هێمای خاچ لە سەرانسەری جیهاندا وەک نیشانەی مەسیحییەت ناسراوە. بۆ باوەڕداران، خاچ باوەڕمان جێگیر دەکات و دڵسۆزیمان دەوروژێنێت. بە دڵنیاییەوە، خاچ بە تەنیا هیچ هێزێکی ڕۆحی تێدا نییە. گرنگییەکەی بە تەواوی لە خودا، میری ژیان، وەرگیراوە کە لەسەری مرد. ئەوەندە سەرسوڕهێنەر دەبوو کە عیسای مەسیح ئامادە بوو بە قوربانی بمرێت، ڕاستگۆکە جێگەی ئەوانەی ناڕاستگۆ بوون بگرێتەوە. بەڵام خودی پەروەردگار بۆ قوتابییەکانی ڕوونی کردەوە کە خاچکردن چاوەڕێی دەکات (یۆحەننا 12:32-33؛ مەتتا 20:19). مردنەکەی مردنی خاچ بوو.
چەند بەشێکی دیکەی پەیمانی نوێش جەخت لە مردنی پەروەردگار بە خاچکردن دەکەنەوە. لە ڕێگەی هەندێک لەو ئایەتانەوە، چەند تایبەتمەندییەکی ئەو مردنە و هەندێک لە ئەنجامەکانی خاچ بۆ مەسیحییەکان ئەمڕۆ تاوتوێ دەکەین.
تایبەتمەندییەکانی خاچ
یەکەم، خاچ شوێنی لاوازییە. هەر کەسێک لەسەر خاچێک هەڵواسرابێت، بە تەواوی بێ دەسەڵاتە. کەسێک کە بەهێز بووبێت، چیتر ناتوانێت هیچ شتێک بۆ خۆی بکات. کەسێک کە سەرکردەیەکی کاریگەر بووبێت، دەبێت گاڵتەجاڕی نزمترین خزمەتکار-کوڕێک کە بەلایدا تێدەپەڕێت، بەرگە بگرێت. تەنانەت پەروەردگار عیسا، کە دەیانتوانی زیاتر لە 12 لەشکری فریشتە بانگ بکات، پێگەی نزمی وەرگرت کە داوای خواردنەوە بکات. بۆ جیهان، هەڵواسین لەسەر خاچ واتای گەیشتن بە قووڵترین ئاستی لاوازی و گەمژەیی (1 کۆرنسۆس 1:18-25). مەسیح خۆی نزم کردەوە نەک تەنها بۆ مردن، بەڵکو «تەنانەت مردنی خاچ»، کە «بە لاوازی خاچ درا» (فیلیپی 2:8؛ 2 کۆرنسۆس 13:4 NKJV).
خاچ شوێنی نەفرەتیشە. ئەگەر تاوانێکی گەورە لە ئیسرائیل ئەنجام درابووایە، ڕێگەی ئاسایی جێبەجێکردنی سزای مەرگ بە بەردبارانکردن بوو. بەڵام وا دیارە، هەڵواسین لەسەر سێدارە یان دار بۆ تاوانبارە قێزەونترینەکان دەپارێزرێت. خودا ڕایگەیاند، «ئەوەی هەڵواسراوە، نەفرەتی خودای لێکراوە» (دێوتێرۆنۆمی 21:23)، و هەروەها فەرمووی کە جەستەیان زەوی پیس دەکات ئەگەر بە درێژایی شەو هەڵواسرابن. پۆڵ ئاماژە بەم بنەمایە دەکات لە گالاتییەکان 3:13، و ئاماژە بەوە دەکات کە مردنی مەسیح ئێمەی لە نەفرەتی یاسا ڕزگار کردووە، چونکە شێوازی مردنەکەی نەفرەت لێکراو بوو.
لە کۆتاییدا، خاچ واتای کۆتاییهاتنی ژیانە. کەسێک کە خاچێک هەڵدەگرێت، هیچ پلانێکی داهاتووی نییە، هیچ بیرکردنەوەیەکی بۆ سبەینێ نییە. ناتوانێت بەڵێن بدات هیچ شتێک بۆ تۆ بکات. چیتر کۆنترۆڵی چارەنووسی خۆی ناکات. هەموو ئەوەی بۆی ماوەتەوە مردنە، و مردنی ڕاستەقینەی ئەوەندە دڵنیایە کە نزیکەی فەرمییە. هەر کەسێک بە خاچێکەوە کوترابێت، تێکشکێنراوە و لە جیهان لابراوە. ئەمە بە تەواوی ئارەزووی سەرۆکی کاهینان بوو کاتێک مردنی عیسا پلانی بۆ دانرا (یۆحەننا 11:47-50).
بۆ شوێنکەوتووانی عیسا، ئەم تایبەتمەندییانەی خاچ هۆشیارکەرەوەن. لە کاتێکدا کە مردنەکەی ڕوون دەکەنەوە، ئەم خاڵانە بە تەواوی ئەوەن کە دەبێت چاوەڕێی بکەین کاتێک شوێنی دەکەوین. لە هەرسێ ئینجیلی هاوبەشدا – مەتتا، مەرقۆس، و لۆقا – یەکەم جار کە خاچێک باس دەکرێت، ئاماژەیە بۆ قوتابییەکە، کە چاوەڕێ دەکرێت خاچی خۆی هەڵبگرێت و شوێنی پەروەردگار بکەوێت: «ئەگەر کەسێک بیەوێت دوای من بێت، با خۆی نکۆڵی لێ بکات، و ڕۆژانە خاچی خۆی هەڵبگرێت، و دوای من بکەوێت» (لۆقا 9:23؛ مەتتا 10:38؛ مەرقۆس 8:34).
سەیری ڕیزبەندی ئەو دەستەواژانە بکە: ئێمە خاچەکەمان1 دوای خۆنەویستی هەڵدەگرین، و پێش ئەوەی بتوانین هەوڵی شوێنکەوتنی بدەین. ئەگەر بە ڕاستی خاچەکە وەک قوتابییەکانی هەڵبگرین، دەتوانین چاوەڕێی ئەوە بکەین کە لە نێو گەمژەکانی جیهاندا بین. دەبێت چاوەڕێی سووکایەتی و ڕەتکردنەوەی جیهان بکەین، چونکە ئەو پەروەردگارەی کە شوێنی دەکەوین پێشتر ڕقی لێگیراوە و ڕەتکراوەتەوە (یۆحەننا 15:18-20). ئێمە ئامادەین دەستبەرداری پلانەکانی خۆمان بۆ ژیان بین، چونکە هەڵگرتنی خاچ واتای ئەوەیە کە ژیانمان بە تەواوی وازی لێهێنراوە.
خاچ شوێنی لاوازی، خۆبەزلنەزانین، ڕەتکردنەوە، و کۆتایی خۆمانە. تەنها ئەوانەی وەک ئەوەی خاچەکە هەڵدەگرن دەژین، بە قوتابییە ڕاستەقینەکانی پەروەردگار ناودەبرێن.
ئەنجامەکانی خاچ
خاچ لە چەندین نامەی پەیمانی نوێدا باس کراوە، بەڵام زۆرترین ئاماژەکان لە 1 کۆرنسۆس و گالاتییەکان دان. مەسیحییەکانی هەردوو ئەم شوێنانە لە مەترسیدا بوون کە لە قوتابییەتی ڕاستەقینە لابدەن – بەهۆی شانازی لە کۆرنسۆس، بەهۆی کارەکان لە گالاتیا. وەک ڕێگەیەک بۆ گەڕاندنەوەیان بۆ سەر زەمینەی پتەوی فێرکردنی مەسیحی، پۆڵ جەختی نەک تەنها لە مردنی مەسیح کردەوە، بەڵکو لە خاچکردنەکەشی. لێرەدا پێنج خاڵ هەن بۆ ڕەچاوکردن.
1. «لەگەڵ مەسیح خاچ دراوم؛ چیتر من نیم کە دەژیم، بەڵکو مەسیح لە مندا دەژی» (گالاتییەکان 2:20).
مەسیحی دەبێت فێر بێت بەم شێوەیە بیر بکاتەوە: مەسیح لە جیاتی من خاچ درا؛ بۆیە، هەرچەندە من لە ڕووی جەستەییەوە زیندووم، بەڵام خۆم بە مردوو لەگەڵ مەسیح دەزانم. خودا ئێمە وەک مردوو لەگەڵ مەسیح دەبینێت (ڕۆما 6:8)؛ لێرەدا، پۆڵ ڕایدەگەیەنێت کە ئەویش ئەمە تێدەگات. بۆ باوەڕداران، واتای ئەوەیە کە ژیانی مەسیح لە جیاتی ژیانی ئەوان نمایش دەکرێت.
2. «کێ جادووگەرایەتی لێکردوون کە گوێڕایەڵی ڕاستی نەبن، لەبەرچاوی کێ عیسای مەسیح بە ڕوونی لە نێوتاندا وەک خاچدراو وێنا کرابوو؟» (گالاتییەکان 3:1).
پۆڵ بە ڕوونی جەختی لە خاچکردنی مەسیح کردبووەوە کاتێک لەگەڵ گالاتییەکان بوو. بەڵام ئێستا، ئەوان لە مەترسیدا بوون کە هەوڵ بدەن مەسیحییەتەکەیان بە ڕێگەی جەستەیی باشتر بکەن. بەڵام ئایا مەسیح لە مردنی قوربانیدانیدا هێز و سەربەخۆیی نیشان دابوو؟ نەخێر! لە جیاتی ئەوە، شوێنێکی لاوازی وەرگرتبوو. لاوازی دیاری باوەڕ، نەک هێزی درۆزنانەی کارەکان، دەبوو بناغەی مەسیحییەتەکەیان بمێنێتەوە. ئەگەر قوربانی مەسیح بەو شێوەیە بووبێت، دەبێت ئێستا گوێڕایەڵی ڕاستی ئینجیل بن.
3. «ئەگەر هێشتا خەتەنەکردن ڕابگەیەنم، بۆچی هێشتا چەوسانەوە دەچێژم؟ ئەوا سەرپێچی خاچ کۆتایی هاتووە» (گالاتییەکان 5:11؛ 6:12).
گالاتییەکان گوێیان لە مامۆستایانی درۆزن دەگرت کە خەتەنەکردن و یاسای موسایان وەک ڕێگەیەک بۆ پێگەیشتنی ڕۆحی زیاتر پەرە پێدەدا. ئەو مامۆستایانە دژی فێرکردنەکەی پۆڵ بوون کە یاسا لە ڕاستیدا کۆت و بەندێک بوو. پۆڵ دژایەتییەکەیانی ناونا «سەرپێچی خاچ»، چونکە خاچ واتای ئەوەیە کە مەسیحی پێشتر بەهۆی کاری مەسیحەوە تەواو بووە. بۆ ئەم مامۆستا جوولەکەگەرایانە خاچ سەرپێچی بوو، چونکە واتای کۆتاییهاتنی یاسای دەدا کە هێشتا بەهایان پێدەدا. بۆ مەسیحی، ئەمە لە ڕاستیدا ڕاگەیاندنێکی شکۆمەندی ئازادییە لە مەسیحدا (گالاتییەکان 5:1).
4. «ئەوانەی هی مەسیحن، جەستەیان لەگەڵ ئارەزوو و حەزەکانی خاچ داوە» (گالاتییەکان 5:24).
ئەم خاڵە ڕەنگە سەختترین بێت بۆ جێبەجێکردن. کاتێک شوێنی خۆمان وەک خاچدراو لەگەڵ مەسیح دەگرین، ئارەزووە سروشتییەکانمان بۆ خۆڕازیبوون و خۆپێشخستن چارەسەر دەکرێن. ئەمە لە کۆلۆسی 2:11دا زیاتر ڕوون کراوەتەوە، کە مردنی مەسیح – بە شێوەیەکی فیگوراتیڤی بە خەتەنەکردنی ناودەبرێت – «جەستەی گوناهەکانی جەستەی» لابردووە. هەردوو ڕزگاریی هەتاهەتایی و ژیانی ڕۆژانەی مەسیحی بە تەواوی لە هەر پشت بەستنێک بە جەستە بەتاڵ کراونەتەوە. «پیاوە کۆنەکەمان لەگەڵیدا خاچ درا ... بۆ ئەوەی چیتر کۆیلەی گوناه نەبین» (ڕۆما 6:6).
بەڵام، کاتێک خزمەتی پەروەردگار دەکەین و ئەو دیارییانە بەکاردەهێنین کە خودا پێی داوین، ئاسانە بگەڕێینەوە بۆ خۆپشت بەستن و خۆبەخۆیی. ئەمە ئەوە بوو کە بەسەر کۆرنسۆسییەکاندا هات، کە شانازییان بە خۆیان و بە یەکترەوە بوو، بووە هۆی حەسادەت، ناکۆکی، و دابەشبوون لەو کۆبوونەوە مەسیحییەدا. دژە ژەهری ئەم شانازییە تێگەیشتنێکی نوێ بوو لە خاچی مەسیح. پۆڵ کۆرنسۆسییەکانی بیرهێنایەوە کە ئەو ئینجیلی بە وشەی سەرنجڕاکێش یان دانایی مرۆڤایەتی پێشکەش نەکردبوون (1 کۆرنسۆس 2:1-5). ڕەنگە بەو شێوەیە قایل کرابن، بەڵام باوەڕیان بناغەدار نەدەبوو. لە جیاتی ئەوە، پۆڵ نووسی، «من بڕیارم دابوو کە هیچ شتێک لە نێوتاندا نەزانم جگە لە عیسای مەسیح، و ئەویش خاچدراو» (1 کۆرنسۆس 2:2). ئەم پەیامە لە سەرەتادا ئەوانی هێنایە لای خودا، و پێویست بوو دووبارە ئەو پەیامەیان بیربهێنرێتەوە ئەگەر بڕیار بوو ڕەفتاری جەستەییان بوەستێنرێت.
چۆن دەتوانین شانازی بە خۆمانەوە بکەین کاتێک بیرمان دێت کە عیسای مەسیح لە پێناوی ئێمەدا خاچ درا؟ خاچەکەی لاوازی و بەتاڵی خۆمان لەبەردەم خودا نیشان دەدات. ئایا ئەوەم دەوێت کە شایستەم؟ لە خاچەکەدا دەیبینم. بۆیە، نرخاندنێکی بەردەوامی خاچ واتای کۆتاییهاتنی جەستە دەدات، نەک تەنها سەبارەت بە باوەڕمان بە خودا بۆ ڕزگاری، بەڵکو لە شێوازی نزیکبوونەوەمان لە ژیانی ڕۆژانەی مەسیحیشدا.
5. «خودا نەهێڵێت کە شانازی بکەم جگە بە خاچی پەروەردگارمان عیسای مەسیح، کە بەهۆی ئەوەوە جیهان بۆ من خاچ دراوە، و منیش بۆ جیهان» (گالاتییەکان 6:14).
جیهان دژی خودایە بە بانگەشەی ئەوەی کە هەموو ئەوەی کە ڕازیمان دەکات پێشکەش دەکات. مەسیحی دەبێت لە جیاتی ئەوە پشت بە باوک ببەستێت، کە هەموو دیارییەکی باش و تەواو دەدات. خاچ ئەم هێڵی دابەشکردنە لە نێوان جیهان و مەسیحیدا بەهێز دەکات. باوەڕداران دەبینن کە جیهان لە ڕاستیدا وەک شتێکی مردوو وایە بۆیان؛ چی دەتوانێت لەوێ ڕازییان بکات، کاتێک ئەو جیهانە پەروەردگاری ئەوانی خاچ دا؟ لە هەمان کاتدا، جیهان دەبینێت کە باوەڕداران چیتر هیچ سوودێکیان بۆی نییە. جیهان چی دەوێت لەگەڵ ئەوانەی کە خۆیان بە مەسیحەوە دەبەستنەوە، کە مردنێکی لاواز و گەمژانەی مرد؟ بۆیە، هەرچەندە ئێمە لە جیهاندا کار دەکەین، بەڵام بەها، ڕازیبوون، یان پێگەی خۆمان لەوەوە وەرناگرین؛ خاچ کۆتایی جیهانە بۆ ئێمە.
دەرئەنجام
ئەم خاڵانە تەنها ئەنجامە گرنگەکانی خاچی مەسیح نین. هەروەها ڕێگەی بۆ ئاشتەوایی ئێمە لەگەڵ خودا خۆش کردووە (کۆلۆسی 1:20؛ 2:14)؛ بیرمان دەخاتەوە کە خۆبەزلنەزان بین (فیلیپی 2:8؛ 3:18-20)؛ جیاوازییە کولتوورییەکان و دوژمنایەتییەکان کۆتایی پێدەهێنێت (ئەفەسۆس 2:11-16).
زیاتر، دەبێت ئەوەش زیاد بکرێت کە خاچی مەسیح بەبێ هەستانەوە و بەرزبوونەوەی، کەم بەهای دەبوو بۆ ئێمە. چونکە ئەو هەستایەوە، باوەڕمان بە فیڕۆ ناچێت (1 کۆرنسۆس 15:17). چونکە ئەو ئێستا لە بەهەشتدا شکۆدار کراوە، باوەڕمان ئامانجێکی هەیە (کۆلۆسی 3:1).
هێشتا، ڕوونە کە خاچ بنچینەی قبوڵکردنی ئێمەیە لەبەردەم خودا. مردنی مەسیح لەسەری، چڕکراوەی ماهییەت، مەبەست، و گەیشتن بە لووتکەی تەواوی ڕێگای زەمینی بوو (یۆحەننا 12:27؛ عیبرانییەکان 10:5-10). وەک جی. کامپبێڵ مۆرگان لە ساڵی 1909 نووسیویەتی، «هەرچەندە زیاتر دەژیم، کەمتر دەتوانم لە ئامادەبوونی ڕاستەقینەی ئەو خاچەدا قسە بکەم.» 2
بەبێ خاچ، ئێمە لە تاوان و گوناهەکاندا مردوو دەماینەوە، کە بە شێوەیەکی بێ وەسف قێزەونن لەبەرچاوی خودا. نووسەری سروود ئەلبێرت میدلەین نووسیویەتی،
بەڵام لە خاچی مەسیحدا دەبینین چۆن خودا دەتوانێت ڕزگار بکات، هێشتا ڕاستگۆ بێت. 3
ئێمە بە ئازادی لەبەردەم خودا دەوەستین، لەلایەن ئەوەوە قبوڵکراوین و بۆ ئەو جیاکراوینەتەوە، چونکە عیسای مەسیح خۆشی ویستین و خۆی لە پێناوی ئێمەدا لەسەر خاچ بەخشی.
تێبینییەکانی کۆتایی
- قوتابییەکە هەرگیز پێی ناگوترێت خاچی پەروەردگار هەڵبگرێت. ئەو دەستەواژەیە تەنها کاتێک بەکاردێت کە شیمۆن خاچی عیسای بۆ گۆلگۆسا هەڵگرت (لۆقا 23:26). هەرگیز لە ئاماژەدان بە ژیانی ڕۆژانەی شوێنکەوتووانی مەسیحدا نادۆزرێتەوە.
- کتێبی پیرۆز و خاچ، جی. کامپبێڵ مۆرگان (1909)، نیویۆرک: فلێمینگ ئێچ. ڕیڤێڵ کۆ، ل. 39.
- ئەلبێرت میدلەین، 1825-1909. لە گۆرانییە ڕۆحییەکان، #390 (1978)، سنایدەرتۆن، پێنسیلڤانیا، بێلیڤەرز بووکشێڵف ئینک.
