هەندێک پاشخان
«خودا فەرمووی: با مرۆڤ بە وێنەی خۆمان، بە شێوەی خۆمان دروست بکەین؛ با دەسەڵاتیان بەسەر ماسییەکانی دەریا و باڵندەکانی ئاسمان و ئاژەڵەکان و هەموو زەوی و هەموو خشۆکێکدا هەبێت کە بەسەر زەویدا دەخشێت. خودا مرۆڤی بە وێنەی خۆی دروست کرد، بە وێنەی خودا دروستی کرد؛ نێر و مێی دروست کردن.» —پیداییش 1:26-27 JND
لە پیداییش 1:26 زاراوەی «وێنە» ئاماژەیە بۆ نوێنەرایەتی و وشەی «شێوە» ئاماژەیە بۆ لێکچوونێکی ڕەوشتی. مرۆڤ، کە بە وێنەی خودا دروست کراوە (ئایەتی 27)، لە ناوەڕاستی دروستکراوە سەرسوڕهێنەرەکەدا دانرا بۆ ئەوەی نوێنەرایەتی دروستکەرەکەی لەسەر زەوی بکات. ئەمە دەبوو بە شێوەیەک بکرێت کە لەگەڵ سروشتی خودا بگونجێت، بە باشترین شێوە کە مرۆڤ بتوانێت تێی بگات یان لێی تێبگات. مرۆڤ بە هیچ شێوەیەک تەنانەت لە دووریشەوە نزیک نەبوو لەوەی کە یەکسان بێت لەگەڵ خودا، بەڵام دەیتوانی خۆشەویستی و بەزەیی ئەوی بزانێت و هەروەها لەگەڵی پەیوەندی بکات و لە ئارەزووەکانی تێبگات. بە لەبەرچاوگرتنی گەورەیی دروستکراوەکە، مرۆڤ بەرزترین پلەی پێدرا!
ئەم ڕێکخستنە پێویستی بەوە بوو کە مرۆڤ، لەو پلە بەرزەدا کە تێیدا بوو، بەبیری بهێنرێتەوە کە یەکێک هەیە لە سەرووی هەمووانەوەیە: خوداوەند خۆی. مرۆڤ لەژێر دەسەڵاتدا بوو و پێویستی بەوە بوو کە ئەو ڕاستییە لەبیر بکات بۆ ئەوەی ڕێکوپێکی خودا بپارێزێت. وا دیارە درەختی زانینی چاکە و خراپە تاقیکردنەوەیەک بوو بۆ مرۆڤ سەبارەت بە گوێڕایەڵی. ئەمە بیری دەهێنایەوە کە یەکێک هەیە کە هەمیشە گەورەتر دەمێنێتەوە. مرۆڤ ئامادە نەبوو بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ زۆرێک لەو شتانەی کە لە جیهاندا بوون. ئەمە ئەو ڕێکخستنە بوو کە مرۆڤ لێی یاخی بوو کاتێک گوێڕایەڵی نەکرد و لە میوەی ئەو درەختەی خوارد. ئەو ڕەتی کردەوە دەسەڵاتی کەسێکی لە خۆی باڵاتر. بەم شێوەیە مێژووی درێژ و دژواری مرۆڤ دەستی پێکرد.
هاندەرە کە ببینین هابیل، کوڕی دووەمی ئادەم، تایبەتمەندییەکی خودای نیشاندا لە ناوەڕاستی هەموو ئەوەی کە ڕووی دەدا. ئەو قوربانییەکی لە یەکەمینەکانی مێگەلەکەی هێنا بۆ خوداوەند. لەو کاتەدا، بێگومان، هیچ یاسا یان ڕێوڕەسمێک نەبوو کە داوای قوربانی بکات، بەڵام هابیل هەستی بە ئارەزووەکانی خودا کرد و بە شێوەیەکی قبوڵکراو وەڵامی دایەوە. مرۆڤ دەتوانێت بزانێت چی ڕاستە.
بەڵام لە ماوەیەکی کەمدا مرۆڤ ئەوەندە خراپ بوو کە زەوی پڕ بوو لە توندوتیژی. ناڕەزایی خودامان بۆ ڕێگەدان بە مرۆڤ بۆ بەردەوامبوون لە ژینگەیەکی لەو شێوەیەدا بووە هۆی لافاوە گەورەکە (پیداییش 6-8). ڕەنگە بیر بکەینەوە کە وێرانکارییەکی گەورە و تەواو بەس بێت بۆ ئەوەی مرۆڤ لە گوناهکردن بپارێزێت، بەڵام ئەمە وا نەبوو. لە ماوەیەکی زۆر کەمدا دوای لافاوەکە، یەکێک لە کوڕەکانی نوح دژی باوکی خۆی گوناهی کرد.
خودا دواتر مرۆڤی لەژێر هەموو جۆرە بارودۆخێکی جیاوازدا تاقی کردەوە. ئەو باشترین ئایینی دروست کرد کە تا ئێستا هەبووە یان هەرگیز دەبێت: جولەکایەتی. لەبەر ئەوەی لەلایەن خوداوەندەوە دامەزرێنرا، یاسا و فەرمانە تەواوەکانی تێدابوو کە بۆ ئەوە داڕێژرابوون کە بیری مرۆڤ بهێننەوە کە خودا گرنگی بە خۆشگوزەرانی دەدات. مەبەست لە ڕێوڕەسم و فەرمانەکان ئەوە بوو کە سەرنجی مرۆڤ لەسەر خودا بمێنێتەوە، کە باشترین باری دەروونییە بۆ مرۆڤ.
هیچ شتێک کاری نەکرد؛ هیچ شتێک مرۆڤی باشتر نەکرد. دروستکراوەکە خۆی لە «خۆباشکردن»دا ماندوو کرد، بەڵام لە هەموو ڕوویەکەوە کەم و کوڕی تێدا بوو. ڕەنگە ئەمە هۆکار بێت کە دوای ئەوەی لازارۆس چوار ڕۆژ لە گۆڕدا بوو (مرۆڤ نزیکەی 4000 ساڵ لەسەر زەوی بوو) گوترا، «خوداوەند، بۆنی ناخۆشە» (یۆحەننا 11:39). پەیوەندی نێوان شکستی ڕەوشتی مرۆڤ و گەندەڵی جەستە ئاشکرا بوو.
ڕۆما
«ئەمە دەزانین، کە پیاوە کۆنەکەمان لەگەڵ ئەودا لە خاچ درا، بۆ ئەوەی جەستەی گوناه پووچەڵ بکرێتەوە، بۆ ئەوەی چیتر خزمەتی گوناه نەکەین.» —ڕۆما 6:6
کتێبی ڕۆما بناغەیەکی گەورەمان پێدەدات بۆ زۆرێک لە بنەماکانی خودا. بیستوومە کە دەوترێت، «ڕۆمانییەکی باش دەتوانێت بچێتە هەر شوێنێک.» مەبەست لەم قسەیە ئەوەیە کە تێگەیشتنێکی پتەو لە کتێبی ڕۆما یارمەتی مەسیحییەک دەدات کە لە باقی ڕێگاکانی خودادا پێشکەوتن بەدەست بهێنێت. لەبارەی مزگێنییەوە، ڕۆما 1:17 دەڵێت، «ڕاستودروستیی خودا لەوێدا ئاشکرا دەبێت.» ئاماژە بە ڕاستودروستیی مرۆڤ، حکومەت یان تەنانەت یاسا ناکات – بەڵکو «ڕاستودروستیی خودا!» دواتر لە ڕۆما 6دا دەبینین ڕاستودروستیی ئەو نمایش دەکرێت کاتێک بە یەکجاری مامەڵە لەگەڵ مرۆڤ دەکات.
پرسیارەکە ئەوەیە، «چی لەبارەی مرۆڤەوە – ئەو کەسەی خودا دروستی کرد و خستییە سەرکار، بەڵام دژی دەسەڵات گوناهی کرد و بە تەواوی کەوت؟» سەرەتا لە حاڵەتێکی بێتاوانیدا دەژیا، مرۆڤ (ئادەم و حەوا) پاشان لە تاکە شتێکدا گوناهی کرد کە دەکرێت: گوێڕایەڵی – ملکەچبوون بۆ دروستکەرەکەی.
ڕۆما 6:6 پێمان دەڵێت، «پیاوە کۆنەکەمان لەگەڵ ئەودا [عیسای مەسیح] لە خاچ دراوە.» ڕەنگە تێگەیشتن لەم ئایەتە قورس بێت ئەگەر باوەڕدارێک بە خۆی بڵێت، «ئەگەر پیاوە کۆنەکەم لەگەڵ مەسیح لە خاچ دراوە، بۆچی هێشتا گوناه دەکەم؟» وا دیارە کە ئەم ئایەتە کێشەی زۆری بۆ زۆرێک لە مەسیحییەکان دروست کردووە. دوای ئەوەی کەمێک لێکۆڵینەوەم کردووە، دەتوانم شایەتی بدەم کە ڕوونکردنەوەکانی ئەو ئایەتە زۆر جیاوازن. تێبینیم کرد کە وەرگێڕانێکی کتێبی پیرۆز وشەی «پیاوە کۆنەکە»ی گۆڕی بۆ «خۆ کۆنەکە» لە هەوڵێکدا بۆ ڕوونکردنەوەی ڕۆما 6:6. بە دادپەروەری، ئەو وەرگێڕانە تێبینییەکی خوارەوەی تێدایە کە باس لەوە دەکات وشەی یۆنانی کە وەرگێڕدراوە بۆ «خۆ» لە ڕاستیدا وشەی «پیاو»ە.
کلیلی تێگەیشتن لە واتای ڕۆما 6:6 لە ئایەتەکانی 1-5دا دەدۆزرێتەوە. لەوێ وشەکانی «ئێمە» یان «ئێمە» بە گشتی نۆ جار بەکارهاتوون، و ئەمە لە ئایەتەکانی دواتردا بەردەوام دەبێت. ئەم بەشەی ڕۆما لەبارەی ئەو شتانەوەیە کە هاوبەشن بۆ هەموو باوەڕداران، وەک لە بەکارهێنانی زۆری ئەو دوو جێناوە کۆمەڵییەدا دەبینرێت. پیاوە کۆنەکەمان هەمان پیاوی کۆنە بۆ هەموو باوەڕدارێک. تەنها یەکێک هەیە. خودا بە تەواوی دەستی لە مرۆڤ هەڵنەگرت لە کاتی لافاوە گەورەکەدا. ئەو هەشت ڕۆحی لەو کارەساتە جیهانییەدا ڕزگار کرد: نوح و خێزانەکەی. خودا لەگەڵ مرۆڤدا کاری کرد لە سەردەمە جیاوازەکاندا لەژێر بارودۆخی زۆر و جیاوازدا، بەڵام کاتێک مرۆڤ سوور بوو لەسەر ڕەتکردنەوەی خوداوەندی شکۆمەندی، ئەوا هەموو هیوایەک بۆ مرۆڤ نەما.
زاراوەی «پیاوە کۆنەکە» لەبارەی تۆوە نییە بە تاکەکەسی، بەڵکو لەبارەی ئەوەوەیە کە خودا کۆتایی پێهێناوە. هەموو ساڵانی هەوڵدان بۆ دۆزینەوەی شتێکی باش لە مرۆڤدا هیچ ئەنجامێکی نەبوو. لەبیرت بێت کە لە ڕۆما 6دا پۆڵس ڕوونی کردەوە کە چی ڕاستە بۆ هەموو مەسیحییەک. تێبینی بکە کە زیاتر لە تەنها لێدوانێک هەیە لەبارەی مردنی پیاوە کۆنەکە لەم ئایەتانەدا؛ ئەو لە خاچ دراوە. ئەمە هێز دەبەخشێت بە بەشی ناوەڕاستی ئایەتی 6: «بۆ ئەوەی جەستەی گوناه پووچەڵ بکرێتەوە.» مێژووی مرۆڤ لێرەدا وەک جەستەیەک کورت کراوەتەوە – جەستەیەک پڕ لە گوناه، بۆیە جەستەی گوناه. لە خاچدان نەک تەنها شێوازێکی دڕندانەی سزایە، بەڵکو وێرانکردنێکی تەواوی ئەو جەستەیەیە کە لەسەر خاچێک هەڵواسراوە. خودا بڕیاری دابوو بە تەواوی لێی ڕزگار بێت.
وەک مەسیحییەکان زۆر سوپاسگوزارین کە خودا چیتر مرۆڤی ڕەسەن تاقی ناکاتەوە. ئەو مرۆڤە نەماوە، هەرگیز جارێکی تر بۆ هیچ چاکەیەکی گونجاو تاقی ناکرێتەوە. پیاوێکی نوێ جێگەی گرتووەتەوە، پیاوەکە عیسای مەسیح. ئەمە ئەو کەسەیە کە خودا ئێستا مامەڵەی لەگەڵ دەکات، ئەو کەسەی کە دڵخۆشی خۆی تێدا دۆزیوەتەوە. وەک منداڵەکانی، ئێمە لە بەرپرسیارێتی پاراستنی کۆمەڵێک فەرمان (یاسا) ئازاد کراوین بۆ ئەوەی ژیانێکمان لەبەردەم خودادا هەبێت.
کۆلۆسییەکان
«درۆ لەگەڵ یەکتر مەکەن، چونکە پیاوە کۆنەکەتان لەگەڵ کردارەکانی لاداوە.» —کۆلۆسییەکان 3:9
لەم ئایەتەدا، دەستەواژەی «پیاوە کۆنەکەتان لەگەڵ کردارەکانی لاداوە» وەک شتێک کە پێشتر کراوە باس کراوە. ئەو پیاوە، کە نەیدەتوانی لەبەردەم خودادا بوەستێت، لەگەڵ هەموو کردارەکانی وەک سەرچاوەی هێزێک بۆ باوەڕدار لابراوە. لێرەدا خوداوەندمان نیشانمان دەدات کە چی بەدەست هێناوە. لە ئایەتەکانی سەرەتای کۆلۆسییەکان 3دا هان دەدرێین کە زۆرێک لە شتە زیانبەخشەکان لە ژیانماندا لاببەین. خاڵی گرنگ لێرەدا ئەوەیە کە هێزی لادانی کردارە ناخۆشەکانی پیاوە کۆنەکە بە سەرنجدان لەوە دەست پێدەکات کە خودا پێشتر لە ژیانماندا کاری لەسەر کردووە.
ڕەنگە نموونەیەکی باشی باوەڕدارێک وەک لە کۆلۆسییەکاندا وەسف کراوە، لازارۆس بێت، برای مەرتا و مریەم. ئەو مردبوو بەڵام لە مردن هەستێنرایەوە. ئێمە دەیبینین کە لە «سەر مێز لەگەڵ ئەودا [عیسا]» (یۆحەننا 12:2) چێژ لە نانخواردن وەردەگرێت. تاکە سەرنجی گونجاو بۆ لازارۆس لەسەر ئەو پیاوە بوو کە لە مردن هەستاندبوویەوە. ئێمە وەک ئەوین – مردووین بەڵام هەستاوینەتەوە.
هەموو ئەمە تەنها لەسەر کاری خوداوەند دامەزراوە. ئارەزووی لازارۆس چی پەیوەندییەکی بەوەوە هەبوو کە ڕوویدا؟ هیچ. تەنها بەشی ئەو بوو کە سەرنجی لەسەر خوداوەند و ئەوە بێت کە ئەو کردبووی.
ئەفەسۆس
«... واتە لادانی پیاوە کۆنەکە بەپێی ڕەفتاری پێشوو کە خۆی گەندەڵ دەکات بەپێی ئارەزووە فێڵبازەکان.» —ئەفەسۆس 4:22
جارێکی تر کردارێکمان نیشان دەدرێت کە پێشتر کراوە وەک لە «لادانی.» ڕەنگە ژیرانە بێت کە لەبیرمان بێت خودا نزیکەی 4000 ساڵ لەگەڵ مرۆڤدا کاری کردووە. شتێکی بچووک نییە کە خودا بە تەواوی بنەمای مامەڵەکردنی لەگەڵ گەلەکەیدا گۆڕیوە. یاسا و هەموو جولەکایەتی دامەزرێنرا بۆ ئەوەی نیشانمان بدات کە ئایین مرۆڤ باشتر ناکات. لەبری ئەوە، ئایین مەیلی ئەوەی هەیە کە نیشان بدات مرۆڤ چەند خراپە. مەسیحییەت، لە لایەکی ترەوە، شێوازێکی ژیانە، ڕێگەیەکی ژیانە.
ڕەنگە مریەم، خوشکی لازارۆس، بیرمان بێت کاتێک هەوڵ دەدەین بزانین خودا چی نیشانمان دەدات لە ئەفەسۆسدا. لە یۆحەننا 12:3دا ئەو سەرقاڵی خوداوەندەکەی بوو، بە کەسایەتییەکەی سەرسام بوو. ڕەنگە بەو شێوەیە سەرقاڵبوونی بەو، لە ئەفەسۆس 2:6 بچێت: «... و پێکەوە هەڵیگرتینەوە، و پێکەوە لە ئاسمانەکاندا لە مەسیح عیسادا دانیشتین.» بێگومان ئەو جۆرێکی گونجاوی پەرستنی نیشاندا کاتێک پاوەندێکی تەواو لە زەیت، زۆر گرانبەها،ی هێنا و پێیەکانی عیسای چەور کرد.
بیرۆکەیەکی کۆتایی
کاتێک باوەڕدارێکی گەنج بووم، هەمیشە دەمویست ئایەتەکانی پیاوە کۆنەکە خەباتی من لەگەڵ گوناهدا ڕوون بکەنەوە – کە ئەمەش مامەڵەکردنی من لەگەڵ سروشتی کۆن لە ژیانی ڕۆژانەدا دەگرتەوە. لەو کاتەوە گەیشتوومەتە ئەو بڕوایەی کە پێشکەوتنی باوەڕدارێک لە بینینی پێگەکەیدایە – کە پیاوە کۆنەکە مردووە – لە ڕوانگەی خوداوە، لە دیدگای ئەوەوە. ڕاستییەکی هەمیشەیی هەیە لە سەرانسەری کتێبی پیرۆزدا: خودا دەیەوێت گەلەکەی سەرنجیان لەسەر خۆی بێت. ئەو خودایەکی ئیرەییگرە و ڕازی نابێت بە پلەی دووەم لە ژیانماندا. تەنها کاتێک پلەی یەکەمی پێدەدەین، بەڕاستی نوێنەرایەتی ئەو دەکەین!
