) مەبەستیان نەبووە بیدەن. ئەمە ئەوەیە کە بڵێیت "خودا وای فەرموو" کاتێک خودا هیچ شتێکی وای نەفەرمووە. ئەمە بە ناوی خوداوە سوێند خواردنە بە درۆ. ئەم "وەڵامە" درۆیانە باشترین شێوە بۆ ناسینەوەیان بە پرسیارکردنە، "ئایا ئەم وەڵامە تەنها گنووسیسە، یان ئیمێتە؟ ئایا دەربارەی پرۆسەیە، یان مەبەست؟ ئایا دەربارەی ڕاستییەکانە، یان واتاکان؟ ئایا دەربارەی ئەوەیە کە من دەیزانم یان دەربارەی ئەوەیە کە چۆن دەژیم؟"
لەو شوێنەی کە جیاوازی ڕاستەقینەی بۆچوون هەیە لە نێوان کەسانی خاوەن باوەڕی باشدا، ئەمە بە تەنها بەڵگەیە کە وەڵامەکە بۆ ڕزگاری گرنگ نییە. باشتر وایە بێفیز و وریابیت، بۆچوونەکەت بە کاتی بگریت و بە چاکەدانەوە دان بە بۆچوونە جیاوازەکاندا بنێیت، هەمووی لە پەیوەندی ئاشتیدا.
