داڕمانی دڵتەزێنی لووت: هۆشدارییەک لە دژی دنیادۆستی

ڕووناکییەکانی شار لووتیان ڕاکێشا – و ئەو کۆتا کەس نییە کە بەهۆی سەرنجڕاکێشییەکانی شاری گەورە وێران بووبێت.

یەکێک لە خەمناکترین کەسایەتییەکانی کتێبی پیرۆز لووتە. بەمە مەبەستم ئەوە نییە کە لووت پیاوێکی خەمۆک بووبێت. بەڵکو، مەبەستم ئەوەیە کە ژیانی شتێکی تراژیدی بوو. لووت زۆر باش دەستی پێکرد – بەڵام بە هیچ شتێک کۆتایی پێهێنا. ئەو پیاوەی کە یەکەمجار لە پۆستێکی زۆر بەرزدا دەبینین، لە کۆتاییدا دەبینرێت کە بێ هاوسەرەکەی ماوەتەوە و لەگەڵ کچەکانیدا لە ئەشکەوتێکی شاخاوی تەنیا دەژی. چی هەڵە بوو؟ تێگەیشتن لە هۆکاری کارەساتی لووت ڕەنگە یارمەتیمان بدات لە ژیانی خۆماندا لە هەمان هەڵەکان دوور بکەوینەوە.

هەرگیز لە ئێواراندا پەپوولەیەکت بینیوە کە بە ڕووناکییەکی درەوشاوە ڕاکێشرابێت؟ پەپوولەکە زیاتر نزیک دەبێتەوە، زوو بە دەوری گڵۆپەکەدا دەسوڕێتەوە. ڕووناکییەکی کارەبایی ڕەنگە مەترسی دروست بکات، بەڵام مۆم خراپترە. مۆمێکی داگیرساو ئاگرێکی پاکە، و ئەگەر پەپوولەکە زۆر نزیک بێتەوە لە گڕەکە ڕەنگە لەناو بچێت. ئەو جیهانەی کە تێیدا دەژین وەک گڕی مۆم وایە، و ئێمە وەک پەپوولە بۆ ڕووناکی ڕادەکێشرێین. ڕووناکییەکانی شار لووتیان ڕاکێشا – و ئەو کۆتا کەس نییە کە بەهۆی سەرنجڕاکێشییەکانی شاری گەورە وێران بووبێت.

پۆستێکی بەرز

سەرەتا، پێویستە شتێک لەبارەی پاشخانەکەی لووتەوە بزانین. ئەو زیاتر لە ٤٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر ژیاوە و یەکەمجار لە کۆتایی بەشی ١١ی پەیدابووندا لە کتێبی پیرۆزدا ناوی هاتووە. ناوی باوکی حاران بوو، و باپیرەی تارەح بوو. یەکێکی تر لە کوڕەکانی تارەح ئەبرام (دواتر ئیبراهیم) بوو، کەسایەتییەکی ناسراوی مێژووی کتێبی پیرۆز. ئەو مامی لووت بوو. باوکی لووت، حاران، لە زێدی خۆی مرد، بەڵام لووت بە تەنیا نەما. باپیرەی تارەح و مامی ئیبراهیم گرنگییان پێدا و لەگەڵ خۆیان بردیان کاتێک بەرەو کەنعان بەڕێکەوتن. خودا پێشتر ئیبراهیمی بانگ کردبوو کە زێدی خۆی جێبهێڵێت و گەشتێکی باوەڕداری بۆ شوێنێکی نەناسراو دەست پێبکات. لە گوێڕایەڵیدا بۆ ئەو بانگەوازە، ئیبراهیم لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا بە یاوەری چەند ئەندامێکی خێزانەکەی، لەوانە لووت، برازاکەی، بەڕێکەوت (پەیدابوون ١٢:١-٤).

کاتێک خێزانە گەورەکە گەشتیان دەکرد، دەتوانین وێنای ئەوە بکەین کە لووت پرسیاری لە مامەکەی دەکرد دەربارەی مەبەستی گەشتەکە. ئەو سەیری ئیبراهیمی دەکرد کە خودای دەپەرست و ناوی ئەوی دەهێنا لەسەر قوربانگاکەی کە دروستی کردبوو (پەیدابوون ١٢:٨). لووت لە پۆستێکی بەرزدا بوو. ئەو لەگەڵ پیاوێکی خودادا بوو.

زۆر کەس ئەمڕۆ چێژ لە هەمان ئیمتیازات وەردەگرن – ڕەنگە بەبێ ئەوەی بزانن. گەورەبوون لە ماڵێکی مەسیحیدا و دەورەدران بەوانەی کە خودایان خۆشدەوێت ئیمتیازێکی گەورەیە. هەبوونی دایک و باوکێکی خوداپەرست کە نوێژت بۆ دەکەن و هەوڵدەدەن تۆ بە شتە مەسیحییەکان ئاشنا بکەن ئیمتیازێکە، بەڵام بە تەنیا بەس نییە بۆ ئەوەی بگەیتە بەهەشت. باوەڕێکی کەسی پێویستە، و لەم خاڵەدا ڕەنگە بپرسین لووت چ باوەڕێکی کەسی هەبوو. ئایا ئەو تەنیا پشت بە تێگەیشتنی ڕۆحی و باوەڕی مامەکەی دەبەست؟ لە ماڵێکی مەسیحیدا لەدایکبوون بەس نییە – نە چوون بۆ کەنیسەش. زۆر گرنگە هەنگاوی متمانەکردن بە عیسای مەسیح وەک ڕزگارکەری کەسی خۆت بنێیت.

تەڵەی خۆشگوزەرانی

کێشەکانی لووت دەگەڕێنەوە بۆ خۆشگوزەرانییەکەی. ئیبراهیم، کە خودا بەرەکەتداری کردبوو، «زۆر دەوڵەمەند بوو لە ئاژەڵ، لە زیو و لە زێڕدا» (پەیدابوون ١٣:٢ KJV). لووتیش خاوەنی موڵک و ماڵی زۆر بوو (پەیدابوون ١٣:٥). بەداخەوە موڵک و ماڵەکانیان بووە هۆی ناکۆکی لە نێوانیاندا. ئەوان هێندە ئاژەڵیان هەبوو کە زەوییەکە نەیدەتوانی هەردوو لای خێزانەکە بژێنێت. شوانکارەکانی ئیبراهیم و ئەوانەی لووت دەستیان بە دەمەقاڵێ کرد – و کەنعانییەکان و فەریزییەکان کە لەو زەوییەدا دەژیان، هەموو ئەوەیان بینی (پەیدابوون ١٣:٦-٧).

خۆشگوزەرانی هێشتا دەتوانێت مەترسیدار بێت. کەسێک وتوویەتی، «پارە دەتوانێت خوێندن بکڕێت بەڵام ژیری نا؛ جێگای خەو بەڵام خەو نا؛ خواردن بەڵام ئارەزوو نا؛ جوانکاری بەڵام جوانی نا؛ ماڵ بەڵام ماڵێکی گەرم نا، دەرمان بەڵام تەندروستی نا، کات بەسەربردن بەڵام دڵخۆشی نا؛ ناسیاو بەڵام هاوڕێ نا.» خوداوەندمان هۆشداری دا لە مەترسی بەدەستهێنانی هەموو جیهان بەڵام لەدەستدانی ڕۆحت (مەرقۆس ٨:٣٦). ئەمڕۆ، هەندێک لە سەرکردەکانی کەنیسە فێردەکەن کە ئەوانەی خوداوەند ڕازی دەکەن لە ڕووی ماددییەوە بەرەکەتدار دەبن. ئەم جۆرە فێرکردنە هەڵەیە.

لە سەردەمی پەیمانی کۆندا خودا بەم شێوەیە گەلەکەی بەرەکەتدار دەکرد. بەڵام پەیمانی نوێ ڕوونی دەکاتەوە کە بەرەکەتەکانی باوەڕدار ئەمڕۆ ئاسمانییە نەک زەمینی، ڕۆحییە نەک ماددی. وریای خۆشگوزەرانی بە! ئەگەر تۆ بێباوەڕ بیت، سامانەکەت دەتوانێت بۆ هەمیشە لە ڕزگارکەر دوورت بخاتەوە، وەک چۆن لەگەڵ گەنجە دەوڵەمەندەکەدا کردی (مەرقۆس ١٠:١٧-٢٢). ئەگەر تۆ باوەڕدار بیت، خۆشگوزەرانییەکەت دەتوانێت لە ژیانێک دوورت بخاتەوە کە بەڕاستی بۆ خوداوەند بەسوودە.

هەڵبژاردنە گەورەکە

ئیبراهیم هەم میهرەبان بوو هەم بەخشندە. وەک پیاوێکی بەتەمەن، هەڵبژاردنەکە دەبوو هی ئەو بووایە، بەڵام ڕووی لە برازاکەی کرد و داوای لە لووت کرد کە خواستی خۆی دەرببڕێت. وتی: «ڕاست نییە کە ناکۆکی هەبێت.» «شوێنی زۆر هەیە بۆ هەردووكمان. ئەگەر تۆ بچیتە چەپ، من دەچمە ڕاست. ئەگەر تۆ بڕیار بدەیت بچیتە ڕاست، من دەچمە چەپ» (پەیدابوون ١٣:٨-٩). بۆ بەکارهێنانی نموونەیەک لە تێنس، تۆپەکە لە گۆڕەپانی لووتدا بوو.

لە شوێنی بەرزەکەیەوە، لووت سەیری زەوییەکەی کرد. دەشتی ئوردون زۆر ئاودار دەهاتە بەرچاو، بیری میسری دەهێنایەوە – شوێنێک کە لە کاتی قحتییەکدا لەگەڵ مامیدا لێی بوو (پەیدابوون ١٢:١٠). لووت پێشتر ئاژەڵی زۆری هەبوو، بەڵام کاتێک سەیری ئەم زەوییە بەپیتەی دەکرد کە بیری «باخچەی خوداوەند»ی دەهێنایەوە (پەیدابوون ١٣:١٠)، تێگەیشت کە ئەگەر بەرەو ئەو ئاراستەیە بڕوات دەتوانێت باشتر بێت. خۆشگوزەرانی ئێستا دەستی بەسەر ژیانیدا گرتبوو. بە گەشتکردن بەرەو ڕۆژهەڵات، کتێبی پیرۆز بە سادەیی پێمان دەڵێت کە لووت «خێمەکەی بەرەو سەدۆم هەڵدا» (پەیدابوون ١٣:١٢). لێرەدا تێبینییەکی سارد زیاد دەکرێت: «پیاوانی سەدۆم زۆر خراپەکار و گوناهبار بوون لەبەردەم خوداوەنددا» (پەیدابوون ١٣:١٣). ڕووناکییەکانی شار دەستیان بە ڕاکێشانی لووت بەرەو لای خۆیان کردبوو. شارە گەورەکان هێشتا سەرنجڕاکێشییەکی ورووژێنەریان هەیە. زۆر گەنج ڕوویان لە شار کردووە بە هیوای دۆزینەوەی کامەرانی و ڕەزامەندی، بەڵام تووشی نائومێدی بوون و خەونەکانیان لەناوچوون.

هەموومان ئەمڕۆ هەڵبژاردنمان هەیە. ئایا سەیری خوداوەند دەکەین بۆ ئەوەی ڕێنماییمان بکات، یان بەو ئاسۆیانە ڕادەکێشرێین کە ئەم جیهانە پێشکەشی دەکات؟ کتێبی پیرۆز پێمان دەڵێت، «هەروەها لە خوداوەنددا دڵخۆش بە، و ئەو ئارەزووەکانی دڵت پێدەدات» (زەبوور ٣٧:٤). هەروەها هۆشدارییەکی جددیمان پێدەدات: «جیهان و شتەکانی ناو جیهانتان خۆشنەوێت. ئەگەر هەر کەسێک جیهانی خۆشبوێت، خۆشەویستی باوک لەو کەسەدا نییە» (١ یۆحەننا ٢:١٥).

هۆشدارییەکی میهرەبانانە

پەیدابوون ١٤ باس لە جەنگێک دەکات کە ڕوویدا. ئێستا لووت لە سەدۆم دەژیا. پاشای سەدۆم و چوار پاشای تر لەلایەن چوار پاشای بەهێزترەوە هێرشیان کرایە سەر. لووت خۆی لەناو ململانێکەدا بینییەوە – و لە لایەنی دۆڕاودا بوو. زۆری نەخایاند بە دیل گیرا و خۆی لە دەستی دوژمندا بینییەوە. هەواڵی ئەوەی کە بەسەر لووتدا هاتبوو گەیشتە ئیبراهیم. لەبری ئەوەی برازا گەنجەکەی تاوانبار بکات (وەک دەیتوانی بیکات) بەهۆی گەمژەییەکەی و بەدەستهێنانی ئەوەی کە شایستەی بوو، ئیبراهیم دەستی بە ئەرکێکی ڕزگارکردن کرد. ئیبراهیم بە ٣١٨ لە خزمەتکارەکانییەوە بەسەر هێزەکانی دوژمندا زاڵ بوو و تێکی شکاندن، بەم شێوەیە ڕزگاری بۆ لووت و خێزانەکەی هێنا.

خودا میهرەبان بوو لەگەڵ لووت، و بێگومان ئەو زۆر سوپاسگوزار بوو. بەڵام ئایا لەو ئەزموونەدا هۆشدارییەک نەبوو؟ خودا بێگومان لە ڕێگەی بارودۆخی ژیانمانەوە قسە دەکات. لە ڕێگەی ئەم ئەزموونەوە لووت دەبوو تێبگات کە سەدۆم شوێنی ژیانی ئەو نەبوو. بەڵام، وەک دەبینین، وادیارە هۆشدارییەکە گوێی لێنەگیراوە. هەندێک جار ئێمە زۆر هێواشین لە فێربوونی ئەوەی کە خودا هەوڵدەدات فێرمان بکات.

شوێنێکی باڵا

بۆ ماوەیەکی کەم لووت لە گۆڕەپانەکەدا دیار نامێنێت. جاری داهاتوو کە لێی دەخوێنینەوە، لە پۆستێکی دەسەڵاتداریدا «لە دەروازەی سەدۆم» دانیشتووە (پەیدابوون ١٩:١). خەڵک وەک یەکێک لە سەرکردەکانی شارەکەیان سەیریان دەکرد. وێنا بکەین دەتوانین چاوی پێبکەوین و بپرسین، «لووت، تۆ لێرە چی دەکەیت؟ سەدۆم شارێکی زۆر خراپە.» لووت چۆن وەڵامی دەدایەوە؟ دەیتوانی بڵێت، «ئەوە دەزانم – بەڵام ناتوانیت گلەیی بکەیت و هیچ نەکەیت! بەهۆی پۆستەکەمەوە لە سەدۆم، ڕەنگە بتوانم شتەکان باشتر بکەم.»

زۆر مەسیحی ئەمڕۆ هەمان هەڵە دەکەن. هەرچەندە دەبێت ڕووناکیمان بڵاوبکەینەوە، بەڵام پێمان ناڵێن کە لە سیاسەت یان حکومەتی خۆجێییدا بەشدار بین بۆ باشترکردنی کۆمەڵگا. بەرپرسیارێتی ئێمە ئەوەیە کە پەیامی ئینجیل ڕابگەیەنین کە دەتوانێت دڵی مرۆڤەکان بگۆڕێت! ئایا لووت هیچ شتێکی بەدەست هێنا بە بەرزکردنەوەی بۆ شوێنێک لە دەروازەی سەدۆم؟ بەشەکەی تری پەیدابوون ١٩ وەڵامی پرسیارەکە دەداتەوە. کاتێک دوو فریشتە بە پەیامێکی حوکمەوە گەیشتنە شارەکە و بە لووتیان وت کە پێویستە بە پەلە لە شارەکە هەڵبێت، ئەو نزیک بووەوە لە ئەندامانی خێزانەکەی «بەڵام وەک کەسێک دەهاتە بەرچاو کە گاڵتەی بە زاواکانی دەکرد» (پەیدابوون ١٩:١٤). ئەوان ڕەتیان کردەوە بە جددی وەری بگرن. ڕێگای بەرەکەت هەرگیز ڕێگای سازش نییە. هەندێک شوێن لەسەر زەوی هەن کە مەسیحی نابێت هەرگیز بچێتە ناویان. لووت لە شوێنی هەڵەدا بوو. ئەو هەرگیز نابێت لە سەدۆم بووایە.

بە هیچ شتێکەوە

کاتێک بەیانی دەرکەوت، فریشتەکان داوایان لە لووت کرد کە دەستبەجێ سەدۆم جێبهێڵێت نەوەک لەناو ئەو وێرانکارییەدا لەناو بچێت کە خەریک بوو شارەکە داگیر بکات، بەڵام لووت دواکەوت (پەیدابوون ١٩:١٥-١٦)! ئەو نەیتوانی پەلەی دۆخەکە تێبگات. سەدۆم ماڵی ئەو بوو. هەموو موڵک و ماڵەکانی لەوێ بوون. داوای لێدەکرا هەموو شتێک جێبهێڵێت! دەتوانین بە باشی قسەکانی ڕزگارکەرەکەمان بیر بێتەوە:

گەنجینە بۆ خۆتان لەسەر زەوی کۆمەڵ مەکەن... بەڵکو گەنجینە بۆ خۆتان لە ئاسمان کۆمەڵ بکەن (مەتتا ٦:١٩-٢٠).

ئەگەر، وەک لووت، جیهانمان خۆشبوێت، ئەوا خەمبار دەبین بە جێهێشتنی. دەبێت فێر بین خۆشەویستیمان لەسەر شتەکانی سەرەوە دابنێین نەک لەسەر شتەکانی ئەم جیهانە (کۆلۆسی ٣:٢).

خوداوەند میهرەبان بوو، و فریشتەکان دەستی لووت و ژنەکەی و دوو کچەکەیان گرت و لە شارە مەحکومکراوەکە دەریانکردن. بەداخەوە ژنەکەی لە دوورییەکی کەم لە سەدۆم گیانی لەدەستدا کاتێک گوێڕایەڵی فەرمانەکە نەبوو و بە ئارەزوویەوە سەیری ماڵەکەی کردەوە. کۆتا نیگایەک کە لە لووت هەیە زۆر خەمناکە. ئەو پیاوەی کە لە دەروازەی سەدۆم دانیشتبوو ئێستا لە ئەشکەوتێکی شاخاویدا لەگەڵ دوو کچەکەیدا دەژی. هەموو موڵک و ماڵەکانی نەماون – و هەموو ئەمەش ڕوویدا چونکە لووت هەڵبژاردنی هەڵەی کرد.

ئەو پیاوە ڕاستگۆیە

ئەگەر تەنیا پەیمانی کۆنمان هەبووایە، ڕەنگە بپرسین ئایا لووت باوەڕدار بوو. بەڵام پەیمانی نوێ زیاتر دەڵێت. پیتەر، لەژێر ئیلهامی ڕۆحی پیرۆزدا، پێمان دەڵێت کە لووت، بەڕاستی، پیاوێکی ڕاستگۆ بوو. ئەو شتانەی کە لە سەدۆم بینی و بیستی زۆر سەری لێ شێواند. بە پێچەوانەی سەدۆمییەکانی بێسنوور، لووت ڕۆحێکی ڕاستگۆی هەبوو (٢ پیتەر ٢:٧-٨). هەڵەی لووت لە هەڵبژاردنی ژیانکردن لە نێوانیاندا بوو.

چی لەبارەی خۆمانەوە؟ ئایا ئێمە جیاوازین لە خەڵکی بێباوەڕی دەوروبەرمان یان تێکەڵ دەبین لەگەڵ هەموو ئەوانی تردا؟ شوێنکەوتووانی خوداوەند عیسا دەبێت وەک ئەو بن. بە ڕووناکییە درەوشاوەکانی ئەم جیهانە ڕانەکێشرێیت. هەموو ئەوەی جیهان پێشکەشی دەکات کاتییە – تێپەڕیوە. بیرت بێت «ئەو شتانەی کە نابینرێن هەتاهەتایین» (٢ کۆرنسۆس ٤:١٨).