عیسای مەسیح، خوداوەند: ڕووناکی ڕاستەقینەی جیهان

کەسایەتی خوداوەند وەک ڕووناکی

«لە سەرەتادا خودا ئاسمان و زەویی دروستکرد. زەوی بێ شێوە و بەتاڵ بوو، تاریکیش ڕووی دەریا قووڵەکانی داپۆشیبوو. ڕۆحی خوداش بەسەر ڕووی ئاوەکاندا دەسووڕایەوە.» — پەیدابوون 1:1-2 NKJV

ساڵانێک لەمەوبەر، چیرۆکێکم خوێندەوە دەربارەی ئەوەی چۆن خوداوەند میسیۆنێرێکی بەکارهێنا بۆ ئەوەی ئەفسەرێکی باڵای سوپا قایل بکات بە پێویستی گۆڕینی لە تاریکییەوە بۆ ڕووناکی، تەنها بە خوێندنەوەی پەیدابوون 1:1-3. میسیۆنێرەکە سەرەتا پەیدابوون 1:1-2ی خوێندەوە و پاشان بە توندی بەجێیهێشت. ئەمەش وای لە ئەفسەرەکە کرد بیر لەوە بکاتەوە کە تازە بیستبووی، بەتایبەتی دوای ئەوەی هەمان شت ڕۆژی دواتر دووبارە بووەوە. لە ڕۆژی سێیەمدا میسیۆنێرەکە گەڕایەوە. گۆڕانکارییەکی لە ئەفسەرەکەدا بینی و پاشان هەمان دەقەکەی بۆ خوێندەوە، بەڵام ئایەتی 3ی تێدا بوو: «ئینجا خودا فەرمووی: «با ڕووناکی هەبێت،» جا ڕووناکی هەبوو.» لە ڕێگەی کارێکی ڕۆحی خوداوە، ئەم پیاوە دەستی کرد بە بینینی دۆخی ونبوونی خۆی لە تاریکیدا و ڕووی کردە ڕووناکی خودا، خوداوەند عیسای مەسیح. ئەی تۆ، خوێنەری بەڕێز، ئایا ڕووت کردووەتە ئەو، دان بە گوناهەکانتدا دەنێیت بە تۆبەیەکی ڕاستەقینە؟ ئایا لە تاریکییەوە گۆڕاویت بۆ ڕووناکی؟

ئەم چیرۆکە ڕاستەقینەیە دانایی و هێزی خودا نیشان دەدات. ئەو گێڕانەوەی کتێبی پیرۆزی دروستکردنی ڕووناکی فیزیکی بەکارهێنا بۆ هێنانی ڕووناکی ڕۆحی بۆ ناو جیهانی تاریکی، کە ژیان و لەدایکبوونێکی نوێی بەرهەمهێنا. ئەمە ئەوەیە کە بەسەر شاول لە تەرسوسدا هات (کردارەکان 9:3-18)، وەک دواتر نووسیویەتی: «چونکە خودا کە فەرمانی دا ڕووناکی لە تاریکییەوە ببریسکێتەوە، لە دڵماندا بریسکاوەتەوە بۆ ئەوەی ڕووناکی زانینی شکۆمەندی خودا لە ڕووی عیسای مەسیحدا بدات» (2 کۆرنسۆس 4:6).

ئەی ئێمە کە باوەڕدارین؟ کاتێک بانگی کردین و ڕای کێشاین بۆ ئەم ڕووناکییە سەرسوڕهێنەرە (1 پەترۆس 2:9)، فێربووین کە چۆن بۆ ڕۆژانەشمان پێویستە: «وشەکەت چرایەکە بۆ پێیەکانم و ڕووناکییەکە بۆ ڕێگاکەم» (زەبوورەکان 119:105). «ڕووناکی بۆ ڕاستودروستان چێنراوە، و دڵخۆشیش بۆ دڵپاکان» (زەبوورەکان 97:11). جگە لەوەش، ڕۆیشتن لە ڕووناکیدا بە واتای هاوبەشی کردن دێت لەگەڵ یەکتر وەک باوەڕداران (1 یۆحەننا 1:7) و لەگەڵ خودا، هەرچەندە بە تاریکی ئەم جیهانە دەورەدراوین. داود نزای کرد: «بۆ ئەوەی لەبەردەم خودادا لە ڕووناکی زیندوواندا بڕۆم» (زەبوورەکان 56:13).

هاتنی ڕووناکی ڕاستەقینە

کاتێک خوداوەند عیسا نزیکەی 500 ساڵ دوای گەڕانەوەیان لە دیلی بابل هاتە لای گەلەکەی ئیسرائیل، بینی کە ئەوان لە تاریکیدا دەژین. «ئەو گەلەی لە تاریکیدا دەژیا، ڕووناکییەکی گەورەی بینی، و بۆ ئەوانەی لە ناوچە و سێبەری مردندا دەژیان، ڕووناکییەک بۆیان هەڵهات» (مەتتا 4:16 ESV). دوای سێ و نیو ساڵ لە خزمەتە گشتییەکەی، خوداوەند عیسا فەرمووی: «کاتێک ڕووناکیتان هەیە، باوەڕ بە ڕووناکی بهێنن، بۆ ئەوەی ببنە کوڕانی ڕووناکی... عیسا ئەم شتانەی فەرموو، و ڕۆیشت، و لێیان شاردرایەوە» (یۆحەننا 12:36 NKJV). بۆچی؟ ڕووناکی ڕاستەقینە ڕووناکیی بە هەموو مرۆڤێک بەخشی کاتێک مەسیح هاتە جیهان، بەڵام گەلەکەی ئەم ڕووناکییەیان نەبینی و نەیانناسی (یۆحەننا 1:9-11) – جگە لە چەند کەسێک کە باوەڕیان هێنا (یۆحەننا 1:12). خوداوەند، کە دڵەکان دەناسێت (کردارەکان 1:24)، نەیتوانی هاوبەشی ڕاستەقینەی لەگەڵ باقی گەلەکەدا هەبێت هەرچەندە ئەوان باوەڕیان بە موعجیزەکانی هێنا کە ئەنجامی دا (یۆحەننا 2:24-25). باوەڕدارانی ئەمڕۆش سەر بە پاشماوەیەکیشن، وەک چۆن چەند کەسێک لەو ڕۆژانەدا باوەڕیان هێنا. ئایا تۆ بە ڕاستی باوەڕدار دەکەی؟

زۆربەی مەسیحییە بانگەشەکارەکان – ئەوانەی دەڵێن مەسیحین – سەرنجیان بۆ هەموو جۆرە شتێکی دەرەکی ڕادەکێشرێت بەڵام بە ڕاستی لەدایک نەبوونەتەوە، چونکە بە دڵ باوەڕ ناکەن. بەڵام، ئەوانەی بە ڕاستی باوەڕ دەکەن خۆیان بوونەتە ڕووناکی، وەک خوداوەند عیسا بە قوتابییەکانی فەرموو: «ئێوە ڕووناکی جیهانن. شارێک کە لەسەر گردێک بێت ناتوانرێت بشاردرێتەوە... بە هەمان شێوە، با ڕووناکیتان لەبەردەم خەڵکیدا ببریسکێتەوە، بۆ ئەوەی کارە باشەکانتان ببینن و شکۆمەندی بدەنە باوکتان کە لە ئاسماندایە» (مەتتا 5:14،16 ESV). «لەو ژیان هەبوو، و ژیانەکە ڕووناکی مرۆڤ بوو... ڕووناکی لە تاریکیدا دەبریسکێتەوە، و تاریکییەکە لێی تێنەگەیشت... ئەوە ڕووناکی ڕاستەقینە بوو کە ڕووناکی بە هەموو مرۆڤێک دەبەخشێت کە دێتە جیهان» (یۆحەننا 1:4-5،9 NKJV). مەتتا، بە گێڕانەوە لە ئیشایا 9:1-2، ئەمەی بەم شێوەیە کورت کردەوە: «ئەو گەلەی لە تاریکیدا دەژیا، ڕووناکییەکی گەورەی بینی، و بۆ ئەوانەی لە ناوچە و سێبەری مردندا دەژیان، ڕووناکییەک بۆیان هەڵهات» (مەتتا 4:16 ESV).

بەڵام، ئەوان ڕەتیان کردەوە، وەک چۆن مەسیحیان ڕەت کردەوە سەرەڕای نیشانە بێ گومانەکان، یان بێ حاشاکردنەکان، کە نیشانی دا کە ئەو مەسیح بوو. چەندین ساڵ دواتر یۆحەننا نووسی: «ئەمە حوکمە: ڕووناکی هاتە جیهان، و خەڵک تاریکییان خۆشویست نەک ڕووناکی چونکە کارەکانیان خراپ بوون» (یۆحەننا 3:19، هەروەها یۆحەننا 3:20-21 بخوێنەرەوە). دواتر دەخوێنینەوە کە یۆحەننای لەئاوهەڵکێش وەک ڕووناکییەک کاری کردبوو، کە خوداوەند دەربارەی فەرمووی: «ئەو چرایەکی گەشاوە و بریسکاوە بوو، و ئێوە ویستتان بۆ ماوەیەک لە ڕووناکییەکەیدا دڵخۆش بن» (یۆحەننا 5:35). بەڵام خوداوەند بەردەوام بوو: «هەتا لە جیهاندا بم، من ڕووناکی جیهانم» (یۆحەننا 9:5 NKJV). ڕاگەیاندنەکەی ئاماژەی بە خزمەتە زەمینییەکەی دەکرد، لە کاتێکدا ئێستا ئەو لە ئاسمانەوە دەبریسکێتەوە.

بریسکاندنەوەی ڕووناکی بۆ نوێنەرایەتی خوداوەند عیسای مەسیح

کاتێک عیسا قوتابییەکانی نارد بۆ ئەرکێک، فەرمووی: «ئێوە ڕووناکی جیهانن» (مەتتا 5:14). پاشان بەراوردی کردن بە شارێک لەسەر گردێک کە «ناتوانرێت بشاردرێتەوە.» بە هەمان شێوە، قوتابییانی ئەمڕۆ دەبێت بۆ ئەو ببریسکێنەوە بۆ شکۆمەندی خودای باوک (مەتتا 5:16). ئایا ئەمە شەرەفێکی گەورە نییە؟ بێگومان وایە، بەڵام لەگەڵیدا بەرپرسیارێتی گەورە دێت کە ئەو سەرچاوەکانی بۆ دابین دەکات.

«من وەک ڕووناکی هاتمە جیهان، بۆ ئەوەی هەرکەسێک باوەڕم پێ بهێنێت لە تاریکیدا نەمێنێتەوە» (یۆحەننا 12:46 ESV).

سەرەڕای ئەوەش، ئەو لەسەر زەوی ڕەت کرایەوە، بەڵام ئێستا لە ئاسمانەوە دەبریسکێتەوە، وەک شاول لە تەرسوس ئەزموونی کرد. جگە لەوەش، خوداوەند لە شکۆمەندیدا باوەڕداران لەسەر زەوی بەکاردەهێنێت بۆ ئەوەی وەک ڕووناکی بۆ ئەو ببریسکێنەوە. لە نێو زۆرێک لە نووسینەکانی کتێبی پیرۆز دەربارەی ئەم بابەتە، با سەیری چەند دانەیەک لە ئەفەسۆس بکەین.

«جارێک ئێوە تاریکی بوون، بەڵام ئێستا ئێوە ڕووناکین لە خوداوەنددا. وەک منداڵانی ڕووناکی بڕۆن» (ئەفەسۆس 5:8 NKJV).

نێردراوەکە بەرەکەتە زۆرەکانی وەسف کرد کە باوەڕداران وەریانگرتووە (سەیری ئەفەسۆس 1-3 بکە)، و لە ڕێگەی ئەم نووسینانەوە هەموومانی هاندا کە بە شێوەیەک بڕۆین کە شایستەی بانگەوازی ئاسمانی بێت کە پێی بانگکراوین (ئەفەسۆس 4:1-6). بۆ جێبەجێکردنی فێرکردنەکانی، پێویستمان بە هەڵوێستی دروست و پێگەیشتنی ڕۆحی هەیە، هەروەها ئامادەیی بۆ ڕاستی لە خۆشەویستیدا بگرین (ئەفەسۆس 4:15). پلانی خودا ئەوەیە کە مەسیح لە هەموو باوەڕداران کە پێکەوە «مرۆڤی نوێ» پێکدەهێنن (ئەفەسۆس 4:24) ببریسکێتەوە و ڕەنگ بداتەوە – بۆ نیشاندانی مەسیح. هەر باوەڕدارێک یەک یان زیاتر بەهرەی هەیە، بەڵام هەموویان پێویستە گەشە بکەن بۆ ئەوەی جوانییەکانی مەسیح کە ئێستا لە ئاسماندایە ڕەنگ بدەنەوە (ئەفەسۆس 4:7-32). ئەگەر گەشە نەکەین، لاواز دەمێنینەوە وەک منداڵان، بەملا و ئەولادا دەهاوێژرێین، دەبرێین و فریو دەدرێین (ئەفەسۆس 4:14).

جگە لەوەش، پۆڵس ڕوونی کردەوە کە هەموو باوەڕداران بە تاک تاک منداڵی خودان و دەبێت پێکەوە لە خۆشەویستیدا بڕۆن بۆ نوێنەرایەتی خودا کە خۆشەویستییە (ئەفەسۆس 5:1-7). بۆیە وەک ڕووناکی لە خوداوەنددا، دەبێت وەک ڕووناکی کار بکەین و وەک منداڵانی ڕووناکی بڕۆین (ئەفەسۆس 5:8)، ڕێز لە مافەکانی مەسیح و خودا بگرین لەم جیهانەدا کە هەردووکیان ڕەت دەکاتەوە.

ڕووناکی لە تاریکی جیا دەکرێتەوە، و باوەڕداران دەبێت وەک ڕووناکی لەم جیهانە تاریکەدا ببریسکێنەوە بۆ ئەوەی ئەو ڕەنگ بدەنەوە. ئەمە لەگەڵ ڕۆیشتن لە داناییدا (ئەفەسۆس 5:15) و جێبەجێکردنی ویستی ئەودا (ئەفەسۆس 5:17) دەگونجێت. خۆشەویستی، ڕووناکی و دانایی لێک جیاناکرێنەوە، و خودا دەیەوێت ئێمە وەک منداڵەکانی نوێنەرایەتی بکەین. چ شەرەف و ئەرکێکی گەورەیە بۆ ئێمە!

یارمەتی لە ئینجیلی یۆحەنناوە

دەتوانین ئینجیلی یۆحەننا بە چەندین شێوە بخوێنینەوە، بەڵام بۆ ئێستا تەنها دەمانەوێت هەندێک پەیوەندی لە نێوان ئەو و ئەوەی کە پێشتر تاوتوێمان کردووە ببینین.

ئەم ئینجیلە نایابی خوداوەند بە چەندین شێوە وەسف دەکات، بەتایبەتی لە حەوت لێدوانی گەورەی «منم»دا. پێشەنگییەکەی لە حەوت وتارەکەیدا، هەروەها لە حەوت موعجیزەکەیدا کە لە کاتی خزمەتە زەمینییەکەیدا ئەنجامی دا – جیاواز لە موعجیزە گەورەکەی مردن و هەستانەوەی و ئەوانەی لە خزمەتەکەی دوای هەستانەوەیدا. بە نیشاندانی ئەوەی کە ئەم توخمانە لێک جیاناکرێنەوە، ئینجیلەکە کە لەلایەن یۆحەنناوە نووسراوە پەیوەندی دەکات بە ژیان لە بەشەکانی 3-7 لەگەڵ ڕووناکی (یۆحەننا 8-12) و خۆشەویستی (یۆحەننا 13-17). ئەوەی کە پێشتر دەربارەی خۆشەویستی، ڕووناکی و دانایی بینیمان ناتوانرێت بەدی بێت بەبێ ژیان (سەیری یۆحەننا 1:4 بکە)، کە زۆر گرنگە، وەک خوداوەند بۆ نیکۆدیمۆسی ڕوونکردەوە (یۆحەننا 3:3-5).

کاتێک هاتینە لای خوداوەند عیسا بۆ ئەوەی ڕزگار بین و قبوڵی بکەین، بووینە شوێنکەوتەی ئەو ژیان کە پێشکەشی دەکات. بە هەڵگرتنی نیرەکەی لەسەر شانمان (مەتتا 11:29)، بووینە قوتابی و خزمەتکاری ئەو، لە ڕووناکی ئەودا دەڕۆین بۆ نوێنەرایەتی کردنی لە تاریکی ئەم جیهانەدا. ناتوانین ئەمە بکەین بەبێ خۆشەویستی ڕاستەقینە بۆ ئەو و هی خۆی، کە هەروەها بۆ ونبووانیش درێژ دەبێتەوە (بۆ نموونەیەک لە پۆڵسدا سەیری ڕۆما 9:1-5 بکە).

حەوت نیشانە و حەوتەکانی تر

وشە جۆراوجۆرەکان لە ئینجیلی یۆحەننادا خزمەتە گشتییەکەی خوداوەند نیشان دەدەن. ئەو نیشانانەی کە ئەنجامی دا بە ڕوونی نیشانەی ئەوە بوون کە ئەو کێ بوو: مەسیحی بەڵێندراو. عیسا کارەکانی سەرسوڕهێنەری هێزیئەنجام دا، کە زۆرجار پێیان دەوترێت موعجیزەکان. ئەو بە وزەیەکی تایبەت کاری دەکرد لە کاتێکدا سەرنجی خەڵکی ڕادەکێشا لە ڕێگەی ئەم کارانەوە، یان سەرسوڕهێنەرەکانەوە. لەم نێوەندەدا، یۆحەن حەوتی هەڵبژارد (بڕوانە یۆحەن 21:25) کە لە کاتی خزمەتی مەسیحدا ڕوویانداوە پێش ئازارەکانی. «ڕووناکی» ئەو درەوشایەوە، «خۆشەویستی» ئەو کاری دەکرد، و «ژیانی» ڕاستەقینە دەرکەوت. ئەمانە لە ئینجیلی یۆحەن بەم شێوەیە خراونەتەڕوو:

• گۆڕینی ئاو بۆ شەراب لە قەنا، جەلیل (یۆحەن 2:1-11)؛
• ساڕێژکردنی کوڕی کاربەدەستێک لە کەفەرناحوم، جەلیل (یۆحەن 4:46-54)؛
• ساڕێژکردنی ئیفلیجێک لە گۆمی بێتسەدا، ئۆرشەلیم (یۆحەن 5:1-18)؛
• خۆراکدانی 5,000 کەس لە نزیک دەریای جەلیل (یۆحەن 6:5-14)؛
• ڕۆیشتن بەسەر ئاوی دەریای جەلیلدا (یۆحەن 6:16-21)؛
• ساڕێژکردنی پیاوێکی نابینا لە ئۆرشەلیم (یۆحەن 9:1-7)؛ و
• زیندووکردنەوەی لازارۆسی مردوو لە بێتانی، نزیک ئۆرشەلیم (یۆحەن 11:1-45).

حەوت لێدوانی «من هەم» نیشان دەدەن کە خودی مەسیحی خاوەن یەهوەیە، خاوەنە.1 ئەوانە بریتین لە:

• «من نانی ژیانم» (یۆحەن 6:35)؛
• «من ڕووناکی جیهانم» (یۆحەن 8:12)؛
• «من دەرگام بۆ مەڕەکان» (یۆحەن 10:7,9)؛
• «من شوانە چاکەکەم» (یۆحەن 10:11,14)؛
• «من هەستانەوە و ژیانم» (یۆحەن 11:25)؛
• «من ڕێگا و ڕاستی و ژیانم» (یۆحەن 14:6)؛ و
• «من مێوی ڕاستەقینەم» (یۆحەن 15:1,5).

جگە لە حەوت نیشانەکە و حەوت لێدوانی «من هەم»، یۆحەن گفتوگۆکانی خاوەنی تۆمار کردووە و ئەو وتارانەی کە پێشکەشی کردوون. ئینجیلەکانی تر زیاتر جەخت لەسەر ئەوە دەکەنەوە کە چی کردووە نەک ئەوەی کە چی وتووە، لە کاتێکدا سەرنجی تایبەتی یۆحەن لەسەر ئەوەیە کە مەسیحی خاوەن چی وتووە، چونکە ئەو وشەیە (یۆحەن 1:1-5,14). بۆیە، ئێمە دەدۆزینەوە:

• وتار لەسەر باوک و کوڕ (یۆحەن 5:19-47)؛
• وتار لەسەر نانی خودا (یۆحەن 6:26-40)؛
• وتار لە کاتی جەژنی کەپرەکان (یۆحەن 7)؛
• وتار لەسەر ڕووناکی جیهان (یۆحەن 8)؛
• وتار لەسەر شوانە چاکەکە (یۆحەن 10:1-18)؛
• وتار لەسەر دەنکە گەنم (یۆحەن 12:20-36)؛ و
• وتاری ژووری سەرەوە (یۆحەن 14-16).

زۆر شتی تر دەتوانرێت لەسەر ڕووناکی جیهان بوترێت. ئینجیلی یۆحەن زۆرجار ئاماژە بە جیاوازییە گەورەکان دەکات، چونکە ئێمە زۆر شت لە ڕێگەی ئەم بەراوردکارییانەوە فێر دەبین، وەک لە عیبرانییەکان و نووسینەکانی تردا. هەندێک نموونە بریتین لە کۆن دژی نوێ، ڕووناکی دژی تاریکی، خۆشەویستی دژی ڕق، و ژیان دژی مردن. هەموو ئەمانە پەیوەندییان بە خۆشەویستەکەمانەوە هەیە، کوڕی خودا، کە ئێمەی خۆشویست و خۆی لە پێناوی ئێمەدا بەخشی!

لە کاتێکدا ئەم وتارە بە شێوەیەکی سەرەکی دەربارەی مەسیحی خاوەنە وەک ڕووناکی، ئێمە بینیومانە کە ئەم خاڵە ناتوانرێت لەوە جیا بکرێتەوە کە ئەو کێیە لە خۆشەویستییەکەیدا یان وەک بەخشەر و پارێزەری ژیان. بابەتی ڕووناکی لە کتێبی بینینیشدا گرنگە، بە تایبەتی لە پەیوەندیدا بە دروستکراوە نوێیەکە، کە تێیدا وشەی «نوێ»2 وشەیەکی تری سەرەکییە لەگەڵ «ڕووناکی». چەند سەرسوڕهێنەر دەبێت ئەمە!

تێبینییەکان

1. کاتێک یەهودا خەریک بوو خیانەت لە خاوەن بکات، عیسا خۆی ناساند بە کۆمەڵە ئەفسەر و سەربازێک کە هاتبوون بۆ دەستگیرکردنی، بە وتنی «من هەم» (یۆحەن 18:3-6). هێزی ئامادەبوونی خودا بۆ عیسا خودا بوو کە وای کرد هەمووان بەرەو دواوە بڕۆن و لەبەردەمیدا بکەون. بەم زووانە، هەموو ئەژنۆیەک چەم دەبێت (فیلیپی 2:10).
2. ئەم وشەیە (یۆنانی: کەینۆس) 14 (2x7) جار لە نووسینەکانی یۆحەن (ئینجیل، نامەکان، بینین) و بە گشتی 42 (6x7) جار لە پەیمانی نوێدا هاتووە.

هیچ شتێک هێندەی ڕاستی قووڵ نابڕێت؛ هیچ شتێک هێندەی نیعمەت بە تەواوی ساڕێژ ناکات. چەند ئاسوودەییەکە کە دەتوانین بچینە لای خودا و پێشوازی لە هەموو ڕووناکی گەڕانی ئامادەبوونی ئەو بکەین، هەموو ئاشکراکردنەکانی ئێمە تا قووڵایی سروشتەکەمان و بەسەر هەموو چیرۆکی گوناه و بەدبەختییەکەماندا. دڵنیاین کە ئەو تەنها بۆ خێری خۆمان لێکۆڵینەوە دەکات. ئەو ئەم لێکۆڵینەوەیە دەکات بۆ ئەوەی سەرچاوەکانی نیعمەتی ئەو بە تەواوی و بە فراوانی دەربکەون. ڕووناکی و گەرمی پێمان دەگات لە یەک خۆرەوە لە ئاسماندا؛ نیعمەت و ڕاستی بەهۆی عیسای مەسیحەوە بەردەوامن. ئەوان دەدرەوشێنەوە، ئەگەر بتوانین بەو شێوەیە بڵێین، لە یەک ڕووخساردا – ڕووخساری ئەو کەسەی کە لە پاکی ئاسمانی خوداوە هاتووە و چارەسەرکەری نەخۆشی مرۆڤە. دەستی ئەو دەستەیە کە جارێک لە پێناوی گوناهی ئێمەدا کون کرا و ئێستا تاوان و پیسییەکەی لە ئێمە لادەبات، و ئەو دڵەیە کە لە پێناوی سەرپێچییەکانماندا خوێنی لێ هات و ئێستا دڵی خودامان پێ دەناسێنێت. —و. ه. وێستکۆت (دەستکاریکراو)