لە کاتی سەیرکردنی نامەی دووەمی تیمۆسی، سەرنج دەخەینە سەر ئەو کێشانەی کە پۆڵس لە قۆناغی کۆتایی ژیانیدا ڕووبەڕووی بووەتەوە. بەم کارە، فێر دەبین کە سەرەڕای هەموو شتێک، خودا کۆنترۆڵی هەموو شتێکی کردووە و هەرگیز ئەوانە بێ هیوا ناکات کە متمانەیان پێیەتی. پۆڵس ئەم نامەیەی نووسیوە کاتێک لە ڕۆما زیندانی بووە و چاوەڕێی شەهیدبوونی بووە.
ترس و دڵەڕاوکێی تیمۆسی
هەرچەندە پۆڵس گومانی لە بەهرەی تیمۆسی نەبوو، بەڵام لە ترسی تیمۆسی دەترسا. پۆڵس پیاوێکی بەهێز بوو کە تەنها لە خودا دەترسا. تیمۆسی متمانەی پۆڵسی نەبوو، بۆیە پۆڵسی بەتەمەن دەبوو گەنجەکە هان بدات. ڕۆژگاری پڕ مەترسی لە پێش بوو کە تێیدا شاردنەوە ئارەزوو دەبوو. بەڵام تەنانەت لە ئێستاشدا، قوتابیانێک هەبوون کە نەیاندەویست لەگەڵ پۆڵس بوەستن. ئەوان شەرمیان لە زنجیرەکانی دەکرد – شێوازێکی دیکەی گوتن کە ئەوان "شەرمیان لە شایەتی خوداوەندەکەمان دەکرد" (2 تیمۆسی 1:8 KJV).
تیمۆسی ڕابردوویەکی ڕۆحی سەرنجڕاکێشی هەبوو و بەهرەکەی لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە ناسرابوو. بەڵام، تاقیکردنەوەی ڕاستەقینە بەهرەکەی نەبوو بەڵکو خۆڕاگرییەکەی بوو کاتێک پۆڵس چیتر ئامادە نەبوو بۆ پشتگیریکردنی. پۆڵس زۆر شتی بە دڵسۆزی "کوڕە خۆشەویستەکەی" (1:2) سپاردبوو. بۆیە، تیمۆسی ناچار دەبوو "خۆڕاگر بێت لە ناخۆشیدا، وەک سەربازێکی باشی عیسای مەسیح" (2:3).
داوی جیهان
وەک خزمەتکارانی ڕاستەقینەی مەسیح، نێردراوان دڵسۆز بوون لە ناخۆشی و تاقیکردنەوەدا. بۆیە پۆڵس، کە دەیتوانی بە "دیارییەکی" سادە بۆ فەرمانڕەوای ڕۆمانی فیلیکس ئازاد بکرێت، لەبری ئەوە هەڵیبژارد کە مزگێنی "ڕاستودروستی، خۆکۆنترۆڵکردن و دادگاییکردنی داهاتوو" (کردارەکان 24:25) ڕابگەیەنێت. هەروەها، تسالۆنیکییەکان هەموو شتێکیان دەدا بۆ بیستنی مزگێنی. پۆڵس دەیتوانی نرخەکەی دیاری بکات و دواتر بە ئاسوودەیی خانەنشین بێت. بەڵام، وەک بە پیرانی ئەفەسۆسی گوت، "من چاوی بڕیوەتە زیو، زێڕ، یان جلوبەرگی هیچ پیاوێک" (کردارەکان 20:33).
تیمۆسی دەبێت لە تاقیکردنەوە و ناخۆشیدا دڵسۆز بێت. و سەبارەت بە "خۆشی گوناه بۆ ماوەیەک" (عیبرانییەکان 11:25)، پۆڵس هۆشداری دایە تیمۆسی کە "لە ئارەزووە گەنجییەکانیش ڕابکات" (2:22). دەزانین کە جگە لە گوناهەکانی منداڵی و پیری، "گوناهەکانی گەنجیم" (زەبوورەکان 25:7) هەن. ئەگەر لەمانە ڕانەکەین، لە ژیانی داهاتوودا ڕقمان لە خۆمان دەبێتەوە. بەڵام لە کاتێکدا کە خەباتێکیش دژی جەستە هەبوو، لەو زۆرانەی کە پۆڵسیان جێهێشتبوو، ئەو تۆماری کرد کە "دیماس جێی هێشتووم، چونکە ئەم جیهانەی ئێستای خۆشویستووە" (4:10).
بۆیە پیاوە بەتەمەنەکە هۆشداری دەداتە گەنجەکە کە خۆی تێکەڵ بە "کاروباری ئەم ژیانە" (2:4) نەکات. ئەم هۆشدارییە ئەوە دەردەخات کە مەترسی لە بازرگانی و خۆشیدا هەیە. لە کاتێکدا کە هەندێک کەس لە خۆشیدا نوقم بوون، هەندێکی تر لە بیابانی بازرگانیدا ون بوون، بەهرە ڕۆحییەکانیان بۆ قازانجی دارایی بەکاردەهێنن کە هیچ قازانجێک بۆ خودا، پیرۆزان یان گوناهباران نییە کە پێویستیان بە مزگێنییە.
جێهێشتن
ئاماژەدان بە دیماس بیرمان دەهێنێتەوە کە زۆرێک لەوانەی سوودیان لە خزمەتی پۆڵس وەرگرتبوو، دوور دەکەوتنەوە. ئەوانەی ئاسیا نەیاندەویست لە کاتی تاقیکردنەوەیدا نێردراوەکە بناسن. ئەو کە بەزەیی مەسیحی بە زۆر کەس نیشاندابوو، ئێستا خۆی بێ سەردانکەر، ئاسوودەیی یان یارمەتی دارایی دەبینی. پشتگوێخستنی ئاسیا بەتایبەتی تاڵ بوو بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە پۆڵس سێ و نیو ساڵی لە ئەفەسۆس بەسەر بردبوو. هەموو ئەمانە ئێستا لەبیر کرابوون، جگە لە یەک کەسی باوەڕدار، ئۆنیسیفۆرۆس، کە بە میهرەبانییەوە لە زینداندا سەردانی پۆڵسی کرد. بەڕاستی پۆڵس شایەتی دا کە "ئەو بەدوامدا گەڕا ... و دۆزیمیەوە" (1:17)، بە پێچەوانەی ئەوانەی کە ئێستا نەیاندەویست بیناسن. بۆیە لە یەکەم بەرگریدا "هەموو پیاوان جێیان هێشتم" (4:16). بەڵام، "خوداوەند"ی بێ پچڕانی پۆڵس "لەگەڵم وەستا و بەهێزی کردم" (4:17). بۆیە ئەو دڵنیا بوو کە هەرچەندە ناتوانێت ڕابکات، مەسیح لە "هەموو کارێکی خراپ" (4:18) دەپارێزێت.
هەرچەندە لەلایەن زۆر کەسەوە جێهێڵدرابوو، پۆڵس پشتڕاستی کردەوە کە لوقا لەگەڵیدا بوو (4:11). ڕەنگە پزیشکە خۆشەویستەکە ئارامی بە "دڕکەکەی جەستەی" پۆڵس دەبەخشی کە چارەسەرنەکراو بوو (2 کۆرنسۆس 12:7). بەڵام ئەو سەرقاڵی کێشەکانی خۆی نەبوو بەڵکو سەبارەت بە "ترۆفیمۆس ... کە لە میلیتۆس نەخۆش جێهێڵدرابوو" (4:20) قسەی دەکرد. بەڵام سەرەڕای جێهێشتنی هاوڕێ کۆنەکان، تێبینییەکی ئەرێنی جوان هەیە کاتێک تیمۆسی ڕێنمایی دەکرێت کە مارک لەگەڵ خۆی بهێنێت (4:11). پۆڵس نایەوێت بمرێت بەبێ ئەوەی لەگەڵ براکانی ئاشت بێتەوە. بەم ئاماژەیە پۆڵس دانی نا بەوەدا کە بارناباس بە شێوەیەکی نایاب لە جێگیرکردنی خزمەتی برازاکەی کە ماڵدۆست بوو، سەرکەوتوو بوو.
بەرگری لە مزگێنی
کاتێک سەدەی یەکەم بەرەو کۆتایی دەچوو، کەنیسەکان بەهۆی زۆر مامۆستای درۆزنەوە تووشی ناڕەحەتی ببوون کە بەو پەڕی بوێرییەوە دژی نێردراوان دەوەستانەوە. ئەم نەیارانەی ناوەڕاستی سەدە بە ئاشکرا نێردراوانیان بۆ کۆنترۆڵکردنی کەنیسەکان تەحەدا کردبوو. سەرکەوتنەکەیان هەڕەشەی پیسکردنی مزگێنی ڕاستەقینەی ڕزگاری بوو. بەڕاستی پۆڵس ئەم مامۆستا درۆزنانە بە جادووگەرانی میسر دەچوێنێت کە دژی موسا وەستانەوە (3:8). هەروەها هۆشداری دایە تیمۆسی دژی ئەسکەندەر، زێڕینگەری مس، کە دوژمنێکی بەردەوامی ڕاستی بوو (4:14). ئەم یاخیبوونە دژی یۆحەنا بەردەوام بوو کاتێک دیۆترێفیس دواتر دۆزرایەوە کە "بە قسەی خراپ دژی ئێمە قسەی دەکرد" (3 یۆحەنا 10).
لە ترسی ئەمە، پۆڵس هانی تیمۆسی دەدات کە "بیرت بێت کە عیسای مەسیح ... لە مردووان هەستایەوە بەپێی مزگێنییەکەم" (2:8). مزگێنی دەبێت بە هەموو نرخێک ڕابگەیەنرێت، چونکە خودا ڕزگاری هەمووان دەوێت – هەر بۆیە مەسیح هاتە جیهان. پۆڵس پشتگوێخەری ئەم ڕاستییە نەبوو و "لە زنجیرەکانمدا ... لە هەموو کۆشکەکەدا، و لە هەموو شوێنەکانی تردا" (فیلیپییەکان 1:13) ڕایدەگەیاند. ئەو دڵخۆش بوو بە بەرهەمداری شایەتییەکەی لە ڕۆما. وەک زۆر کەس دەتوانن شایەتی بدەن، زیندانەکان زەوییەکی بەرهەمدارن بۆ چاندنی تۆوی مزگێنی. و لەبەر ئەوەی ڕۆما زۆر گەلی لەخۆگرتبوو، پۆڵس ڕایگەیاند کە "هەموو نەتەوەکان" مزگێنییان بیستبوو (4:17). نەک تەنها ئەوە، هەرچەندە مردن دڵنیا دەهاتە پێش چاو، بەڵام پشوویەک هەبوو و ئەو نەخرابووە بەردەم شێرەکان. پۆڵس ڕەنگە بە زنجیر کرابێت، "بەڵام وشەی خودا بەند نییە" (2:9).
سەرلێشێواوی ناکۆکییە بێ سوودەکان
جگە لە بیدعەکانی مامۆستا درۆزنەکان، پۆڵس هۆشداری دەدات لە مەترسییەکانی پرسیارە بێ سوودەکان کە تەنها ناکۆکی لە نێوان براکاندا دروست دەکەن. جوولەکەکان سەبارەت بە بنەماڵەکان قسەیان دەکرد و نەتەوەکان سەبارەت بە پێناسەکان مشتومڕیان دەکرد. پیلاتۆس خۆی سەرلێشێواوی ڕەوانبێژی بەکارهێنا کاتێک پرسیارە فەلسەفییەکەی وروژاند، "ڕاستی چییە؟" (یۆحەننا 18:38). بەڵام، نەیارانی بە ئەنقەستیش دەبوون کە سوور بوون لەسەر گۆڕینی ڕاستی. نێردراوەکە ڕێنمایی تیمۆسی دەدات کە بە نەرمی و بە هیوای ئەوەی خودا تۆبەیان پێ ببەخشێت، وەڵامیان بداتەوە.
ئەمە ئەمڕۆش گرنگی هەیە کاتێک مامەڵە لەگەڵ ئەوانە دەکەین کە بە ناوی خوداوەندەوە درۆ دەڵێن. بەڕاستی، پۆڵس هانمان دەدات کە باوەڕمان بەوە بێت کە هەندێک لەمانە دەتوانرێت ڕزگار بکرێن. بۆیە سەرەڕای پاڵنەر بۆ ئیدانەکردنیان بە ڕوویاندا، باشترە گوێ لەم ئەرکە بگرین کە "خزمەتکاری خوداوەند نابێت شەڕ بکات، بەڵکو دەبێت نەرم و نیان بێت؛ توانای فێرکردنی هەبێت، ئارام بێت" (2:24). ڕەنگە بە فەزڵی خودا، ڕۆحێکی داماو کە فێر کراوە، لە داوی شەیتان ڕزگار بکرێت.
کتێبی پیرۆز وەک یاسای باوەڕ
لە ستایشکردنی تیمۆسیدا، پۆڵس ئاماژەی بەوەدا کە لە منداڵییەوە کوڕەکەی لە باوەڕدا کتێبی پیرۆزی خوێندووە. لە کاتێکدا ئەم ئاماژەیە بۆ پەیمانی کۆن بوو، بنەمای تەواو بوون بەردەوامە. هەموو ئەوەی بۆ ڕزگاری پێویستە لە کتێبی پیرۆزدایە. بۆ نموونە، بە پیاوە دەوڵەمەندەکەی دۆزەخ گوترا کە ئەگەر پێنج براکەی گوێ لە "موسا و پێغەمبەران" بگرن، ناچنە هەمان شوێنی ترسناکی "ئازار" (لوقا 16:28-29). هەروەها پۆڵس گوتی کە کتێبی پیرۆز پیاوی خودا "تەواو، بە تەواوی ئامادە دەکات بۆ هەموو کارە باشەکان" (3:17). ئەوانەی نەریتەکانی مرۆڤ زیاد دەکەن دەبێت لە خۆیان بپرسن: "ئایا پەیمانی نوێ لە پەیمانی کۆن کەمترە؟" یان "کێ گەورەترە، موسا یان مەسیح؟" جا ڕزگاری لە لەناوچوون بێت یان لە دەسەڵاتی گوناه، با بە وشەی خودا و بە خودای وشە پابەند بین! با قسەی خێرا، وشەی جوان و بیرۆکەی خەیاڵی لەبیر بکەین! "ئەگەر بەپێی ئەم وشەیە قسە نەکەن ... هیچ ڕووناکییەک لەواندا نییە" (ئیشایا 8:20).
پۆڵس هەروەها پشتڕاستی دەکاتەوە کە وشەی خودا ئیلهامپێدراوە و، بەو شێوەیە، هیچ شتێکی سووک یان بێ سوودی تێدا نییە. بە تەواوی سوودبەخش و گونجاوە لە هەموو نەوەکاندا. فێرکردنی نێردراوان پێویستی بە نوێکردنەوە یان گونجاندن نییە بۆ ئەوەی لەگەڵ ئارەزووە کاتییەکانی نەوەیەکی خراپ و داوێنپیس بگونجێت. پۆڵس دەیزانی کە کاتەکە نزیکە کاتێک خەڵک "فێرکردنی تەندروست قبوڵ ناکەن" (4:3). لەبری ئەوە، گوێ دەدەنە بیدعەکانی مامۆستا درۆزنەکان. بۆیە ئەو ئەرکی تیمۆسی دەداتێ کە دڵسۆز بێت بۆ فێرکردنی تەندروست، هەرچۆنێک بێت کاتەکان یان بارودۆخەکان.
بناغەی نەگۆڕ
لە کاتێکدا پۆڵس گلەیی لە گۆڕانی کاتەکان دەکرد، دڵخۆش بوو بە بناغەی باوەڕ و پراکتیکی کە خودا دامەزراندبووی. بۆیە لە بەشی 2دا، ئەو سەبارەت بە بنەما نەگۆڕ و جێگیرەکان نووسی کە بەهۆیانەوە ئەوانەی مەسیحیان خۆشدەوێت دەتوانن بە دڵسۆزی خزمەتی بکەن. خودا هی خۆی دەناسێت، و ئەوانیش، بە ناسینی ئەو، دەتوانن خۆیان پاک ڕابگرن لە خراپترین پیسبووندا. لە ئیسرائیلی گومڕادا ئیلیای دڵسۆز و 7000 پیاو هەبوون کە "چۆکیان بۆ بەعل دانەنوابوو" (ڕۆما 11:4). بە هەمان شێوە، لە بابلە گەندەڵەکەدا پیاوێک وەک دانیال وەک "دەفرێکی ڕێزدار، پیرۆزکراو، و گونجاو بۆ بەکارهێنانی خوداوەند" مایەوە (2:21). هەرچەندە پاشا دەفرەکانی ماڵی خودای خستە ناو ماڵی خوداوەندەکەی خۆی، ئەم دەفرانە (پیاوان و ژنانی دڵسۆز) لە کۆتایی دەربەدەریدا بە تەواوی گەڕانەوە.
ئەم ڕاستییە ئەوەش دەگەیەنێت کە لە کاتی بووژانەوەدا، شایەتی کۆمەڵایەتی وێرانبوو دەتوانرێت بگەڕێنرێتەوە. هەرچەندە ماڵی خودا وێران بوو، بەڵام پاشماوەکانی بابل بانگ کران بۆ دووبارە دروستکردنەوەی و گەڕاندنەوەی کاهینی و قوربانییەکان. بۆیە ئەمڕۆ، ئەوانە هەن کە لە وێرانی گومڕایی ڕزگار کراون. ئەمە واتای ئەوەیە کە شایەتی مەسیحی ئەمڕۆ هیچ کەمتر نییە لەوەی سەدەی یەکەمی زایینی. بەڵام بۆ ئەوەی فێرکردن وەک تاکە پێوەر نەبینین، با گوێ لە وشەکە بگرین: "با هەموو ئەوانەی ناوی مەسیح دەهێنن، لە خراپە دوور بکەونەوە" (2:19).
پۆڵس بوێری ئەوەی هەبوو کە خۆی وەک نموونەیەک بۆ ئەم بنەمایە تەنانەت لە زیندانیشدا نیشان بدات. ئەو دڵسۆزییەکەی بۆ خزمەتەکەی پێداچوونەوەی بۆ کرد کە بەهۆیەوە هەرگیز شەرمی لە خوداوەندەکەی نەدەکرد. بەڕاستی وەک نێردراوێک، پۆڵس خۆی وەک کەسێک دەبینی کە لەلایەن مەسیحەوە نێردراوە بۆ ڕۆما نەک وەک کەسێک کە وەک زیندانییەک براوەتە ئەوێ. بۆیە، ئەگەر هەموو شتێکی تر شکستی هێنا، تیمۆسی دەبێت "بە توندی" بە فێرکردن و شێوازی ژیانەوە بگرێت کە سپێردراوەتە دەستی (1:13-14).
چەوساندنەوەی کاتی و پاداشتی هەتاهەتایی
پۆڵس سەبارەت بە چەوساندنەوەش قسەی کرد. ئەو بەدوایدا نەدەگەڕا، بەڵام لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر بەدوایدا دەهات (2 کۆرنسۆس 11:23-27). تیمۆسی دەیزانی پۆڵس مەبەستی چی بوو کاتێک نووسی سەبارەت بە "چەوساندنەوەکان کە من بەرگەم گرتن" (3:11). بەڵام پۆڵس بیری هێنایەوە کە ئازار بنەمای حوکمڕانیکردنە لەگەڵ مەسیح لە شانشینەکەدا. بە هەمان شێوە، ئەگەر ئێمە ناوی ئەو لەبەردەم پیاواندا نکۆڵی لێ نەکەین، ئەو ناوی ئێمە لەبەردەم باوکی لە ئاسماندا دان پێدا دەنێت (2:11-12).
هەرچەندە زۆربەمان لە کۆمەڵگایەکی لێبوردەدا دەژین، نابێت وا بزانین کە لە چەوساندنەوە پارێزراوین. چونکە پۆڵس ئەوەشی ڕاگەیاند کە "هەموو ئەوانەی کە دەیانەوێت بە خوداپەرستی لە عیسای مەسیحدا بژین، چەوساندنەوەیان بەسەر دێت" (3:12). زیاتر لە سووتاندن لەسەر دار، ناخۆشی هەیە. بەڵام، ئازار پێویست ناکات ببێتە هۆی وازهێنان لە خوداپەرستی وەک پۆڵس شایەتی دا کە "لە هەموویان خوداوەند ڕزگاری کردم" (3:11). خۆمان دەکەینە ئامانجی گاڵتەپێکردن، ڕەخنە و جیاکاری. و نووسەرانی گاڵتەجاڕ هەرگیز ماندوو نابن لە گاڵتەکردن بەوانەی کە هەوڵ دەدەن پاکیزە بمێننەوە. گاڵتەکانیان تەنها بۆ ئازاردان نین بەڵکو بۆ لەناوبردنی ئەوانەن کە لە ئارەزووە گەنجییەکان ڕادەکەن.
پۆڵس دوای ئەوەی خزمەتەکەی تەواو کرد، دڵنیا بوو لە پاداشتەکەی. بە پێشبینیکردنی مردنی، بە خۆشییەوە چاوەڕێی پاداشتە شایستەکەی دەکرد. قەیسەر گاڵتەی پێ دەکرد، بەڵام پاشای پاشاکان لە ڕۆژی پاداشتەکانیدا پۆڵس بە تاجی ڕاستودروستی دەڕازێنێتەوە (4:8). تاجی نێرۆن وشک بوو و ئیمپراتۆر خۆی بە دەستی خۆی گەنج مرد، بەڵام پۆڵس لە شکۆمەندیدا لەگەڵ خوداوەندەکەیەتی. هەرچەندە ئیمپراتۆریەتی ڕۆما بوو بە وێرانەیەکی شوێنەوارناسی، بەڵام شانشینی مەسیح بێ کۆتاییە و پیرۆزان "بۆ هەتاهەتایە حوکمڕانی دەکەن" (بینین 22:5).
