یەهودا ئەسخەریۆتی یەکێکە لە ناسراوترین ناوەکان لە پەیمانی نوێدا؛ نەک بەقەدەر عیسای مەسیح ناسراو بێت، بەڵام ڕەنگە بەقەدەر پەترۆس، یەعقوب یان یۆحەننا ناسراو بێت و زیاتر لە نێردراوەکانی تر.
بەداخەوە، یەهودا بەهۆی ناپاکیەکەیەوە ناسراوە کە تاکە شتە کە ناوبانگی پێ دەرکردووە؛ خیانەتەکەی لە عیسا هەموو ناسنامەیەتی، تاکە مەبەستیەتی لە مێژوودا. ناوی «خائین» یان «ناپاک» بە هەموو باسێک لە ناویەوە لکاوە. لە لیستی دوازدە نێردراوەکەدا یەهودا هەمیشە لە کۆتاییدا ناوی دەهێنرێت، و هەمیشە وەک ناپاکەکە.
هاوڕێیەتی لەگەڵ عیسا
عیسا بووبووە هاوڕێیەکی نزیکی یەهودا، وەک چۆن لەگەڵ هەر یەکێک لە دوازدە بریکارە تایبەتە هەڵبژێردراوەکەی بوو. لە ماوەی سێ ساڵ و زیاتر لە هاوڕێیەتی نزیک لە سەرانسەری وڵاتدا لە یەهودیاوە بۆ جەلیل – لەوانەش سەرکێشی لە دەریادا، دانیشتنەکانی فێرکردنی درێژخایەن و خزمەتکردنی نەخۆشەکان، خەمبارەکان و ئەوانەی پێویستی ڕۆحییان هەبوو – ئەم پیاوە بەختەوەرانە بە شێوەیەکی نزیک یەکتر و عیسایان ناسی. عیسا هەموویانی خۆشدەویست، یەهودا کەمتر لەوانی تر نەبوو.
خەمباری عیسا دیار بوو کاتێک ڕایگەیاند کە یەکێک لەوان خیانەتی لێ دەکات، وتی: «باشتر بوو بۆ ئەو ئەگەر لەدایک نەبووایە» (مەتتا 26:24 NIV). زەبوور 41:9 پێشبینی خیانەت و ئازاری عیسا دەکات: «تەنانەت هاوڕێ نزیکەکەم، کە متمانەم پێی بوو، ئەو کە نانەکەی منی دەخوارد، پاژنەی پێی لە دژم بەرز کردەوە.»
کاتێک عیسا دوازدە نێردراوەکەی بە دوو دوو نارد، هیچ نیشانەیەک نەبوو کە شتێک لەگەڵ یەهودا هەڵە بێت. ئەوان نێردران بۆ ئەوەی بانگەواز بکەن کە «شانشینی ئاسمان نزیکە،» و دەسەڵاتیان پێدرا بۆ ئەوەی «نەخۆشەکان چاک بکەنەوە، مردووەکان زیندوو بکەنەوە، گولییەکان پاک بکەنەوە، ڕۆحە پیسەکان دەربکەن» (مەتتا 10:7-8). یەهودا شانبەشانی ئەوانی تر کاری دەکرد بەبێ بچووکترین نیشانەی شتێکی خراپ.
وەک یەکێک لە دوازدە نێردراوەکە، یەهودا لەگەڵ عیسا دەڕۆیشت، نانی دەخوارد و دەخەوت، گوێی لە فێرکردنە ئیلهامبەخشەکانی دەگرت، و شایەتی زۆر موعجیزە بوو. چۆن ویژدانی کاریگەر نەبوو، دڵی نەجووڵا کاتێک بەو شێوەیە بە نزیکی و بەردەوام لەگەڵ کوڕی خودای هەرە بەرز بە شێوەی مرۆڤ هاوڕێیەتی دەکرد؟ ئایا ئەو داراییە کەمەی لە جانتای گەنجینەدارەکەدا بوو لەژێر چاودێری ئەودا ئەوەندە کاریگەر بوو کە هەرگیز نەیتوانی عیسا بە ڕاستی بناسێت؟ یۆحەننا پێمان دەڵێت کە ئەو دز بوو کە «خۆی یارمەتی دەدا لەوەی کە تێیدا دادەنرا» – جانتای پارەکە (یۆحەننا 12:6).
کوێرکردن لەلایەن شەیتانەوە
بێگومان، هەر شتێک کە بینینی یەهودای پڕ کردبوو، ڕێگری لە بینینی «ڕووناکی زانینی شکۆمەندی خودا» دەکرد کە ئەوانی تر «لە ڕوخساری عیسای مەسیحدا» دەیانبینی (2 کۆرنسۆس 4:6). بەڵام دوژمنی عیسا، و هەموو ئەوانەی کە دەیانەوێت بۆ خودا بژین، ئەویان «کوێر کرد» لە ڕاستی عیسا (2 کۆرنسۆس 4:4). بەڵام ئەم دوژمنە (شەیتان) تەنها دەیتوانی ئەوە بکات کە یەهودا ڕێگەی پێدا؛ ئەو هەڵبژاردەی کرد کە وای لێکرد بەرامبەر بە دەستکاریکردنی شەیتان بێت.
کەس هەرگیز دەرفەتێکی باشتر لە یەهودا نەبوو بۆ ناسینی عیسا. بەڵام ئەو هەرگیز بە ڕاستی نەیناسی. دانپێدانانی پەترۆس بە خوداوەندی عیسا بە باشی تۆمارکراوە. بە پێچەوانەوە، بەرزترین هەڵسەنگاندنی یەهودا بۆ ڕزگارکەر – تاکە دانپێدانانی ڕاپۆرتکراوی – ئەوە بوو کە عیسا «بێتاوان» بوو (مەتتا 27:4). بەڵام ئەو بێسنوور زیاتر بوو، و یەهودا بە تەواوی لەدەستی دا.
یەهودا نموونەیەکی ترسناکە بۆ ئەوەی چەندە نزیک لە عیسا دەتوانرێت بێت – گوێگرتن لێی، هاوڕێیەتی لەگەڵیدا بۆ ماوەی سێ ساڵ، سەیری کردنی کاتێک خۆشەویستی خودای نیشان دەدا لە هەموو جۆرە کارلێکێکدا لەگەڵ هەموو جۆرە کەسێکدا – بەبێ ئەوەی هەرگیز بە ڕاستی بزانێت عیسا کێ بوو، هەرگیز خۆی ڕادەستی خوداوەندییەکەی نەکرد.
شتێک هەڵە بوو
یەکەم ئاماژە کە شتێک لەگەڵ یەهودا هەڵە بوو، کاردانەوەی بوو بەرامبەر بە دەستنیشانکردنی پەرستنی مەریەم بۆ عیسا بە بۆنێکی گرانبەها (یۆحەننا 12:1-11). ئەو پرسی بۆچی نەفرۆشرا بۆ سوودی هەژاران. بەرز دەهاتە بەرگوێ، بەڵام یۆحەننا ئاشکرای دەکات کە یەهودا هەرگیز گرنگی بە هەژاران نەدەدا، بەڵکو دەستی لە جانتاکەدا بوو (یۆحەننا 12:6). لەو کاتەدا، کەس گومانی لە هیچ شتێک نەبوو؛ هەندێک بە ڕاستی بەشدارییان لە ڕەخنەی یەهودادا کرد، و ئەم بەکارهێنانی بۆنەیان بە «بەفیڕۆدان» ناوبرد (مەتتا 26:6-9؛ مەرقۆس 14:4-5).
ئەم زنجیرە ڕووداوانە ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم ڕووداوە ڕەنگە دواین هەنگاو بووبێت بۆ یەهودا، کە بووە هۆی بڕیارەکەی بۆ «فرۆشتنی» عیسا بە دوژمنەکانی بۆ قازانج. دەستبەجێ «چووە لای سەرۆک کاهینەکان و پرسی، «ئێوە چەند دەدەنێ ئەگەر من ئەوم ڕادەست بکەم؟»» (مەتتا 26:13-15).
هەڵسوکەوت و ڕەفتاری عیسا بەرامبەر بە یەهودا دەربڕینی نیعمەت و بەزەیی زۆر بوون. ئەو هەرگیز یەهودای بە ئاشکرا ئاشکرا نەکرد. کاتێک ڕایگەیاند کە ناپاکێک لە نێوانیاندا هەیە، ئەو تەنها بە بێدەنگی و بە نهێنی ئاماژەی بە یەهودا نەکرد. هەموویان پرسییان، «بێگومان من نیم، گەورەم؟» بەڵام هیچ گومانێکیان لە یەهودا نیشان نەدا. پاشان یەهوداش پرسی، «بێگومان من نیم، ڕابی؟» بەڵام، دیسانەوە، وەڵامی عیسا دیار نەبوو: «بەڵێ، تۆیت» (مەتتا 26:20-25).
یۆحەنناش شایەتی ئەم ڕووداوانە بوو. کاتێک عیسا ناپاکێکی ڕاگەیاند و هەموویان سەیری یەکتریان دەکرد، پەترۆس داوای لە یۆحەننا کرد (کە لە عیساوە نزیکترین بوو) بپرسێت کێ دەبێت. عیسا وەڵامی دایەوە بە نوقمکردنی نان لە قاپەکەدا و دانی بە یەهودا، وەک نیشانەیەک بۆ ئەوەی کە ئەو ناپاکەکەیە. بەڵام ئەوەش، وادیار بوو بە دەنگێکی تایبەت بوو بۆ ئەوەی کەسێکی تر هەستی پێنەکات. چەند ساتێک دواتر کاتێک عیسا بە یەهودای وت بە خێرایی بیکات، «کەس لەسەر خوانەکە تێنەگەیشت بۆچی»، بەڵام «لەبەر ئەوەی یەهودا بەرپرسی پارەکە بوو، وایان بیر دەکردەوە کە عیسا پێی دەڵێت ئەوەی پێویستە بۆ جەژن بیکڕێت، یان شتێک بدات بە هەژاران» (یۆحەننا 13:21-29).
یۆحەننا پێمان دەڵێت کە، هەر کە یەهودا ئەو نانەی وەرگرت، شەیتان چووە ناوی، و ئەو ژوورەکەی جێهێشت و چووە دەرەوە بۆ ناو شەوەکە (یۆحەننا 13:27-30). کەس گومانی لە یەهودا نەبوو. و عیسا ئاشکرای نەکرد.
خیانەتکردن بە ماچێک
لە گەتسیمانی، دوای ئەوەی ئاماژەیەکی بۆ دەسەڵاتدارانی دەستگیرکەر ڕێکخستبوو، یەهودا نزیک بووەوە لە عیسا بۆ ئەوەی ماچی بکات، وتی: «سڵاو، ڕابی!» عیسا پرسی، «یەهودا، ئایا کوڕی مرۆڤ بە ماچێک خیانەتی لێ دەکەیت؟» پاشان یەهودا وتی، «ڕابی!» و ماچی کرد (مەتتا 26:48-50؛ لۆقا 22:47-48؛ مەرقۆس 14:45).
عیسا بە گومان نەبوو؛ ناتوانین وا دابنێین کە قسەکانی جگە لە خەمبار نەبووبن. «ئایا خیانەت دەکەیت ... بە ماچێک؟» ڕەنگە بە باشی حیساب کرابێت بۆ ئەوەی لەم ساتە کۆتاییەدا بگاتە ویژدانی یەهودا. عیسا وادیار بوو ماچەکەی پشتگوێ خست، و داوای لە یەهودا کرد بگاتە سەر مەبەست: «هاوڕێ، ئەوە بکە کە بۆی هاتووی،» پێی وت بەبێ دوژمنایەتی یان گاڵتەجاڕی. ئەو بە ناپاکەکەی وەک «هاوڕێیەک» قسەی کرد – دەربڕینێکی ڕاستگۆیانە بۆ ڕێزگرتن لە هاوڕێیەکی خۆشەویست. عیسا هێشتا هاوڕێی یەهودا بوو بەڵام یەهودا چیتر هاوڕێی عیسا نەبوو.
عیسا هیوای بۆ یەهودا هێشتەوە تا کۆتایی، نەک بۆ ئەوەی خۆی لە خیانەتەکە بپارێزێت، بەڵکو بۆ ئەوەی ناپاکەکە ڕزگار بکات. ئاشکراکردنی ناپاکەکە زووتر ئاشکرای دەکرد. تا ئەو جێگایەی کە عیسا پێی وابوو، یەهودا هێشتا دەیتوانی بگەڕێتەوە.
من بە شێوەیەکی کەسی پێم وایە کە تەنانەت دوای خیانەت و دەستگیرکردنیش، عیسا هێشتا یەهودایەکی بە ڕاستی تۆبەکاری دەبەخشی. ئەرکی عیسا، و هێشتاش، ڕزگارکردنی گوناهبارانە، هەریەکێک لە ئێمە. کارەکەی لەسەر خاچ کۆتایی هات، بۆیە ئەو هات. تەنانەت ئەو سەربازانە و سەرکردە ئایینیانەی کە لە خاچدانی ئەویان ئەنجامدا، شایستەی ئەو ڕزگارییە بوون کە ئەو کڕی. «باوکە لێیان خۆش بە،» عیسا لەسەر خاچەوە پاڕایەوە. بێگومان یەهودا دەیتوانی لەو کاتەشدا لێی خۆش بێت!
لە هەمان کاتدا، عیسا دانی بەوەدا نا کە یەهودا «ئەوەیە کە مەحکومە بە لەناوچوون بۆ ئەوەی نووسینەکە جێبەجێ بکرێت» (یۆحەننا 17:12). دڵی خەمبار بوو کە یەهودای لەدەست دابوو. ئەو مەحکومی نەکرد، بەڵام بە ویستی خۆی سزاکەی هەڵگرت کە تەنانەت یەهودا ئەسخەریۆتیشی دەبەخشی.
خۆی مەحکوم دەکات
یەهودا خۆی مەحکوم کرد، بە ئەنقەست ڕێگای خۆی هەڵبژارد. پێشتر لە ڕوانگەی زانینی خوداوە نووسرابوو، نەک وەک سیناریۆیەک کە یەهودا هیچ بژاردەیەکی نەبوو جگە لەوەی شوێنی بکەوێت. ئایا ئەو بێئاگا بوو لە پێشبینییەکە (زەبوور 41:9؛ زەبوور 55:12-14؛ زەکەریا 11:12-13)؟ یەهودا شتی تری بۆ سەرنج و خۆشەویستی خۆی هەڵبژارد، بە ویستی خۆی پابەند بوو بە ڕێگایەک کە بەرەو لەناوچوون دەچوو.
من پێم وایە عیسا تا کۆتایی لێی خۆش دەبوو. بەڵام، لە لایەن یەهوداوە، ئەو پێشتر هێڵێکی بەزاندبوو کە لەوەودوا نەیدەتوانی بگەڕێتەوە. ئەو لە کۆتاییدا عیسای ڕەتکردەوە، و خۆی خستە بەردەم خاوەندارێتی شەیتانی. شەیتان «یەهودای هاندا ... بۆ ئەوەی خیانەت لە عیسا بکات» (یۆحەننا 13:2)، پاشان، «شەیتان چووە ناو یەهودا» و هانی دا بچێتە لای سەرکردە جولەکەکان بۆ ئەوەی پێشنیاری خیانەت لە عیسا بکات (لۆقا 22:3-4). لە کۆتاییدا، دوای ئەوەی نانەکەی لە عیسا وەرگرت لە کاتی ژەمە خواردنی پەسخەدا، دیسانەوە پێمان دەوترێت کە «شەیتان چووە ناوی» (یۆحەننا 13:27). شەیتان لە دوو قۆناغدا چووە ژوورەوە، سەرەتا بۆ ئەوەی هانی بدات پێشنیاری خیانەتەکە بکات، پاشان بۆ ئەوەی دڵنیا بێت کە بیروڕای ناگۆڕێت. چ ترسێک لەسەر ویژدانی و ڕۆحی مەحکومی ئەو بوو لە هەموو هەتاهەتایەدا لە دەریاچەی ئاگردا!
هەرچەندە یەهودا بوو بە پیادەی شەیتان، بەڵام هێشتا توانای ئەوەی هەبوو کە تێبگات چی کردووە و بێهیوایی دۆخی تاوانبارانەی خۆی، و ئەو «بە پەشیمانییەوە گیرا» – نەک تۆبە. ئەو هیچ ڕێگایەکی دەرچوونی نەبینی جگە لە کۆتاییهێنان بە ژیانی خۆی (مەتتا 27:3-5). من بە توندی پێم وایە کە ڕزگارکەری بەزەییداری گوناهباران هێشتا ئامادە بوو یەهودا ڕزگار بکات، بەڵام یەهودا چارەنووسی خۆی بە ڕەتکردنەوەی کۆتایی مەسیح بە کۆتاییهێنان بە ژیانی خۆی مۆر کرد.
یەهودا و پەترۆس وەک نموونە
هەندێک بەهۆی لێکچوونێکی پێشبینیکراو لە نێوان یەهودا و پەترۆسدا سەرلێشێواو بوون. ئایا گوناهەکانیان تا ڕادەیەک وەک یەک نەبوون؟ بێگومان، نکۆڵیکردنی پەترۆس لە عیسا جۆرێک بوو لە خیانەت. بەڵام هەردوو پیاوەکە لەسەر بنەمایەکی زۆر جیاواز بوون. پەترۆس بە ڕوونی ناسنامەی عیسای وەک مەسیحی بەڵێندراو لە لانیکەم دوو بۆنەدا دانپێدانانی کرد (یۆحەننا 6:68-69؛ مەتتا 16:16). پێش ئەوە خۆی وەک گوناهبارێک دانپێدانانی کردبوو کە شایستەی ئامادەبوونی خوداوەند نییە و بە میهرەبانی لێی خۆش بوو. عیسا وتی، «مەترسە.» ئەو هەرگیز گوناهبارێک لە گوناهەکانی خۆیدا جێناهێڵێت و ئەوە ناڵێت. «مەترسە» واتە عیسا لە گوناهی ناشایستەیی پەترۆس خۆش بوو (لۆقا 5:8-10).
پەترۆس بە هەموو دڵیەوە خوداوەندەکەی خۆشدەویست و خزمەتی دەکرد، سەرەڕای زۆر شکست. عیسا دەیزانی خۆشەویستی و پابەندبوونی ئەو بۆی ڕاستەقینەیە. ئەو نەک تەنها دەیزانی کێ خیانەتی لێ دەکات بەڵکو کێش لەژێر فشاردا لاواز دەبێت، و بە پەترۆسی وت: «شەیتان داوای کردووە کە تۆ وەک گەنم بپژێنێت (نەک بچێتە ناوی و کۆنترۆڵی ویستی بکات). بەڵام من بۆ تۆ نوێژم کردووە، شیمۆن، بۆ ئەوەی باوەڕت شکست نەهێنێت» (لۆقا 22:31-32). عیسا ئاماژەی بەوەدا کە شەیتان مۆڵەتی هەبوو بۆ ئەوەی لەسەر پەترۆس کار بکات. وەک ئەیوب، پەترۆس بۆ شەیتان دەستلێنەدراو بوو بەبێ ڕەزامەندی خوداوەندەکەی. پەترۆس هی عیسا بوو لەبەر ئەوەی خۆی ڕادەستی کردبوو. یەهودا «مافەکانی» خۆی بۆ ژیان و ویستی خۆی پاراستبوو و لەژێر پاراستنی عیسادا نەبوو. هیچ ئاماژەیەک نییە کە عیسا بۆ یەهودا نوێژی کردبێت لە کاتی پیلانگێڕی و خیانەتەکەیدا. یەهودا وەک بریکارێکی سەربەخۆ کاری دەکرد.
عیسا نوێژی کرد بۆ ئەوەی باوەڕی پەترۆس شکست نەهێنێت. و شکستی نەهێنا! پەترۆس هەرگیز نکۆڵی لەو باوەڕە نەکرد کە لە سێ دانپێدانانەکەیدا بە ناسنامە و خوداوەندی عیسا دەری بڕیبوو. ئەو نکۆڵی لە ناسینی عیسا کرد، و ئازایەتییەکەی شکستی هێنا – بەڵام باوەڕەکەی نا. دانپێدانانەکانی لە کاتێکدا بوون کە لەلایەن هاوڕێ دڵسۆزەکانەوە دەورە درابوو؛ نکۆڵیکردنەکەی لە کاتێکدا بوو کە لەلایەن دوژمنانی عیساوە دەورە درابوو، کاتێک فشارەکە زۆرترین بوو. نێوەندگیری عیسا پەترۆسی ڕزگار کرد. باوک هەرگیز داواکارییەکانی کوڕەکەی ڕەت ناکاتەوە. کاتێک عیسا پەترۆسی لەبارەی شکستی داهاتوویەوە ئاگادار دەکردەوە، و دڵنیای دەکردەوە لە پشتیوانی نوێژەکانی، ئەو بە پەترۆسی بەڵێنیش دا کە لە کۆتاییدا بۆ خوداوەند بەسوود دەبێت، و خزمەتی هاوباوەڕانی دەکات (لۆقا 22:31-32).
بێگومان، یەهودا بە ڕاستی بریکارێکی سەربەخۆ نەبوو. ئەو بە ڕاستی خوداوەندەکەی بە دوژمنەکانی نەفرۆشت. ئەو ڕۆحی خۆی بە شەیتان فرۆشت. شەیتان خوداوەندەکەی بوو. عیسا نەیدەتوانی بۆی نوێژ بکات وەک چۆن بۆ پەترۆسی کرد.
وانەیەکی جدی
یەهودا وانەیەکی جدی و هۆشدارییەکە بۆ هەموو ئەوانەی کە بە شێوەیەکی سەرپێیی یان ڕووکەش «باوەڕ» بە عیسا دەهێنن. بەڵام پەترۆس هاندانێکە. ئەو کەسەی کە دانپێدانانی کردووە و متمانەی بە عیسای مەسیح کردووە وەک ڕزگارکەر و خوداوەندەکەی، لە نوێوە لەدایک بووە و هی خودایە. نێردراو پۆڵس نووسیویەتی کە «هیچ شتێک ناتوانێت ئێمە لە خۆشەویستی خودا لە مەسیحدا جیا بکاتەوە» (ڕۆما 8:35-39). نێوەندگیری عیسا سەرچاوەیەکی زۆر بەهێزە. ئەو هەرگیز ڕێگە نادات باوەڕداران وەک یەهودا شکست بهێنن. وەک پەترۆس، هەموو باوەڕدارێک بۆ شەیتان دەستلێنەدراوە، جگە بە مۆڵەتی خودا. و ئەو تەنها ڕێگە بە شەیتان دەدات لەسەر ئێمە کار بکات بۆ ئەوەی ئێمە پاک بکاتەوە بۆ خێری خۆمان و شکۆمەندی خودا.
