«بەڵام ئامانجی فێرکردنەکەمان خۆشەویستییە لە دڵێکی پاکەوە و ویژدانێکی باش و باوەڕێکی ڕاستگۆیانە.» 1 تیمۆساوس 1:5 NASB
وتار و سیمینارەکانی مەسیحییەکان دەبێت چی بکەنە ئامانجیان؟ زانین؟ ڕاستی؟ کردار؟ پەرستن؟ هەموویان؟ بەپێی 1 تیمۆساوس 1:5ی سەرەوە، ئامانجی هەموو فێرکردن و وتاردانی مەسیحی دەبێت خۆشەویستی بێت – بۆ خودا و مرۆڤ. عیسا یاسای پەیمانی کۆنی بەم شێوەیە کورت کردەوە: «یەزدانی خودای خۆت بە هەموو دڵت، و بە هەموو گیانت، و بە هەموو بیرت، و بە هەموو هێزت خۆش بوێت و دراوسێکەت وەک خۆت خۆش بوێت» (مەرقۆس 12:30-31). پەیمانی نوێ فێرمان دەکات کە بنەمای ژیانی مەسیحی هەمان شتە، و دەقەکەی سەرەوە پێمان دەڵێت کە مەبەستمان لە فێرکردن و وتاردان دەبێت چی بێت.
لە یەکەم خوێندنەوەدا ڕەنگە وا دەربکەوێت کە ئامانجەکە لە 1 تیمۆساوس 1:5 سێ لایەنە: خۆشەویستی، ویژدانێکی باش، و باوەڕێکی ڕاستگۆیانە. بەڵام شێوازی دروستکردنی ئەم ئایەتە لە زمانی یۆنانیدا هیچ گومانێک ناهێڵێتەوە کە یەک ئامانج هەیە: خۆشەویستی – کە لە دڵێکی پاکەوە، ویژدانێکی باش و باوەڕێکی ڕاستگۆیانەوە دێت. وەرگێڕانی پاشا جەیمسی نوێ بەم شێوەیە دەخوێنرێتەوە: «ئێستا مەبەستی فەرمانەکە خۆشەویستییە لە دڵێکی پاکەوە، لە ویژدانێکی باشەوە، و لە باوەڕێکی ڕاستگۆیانەوە.»
لە کەنیسەدا
نامەی یەکەم بۆ تیمۆساوس لەلایەن پۆڵسەوە نووسراوە دوای یەکەم زیندانیکردنی لە ڕۆما. دوای ئازادبوونی، پۆڵس بەردەوام بوو لە گەشتە میسیۆنەرییەکانی و تیمۆساوسی لە ئەفەسۆس بەجێهێشت بۆ یارمەتیدانی ئەو کەنیسەیە کە لەو کاتەدا بە باشی دامەزرابوو (کردارەکان 18-19). بەڵام، هەندێک کێشە سەبارەت بە ڕێکخستن و کارکردنی کەنیسە سەریان هەڵدابوو و نێردراوەکە ڕێنمایی تیمۆساوسی کرد بۆ یارمەتیدانی ڕێکخستنی شتەکان. بە ئەگەری زۆرەوە لە مەقدۆنیاوە (1:3) پۆڵس ئەم نامەیەی بۆ «کوڕەکەی لە باوەڕدا» نووسی بۆ هاندانی و بیرخستنەوەی بەرپرسیارێتییەکانی. پۆڵس مەبەستی بوو بگەڕێتەوە بۆ ئەفەسۆس (3:14 و 4:13)، بەڵام لەو نێوەندەدا تیمۆساوس دەبوو «بزانێت چۆن دەبێت خۆی لە ماڵی خودادا ڕەفتار بکات، کە کەنیسەی خودای زیندووە، ستوون و پشتگیری ڕاستییە» (3:15).
لەو نامەیەدا، پۆڵس ڕێنمایی تیمۆساوسی کرد دەربارەی ڕێکخستنی کەنیسە: پیران و خزمەتکاران (بەشی 3)، ڕۆڵە جیاوازەکانی پیاوان و ژنان (بەشی 2)، یارمەتی بۆ بێوەژنەکان (بەشی 5)، هەڵوێست بەرامبەر بە پارە (بەشی 6)، و شتەکانی تری ڕێکخستنی کەنیسە. جگە لەوەش، بە درێژایی نامەکە هۆشداری دەربارەی مامۆستایانی درۆینە و فێرکردنە شێواوەکان بڵاوکراونەتەوە. مامۆستایانێک کە لە ڕاستی لایاندابوو لە ئەفەسۆس بوون، و تیمۆساوس پێویستی بە ئامۆژگاری بوو چۆن مامەڵەیان لەگەڵدا بکات (1:3-7,19-20؛ 4:1-7؛ 6:3-5,20-21). ئەم مامۆستا درۆینانە کەنیسەیان تێکدابوو. سەرنجڕاکێشە کە لە چوارچێوەی نیگەرانی بۆ ڕاستی فێرکردن بوو کە تیمۆساوس بیرهێنرایەوە کە فێرکردنەکەی لەسەر ئامانجی خۆشەویستی چڕ بکاتەوە. بەرپرسیارێتی ئەو ئەوە بوو کە مامۆستایانی داهاتووی ئەفەسۆس (1:7) فێر بکات کە نابێت سەرنجیان شێواو بێت، و فێرکردنەکە نابێت لە ئامانجی خۆشەویستی لابدات.
سەرسوڕهێنەرترین لایەنی 1 تیمۆساوس 1:5، کە لە سەرەوە ئاماژەی پێکراوە، جەختکردنەوەیە لەسەر خۆشەویستی، نەک ڕاستی – بە تایبەتی بە لەبەرچاوگرتنی چوارچێوەی پەیوەندیدار بە فێرکردنی شێواو. ڕاستی نابێت فڕێ بدرێتە لاوە، چونکە خۆشەویستی دەبوو ئەنجامی باوەڕێکی ڕاستگۆیانە بێت. بەڵام، بەپێی ئەم ئایەتە ئامانجی کۆتایی فێرکردن و وتاردانی مەسیحی دەبێت خۆشەویستی بێت – نەک ڕاستی! نزیکە لە بیدعە دەچێت، بەڵام ئەوەیە کە ڕۆحی پیرۆز وای لە پۆڵس کرد کە بینووسێت. بێگومان دەیتوانی بنووسێت، «ئامانجی فێرکردنەکەمان ڕاستییە لەگەڵ خۆشەویستیدا،» بەڵام ئەوە نییە کە نووسراوە.
بەرهەمی کۆتایی
سەرکردە مەسیحییە دڵسۆزەکان زۆرجار ئەوەندە نیگەرانی ڕاستی دەبن، کە باوەڕی ڕاستودروست دەبێتە بنەمای هەموو فێرکردن و وتاردانەکانیان. وادیارە زیاتر نیگەرانی وردەکارییەکانی ئەوەن کە کۆمەڵەکانیان باوەڕیان پێیەتی نەک ئەوەی کە بە زانیارییەکانیان چی دەکەن. خاڵە وردەکانی لاهووت گرنگتر دەبن لە ژیاندنی باوەڕەکە. بەپێی دەقەکەمان، ئەم مەسیحییە دڵسۆزانە ئامانجەکەیان لەدەست داوە.
لە کاتێکدا ئەم ئایەتە فێر ناکات کە دانانی هەر «i»یەک و بڕینی هەر «t»یەک بێ بایەخ یان ناگرنگە، بەڵام فێر دەکات کە فێرکردنی دروست بەرهەمی کۆتایی وتاردان و فێرکردنی باش نییە. خۆشەویستییە! دووبارە بیرۆکەکە ئەوە نییە کە ڕاستی فێرکردن ئامانجێکی هەڵەیە، بەڵکو ئەوەیە کە ڕاستی فێرکردن بە تەنها کەمترە لە ئامانجەکە. بەرهەمی کۆتایی هەموو فێرکردن و وتاردانی مەسیحی دەبێت خۆشەویستی بێت بۆ خودا و مرۆڤایەتی. خۆشەویستی بۆ خودا لە ژیانێکدا دەردەکەوێت کە بە پەرستن و گوێڕایەڵی ڕێزدارانە بۆ فەرمان و ویستەکانی تایبەتمەندە. کاتێک گوێڕایەڵی خودا دەکەین، خۆشەویستییەکەی زیاتر ژیانمان پڕ دەکاتەوە بۆ ئەوەی بە بەزەیی و چاودێرییەوە دەستمان بۆ ئەوانی تر درێژ بکەین. ئایا ئێمە فێر دەکەین، وتار دەدەین، و دەگەینە ئامانجی فێرکردنەکەمان؟
ئەفەسۆسییەکان 4:15-16یش دەربارەی پەیوەندی دروست لە نێوان ڕاستی و خۆشەویستیدا دەدوێت: «بە قسەکردنی ڕاستی بە خۆشەویستییەوە، دەبێت لە هەموو لایەنەکانەوە گەشە بکەین بۆ ناو ئەو، کە سەرە، تەنانەت مەسیح، کە هەموو جەستە، بە یەکەوە لکێنراو و پێکەوە گیراو بەوەی کە هەر جومگەیەک دابینی دەکات، بەپێی کارکردنی دروستی هەر بەشێکی تاکەکەسی، دەبێتە هۆی گەشەی جەستە بۆ بنیاتنانی خۆی بە خۆشەویستی.» ئەگەر ئێمە ئەم ئایەتانەمان بنووسیایە، ڕەنگە ئایەتی 16مان بەم شێوەیە کۆتایی پێهێنابا: «... بۆ بنیاتنانی خۆی بە ڕاستی.» بەڵام ئەوە نییە کە ڕۆحی پیرۆز وای لە پۆڵس کرد کە بینووسێت. ڕاستی بۆ خۆراکدانی جەستەی مەسیح زۆر گرنگە، بەڵام گەشەی دروستی جەستە دەبێت لە چوارچێوەی خۆشەویستیدا بێت، کە ڕووبەڕووبوونەوە و هەروەها بەزەییش لەخۆ دەگرێت. بەم شێوەیە ئامانجی ڕاستی، کە وتار دەدرێت و فێر دەکرێت، لە تێگەیشتن، باوەڕ، و پابەندبوون بەو ڕاستییە تێدەپەڕێت. گەشەی ڕۆحی سنووردار و ناهاوسەنگ ئەنجامەکەی لە کەنیسەکاندا کە ئامانجەکە فێرکردنی دروست خۆیەتی، نەک فێرکردنی دروست وەک ئامرازێک بۆ گەیشتن بە ئامانجەکە. باوەڕهێنان بە شتە دروستەکان زۆر باشە، بەڵام ئەگەر باوەڕە دروستەکان نەبنە هۆی خۆشەویستییەکی چالاک بۆ یەزدان و گەلەکەی، فێرکردنەکە لە ئامانجەکە کەمتر بووە.
فێرکردنی ڕاست
فێرکردنێک کە بە ڕاستی ڕاستودروست بێت، دەبێتە هۆی خۆشەویستییەکی چالاک! بە پێچەوانەی فێرکردنێک کە ناڕاستودروست یان ناهاوسەنگ بێت، فێرکردنی ڕاستودروست خۆشەویستی بەرهەم دەهێنێت – نەک تەنها گومان (1:4) یان گفتوگۆی بێ سوود (1:6). هەمان ئەم خاڵە لە 1 تیمۆساوس 6:3-5دا باسکراوە. «وشە تەندروستەکان» (6:3) واتە فێرکردنێک کە تەندروست و سوودبەخش بێت بۆ جەستەی مەسیح. وشە تەندروستەکان دەبنە هۆی خوداپەرستی – نەک تەنها باوەڕی خوداپەرستانە، بەڵکو ژیانی خوداپەرستانە. کاتێک گەلی خودا بە خوداپەرستی تایبەتمەند بن، ئامانجی خۆشەویستی بەدەست هاتووە. فێرکردنێک کە تەندروست نەبێت، بەشداری لە تەندروستی و تەواوی جەستەدا ناکات، بەڵکو دەبێتە هۆی «حەسودی، شەڕ، قسەی خراپ، گومانی خراپ و ناکۆکی بەردەوام» (6:4-5). ئەگەر هەر یەکێک لەم کێشانە لە کەنیسە یان گرووپی هاوبەشییەکەتدا – یان لە ژیانی خۆتدا – دیار بێت، ئەمە بە توندی ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئامانجی فێرکردنی تەندروست هێشتا بەدەست نەهاتووە.
لە سەردەمی تیمۆساوسدا، ئەو مامۆستایانەی کە ئامانجەکەیان لەبیر کردبوو، جەختیان لەسەر بابەتە دەرەوەی کتێبی پیرۆز دەکردەوە – «ئەفسانەکان» و «نەژادنامەکان» (1:4) – هەروەها وردبینی لەسەر شتە ناگرنگەکان بۆ باوەڕ – «پرسیارە مشتومڕاوییەکان و ناکۆکییەکان دەربارەی وشەکان» (6:4). ئێمە دەتوانین ئەم هەڵەیە ئەمڕۆش بکەین. کاتێکی زۆر بە وتاردان و فێرکردن لە دەرەوەی کتێبی پیرۆز دەربارەی نووسینە ئەپۆکریفی و کۆنە دەرەوەی کتێبی پیرۆز بەسەر بردن، لادانە لە ئامانجی فێرکردنی تەندروست. بەهاراتکردنی وتارێک بە بابەتگەلێک وەک «ئایا عیسا دەیتوانی پێوانەیەکی هەڵە لە دوکانی دارتاشیدا بکات؟» ڕەنگە کۆمەڵەکە لە خەو نەهێڵێت، بەڵام بێگومان جەخت لەسەر ئامانجی خۆشەویستی لە دڵێکی پاکەوە، ویژدانێکی باش و باوەڕێکی ڕاستگۆیانە ناکاتەوە. وانەوتنەوەی بەردەوام لەسەر بابەتە لاوەکییەکان وەک مۆسیقای ڕۆک یان بەرواری هاتنەوەی دووەم ڕەنگە خەڵکێکی زۆرتر کۆبکاتەوە، بەڵام لە ئامانجی فێرکردنی کتێبی پیرۆز کەمتر دەبێت. ئەم جۆرە وتاردان و فێرکردنە دەبێتە هۆی تەنها گومان (1:4)، گفتوگۆی بێ سوود (1:6)، حەسودی، شەڕ، قسەی خراپ، گومانی خراپ و ناکۆکی (6:4-5).
چ خۆشەویستییەک؟
ئەو خۆشەویستییەی کە ئامانجی فێرکردن و وتاردانی تەندروستە، خۆشەویستییە لە دڵێکی پاکەوە، ویژدانێکی باش و باوەڕێکی ڕاستگۆیانە. خۆشەویستی لە دڵێکی پاکەوە خۆشەویستییەکە کە لە پاڵنەرە ناپاکە شاراوەکان بێبەرییە. خۆشەویستی لە دڵێکی پاکەوە ناپرسێت، «چی تێدایە بۆ من؟» خۆشەویستی لە دڵێکی پاکەوە لە فێرکردنێکەوە دێت کە بە بەردەوامی عیسای مەسیح وەک ڕزگارکەرمان و نموونەیەک کە دەبێت شوێنی بکەوین بەرز دەنرخێنێت.
خۆشەویستی لە ویژدانێکی باشەوە خۆشەویستییەکە کە ژیانی مەسیحییانە پەیڕەو دەکات. مەسیحییەکان کە ویژدانێکی باشیان هەیە قەرزەکانیان لە کاتی خۆیدا دەدەنەوە و لە تاقیکردنەوە و باجەکانیاندا فێڵ ناکەن. وتاردانێک کە جێبەجێکردنی پراکتیکی کتێبی پیرۆز لەخۆ بگرێت، سزادان و ڕاستکردنەوە و لە کۆتاییدا خۆشەویستی لە ویژدانێکی باشەوە دەهێنێت.
خۆشەویستی لە باوەڕێکی ڕاستگۆیانەوە خۆشەویستییەکە کە ماسک ناپۆشێت. «کەنیسەبازی» ناکات و تەنها بە زمان خزمەتی خودا ناکات و تەنها هەوڵی لاواز بۆ ژیانێکی کتێبی پیرۆز نادات. بە متمانەیەکی تەواو تایبەتمەندە. خزمەتێکی بەردەوام لەسەر کەسایەتی خودا و مەبەستی خودا بۆ مرۆڤ دەبێتە هۆی خۆشەویستی لە باوەڕێکی ڕاستگۆیانەوە.
مەسیحییە گەشەکردووەکان بەرپرسیارێتییان لەسەرە بۆ فێرکردن و فێرکرانی فێرکردنی تەندروست. ئایا گەشە دەکەیت؟ لەبیرت بێت ئامانجی وتاردان و فێرکردنی کتێبی پیرۆز زیاترە لە فێرکردنی دروست! خۆشەویستییە لە دڵێکی پاکەوە، ویژدانێکی باش و باوەڕێکی ڕاستگۆیانە.
