عیسای خاوەن شکۆ لە ئاسماندا – خودا و مرۆڤ لە یەک کەسدا – جارێک لێدوانێکی جدی دا کە ئەو «دەیکاتەوە و کەس نایبەستێت، و دەیبەستێت و کەس نایکاتەوە» (بینین ٣:٨). دەتوانین لە سەرانسەری کتێبی پیرۆزدا ئەم هێڵی بیرکردنەوەیە بەدوادا بچین کە خودا دەیکاتەوە و دەیبەستێت، بەڵام لەم وتارەدا تەنها حەوت شتی کراوە لەبەرچاو دەگرین کە لە ئینجیلی مەتتادا دەیدۆزینەوە. بە شتێک کۆتایی پێدەهێنین کە نەکراوەتەوە: دەرگایەک کە داخراو مایەوە.
(١) گەنجینە کراوەکان بۆ خاوەن شکۆ
«کاتێک هاتنە ناو ماڵەکە، منداڵە بچووکەکەیان لەگەڵ مریەمی دایکی بینی، و کەوتنە سەر زەوی و پەرستشیان کرد. و کاتێک گەنجینەکانیان کردەوە، دیارییان پێشکەش کرد: زێڕ، بخوور، و موور» (مەتتا ٢:١١). ئەم بڕگەیە ئاماژەیە بۆ ئەو مەجوسییانەی کە بە ناوبانگی پاشای خودا، مەسیح کە وەک پاشا لەدایکبوو (مەتتا ٢:١)، ڕاکێشرابوون، و لە دوورەوە هاتبوون بۆ پەرستن بەپێی ئەو زانیارییە سنووردارەی کە هەیانبوو (بڕوانە دانیال ٩:٢٤-٢٧). بە پێچەوانەی ئەو «پیاوە ژیرانە»، نووسەران و سەرکردەکانی دیکەی جولەکە لە نزیکەوە دەژیان و بە تەواوی دەیانزانی چی لە ووشەی خودادا نووسراوە سەبارەت بە پاشا کە دێت (میخا ٥:٢ و نووسینەکانی دیکە)، بەڵام هیچ گرنگییەکیان بە پاشای پاشاکان نەبوو.
ئایا سەرسوڕهێنەر نییە کە یەکەم شت کە لەم ئینجیلەدا کرایەوە بۆ ڕێزگرتن لە عیسای خاوەن شکۆ بوو؟ بەم شێوەیە مەجوسییەکان وەڵامێکیان دایەوە بۆ گەورەیی خاوەن شکۆ، وەک پاشا، قەشە، و پێغەمبەری خودا، کە لە زێڕ، بخوور، و مووردا دەربڕدرا. ئەوان شکۆمەندی شاهانە و خودایی ئەویان ناساند (زێڕ) و بەشێکیان پێشکەش کرد کە تەنها بۆ خودا بوو (بخور بە تەواوی بۆ خودا بوو، لێڤیەتیکۆس ٢:٢؛ ٦:١٥). موور ئاماژەی بە ڕێگای ئازارەکانی مەسیح دەکرد (بڕوانە مارک ١٥:٢٣؛ یۆحەننا ١٩:٣٩)، بۆ گەیشتن بە شکۆمەندی. ئەم خاڵەی دوایی خودی خاوەن شکۆ ڕوونی کردەوە و بە چەندین بڕگەی کتێبی پیرۆز پشتڕاست کراوەتەوە (بڕوانە لۆقا ٢٤:٢٦؛ ١ پیتەر ١:١١).
(٢) ئاسمانەکان بۆ خاوەن شکۆ کرانەوە
«کاتێک لە ئاوەکە هەڵهات، عیسا دەستبەجێ لە ئاوەکە هاتە دەرەوە؛ و ئەوەتا، ئاسمانەکان بۆی کرانەوە، و ڕۆحی خودای بینی کە وەک کۆترێک دابەزی و لەسەری نیشتەوە» (مەتتا ٣:١٦). دەتوانرێت نزیکەی کتێبێک لەسەر ئەم بڕگەیە بنووسرێت: ئاسمانەکان بۆ پیاوێک لەسەر زەوی کرانەوە، یەکەم جار لە کتێبی پیرۆزدا! ڕۆحی پیرۆز خۆی لەگەڵ ئەم پیاوەدا دەناسێنێت – کە لە هەمان کاتدا کوڕی هەتاهەتایی خودایە – و دەنگی باوک بیسترا کە دەیگوت، «ئەمە کوڕی خۆشەویستی منە، کە لێی ڕازیم» (مەتتا ٣:١٧). چ نهێنییەکی پیرۆز ئاشکرا دەکرێن، بەڵام چ نموونەیەکی تەواویش لەبەردەم چاوی باوەڕدا دادەنرێت: با پەرستشی بکەین!
دوای کارە تەواوکراوەکەی لەسەر خاچ، مردن، ناشتن، و هەستانەوەی، عیسای خاوەن شکۆ سەرکەوت بۆ ئاسمانەکان و لەلایەن خوداوە وەرگیرا و شوێنی ڕێزی پێدرا (عیبرانییەکان ٢:٩؛ ٥:١٠). بە واتایەکی تر، ئەو شتەی کە بۆ ئاسمانەکان لەسەر زەوی بوو، ئێستا خۆی وەرگیرا بۆ ئاسمانەکان. لەوێ بووەتە شتی باڵا بۆ گەلەکەی لەسەر زەوی، وەک لە ستیڤن، یەکەم شەهیدی کەنیسەدا دەبینین (کردارەکان ٧:٥٦). پێگەی ئێستای مەسیح بنەمای دەستڕاگەیشتنی ئازادی مەسیحییەکانە.
مەسیحی شکۆدار هۆکاری ڕفاندنە: گەلێکی ئاسمانی، ئێستا لەسەر زەوی، لەم زەوییە دەبرێن و دەبرێنە ئاسمان (یۆحەننا ١٤:١-٣؛ ١ تەسەلۆنیکی ٤:١٣-١٨؛ ١ کۆرنسۆس ١٥:٥١-٥٤)، لەوێ خوانەکەی بووکی بەرخەکە بەڕێوە دەچێت (بینین ١٩:٧-١٠). دوای ئەو ڕووداوە سەرسوڕهێنەرانە، ئاسمانەکان لە دادگاییکردندا دەکرێنەوە (بینین ١٩:١١-٢١)؛ ئەوانەی کە پێشنیاری نیعمەتی خودایان ڕەتکردەوە، دەرفەتێکی دیکەیان نابێت!
چوارەمین بۆنەی کرانەوەی ئاسمانەکان لە کاتی حوکمڕانی هەزار ساڵەی ئاشتیدا دەبێت. ئەمە لەلایەن چەندین پێغەمبەرەوە ئاماژەی پێکرابوو، بەڵام لەلایەن خاوەن شکۆوە بۆ ناتانائیل پشتڕاست کرایەوە (یۆحەننا ١:٥٠-٥١). وەک کوڕی مرۆڤ، ئەو دەبێتە ناوەندی گەردوونی تەواو و پەیوەندی نێوان ئاسمان و زەوی. فریشتەکان لەسەری سەرکەوتن و دابەزین، نمایشێکی گشتی بەردەوامی بەرەکەت، لێشاوێکی نوێژ و وەڵامدانەوە بۆ ئاسمان، و لێشاوێکی بەرەکەت لە ئاسمانەوە (بینین ٢١:٩-٢٢:٥). لە ڕووی ڕۆحی و ئەخلاقییەوە ئەمە بۆ کەنیسە ئەمڕۆ ڕاستە، و لە خەونی یەعقوبدا پێشتر بینراوە (پیداییش ٢٨:١٢-١٥).
(٣) خاوەن شکۆ دەمی دەکاتەوە
«پاشان دەمی کردەوە و فێری کردن، و گوتی: خۆزگە بە هەژارانی ڕۆح، چونکە شانشینی ئاسمان هی ئەوانە» (مەتتا ٥:٢-٣). خاوەن شکۆ دەیزانی کە شایەتحێتییەکەی ڕەتدەکرێتەوە، سەرەڕای ئەوەی کە خودا ڕێزی لێگرتبوو (مەتتا ٣:١٦-١٧). بەم شێوەیە، فێری قوتابییەکانی دەکات کە هەڵوێستێکی گونجاو لەبەردەم خودادا نیشان بدەن، هەوڵبدەن بەرژەوەندییەکانی لەنێو گەلێکدا کە ڕەتی دەکەنەوە و لە جیهانێکدا کە لە خاچی دەدەن، پەرە پێبدەن. با بۆیە گوێ لەو وشانە بگرین کە لە دەمی پاشای ڕاستەقینەوە دێنە دەرەوە، کە مامۆستای ئێمەشە (مەتتا ١١:٢٩).
لە مەتتا ١٣دا خاوەن شکۆ هەشت نموونە پێشکەش دەکات لە پەیوەندیدا بە شانشینی ئاسمانەوە، وەک سپێردراو بە دەستی مرۆڤ دوای ڕەتکردنەوەی مەسیح لەلایەن سەرکردەکانەوە. سەرەڕای ئەوەش، ئەو بەردەوامە لە کارکردن «لە پشت پەردەوە». ئەو پشتڕاستی دەکاتەوە کە شێوازی پێشکەشکردنی شتەکان لەگەڵ ئەوەدا بوو کە پێغەمبەر لە پەیمانی کۆندا پێشبینی کردبوو:
«دەمی خۆم بە نموونە دەکەمەوە؛ شتە شاراوەکان لە دامەزراندنی جیهانەوە دەردەبڕم» (مەتتا ١٣:٣٥؛ بڕوانە زەبوور ٧٨:٢).
(٤) شتە کراوەکان: بەڵێنی خاوەن شکۆ بۆ قوتابییەکانی
«داوا بکەن، و پێتان دەدرێت؛ بگەڕێن، و دەیدۆزنەوە؛ لێبدەن، و بۆتان دەکرێتەوە. چونکە هەموو ئەوانەی داوا دەکەن وەردەگرن، و ئەوەی دەگەڕێت دەیدۆزێتەوە، و بۆ ئەوەی لێدەدات دەکرێتەوە» (مەتتا ٧:٧-٨). قوتابی تەنها گوێگر نییە؛ دەبێت کردار بکات بۆ جێبەجێکردنی فێرکردنەکە (یۆحەننا ١٣:١٧؛ یەعقوب ١:٢٢). بۆ ئەم مەبەستە، دەبێت بە ڕاستی ڕاهێنراو بێت، وەک لە پێویستی داواکردن، گەڕان، و لێداندا دەردەکەوێت (سەرنجی پێشکەوتن لە چڕیدا بدە). خاوەن شکۆ بەڵێن بە قوتابییە گوێڕایەڵەکان دەدات کە دەتوانن پشت بە یارمەتی مامۆستا ببەستن، لەسەر «دەرگایەکی کراوە» (بڕوانە بینین ٣:٨).
(٥) چاوەکانی کوێرەکان کرانەوە:
«چاوەکانیان کرانەوە» (مەتتا ٩:٣٠). مەسیح خۆی وەک مەسیحی چاوەڕوانکراو بە گەلی جولەکە ناساند، موعجیزەکانی ئەنجامدا کە خەڵک دەیانزانی تەنها ئەو دەیتوانی ئەنجامیان بدات. بەم شێوەیە، خاوەن شکۆ چەندین بەڵگەی گشتی و بێ گومان پێشکەش کرد کە دەیسەلماند ئەو مەسیحە بەپێی کتێبی پیرۆز. چاکبوونەوەی ئەم دوو پیاوە کوێرە موعجیزەیەکی لەو جۆرە بوو کە مەسیحی پێ ڕاگەیەندرا کە ڕاستەقینەیە؛ ژمارە دوو لایەنی شایەتحێتییەکی گشتی دەردەخات، کە زۆرجار لە مەتتادا جەختی لەسەر دەکرێتەوە.
لە حاڵەتێکی هاوشێوەدا، بەرەو کۆتایی خزمەتی گشتی خاوەن شکۆ، دووبارە دوو پیاوی کوێر چاکبوونەوە، دوای ئەوەی پرسیاریان کرد، «خاوەن شکۆ، با چاوەکانمان بکرێنەوە.» پاشان دەخوێنینەوە: «بۆیە عیسا بەزەیی پێیاندا هاتەوە و دەستی لە چاوەکانیان دا. و دەستبەجێ چاوەکانیان بیناییان وەرگرت، و شوێنیان کەوت» (مەتتا ٢٠:٣٣-٣٤). چ شایەتحێتییەکی جوان: لەلایەکەوە، بۆ خاوەن شکۆ، کە بەزەیی بەم پیاوە کوێرانەدا هاتەوە، تەنانەت دوای ئەوەی لەلایەن سەرکردەکانی گەلەوە ڕەتکرابووەوە! لەلایەکی ترەوە، ئەم ئایەتە شایەتحێتییەکی خۆش بەم پیاوە کوێرانە دەدات کە تازە چاکبوونەتەوە: تەنها یەک شتیان هەبوو بۆ شوێنکەوتن؛ چاویان «تاک» بوو (بڕوانە مەتتا ٦:٢٢ و لۆقا ١١:٣٤).
بە واتایەکی تر، کوالیتی چاو/دڵێکی دابەشنەکراو لە خودادا دەدۆزرێتەوە و ئەم تایبەتمەندییە دەبێت لە قوتابییەکانی مەسیحدا دەربکەوێت. بەڕاستی، ئەم پیاوە کوێرانە، کە ئێستا چاکبوونەتەوە، تەنها «چاوێکیان» بۆ خاوەن شکۆ هەبوو! ئەمە وادەکات بیر لە گۆڕان و چاکبوونەوەی شاول لە تارسۆس بکەمەوە (کردارەکان ٩:٣-٢٠)، کە پاشان بوو بە شوێنکەوتوویەکی کاریگەری خاوەن شکۆ (فیلیپییەکان ٣:٧-١٤). ئەی ئێمە چی؟ ئایا بە ڕاستی شوێنی خاوەن شکۆ دەکەوین، یان دڵمان «دابەشبووە»: بەشێک بۆ ئەم جیهانە یان بۆ خۆم و بەشێک بۆ خاوەن شکۆ؟ تەنها دڵسۆزی تەواو بۆ خاوەن شکۆ ڕێزی لێدەگرێت و لە خراپە دەمانپارێزێت. پێشینەکانمان چین؟
(٦) دەمی ماسییەکە کرایەوە
شێوازی دابینکردنی یارمەتی لەلایەن خاوەن شکۆوە بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر لە چیرۆکی دەمی ماسییەکەدا دەردەکەوێت کە کرایەوە. لە مەتتا ١٧:٢٧دا دەخوێنینەوە، «سەرەڕای ئەوەش، بۆ ئەوەی تووشی گوناهیان نەکەین، بڕۆ بۆ دەریا، قەڵغانێک فڕێبدە، و یەکەم ماسی کە دێتە سەرەوە بیگرە. و کاتێک دەمت کردەوە، پارچەیەک پارە دەدۆزیتەوە؛ ئەوە بگرە و بیدە بە ئەوان بۆ من و تۆ.»
لە سەرەتای مەتتا ١٧دا شکۆمەندی خاوەن شکۆ لەسەر کێوی گۆڕانکاری دەبینین. بەم شێوەیە ئەو بە سێ قوتابییەکەی کە لەگەڵی بوون دڵنیاییەکی تایبەت و هەروەها تامی شکۆمەندی داهاتووی خۆی پێدا کە لە ڕێگەی ئازارەکانەوە پێی دەگەیشت. قوتابییەکان نەیانتوانی شوێنی مامۆستاکەیان بکەون لە ئازارە کەفارەتەکانی، بەڵام ڕۆژێک لە شکۆمەندییەکەیدا لەگەڵی دەناسرانەوە! بەڵام، لە کاتی ڕەتکردنەوەیدا، خاوەن شکۆ نیعمەتێکی تایبەتی نیشان دا بەرامبەر قوتابییەکانی، لە کاتێکدا خۆی لەگەڵیاندا دەناساند لە پێداویستییەکانیاندا. ئەو هێشتا هیچ مافێکی خۆی داوا نەکرد، بەڵام خۆی بچووک کردەوە (فیلیپییەکان ٢:٥-٨)، و ئەو هاوڕێ گەورەکەیە کە قوتابییەکان لەگەڵیاندا هەیانە، ئەوکات و ئێستا (مەتتا ٢٨:٢٠)! با فێر بین پشت بە خاوەن شکۆ ببەستین کە لە کاتی ڕەتکردنەوەیدا شایەتحێتییەک بۆ خۆی دابین دەکات.
(٧) گۆڕەکان کرانەوە - شایەتحێتییەک بۆ بەهای قوربانی مەسیح
«گۆڕەکان کرانەوە؛ و زۆرێک لە جەستەی پیرۆزەکان کە خەوتبوون هەستانەوە» (مەتتا ٢٧:٥٢). ئەم ئایەتە هێزی پەیوەندیدار بە کاری مەسیحەوە دەردەخات کە لەسەر خاچ ئەنجامدرا. ئەم کارە ئەوەندە گەورە و سەرسوڕهێنەرە کە لە هەر ئینجیلێکدا بە شێوازێکی تر پێشکەش دەکرێت، بەپێی سروشتی جیاوازی ئینجیلەکان. مەتتا گەورەیی پاشا، عیسای خاوەن شکۆ دەردەخات. دوای مردنی لەسەر خاچ، وادیار بوو کە شکستی هێناوە، بەڵام لە ڕاستیدا بەسەر هێزی گوناه، هێزی مردن و شەیتاندا زاڵ بوو. بۆیە، زۆرێک لە گۆڕەکان بە شێوەیەکی موعجیزەیی کرانەوە، کە جەستەی ژمارەیەک لە پیرۆزەکانیان تێدابوو کە هەستانەوە، بەم شێوەیە سەرکەوتنی خاوەن شکۆیان نیشان دا، تەنانەت لە کاتی مردنی لەسەر خاچیشدا.
دەقەکە ئاماژە بەوە دەکات کە ئەم پیرۆزانە، دوای ئەوەی دووبارە هێنرانەوە ناو ئەم ژیانە (بەڵام دواتر دەمردن وەک لە حاڵەتی لازارۆسدا کە لەلایەن خاوەن شکۆوە هەستێنرابووەوە) دەبوو چاوەڕێی هەستانەوەی مەسیح بکەن پێش ئەوەی گۆڕەکە بەجێبهێڵن. ئەمە لەلایەن خوداوە فەرمانی پێکرابوو بۆ ئەوەی ڕێز لەو کەسە بگرێت کە بڕیار بوو سیستەمێکی تەواو نوێی شتەکان بناسێنێت. چونکە ئەو «سەرەتایە، یەکەم لە مردووان، بۆ ئەوەی لە هەموو شتێکدا پێشەنگی هەبێت» (کۆلۆسییەکان ١:١٨). بەڵگەی دیکەش هەبوون بۆ گەورەیی مەسیح و کاری تەواوکراوی، وەک پەردەی پەرستگا کە دڕا و نیشانی دا کە خودا لەگەڵ جولەکایەتی وەک سیستەمێکی ئایینی تەواو بووە، هەروەها بوومەلەرزەکە کە بەردەکانی لەت کرد. نامەی عیبرانییەکان زۆر وردەکاری لەسەر ئەم گۆڕانکارییە دەدات. بەڵام، لە جیهانی داهاتوودا، خودا دووبارە جولەکایەتی دەناسێنێتەوە، بەڵام ئەوکات بەپێی بیرۆکەکانی دەبێت، وەک چۆن بە مووسای دابوو. ئەم جێبەجێکردنی داهاتووی پلانەکانی خودا بۆ ئیسرائیل لەسەر بنەمای قوربانی مەسیح دەبێت. چەند گەورەیە ئەو، چەند گەورەیە کارەکەی!
شتێک کە نەکراوەتەوە
شتێک لە مەتتادا نەکراوەتەوە، و لە دوایین نموونەی خاوەن شکۆدا لەم ئینجیلەدا دەیدۆزینەوە. «دواتر کچە پاکیزەکانی دیکەش هاتن، و گوتیان، 'خاوەن شکۆ، خاوەن شکۆ، بۆمان بکەرەوە!' بەڵام ئەو وەڵامی دایەوە و گوتی، 'دڵنیام، پێتان دەڵێم، ناتانناسم'» (مەتتا ٢٥:١١-١٢). عیسای خاوەن شکۆ باس لە دوو پۆل لە خەڵک دەکات کە خۆیان بەو دەسپێرن. لەلایەکەوە، کۆمەڵێک کچە پاکیزە هەن کە ڕۆنیان لە دەفرەکانیاندا هەڵگرتووە؛ ئەوان بە ڕاستی، و سەرەڕای کەم و کوڕییە دیارەکان، بە دڵسۆزی ڕاستەقینەش تایبەتمەندن. لەلایەکی ترەوە، کۆمەڵێک هەن کە بە نەبوونی خۆشەویستی ڕاستەقینە بۆ زاوا دیاریکراون، تەنها پیشەیەکی خزمەتکردنی پاشایان هەیە، بەڵام بێ ژیان یان ڕاستی، بێ ڕۆن لە دەفرەکانیاندا، تەنها گڵۆپیان هەیە. هەردوو کچە پاکیزە «ژیرەکان» و «گەمژەکان» خەویان لێدەکەوێت، بۆیە بۆ ماوەیەک هیچ جیاوازییەکی دیار نابینرێت، بەڵام ئەم جیاوازییە بە زوویی ئاشکرا دەبێت. لەگەڵ کچە پاکیزە گەمژەکاندا، هەرچەندە خاوەن شکۆ دەناسن، هیچ پەیوەندییەکی کەسی لە نێوان ئەوان و ئەودا نییە، لە کاتێکدا کچە پاکیزە ژیرەکان، سەرەڕای شکستەکانیان، لەلایەن ئەوەوە دەناسرێنەوە و ڕێزیان لێدەگیرێت.
سەرنج بدە چ ڕووداوێکی جدی ڕوودەدات: دەرگاکە داخرا، هەرگیز دووبارە ناکرێتەوە! خوێنەری خۆشەویست، دەرگای نیعمەت هێشتا کراوەیە، بەڵام عیسای خاوەن شکۆ لەوانەیە ئەمڕۆ بگەڕێتەوە و ئەگەر هێشتا تۆبە نەکردبێت، بۆ هەمیشە زۆر درەنگ دەبێت بۆت. ئەوکات لە دەرەوە دەمێنیتەوە، وەک «کچە پاکیزە گەمژەکان». و وەک خەڵکی سەردەمی نووح، کە کاتی پێویستیان هەبوو بۆ چوونە ناو کەشتییەکە، بەڵام نەیانویست لە ماوەی حەوت ڕۆژەکەدا کە دەرگاکە کراوە بوو بچنە ژوورەوە. بەڵام پاشان خودا دەرگاکەی داخست!
لە کۆتاییدا، دەربڕینەکە، «کێ دەیکاتەوە و کەس نایبەستێت، و دەیبەستێت و کەس نایکاتەوە» (بینین ٣:٨). دەتوانین لە سەرانسەری کتێبی پیرۆزدا ئەم هێڵی بیرکردنەوەیە بەدوادا بچین کە خودا دەیکاتەوە و دەیبەستێت. با سەرنج بدەینە ئەو کەسەی کە هەموو شتێک دەزانێت، هەروەها کارەکانمان، کە دەیکاتەوە و دەیبەستێت و هێز دەدات بەوانەی کە لاوازی خۆیان دەزانن!
ناونیشانی ئەم وتارە لە پەیامی مەسیحەوە وەرگیراوە کە بۆ فیلادلفیا نێردراوە. عیسای خاوەن شکۆ، شکۆدار لە ئاسماندا، گوتی (و بەشێک لە پەیامەکەی دەگوازینەوە):
«بۆ فریشتەی کەنیسەی فیلادلفیا بنووسە، ئەم شتانە دەڵێت ئەو کەسەی پیرۆزە، ئەو کەسەی ڕاستە، ئەو کەسەی کلیلەکەی داودی هەیە، ئەو کەسەی دەیکاتەوە و کەس نایبەستێت، و دەیبەستێت و کەس نایکاتەوە. کارەکانت دەزانم. بڕوانە، دەرگایەکی کراوەم لەبەردەمت داناوە، و کەس ناتوانێت دایبخات؛ چونکە کەمێک هێزت هەیە، ووشەی منت پاراستووە، و ناوی منت ڕەتنەکردووەتەوە» (بینین ٣:٧-٨)."
