جگە لەوەی بووە پڕفرۆشێکی گەورە، کتێبەکەی دان براون بە ناوی کۆدی داڤینچی کۆمەڵێک کتێبخانەی گەورەی لە وەڵام و ناڕەزایەتیی نیگەرانانە لە کەنیسە و داكۆكیكارانی مەسیحییەتەوە دروست کردووە، هەروەها کۆمەڵێک ئینجیلی ساختەی نوێی “عیسا”ی لێکەوتووەتەوە. زۆر کەس دەترسن کە بناغەکانی باوەڕی مەسیحییەت لەژێر هێرشدان و متمانەی باوەڕداران بەهۆی بانگەشەکانی کتێبەکەوە لاواز دەبێت. چەند ئاسوودەبەخشە بیرهێنانەوەی ئەوەی کە عیسا پێشبینی هێرشەکانی سەر کارەکەی کردووە و بەڵێنی داوە: "من کەنیسەکەم بنیاد دەنێم، و دەروازەکانی دۆزەخ ناتوانن بەسەریدا زاڵ بن" (مەتتا 16:18 NIV).
خەیاڵە
با بە خوێندنەوەی لاپەڕەی مافی چاپکردنی کۆدی داڤینچی دەست پێ بکەین، کە بە خێرایی وەڵامی پرسیاری زۆرلێکراوی ڕاستی یان خەیاڵ دەداتەوە بە ڕاگەیاندنی: “ئەم کتێبە کارێکی خەیاڵییە. ناوەکان، کارەکتەرەکان، بازرگانییەکان، ڕێکخراوەکان، شوێنەکان، ڕووداوەکان، و ڕووداوەکان یان بەرهەمی خەیاڵی نووسەرن یان بە شێوەیەکی خەیاڵی بەکارهێنراون. هەر لێکچوونێک بە کەسانی ڕاستەقینە، زیندوو یان مردوو، ڕووداوەکان، یان شوێنەکان بە تەواوی ڕێکەوتە.”
هەرچەندە خودی نووسەر ڕەنگە بانگەشەی ئەوە بکات کە باوەڕی بە “ڕاستییە” دروستکراوەکانی هەیە، بەڵام کتێبەکەی بە فەرمی دان بەوەدا دەنێت کە بە تەواوی خەیاڵییە، لەوانەش ئەوەی کە ئیمپراتۆر کۆنستانتینی ناو کتێبەکەی داهێنانی نووسەرە، هەرچەندە ڕەنگە لە کۆنستانتینی مێژوو بچێت. و عیسای مەسیح و مریەمی مەجدەلیی داڤینچی هەروەها بەرهەمی خەیاڵی نووسەرن، بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ لەسەر عیسا و مریەمی مەجدەلیی ناو کتێبی پیرۆز مۆدێل کراون بەڵام بە تەواوی پەیوەندییان پێوە نییە. هەموویان داهێنراون بۆ گێڕانەوەی چیرۆکی خەیاڵی نووسەر. هیچ شتێک لە کتێبەکەدا ڕاست نییە. هیچ شتێک.
کۆنستانتینێکی خەیاڵی
فەرمانی کۆنستانتینی داڤینچی بۆ کۆکردنەوە و لەناوبردنی هەموو ئینجیلە “ڕەسەنە” بەردەستەکان، کە عیسایەکی تەنها مرۆڤیان وێنا دەکرد، و دووبارە نووسینەوەیان بۆ خوداوەندکردنی ئەو بۆ سوودی کەسی و سەربازی کۆنستانتین، خەیاڵییە، نەک مێژوو. نەیدەتوانیش وابێت.
لە کاتێکدا کۆنستانتینی داڤینچی بڕیار بوو ئەنجومەنی نایسیا لە ساڵی 325ی زایینی کۆبکاتەوە بۆ فەرمیکردنی پەیمانی نوێی “نوێ”ی خۆی، لە ڕاستیدا شوێنەوارناسان و زانایانی کتێبی پیرۆز دەزانن کە نووسینەکانی ئینجیل وەک ئەوەی ئەمڕۆ هەن، لە سەدەی یەکەمەوە بە بەردەوامی بەکارهێنراون؛ ئەوە زیاتر لە دوو سەدە پێش کۆنستانتین و ئەنجومەنی ڕاستەقینەی نایسیا بوو کە ڕەسەنایەتییان پشتڕاست کردەوە.
دۆزینەوەکانی دواتر وەک دەستنووسەکانی دەریای مردوو، لە جیاتی ئەوەی پێویستیان بە پێداچوونەوەی ئەو نووسینانە بێت، بە توندی پشتڕاستیان دەکەنەوە. سەرەڕای ئەوەش، چەندین نووسینی بەرچاوی سەرکردەکانی کەنیسەی سەدەی دووەم بە ڕوونی ڕایدەگەیەنن و پشتڕاست دەکەنەوە کە مەسیحییەکان هەمیشە باوەڕیان بەوە بووە کە عیسا خودایە لە سەردەمی ژیانییەوە بەدواوە، و بانگەشەکانی خۆی و بانگەشەکانی پەیمانی نوێ پشتڕاست دەکەنەوە.1
ناسنامە و خوداوەندی عیسا، بێگومان، تەنها لەسەر بەڵگەی چوار ئینجیل ناڕاوەستێت. ئەوان لە تەواوی پێکهاتەی هەردوو پەیمانی کۆن و نوێدا چنراون. ئەم کتێبە ناوازەیە، کتێبی پیرۆز، هەمیشە موعجیزەیەکی هارمۆنی و یەکێتی ناوخۆیی بووە، و سەرنجی سەرەکی و بنەڕەتییەکەی کوڕی شکۆمەندی خودا، گەورەمان عیسای مەسیحە.2 نە دان براون، نە کۆنستانتین، نە خودی شەیتان ناتوانن ئەوە بگۆڕن – هەرچەندە حەزی لێ بێت.
فریو مەخۆن
بە لەبەرچاوگرتنی ئەم ڕاستییانە، هیچ گومانێک نییە کە کۆدی داڤینچی ئەوەیە کە بەرگ و لاپەڕەی مافی چاپکردنەکەی دەڵێن: خەیاڵە. و خەیاڵێک کە خۆی وەک ڕاستی نیشان دەدات، و دەیەوێت بە جددی وەک ڕاستی وەربگیرێت، دەبێت وەک ئەوەی کە هەیە بناسرێتەوە: درۆ – زمانی دایکی نووسەرە ڕاستەقینەکەیان، شەیتان، دوژمنی سەرەکی ڕاستی. عیسا فەرمووی: “کاتێک درۆ دەکات، بە زمانی خۆی قسە دەکات، چونکە درۆزنە و باوکی درۆیە.” بە دڵێکی قورسەوە، عیسا بەردەوام بوو: “کەچی چونکە ڕاستیتان پێ دەڵێم، باوەڕم پێ ناکەن! ... ئەوەی هی خودا بێت، گوێ لەوە دەگرێت کە خودا دەڵێت. هۆکاری ئەوەی گوێ ناگرن ئەوەیە کە ئێوە هی خودا نین” (یۆحەننا 8:44-47).
بە شێوەیەکی دڵتەزێن، بە کەمێک بیرکردنەوە و کەمتر پشتڕاستکردنەوە، زۆر کەس زیاتر حەزیان لە باوەڕکردن بە خەیاڵە وەک لە ڕاستیی سەلمێنراو و هەمیشەیی خودا؛ ئەوان زیاتر ئامادەن باوەڕ بە درۆی شەیتان بکەن وەک لە خودی ڕاستی، بە کەسی – عیسای مەسیح. بەڵام سروشتی مرۆڤایەتی لە دوورکەوتنەوەی لە خودا وایە. عیسا فەرمووی: “ئێوە هی خودا نین”؛ “ئەوەی هی خودا بێت، گوێ لەوە دەگرێت کە خودا دەڵێت”؛ لە کاتێکدا ئەوانەی هی خودا نین، ڕاستیی خودا بەجێ دەهێڵن لە بەرژەوەندی درۆیەک (ڕۆما 1:25).
ئەو کەسانەی خودا، ووشەکەی و چەند ڕاستییەکی بنەڕەتی مێژوو دەناسن، فریو نادرێن بەوەی کە ڕەنگە وەک بنەمایەکی دروستی کۆدی داڤینچی دەربکەوێت. بانگەشەی کتێبی پیرۆز بۆ ئەوەی کە ووشەی ئیلهامبەخشی خودایە – ڕاستیی کۆتایی، ڕێگەپێدراو و پشتڕاستکراوە لە ئاسمانەوە – هەرگیز ڕەتنەکراوەتەوە و نەسەلمێنراوە کە هەڵەیە. نەش دەبێت. باشترین پارێزگاری و بەرگریمان لە دژی هەموو فریودانەکان ئەوەیە کە ئەو ووشەیە بە تەواوی بزانین – بە خوێندنەوەی دووبارە و بیرکردنەوە لەسەر تەواوی کتێبی پیرۆز – و متمانەی تەواومان بە خودا هەبێت کە هەرگیز فریومان نادات. عیسا فەرمووی: “ئەگەر پابەند بن بە فێرکردنەکەمەوە، ئەوا بە ڕاستی قوتابیی منن. ئەوسا ڕاستی دەزانن، و ڕاستی ئازادتان دەکات” (یۆحەننا 8:31-32).
مریەمی مەجدەلییەکی خەیاڵی
تایبەتمەندییەکی دیکەی ترسناکی خەیاڵەکەی داڤینچی ئەوەیە کە، لەگەڵ عیسا درۆینەکەی، بە شێوەیەکی بەرچاو باوەڕ و کردارە بتپەرستییەکان، لەوانەش ڕێوڕەسمە بتپەرستییە سێکسییە ناڕەوشتییەکان، پەرە پێدەدات. دۆکترینەکەی “مێینەی خودایی” هێرشێکی ڕاستەوخۆیە بۆ سەر خودا کە خۆی لە کتێبی پیرۆزدا وەک باوک، و ڕزگارکەرەکەمان عیسای مەسیح وەک کوڕی هەتاهەتایی خۆی ئاشکرا دەکات. لە پرۆسەی ئەم درۆیەدا، ئیرۆتیزم بەرز دەکرێتەوە بۆ ئاستی ڕۆحی، و یەکگرتنی سێکسی – نەک بە پێویست لەگەڵ هاوسەری خۆت – دەکاتە کلیلێک بۆ ڕووناکبیربوونی ڕۆحی و لووتکەی ئەزموونی ڕۆحی.
هاوکات لەگەڵ ئەم فێرکردنەدا، مریەمی مەجدەلی دەبێتە بەشێکی دانەبڕاو لە گرنگی کۆتایی عیسا، چونکە، وەک ژنەکەی، سکی دەبێتە هۆکارێک بۆ بڵاوکردنەوەی هێڵی خوێنی خودایی. جامی پیرۆزی ئەفسانەیی، نەک ئەو جامەی عیسا بەکاری هێنا کاتێک خوانەکەی دامەزراند، بەڵکو “کەشتی” ڕاستەقینەی سکی مریەمی مەجدەلی (گریمانەیی) هەڵگری تۆوی پیرۆز دەبێت. هیچ بەڵگەیەک نییە بۆ پشتگیریکردنی هیچ کام لەم ساختەکارییانە، نەش بۆ بانگەشەی ئەوەی کە کەنیسە ئەم “ڕاستییە” خەیاڵییەی دەربارەی عیسا و مریەمی مەجدەلی سەرکوت کردووە، نەش بۆ ئەوەی کە کۆمەڵگایەکی نهێنی لە پاڵەوانانی گریمانەیی ڕاستی سوێندیان خواردووە ئەم “ڕاستییە” بهێننە ڕووناکی.
زیاتر ئەم تۆڕە کفرئامێزەی درۆ بێ بنەمایانە ڕوون ناکەینەوە و لێکۆڵینەوەی لەسەر ناکەین. بیرتان بێت، دوژمنی سەرەکی عیسا، شەیتان، هەرگیز هەڵمەتەکەی بۆ گەندەڵکردنی عیسا – وەک ئەوەی شتێکی وا مومکین بێت – یان بۆ گەندەڵکردن و ناوزڕاندنی ناوی و وێنەکەی شل ناکات. “باوکی درۆکان” وادیارە سەرسامە بەوەی مریەمی مەجدەلی بکاتە کەسایەتی سەرەکی لە کەمکردنەوەی عیسا بۆ تەنها مرۆڤێکی گوناهبار، بە بەردەوامی وەک ئامانجێک بۆ ئارەزووەکانی وێنای دەکات (سەیری فیلمی “دوا تاقیکردنەوەی مەسیح” بکە). لە ڕاستیدا، ئەو هیچ ئارەزوویەکی گوناهباری نەبوو.3
بێ گومان مریەمی مەجدەلی یەکێک بوو لە نزیکترین و دڵسۆزترین قوتابییەکانی عیسا. بەڵام عیسا بێ گوناه نەدەبوو ئەگەر پەیوەندییەکەیان جگە لە پاک و پیرۆز شتێکی تر بوایە. و ئەگەر ئەو بێ گوناه نەبوایە، ئەوا ئێمە ڕزگارکەرێکمان نییە. مێشکی مرۆڤی گەندەڵ (ڕۆما 1:28) چیرۆک دروست دەکات بەبێ ئاماژەدان بە کتێبی پیرۆز و بێ ڕێزگرتن لێی، بەڵکو سووکایەتی پێ دەکات و گومان دەخاتە سەری بۆ ئەوەی هێرشکردنە سەر عیسا، کوڕی خودا، ئاسان بکات.
نەوەکانی عیسای ڕاستەقینە
پەیمانی نوێی ڕاستەقینە، کە لە سەدەی یەکەمەوە بە تەواوی ماوەتەوە، عیسای مەسیحێک فێر دەکات کە من هەم، خودای گەورەی “خودا لەگەڵمان”، لە دایکبووی پاکیزە، بێ هاوسەر، لە خاچ دراو، مردوو، نێژراو و دووبارە هەستاوەتەوە. تاکە هێڵی خوێنی ئەو لەسەر زەوی خێزانی ئەوانەیە کە بە خوێنی ئەو لە گۆلگۆتا ڕزگار کراون؛ تاکە نەوەکانی ئەو منداڵە زۆرانەن کە ئەو بۆ خودا لە ڕێگەی ئازار، مردن و هەستانەوەیەوە بەرهەمی هێناون.4 هەر عیسایەکی تر دژە مەسیحە.
تێبینی کۆتایی
- مەتتا 1:23؛ 3:17؛ 17:5؛ لۆقا 22:66-70؛ یۆحەننا 1:1-3،14،34؛ 20:30-31؛ ڕۆما 1:4؛ 9:5؛ فیلیپی 2:5-11؛ کۆلۆسی 1:12-20؛ 2:9؛ عیبرانییەکان 1:8-9 لەگەڵ زەبوور 45:6-7؛ عیبرانییەکان 1:10-12 لەگەڵ زەبوور 102:25-27.
- پیداکردن 3:14-15؛ 12:1-3؛ دێوتێرۆنۆمی 18:15-19 لەگەڵ کردار 3:22-23؛ 7:37-38؛ زەبوور 2 لەگەڵ کردار 4:23-26؛ زەبوور 16:8-11 لەگەڵ کردار 2:22-36؛ زەبوور 22 لەگەڵ مەتتا 27:45-46؛ یۆحەننا 19:24؛ زەبوور 34:20 لەگەڵ یۆحەننا 19:36؛ زەبوور 40:6-8 لەگەڵ عیبرانییەکان 10:5-7؛ زەبوور 69:9 لەگەڵ یۆحەننا 2:17 و ڕۆما 15:3؛ زەبوور 110:1 لەگەڵ مەتتا 22:44 و کردار 2:34-35؛ عیبرانییەکان 5:5-10؛ 6:20-7:22؛ زەبوور 118:22-23 لەگەڵ مەتتا 21:42؛ ئیشایا 7:14 لەگەڵ مەتتا 1:22-23؛ ئیشایا 9:1-2 لەگەڵ مەتتا 4:15-16؛ ئیشایا 28:16 لەگەڵ 1 پەترۆس 2:5-6؛ ئیشایا 40:3-5 لەگەڵ لۆقا 3:4-6 و مەتتا 3:3؛ ئیشایا 42:1-4 لەگەڵ مەتتا 12:17-21؛ ئیشایا 53:4 لەگەڵ مەتتا 8:16-17؛ ئیشایا 53:7-9 لەگەڵ کردار 8:32-33؛ ئیشایا 55:3 لەگەڵ کردار 13:34؛ میخا 5:2 لەگەڵ مەتتا 2:3-6؛ زەکەریا 9:9 لەگەڵ مەتتا 21:4-5؛ زەکەریا 12:10 لەگەڵ یۆحەننا 19:37؛ زەکەریا 13:7 لەگەڵ مەتتا 26:31؛ مەلاخی 3:1 لەگەڵ مەتتا 11:10؛ عیبرانییەکان 1-2؛ 10:1-18؛ 1 پەترۆس 2:21-24؛ 3:18؛ 1 یۆحەننا 1:1–2:2؛ وەرگێڕان 1:1-2، 12-18؛ 5؛ 19:10-16؛ 22:16-21.
- بێ گوناهیی عیسا: 2 کۆرنسۆس 5:21؛ عیبرانییەکان 4:15؛ 1 پەترۆس 2:21-22 لەگەڵ ئیشایا 53:9؛ 1 یۆحەننا 3:5.
- ئەفەسۆس 5:1-2،8؛ کۆلۆسی 1:20؛ عیبرانییەکان 2:9-15؛ 1 یۆحەننا 1:7؛ وەرگێڕان 5:5-10.
