کەنیسە ناسێندرا
یەکەم جار لە وەڵامی خوداوەند بۆ دانپێدانانی پەتڕۆس دەربارەی ناسنامە و خوداوەندی ڕاستەقینەی عیسا، دەربارەی کەنیسە دەبیستین: «تۆ مەسیحیت، کوڕی خودای زیندوو.» عیسا وەڵامی دایەوە: «خۆزگە بە تۆ، شیمۆنی کوڕی یۆنا، چونکە ئەمە لەلایەن مرۆڤەوە بۆ تۆ ئاشکرا نەکراوە، بەڵکو لەلایەن باوکمەوە لە ئاسمان. و پێتان دەڵێم کە تۆ پەتڕۆسیت، و لەسەر ئەم تاشەبەردە کەنیسەکەم بنیاد دەنێم، و دەروازەکانی دۆزەخ بەسەریدا زاڵ نابن» (مەتتا 16:15-18 NIV).
ئایا پەتڕۆس بەردی بناغەیە؟ یان عیسا؟ بە جۆرێک، هەردووکیان. پۆڵس بۆ ئەفەسۆسییەکانی نووسی کە «ماڵی خودا» «لەسەر بناغەی نێردراوان و پێغەمبەران» بنیاد نراوە. نێردراوان، لەوانەش پەتڕۆس، ئەو پیاوانە بوون کە عیسا ڕایسپاردن بۆ دامەزراندنی کەنیسەی چالاک – بۆ ئەوەی دەستی پێبکات و بەڕێوەی ببات.
پاشان پۆڵس بەردەوام دەبێت: «...لەگەڵ خودی مەسیح عیسا وەک بەردی گۆشەی سەرەکی» (ئەفەسۆس 2:19-20). پەتڕۆس ڕوونی کردەوە کە عیسا بەردی بناغەی کەنیسەیە، پشتگیری قسەکەی لە پێغەمبەری پەیمانی کۆن، ئیشایا (1 پەتڕۆس 2:4-6؛ ئیشایا 28:16) دەکرد. خودی عیسا ئەو تاشەبەردەیە کە کەنیسە لەسەری دامەزراوە. ئەو بوو بەو بناغەیە کاتێک ژیانی خۆی بەخشی بۆ ڕزگارکردنی ئەو کەسانەی کە کەنیسەن (ئەفەسۆس 2:11-22؛ کرداری نێردراوان 20:28). فێرکردنی عیسا، لە ڕێگەی ئەو پیاوانەی کە ئامادەی کردن و وەک نوێنەرە سەرەتاییەکانی خۆی ناردنی، بناغەی کەنیسەی دیار و چالاکە. هەمان فێرکردن ئەمڕۆ، لە ڕێگەی کتێبی پیرۆزەوە، ئەو ڕێگایەیە کە کەنیسە گەشە دەکات، و بنەمای زیندوویی و کارکردنیەتی.
لە سیمینارێکی 40 ڕۆژیدا دوای هەستانەوەی، عیسا زیاتر نێردراوانی خۆی فێرکرد، و کۆتایی پێهێنا – تەنها پێش ئەوەی بەرز بێتەوە بۆ گەڕانەوە بۆ لای باوکی – بە دوایین فێرکردن کە «بڕۆن و هەموو نەتەوەکان بکەن بە قوتابی، بە ناوی باوک و کوڕ و ڕۆحی پیرۆزەوە مەعمودیان بکەن، و فێریان بکەن کە گوێڕایەڵی هەموو شتێک بن کە فەرمانم پێکردوون» (مەتتا 28:19-20).
دەستپێکێکی چالاک
بوونی کەنیسەی چالاک لەسەر زەوی بە «پەلەپەلێک» دەستی پێکرد تەنها 10 ڕۆژ دواتر لە ئۆرشەلیم کاتێک ڕۆحی پیرۆزی بەڵێندراو گەیشت و پەیامێکی فرەزمانی لە گەورەیی سەرسوڕهێنەری خودا هێنا (کرداری نێردراوان 2:1-11). پەتڕۆس، وتەبێژێکی سەرەکی لەو ڕۆژانەدا، بە هێزی ئەو ڕۆحە قسەی بۆ جەماوەرە فرەنەتەوەییەکە کرد. و گەشەکردن دەستی پێکرد: 3000 کەس وەڵامی پەیامەکەیان دایەوە، ڕزگار کران و چوونە ناو جەستەی تازە لەدایکبوو (2:41).
دواتر، پۆڵس سەیری ئەم ڕووداوەی کردەوە و، بە بەکارهێنانی ڕاسپاردەی نێردراوانی خۆی، باوەڕدارانی لە کۆرنس فێرکرد بە نووسین، «هەموومان بە یەک ڕۆح مەعمود کراین بۆ یەک جەستە – جا جوولەکە بین یان یۆنانی، کۆیلە یان ئازاد – و هەموومان یەک ڕۆحمان پێدرا بۆ خواردنەوە» (1 کۆرنسۆس 12:13). سەرنج بدە کە، هەرچەندە نووسی «ئێمە»، نە پۆڵس و نە باوەڕدارانی کۆرنس کە بۆی نووسیبوون لەو ڕۆژە یەکەمەدا ئامادە نەبوون. بەڵام هەمووانی لەخۆگرت، بەم شێوەیە فێرمان دەکات کە کەنیسە بوو بە بوونێکی هەتاهەتایی، زیندەوەرێکی زیندوو لە ڕێگەی «مەعمودکردنی» ڕۆحی پیرۆزەوە بۆ ئەو باوەڕدارانەی کە کۆبوونەوە بۆ یەک، لەخۆگرتنی هەموو باوەڕداران لەو ڕۆژەوە بەدواوە.
دوای ئەو ڕۆژە سەرەتاییە، پەنجاهەمین، نێردراوان دەستیان بە خزمەتی فێرکردنیان کرد (مەتتا 28:19-20)، فێرکردن و شوانیکردنی ئەو کەسانەی کە باوەڕیان هێنابوو. و ڕۆح بەردەوام بوو لە پێدانی شێوە، زیندوویی و گەشە بە کۆمەڵگەی نوێ کاتێک «خۆیان تەرخان کرد بۆ فێرکردنی نێردراوان و بۆ هاوبەشی (ژیانی کۆمەڵگەی چالاک)، بۆ شکاندنی نان (خوانەکەی خوداوەند، هەرچەندە زاراوەکە ئاماژە بە ژەمێکی هاوبەشیش دەکات) و بۆ نوێژ» (2:42).
خودا نێردراوانی بەهێزەوە بەکارهێنا، وەک نوێنەر و شایەتی بوون و هێزی خۆی، و «هەموو باوەڕداران پێکەوە بوون و هەموو شتێکیان هاوبەش بوو» لەگەڵ «هەر کەسێک کە پێویستی پێی بوو ... ستایشی خودایان دەکرد و چێژیان لە ڕەزامەندی هەموو خەڵکەکە دەبینی.» لەم کەشوهەوا چالاکەدا خودا گەشەی پێدا: ئەو «ڕۆژانە ژمارەی ئەو کەسانەی کە ڕزگار دەکران زیاد دەکرد» (2:43-47).
هێرشی دوژمن لە دەرەوە
هێز و هارمۆنی بەردەوام بوو، و خودا بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر لە ڕێگەی نێردراوانەوە کاری دەکرد. پەتڕۆس و یۆحەننا پیاوێکیان چاک کردەوە کە لەدایکبوونەوە ئیفلیج بوو. کاتێک عیسا بەڵێنی دا کە «دەروازەکانی (هێزی) دۆزەخ بەسەر کەنیسەدا زاڵ نابن» (مەتتا 16:18)، بە ڕوونی ئاماژەی بە هێرشەکانی هێزی شەیتان و هەموو نەیارەتییەک بۆ خودا و مەسیحەکەی کرد. ئەو هێرشانە زۆر زوو دەستیان پێکرد. پەتڕۆس و یۆحەننا لەلایەن دامەزراوە ئایینییەکەوە پرسیاریان لێکرا بۆ ئەوەی ڕوون بکەنەوە «بە چ هێزێک یان بە چ ناوێک» پیاوەکەیان چاک کردووەتەوە (4:7). پەتڕۆس وەڵامێکی کورتی نەدایەوە، بەڵکو بۆنەکەی بەکارهێنا بۆ ئەوەی ئەرکێک بدات، کە کاردانەوەیەکی توندوتیژی لەوانەدا دروست کرد کە لەلایەن ئەو نەیارەتییەوە کاریگەر بوون. ئەو ڕایگەیاند کە چاکبوونەوەکە «بە ناوی عیسای مەسیحی ناسرەتەوە هاتووە، کە ئێوە خاچتان لێدا، بەڵام خودا لە مردووان هەڵی ساندەوە.» پاشان داوایەکی بەهێزی مزگێنی دایە: «ڕزگاری لە هیچ کەسێکی تردا نییە، چونکە هیچ ناوێکی تر لەژێر ئاسماندا بە مرۆڤ نەدراوە کە بەهۆیەوە ڕزگار بین» (4:12).
هەردووکیان زیندانی کران، هەڕەشەیان لێکرا و لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئایینییەوە لێکۆڵینەوەیان لێکرا، بەڵام دوای ئازادکردنیان، «گەڕانەوە بۆ لای خەڵکی خۆیان و هەموو ئەو شتانەیان ڕاگەیاند کە سەرۆک کاهینەکان و پیرەکان پێیان گوتبوون.» پاشان دەستیان بە سروودی ستایش کرد و خودا و یەکتر و ئەو دەسەڵاتدارانەیان بیرهێنایەوە کە دژی خودی عیسا بوون، و کۆتاییان پێهێنا: «ئێستا خوداوەند، هەڕەشەکانیان لەبەرچاو بگرە و خزمەتکارەکانت توانا بدەیتێ کە وشەی تۆ بە بوێرییەکی زۆرەوە بڵێن. دەستت درێژ بکە بۆ چاککردنەوە و ئەنجامدانی نیشانە و سەرسوڕهێنەرەکان لە ڕێگەی ناوی خزمەتکارە پیرۆزەکەت عیساوە.» و دوای ئەوەی نوێژیان کرد، «شوێنی کۆبوونەوەکەیان هەژا. و هەموویان پڕ بوون لە ڕۆحی پیرۆز و وشەی خودایان بە بوێرییەوە وت» (4:23-31).
لەبری ئەوەی بە خوداوەند بڵێن کە پێیان باشە «خۆیان بشارنەوە» تاوەکو شەپۆلی ئێستای چەوساندنەوە تێپەڕێت، داوای یارمەتییان لێکرد بۆ بەردەوامبوون لە بڵاوکردنەوەی وشەکە بە هەمان بوێری. پابەندبوونیان بە کۆمەڵگەکەیان و بە ڕاگەیاندنی هەستانەوەی مەسیح بەهێزتر بوو. و دەرئەنجامە پێشبینیکراوەکە هات – هێرشی زیاتر لە «دەروازەکانی دۆزەخەوە.»
هێرشی دوژمن لە ناوەوە
هێرشی داهاتوو ناوخۆیی بوو. گروپەکە بەردەوام بوو لە هاوبەشکردنی هەموو شتێک، بەڵام ژن و مێردێک، حەنانی و سەفیرا، بە نیازێکی کەمتر پاکەوە بەشدارییان کرد. ئەوان هەندێک موڵکیان فرۆشت، وەک زۆر کەس دەیانکرد، و هەندێک لە داهاتەکەیان هێنا بۆ سندوقی هاوبەش بۆ دابەشکردن بەسەر هەژاراندا، بە بیانووی ئەوەی کە هەموویەتی. پەتڕۆس فێڵەکەی دۆزییەوە، ڕووبەڕووی حەنانی بووەوە و تۆمەتباری کرد بە هاوکاریکردنی شەیتان و هەوڵدان بۆ فێڵکردن لە ڕۆحی پیرۆز (4:32-5:4). پەتڕۆس نوێنەرەکە بوو، بەڵام خودا ئامانجی فێڵەکە بوو. حەنانی مرد! سێ کاتژمێر دواتر ژنەکەی هاتە ژوورەوە، و دوای لێکۆڵینەوە حوکمی هەمان چارەنووسی بەسەردا درا و ئەویش دەستبەجێ مرد.
لە ڕۆژگاری ئەمڕۆی بێباکیدا، ئەم سزایە زۆر لە «تاوانەکە» گەورەتر دەردەکەوێت، و ئێمە سەرسام دەبین کە چۆن خودا دەتوانێت بەم شێوەیە بە توندی سزای بدات. بیرتان بێت، ئەم تاوانانە دژی خودی خودا ئەنجام دراون، دادوەری باڵای ڕەوشت و دادپەروەری. ڕۆحی پیرۆز ئازادی تەواوی هەبوو بۆ فراوانکردنی ئەم پڕۆژە نوێیە کە ناوی کەنیسەیە. بچووکترین ناتەوازی یان تێکچوونی ڕەوشتی «خەفەتباری» دەکات (ئەفەسۆس 4:30)، و ئازادییەکەی دەگرێت. خودا هێشتا کەنیسەکەی دەستپێدەکرد و نەیدەتوانی هیچ دەستێوەردانێک قبوڵ بکات. دەبوو نموونەیەک بە خەڵک بدات و سنوورەکان دابنێت.
حەنانی و سەفیرا نموونە بوون. ئایا ئەوان لە بەهەشتدان؟ پێم وایە بەڵێ. خودا لەم سەردەمی نیعمەتەدا بەم شێوەیە بە خێرایی سزای بێباوەڕان نادات و لەناویان نابات، بەڵکو بە پشوودرێژییەوە چاوەڕێی گۆڕانیان دەکات (2 پەتڕۆس 3:9). بەڵام باوەڕداران «باشتر دەزانن» و بەرپرسیارن. ئەم دووانە «پارێزراو» بوون لەوەی کە ژیانی هەتاهەتاییان هەبوو. کاریگەری شکست و لەسێدارەدانیان بەهێز بوو: «ترسێکی گەورە هەموو کەنیسە و هەموو ئەوانەی گرتەوە کە دەربارەی ئەم ڕووداوانەیان بیست» (5:11). پیرۆزی و دادپەروەری خودا نمایش دەکرێت، باوەڕداران ئاگادار دەکرێنەوە و مزگێنی هێزێکی نوێ وەردەگرێت (5:12-16).
کەنیسە چەوسێنرا
بێگومان، چەوساندنەوەی زیاتر هەبوو بۆ باوەڕداران و سەرکردەکانیان، لەگەڵ کاری بەهێزی خودا. نێردراوان دووبارە زیندانی کران، بەڵام فریشتەی خودا لە شەودا ئازادی کردن بۆ ئەوەی بتوانن بەیانی زوو لە پەرستگادا بەردەوام بن لە فێرکردن. سەرکردە ئایینییەکان، سەرسام بوون کە زیندانییەکانیان لە زینداندا نەبوون، بە وریاییەوە هێنایانن بۆ ژوورەکانی ئەنجومەن و بە توندی لۆمەیان کردن بۆ بەردەوامبوون لە فێرکردن بە پێچەوانەی قەدەغەکردنیان. و، بە ئاماژەدان بە دەسەڵاتی باڵای سەرکردەکەیان، عیسای مەسیح، نێردراوان وەڵامیان دایەوە: «دەبێت گوێڕایەڵی خودا بین نەک مرۆڤ!» دەسەڵاتداران، هەرچەندە تووڕە بوون، گوێیان لە قسەی ژیرانەی گەمائیل گرت و دوای لێدانێکی بێ پاساو و ئاگادارکردنەوەیەکی توندی تر دژی بانگەشەکردن بۆ عیسا، ئازادیان کردن (5:17-40).
کوالیتی گەشەی کەنیسە لە کاردانەوەیان بەرامبەر بە چەوساندنەوەدا دیار بوو: «نێردراوان سەنھەدریان بەجێهێشت، دڵخۆش بوون چونکە بە شایستەی ئازارکێشان بۆ ناوی خودا دانرابوون. ڕۆژ لە دوای ڕۆژ ... هەرگیز وازیان لە بانگەشەکردن نەهێنا» (5:41-42). بوێرییان پێوانەی باوەڕیان بوو وەک شوێنکەوتووانی عیسا. ئایا جورئەت دەکەین خۆمان بەوان بپێوین؟
هێرشێکی ناوخۆیی تر بە شێوەی ناکۆکی نێوان نەتەوەکان هات، جوولەکەکانی خاوەن کولتوور و زمانی یۆنانی گلەییان لە عیبرانییەکانی فەلەستین دەکرد سەبارەت بە دابەشکردن بەسەر هەژاراندا (کرداری نێردراوان 4:34 و لێکدانەوەی پاشخانەکانی کتێبی پیرۆزی IVP). بە دانایی خودا، نێردراوان فەرمانیان بە کۆمەڵگە دا کە حەوت پیاو هەڵبژێرن بۆ ئەوەی بە دادپەروەری سندوقەکە بەڕێوە ببەن، بۆ ئەوەی سەرنجی خۆیان لە وشە و پێداویستییەکانی کەنیسە پەرش و بڵاو نەبێت (6:1-4).
نیەتپاکی ژیرانەی باوەڕداران لە هەڵبژاردنی پیاوان لە لایەنی یۆنانی – ئەو گروپەی کە لەم سکاڵایەدا تووشی ناڕەزایی ببوون – بۆ بەڕێوەبردنی دادپەروەرانە، ڕوون بوو. پێداویستییە ڕۆحییەکان بۆ ئەم یەکەم خزمەتکارانە زۆر بەرز بوو، جەختی لەوە دەکردەوە کە هەر خزمەتێک بۆ خودا و کەنیسەکەی کاری ڕۆحییە و پێویستی بە کرێکاری کوالیتی بەرز هەیە (6:3-5). کێشەکە چارەسەر کرا، کارەکە بە ئازادی بەردەوام بوو (6:7).
کوالیتی ئەم پیاوانە زۆر زوو لە یەکێکیاندا، ستیفانی پڕ لە ڕۆح، دەرکەوت، کە ئەوەندە بەهێز بوو کە جەماوەری «دەروازەکانی دۆزەخ» دەستیان بە هێرش کرد. دادگای کۆکراوە ڕووی ستیفانی بینی «وەک ڕووی فریشتەیەک» کاتێک هەستا بۆ پێشکەشکردنی بەرگری/سەرکۆنەیەکی ڕەوانبێژانە و توند پێش لەسێدارەدانی، و سەلماندی کە شەهیدێکە شایستەی خوداوەندەکەیەتی (7:1-60).
کەنیسە بڵاو دەبێتەوە
ئەم یەکەم شەهیدبوونە، لەبری ئەوەی کارەسات بێت، بوو بە هۆکارێک بۆ بڵاوکردنەوەی مزگێنی بۆ «هەموو جیهان.» لە سەرەتادا، دوژمن لە بڕیاردانی خۆیدا بۆ لەناوبردنی پەیامی مەسیحی هەستاوە، زیندوو بووەوە. «چەوساندنەوەیەکی گەورە دژی کەنیسە لە ئۆرشەلیم سەری هەڵدا» کە باوەڕدارانی بەسەر ناوچەکەدا بڵاو کردەوە. بەڵام ئەوان خۆیان نەشاردەوە؛ بە ڕۆحی کرداری نێردراوان 4:29 – «خوداوەند ... خزمەتکارەکانت توانا بدەیتێ کە وشەکانی تۆ بە بوێرییەکی زۆرەوە بڵێن» – ئەوان «وشەکەیان لە هەر شوێنێک کە دەچوون بانگەشە دەکرد» (8:4).
قسەیەکی باوە، بەڵام ڕاستە، کە «خوێنی شەهیدان تۆوی کەنیسەیە.» یەک شەهیدبوون بە شێوەیەکی کاریگەر مزگێنییەکەی خستە ناو پەرژینێکەوە کە بڵاوی کردەوە «بەسەر یەهودا و سامیرادا.»
یەکێکی تر لەو یەکەم خزمەتکارانە، فیلیپس، چوو بۆ سامیریا و بۆ یەکەم جار مزگێنییەکەی بۆ ئەو کەسانە بڵاو کردەوە کە جوولەکەکان پەیوەندییان لەگەڵدا نەبوو (یۆحەننا 4:9). ڕەنگە لەسەر کاری سەرەتایی خودی عیسا دامەزرابێت، لە ڕێگەی ژنێکی گوناهباری سامیرایی و شایەتییەکەی بۆ خەڵکی شارەکە (یۆحەننا 4:27-42)، دروێنەیەکی گەورەی مزگێنی تەقییەوە.
پاشان ڕۆحی پیرۆز فیلیپسی نارد بۆ ئەوەی لەسەر ڕێگای گشتی نزیک غەزە، لە لێواری باشووری ئیسرائیل، بەرپرسێکی حکومەتی ئەسیوپی ببینێت (کرداری نێردراوان 8:26-40). لە ڕێگەی سیناریۆیەکی سەرسوڕهێنەرەوە، دەق و وتارەکەی چاوەڕێی دەکرد. ئەو مزگێنییەکەی بە ئەسیوپییەکە گەیاند، مەعمودی کرد و ناردنی بۆ ئەوەی کەنیسە لە وڵاتەکەی، و دواجار لە کیشوەری ئەفریقا دابمەزرێنێت. کەنیسە لە ئەسیوپیادا ئەمڕۆ سەرەتای خۆی دەگەڕێنێتەوە بۆ ئەو چاوپێکەوتنە. کەنیسە زیندەوەرێکی زیندووە؛ گەشە دەکات.
ئەمە بە گۆڕانی دراماتیکی شاول لە تارسۆس (کرداری نێردراوان 9) و ئامادەکردنی وەک گەورەترین میسیۆنەری کەنیسە تا ئێستا بینیویەتی، بەدوادا هات. لە کرداری نێردراوان 10، ڕۆحی پیرۆز خولێکی خێرای بە پەتڕۆس دا بۆ ئەوەی لەسەر لایەنگرییە نەریتییەکان بەرز بێتەوە بۆ ئەوەی بتوانێت مزگێنییەکە بۆ غەیرەجوولەکەکان – ڕۆمەکان، نەک کەمتر – ببات. ئەم جارە، کۆرنێلیۆس، «سەدسالارێک لە ... فەوجی ئیتاڵی» نارد بۆ مزگێنیبێژ و پەیامەکەی. و بەم شێوەیە، لە ڕێگەی پەتڕۆس و پۆڵسەوە، ئەوروپا بە مزگێنییەکە ناسێندرا.
دوو مەرج کە لەم قۆناغی سەرەتایی مێژووی کەنیسەدا بەدی کران بریتی بوون لە: پابەندبوونی تەواوی باوەڕداران بە خودا، بە یەکتر و بە کۆنترۆڵی ڕۆحی پیرۆز؛ و هێرشە بەهێزەکانی دوژمن. با هەمیشە بۆ بەکارهێنانی خودا بەردەست بین بە شێوەیەک کە ڕەنگە پێشبینی یان خەیاڵمان نەکردبێت، بۆ ئەوەی پەیامەکەی بەردەوام بێت لە گەشەکردن و بڵاوبوونەوە بۆ «هەموو نەتەوەکان.»
