وانەکان لە عیبرانییەکان ١١
عیبرانییەکان ١١:١ دەڵێت، «ئێستا باوەڕ بریتییە لە بنەمای ئەو شتانەی کە هیوایان پێدەخوازرێت، بەڵگەی ئەو شتانەی کە نابینرێن» (NKJV). ئەم یەکەم ئایەتەی ئەم بەشە سەرسوڕهێنەرە دوو تایبەتمەندی گرنگی باوەڕ وەسف دەکات. پێناسەی ئەوە ناکات کە باوەڕ چییە، وەک هەندێک بانگەشەی دەکەن، بەڵکو پوختەی ئەوە دەکات کە باوەڕ چی دەکات و چۆن کار دەکات.
باوەڕ وەک تەلەسکۆپێکە کە شتە دوورەکان نزیک دەکاتەوە، وەک «شتە هیوادارەکان» (ئایەتی ١). لە لایەکی ترەوە، دەتوانین باوەڕ بە ئامێری تیشکی ئێکس یان ئامێرە مۆدێرنەکانی تر بەراورد بکەین کە ئاڵۆزییە سەرسوڕهێنەرەکانی ئەو شتانە ئاشکرا دەکەن کە بە چاوی ڕووت ناتوانین بیانبینین. بینینی شتەکان لە ڕێگەی باوەڕەوە قەناعەتمان پێدەکات و تاوانبارمان دەکات سەبارەت بەو بابەتانەی کە دوورن، وەک بۆ نموونە، جیهانی داهاتوو. هەروەها قەناعەتی ناوخۆیی ئەو شتانە دەدات کە هێشتا ناتوانرێت ببینرێن، وەک ئەبرام هەیبوو. باوەڕ وای لێکرد ئامادە بێت بۆ ڕۆیشتن لە ئوری کلدانییەکان – پێشکەوتووترین کلتووری سەردەمی خۆی – بتەکانی لە پشتەوە بەجێهێشت (یۆشوا ٢٤:٢-٣). ئیبراهیم بوو بە باوکی باوەڕداران (ڕۆما ٤:١٦) چونکە خودا لە ناویاندا بنەماکانی بۆ هەموو باوەڕداران پەرەپێدا، تەنانەت ئەوانەش کە پێش ئەو ژیابوون (عیبرانییەکان ١١:٢).
ئەم چەند ئایەتەی خوارەوە پوختەی ئەوە دەکەن کە دەتوانین ناوی بنێین «چوار بنەمای باوەڕ»، کە لە ڕێگەی باوەڕەوە تێیان دەگەین:
- عیبرانییەکان ١١:٣ – دروستکردنی گەردوون (پیدایش ١-٢)، وەک لە زۆرێک لە کتێبە پیرۆزەکاندا پشتڕاست کراوەتەوە.
- عیبرانییەکان ١١:٤ – پێویستی قوربانییەک بەهۆی کەوتنی ئادەم و حەوا (پیدایش ٣؛ ڕۆما ٥:١٢).
- عیبرانییەکان ١١:٥ – بەرزبوونەوەی ئینۆخ لە جیهانێکی گوناهباردا کە تێیدا بە دڵخوازی خودا ژیا (پیدایش ٦:٥؛ ١ تەسەلۆنیکی ٤:١٣-١٨).
- عیبرانییەکان ١١:٧ – مەحکومکردنی جیهان لەلایەن نوحەوە کە خودا لە ڕێگەی لافاوەوە حوکمی دەکرد، کاتێک خۆی و خێزانەکەی بۆ جیهانێکی نوێ ئامادە دەکرد کە خودا تێیدا دایاندەنا. ڕاستەوخۆ دوای ئەو حوکمە، قوربانییەکەی نوح (پیدایش ٨:٢٠-٢٢) بنەمای ڕەوشتی پێویستی دانا بۆ ئەوەی خودا جیهانی نوێ و هەموو ڕەگەزی مرۆڤایەتی بەرەکەتدار بکات (٩:١).
باوەڕ بە خودا
هەندێک جار خەڵک باوەڕێکی گەورەیان بە خۆیان هەیە، بەڵام عیبرانییەکان ١١ باس لە باوەڕ بە خودا دەکات. ئەم جۆرە باوەڕە پەیوەندی بەمانەوە هەیە:
- خودای ڕاستەقینە.
- پیاوێکی تر لە جیاتی خۆی.
- جیهانێکی تر – جیهانی خودا.
ئایەتی ٦ دەڵێت، «بەڵام بەبێ باوەڕ مەحاڵە دڵی خۆش بکەیت، چونکە ئەوەی دێتە لای خودا دەبێت باوەڕی بەوە بێت کە ئەو هەیە، و ئەوەی کە ئەو پاداشت دەداتەوە بەوانەی کە بە دڵسۆزییەوە بەدوایدا دەگەڕێن.» ئەمە لێدوانێکی لاوەکییە سەبارەت بە ڕۆیشتن بە باوەڕ لە کاتێکدا دڵی خودا خۆش دەکەیت، کە ئینۆخی پاداشت دایەوە بەوەی لەو جیهانە دەریهێنا کە خەریک بوو حوکمی بکات و هێنایە لای خۆی بەبێ ئەوەی بمرێت. ئایەتی ٧ باسی باوەڕ و کردارەکانی نوح دەکات لە ماوەی ١٢٠ ساڵدا کە کەشتییەکەی بۆ خۆی و خێزانەکەی ئامادە دەکرد، سەرەڕای نەیاری و گاڵتەجاڕی. دە نەوە دواتر (بڕوانە پیدایش ١١)، ئیبراهیم ئەو ناوچەیەی بەجێهێشت کە تێیدا دەژیا چونکە لە ڕێگەی باوەڕەوە گوێڕایەڵی خودا بوو کاتێک پێی وت، «لە وڵاتەکەت، لە خێزانەکەت و لە ماڵی باوکت دەربچە، بۆ خاکێک کە من پێت نیشان دەدەم» (١٢:١). نزیکەی ٤٠٠ ساڵ دواتر، هەروەها لە ڕێگەی باوەڕەوە و بەدوای ڕێنماییەکانی خودادا، موسا ئیسرائیلی لە میسر دەرهێنا، و بەرەو خاکی بەڵێندراو بردیان. باوەڕ یارمەتیمان دەدات شتەکان وەک خودا دەیانبینێت – لە ڕوانگەی ئەوەوە – ببینین، و بەهێزمان دەکات بۆ ئەوەی بەپێی ئەوە بجوڵێینەوە. تەنها لە ڕێگەی باوەڕەوە دەتوانین دڵی خودا خۆش بکەین.
باوەڕ پشت بە خودا دەبەستێت
نووسەری عیبرانییەکان «چوار بنەمای باوەڕ»ی پێداچوونەوە کرد بە پشتبەستن بە لێدوانەکەی سەبارەت بەوەی کە باوەڕ چی دەکات. باوەڕ پشت بە خودا دەبەستێت، کە شتە مەحاڵەکان دەکاتە ڕاستی – «شتە هیوادارەکان» (عیبرانییەکان ١١:١).
لە ڕۆما ٤:١٧-٢١دا پۆڵسی نێردراو جۆری باوەڕەکەی ئیبراهیمی پوختە کردەوە سەبارەت بەو شتانەی کە لە ڕوانگەی مرۆڤەوە مەحاڵن:
- ئیبراهیم متمانەی بە خودای ڕاستەقینە کرد، بەو کەسەی کە مردووان زیندوو دەکاتەوە – «ژیان دەدات بە مردووان» – و بانگی ئەو شتانە دەکات کە نین، وەک ئەوەی هەن (ئایەتی ١٧).
- باوکسالارەکە دژی هیوا هیوای ئەوەی هەبوو ببێتە باوکی زۆر نەتەوە، وەک خودا لە پیدایش ١٥دا پێی وتبوو (تکایە ئەو بەشە بخوێنەرەوە)، سەرەڕای ئەوەی کە ئەمە بە چەند هۆکارێک مەحاڵ دەهاتە پێش چاو.
- سەرەڕای مەحاڵبوونی دیاری بەڵێنەکەی خودا، ئیبراهیم لە باوەڕدا لاواز نەبوو، بەڵکو بەردەوام بوو لە باوەڕهێنان بەوەی کە خودا وتبووی، کە ئەو و سارا کوڕێکیان دەبێت کە دەبێتە میراتگر و باوکی زۆر نەوە، کە هەمووی دەگاتە مەسیح (بڕوانە مەتتا ١).
سارا لە ماوەی ژیانی هاوسەرگیریدا نەزۆک بوو. هەرچەندە خودا بەڵێنی پێشووتری پشتڕاست کردەوە، بەڵام ئەو تەمەنی تێپەڕاندبوو کە بە شێوەیەکی ئاسایی بتوانێت دووگیان بێت. جگە لەم کێشانە، مێردەکەی زۆر پیر ببوو بۆ ئەوەی ببێتە باوکی کوڕێک. کوڕەکانی لە پیدایش ٢٥:١-٤ لە هاوسەرگیرییەکی ترەوە بوون، نەک لە سارا یان هاجەر. ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو بارودۆخانەی کە لە ڕوانگەی مرۆڤەوە مەحاڵیان دەکرد بۆ ئەوەی هیچ منداڵێکیان هەبێت، ئیبراهیم و سارا بەردەوام بوون لە پەیوەندییەکانیان بەهۆی باوەڕ بە بەڵێنی خودا. لە کاتی خۆیدا خودا موعجیزەیەکی گەورەی ئەنجامدا. کاتێک ئیسحاق – ناوێک بە واتای «پێکەنین» – لەدایک بوو، خەڵکی پێی پێکەنین، و موعجیزەکە شکۆمەندی بۆ خودا هێنا.
- باوەڕەکەی ئیبراهیم لەلایەن خوداوە پارێزرا بوو، بۆیە لە بێباوەڕیدا دوودڵ نەبوو، و هیچ گومانێکی نەبوو (ڕۆما ٤:٢٠). ئەمانە بابەتگەلێکی گرنگن بۆ هەموو باوەڕدارێک کە بیری لێبکاتەوە و جێبەجێی بکات.
- ڕۆما ٤:٢٠ هەروەها دەڵێت کە ئەو «لە باوەڕدا بەهێز بوو» (KJV). ئەمە ئەوە دەگەیەنێت کە خودا باوەڕەکەی ئیبراهیمی بەهێز کرد و کاری خودا هاوکات بوو لەگەڵ وەڵامدانەوەی ئیبراهیم بە باوەڕ. لەم چوارچێوەیەدا، خوێندنەوەی ئەمە لە عیبرانییەکان ١١دا سەرنجڕاکێشە: «بە باوەڕ سارا خۆی هێزی وەرگرت بۆ دووگیانبوون، تەنانەت کاتێک تەمەنی تێپەڕاندبوو، چونکە ئەو کەسەی بەڵێنی دابوو بە دڵسۆز دەزانی» (ئایەتی ١١ ESV). دەرئەنجامەکە گرنگە: «بۆیە لە یەک پیاو، و ئەویش وەک مردوو، نەوەیەک لەدایک بوون بە ژمارەی ئەستێرەکانی ئاسمان و بە ژمارەی دەنکە لمە بێشومارەکانی کەنار دەریا» (ئایەتی ١٢). ئەمانە ئەنجامە سەرسوڕهێنەرەکانن بۆ شکۆمەندی خودا، سەرەڕای زۆر مەحاڵبوونی ئاشکرا!
- ئیبراهیم نەک تەنها لە باوەڕدا بەهێز بوو، بەڵکو «شکۆمەندی بە خودا دا» (ڕۆما ٤:٢٠). ئەمە بابەتێکی گرنگە. ڕەنگە تێبگەین کە تەنها خودا دەتوانێت یارمەتی بدات یان چارەسەرێک بهێنێت لە هەندێک بارودۆخدا، بەڵام دواتر لەبیرمان دەچێت سوپاسی بکەین یان شکۆمەندی پێبدەین دوای ئەوەی وەڵامی داواکارییەکانمان دەداتەوە. ئیبراهیم، باوکی باوەڕداران، لەبیری نەکرد شکۆمەندی یان سوپاسگوزاری بۆ خودا بکات.
- نێردراوەکە کۆتایی پێهێنا کە ئیبراهیم بە تەواوی قەناعەتی بەوە هەبوو کە ئەوەی خودا بەڵێنی دابوو «هەروەها توانای ئەنجامدانیشی هەبوو» (ئایەتی ٢١). هەندێک جار تەنانەت بە باشترین نیازیش، ڕەنگە نەتوانین ئەوە بکەین کە بەڵێنمان دابوو. بەڵام لەگەڵ خودا وا نییە! ئەو نەک تەنها دڵسۆز و ئامادەیە بەڵکو توانای ئەنجامدانیشی هەیە. هەر بۆیە باوەڕ پشت بە خودا دەبەستێت.
پێداچوونەوە بەوەی کە تا ئێستا هەمانبوو، دوای «چوار بنەمای باوەڕ» لە عیبرانییەکان ١١:٣-٧، سەرنجمان خستە سەر باوەڕەکەی ئیبراهیم، کە شتە «هیوادارەکان»ی کردە ڕاستی. بینیمان کە سارا چۆن لەگەڵ ئیبراهیم یەک دڵ بوو و چۆن خودا موعجیزەیەکی سەرسوڕهێنەری ئەنجامدا. عیبرانییەکان ١١:٨-٢٢ وردەکاری زیاتر باس دەکات سەبارەت بە باوەڕەکەی ئیبراهیم و کاریگەرییەکەی لەسەر سارا و نەوەکانیان، بە تایبەتی ئیسحاق، یاقوب و یوسف. ئەم ئایەتانە وانەی گرنگمان پێدەدەن بۆ ئەمڕۆ. لەم پەیوەندییەدا، دەمەوێت هەندێک ئەرکی ماڵەوەتان پێبدەم، واتە خوێندنەوە لە پیدایش سەبارەت بە چوار قوربانگاکەی ئیبراهیم، چوار بیرەکەی ئیسحاق، چوار ستوونەکەی یاقوب، و چوار جلەکەی یوسف. هەوڵەکانتان لە نیعمەتی خودادا پاداشت دەدرێنەوە.
قەناعەت بە شتە نەبینراوەکان
لێدوانە سەرەتاییەکەی عیبرانییەکان ١١:١ باس لە «شتە هیوادارەکان» دەکات، کە تا ڕادەیەک بیرمان لێکردەوە. بەشی دووەمی ئەو ئایەتە ئاماژە بە «شتە نەبینراوەکان» دەکات، جا «قەناعەت بە شتە نەبینراوەکان» (jnd) بێت یان «بەڵگەی شتە نەبینراوەکان» (KJV). دەتوانین جیاوازی بکەین لە نێوان ئەوەی کە بە دوو شێوە ناسراوە:
- شێوازێکی بابەتی – ئەوەی خودا پێشکەشی ئیبراهیمی کرد، و ئەویش بە باوەڕ وەڵامی دایەوە.
- کاریگەریی بابەتی کە هەندێک بابەت هەیانە، وەک لە موسادا نیشاندراوە.
بێگومان نابێت لایەنی بابەتی لە لایەنی بابەتی جیا بکەینەوە، چونکە هەردووکیان پێکەوەن و دەبێت پێکەوە بهێڵدرێنەوە. جیاوازییەکەی کە من پێشنیاری دەکەم ئەوەیە کە لەگەڵ موسادا جەخت لەسەر قەناعەتی ناوخۆیی دەکرێتەوە کە بە باوەڕ دروست بووە، لە کاتێکدا لەگەڵ باوکسالارەکاندا جەخت لەسەر هیوای باوەڕ دەکرێتەوە. ئیبراهیم و نەوەکانی چاوەڕێی جێبەجێبوونی داهاتووی بەڵێنەکانی خودا بوون، لە کاتێکدا موسا سەیری ئەو کەسەی دەکرد کە کار دەکات بۆ جێبەجێکردنی بەڵێنەکانی بۆ ئەو و گەلەکەی.
باوەڕەکەی موسا، لانیکەم تا ڕادەیەک، لە باوەڕەکەی دایک و باوکییەوە سەرچاوەی گرتبوو (ئایەتی ٢٣). کاتێک گەیشتە تەمەنێکی دیاریکراو، موسا توانی بەهۆی باوەڕی خۆیەوە گوێڕایەڵی بکات (ئایەتەکانی ٢٤-٢٦). خۆشە ببینین چۆن باوەڕەکەی دایک و باوکی کاریگەرییەکی دیاریکراوی لەسەر هەبوو، دوای ئەوەی تێگەیشتن کە خودا پلانێکی بۆ کوڕەکەیان هەیە. بە ئاشکرا، خودا پلانێکی بۆ هەموو منداڵێک هەیە کە لەدایک دەبێت.
بە بینینی شتەکان لە ڕوانگەی خوداوە، منداڵەکەیان وەک «جوان لە چاوی خودادا» بینی (کردارەکان ٧:٢٠ ESV). بەڕاستی، خودا لە ناویاندا و لە موسادا کار دەکرد، هەروەها لە دوو منداڵە گەورەکەیاندا. ئەمە هاندانێکی گەورەیە بۆ دایک و باوکی گەنج کە متمانە بە خودا بکەن، بە لەبەرچاوگرتنی بوونی منداڵ، فێرکردن و هاندانیان سەرەڕای هەموو فشارەکان و کاریگەرییە نەرێنییەکان کە دەوریان داوە. با خودا یارمەتیمان بدات – منداڵان، گەنجان، دایک و باوکان، باپیر و داپیران، برا و خوشکان، هاوڕێ مەسیحییەکان – چونکە هەموومان ڕەنگە بەشێکمان لەم شتانەدا هەبێت!
قەناعەتی باوەڕ لە دایک و باوکی موسادا، ڕەنگە بە تایبەتی دایکی، وای لێکردن تێبگەن کە خودا پلانێکی بۆ کوڕەکەیان هەیە (ئایەتەکانی ٢٠-٢١؛ عیبرانییەکان ١١:٢٣). شایانی دووبارەکردنەوەی ئەم شتانەیە، کە کاریگەرییەکی وایان لەسەر موسا هەبوو کە باوەڕەکەی پارێزرا کاتێک ڕاهێنانەکەی لەلایەن کچی فیرعەونەوە وەرگیرا. ئەو وەک کوڕی خۆی هەڵیگرتبووەوە و دەیویست بۆ خۆی بێت (کردارەکان ٧:٢١). بە ئەگەری زۆرەوە، پلانەکەی ئەوە بوو کە موسا ببێتە فیرعەونی داهاتوو، لە کێبڕکێ لەگەڵ برا بچووکەکەیدا. وەک لە مێژوودا دەزانین، ئەم برایە بە توندی ڕقی لێی بوو. کتێبی پیرۆز بێدەنگە سەبارەت بەم شتانە، بەڵام دەستەواژەی «وەک کوڕی خۆی» وادیارە ئەم خاڵە پشتڕاست دەکاتەوە.
ڕاهێنانی خودا و کردارەکانی مرۆڤ
ناتوانین بەسەر ئەوەدا جەخت بکەینەوە کە دایک و باوکی موسا دەبێت لە تەمەنێکی زووەوە فێریان کردبێت، پێش ئەوەی پەروەردەکەی لەلایەن کچی فیرعەونەوە وەرگیرێت. ڕاهێنانەکە لەلایەن دایک و باوکییەوە پێش لەدایکبوونی موسا دەستی پێکرد و لە ماوەی سێ مانگ دوای لەدایکبوونی لەلایەن دایکییەوە بەردەوام بوو.
لەو ساتەدا شازادە منداڵە موسای هەڵگرتەوە. لە سەبەتەکەدا لە ڕووباری نیل دەریهێنا، لەوێ دۆزییەوە کاتێک خەریکی خۆشوشتن بوو. خوشکەکەی میریەم چاودێری دەکرد و پێشنیاری بۆ شازادە کرد کە دەتوانێت دایەنێک بۆی بدۆزێتەوە. بە مۆڵەتی شازادە، میریەم دایکی بانگ کرد. شازادە تەنانەت پارەی چاودێری موسای دایەوە لە کاتێکدا کە دووبارە لەگەڵ دایک و باوکی بوو. باوک و دایکی موسا ئەم کاتەیان بەکارهێنا بۆ ئەوەی زیاتر ڕاهێنانی پێبکەن لە ڕێگاکانی خودادا، پێش ئەوەی لە هەموو دانایی میسرییەکاندا پەروەردە بکرێت و لە کۆتاییدا ببێتە «بەهێز لە قسە و کرداردا» (ئایەتی ٢٢ NKJV).
کاتێک تەمەنی گەیشتە ٤٠ ساڵ، هاتە دڵیەوە کە سەردانی گەلەکەی خۆی بکات (ئایەتی ٢٣). بە بینینی ستەمەکانیان، موسا ئەفسەرێکی میسری کوشت کە یەکێک لە ئیسرائیلییەکانی خراپ مامەڵە کردبوو (ئایەتی ٢٤). موسا، کە وەک شازادەیەکی میسری گەورە کرابوو، هیوای ئەوەی هەبوو کە گەلەکەی – گەلی ئیسرائیل – بناسێنن وەک کەسێک کە لە لای ئەوانە و ڕزگارکەریانە، بەڵام ئەوان نەیانناسی. دوای ئەم نائومێدییە موسا بۆ ژیانی خۆی هەڵهات (ئایەتەکانی ٢٣-٢٩).
ئینجا خودا ٤٠ ساڵ ڕاهێنانی لە قوتابخانەکەی خۆی لە چۆڵەوانیدا بەکارهێنا بۆ فێرکردنی موسا (ئایەتی ٣٠؛ دەرچوون ٢-٣). بەڵێ، خودا دەتوانێت زانکۆیەک بەکاربهێنێت، بەڵام ئەو هەروەها چۆڵەوانی یان بارودۆخی هاوشێوە بەکاردەهێنێت بۆ ڕاهێنانی گەلەکەی. بیابانی سینا بوو بە بەشێک لە زانکۆی خودا، لەوێ موسای بۆ ئەرکەکانی داهاتووی وەک ڕزگارکەر و سەرکردەی ئیسرائیل ئامادە کرد (دەرچوون ٤-٦).
دوای ئەو ٤٠ ساڵە خودا ئەو و براکەی هارونی نارد بۆ لای فیرعەون بۆ ئەوەی بەو فەرمانڕەوایە بڵێن ئیسرائیل لە کۆیلایەتییەکەیان ئازاد بکات. ئەم پەیامە بە چەند نیشانەیەکی سەرسوڕهێنەرەوە بوو، بەڵام فیرعەون ڕەتی کردەوە و خودای تووڕە کرد. بەهۆی ڕەتکردنەوەکەیەوە، خودا چەندین بەڵای نارد (دەرچوون ٧-١٠). دوای نۆیەمین بەڵا، خودا فەرمانی بە موسا کرد کە یەکێکی تر ڕابگەیەنێت: مردنی هەموو نۆبەرەکان لە نێوان مرۆڤ و ئاژەڵدا (دەرچوون ١١).
ڕزگارکردنی ئیسرائیل لە میسر تەنها دوای ئەوە دێت کە بەرخی پەسخە لە هەر خێزانێکدا قوربانی بکرێت. ئەم قوربانییە جێگرەوەی نۆبەرە بوو، و هەموو خێزانەکە لە پشت خوێنی ڕژاو و بەکارهاتوو لەسەر چوارچێوەی دەرگا و سەردەرگا پارێزراو دەبن کاتێک وێرانکەرەکە بە خاکەکەدا تێدەپەڕێت (دەرچوون ١٢). هەر خێزانێک ڕێنمایی کرابوو کە لەو بۆنە یادگارییەدا پێکەوە ژەمێک بخۆن، بەرخی پەسخە بخۆن کە لەسەر ئاگر برژابوو. خەڵکەکە دەبوو ئامادە بن بۆ ڕۆیشتن کاتێک خودا نیشانەی ڕۆیشتن دەدات. لە ژێر سەرکردایەتی موسادا، خەڵکەکە هەموو ڕێنماییەکان و ئامادەکارییەکانی تریان بۆ دەرچوونیان لە میسر جێبەجێ کرد (دەرچوون ١٣-١٥).
ئەم بەشانە لە دەرچووندا زۆر وانەی ڕۆحی و ڕێنمایی بۆ باوەڕدارانی ئەمڕۆ لەخۆدەگرن، بە تێگەیشتن لەوەی کە ئەمڕۆ ئێمە لە ژێر یاسای موسادا نین بەڵکو لە ژێر یاسای مەسیحداین. پۆڵسی نێردراو ئەمەی ڕوون کردەوە، وەک لە گالاتییەکان ٥-٦ بۆ نموونە، بە پشتگیری نووسەرانی تری پەیمانی نوێ.
ڕێنماییەکانی خودا سەبارەت بە جەژنی پەسخە
پێش جێهێشتنی میسر، ئیسرائیل ڕێنماییەکانی خودایان جێبەجێ کرد سەبارەت بە بەرخی پەسخە. بەرخی پەسخە ٧٧ جار لە کتێبی پیرۆزدا باس کراوە. ئەم قوربانییە بنەمای ڕزگارکردنی داهاتوویان دابین کرد و بە چەندین هۆکار گرنگە. پێویست بوو هەموو ساڵێک بۆ شکۆمەندی خودا جەژن بکرێت بۆ ئەوەی نەوەکانی داهاتوو لە بیرۆکەکانی ئەودا ڕێنمایی بکرێن (تکایە دەرچوون ١٢:١-٢٥ بخوێنەرەوە).
ئینجا دەرئەنجامەکە دەخوێنینەوە: «و وا دەبێت، کاتێک منداڵەکانتان پێتان دەڵێن، ئەم خزمەتە چی دەگەیەنێت؟ کە ئێوە دەڵێن، ئەمە قوربانی پەسخەیە بۆ یەهۆڤا، کە بەسەر ماڵەکانی نەوەی ئیسرائیلدا لە میسر تێپەڕی کاتێک میسرییەکانی لێدا و ماڵەکانی ئێمەی ڕزگار کرد. و خەڵکەکە سەریان دانەواند و پەرستشیان کرد. و نەوەی ئیسرائیل ڕۆیشتن، و وەک یەهۆڤا فەرمانی بە موسا و هارون کردبوو، وایان کرد» (ئایەتەکانی ٢٦-٢٨ JND). ئەم ئایەتانە نیشان دەدەن کە خودا بایەخی بە نەوەکانی داهاتوو دەدا، کە ئەوان سەبارەت بە جێهێشتنی میسر و هەموو ئەوەی کە نوێنەرایەتی دەکات، کار بکەن، و لەگەڵ ئەودا بناسرێنەوە – خودای ڕاستەقینە، یەهۆڤای پەسخە. پۆڵسی نێردراو دەرئەنجامی گرنگی لەم ئایەتانە وەرگرت، بۆ باوەڕدارانی سەردەمی کەنیسە، سەبارەت بە پێویستی ڕزگاربوون لەم سیستەمی جیهانە و چۆن بنەما سەرەکییەکانی خودا دەبێت لە هەموو کەنیسە ناوخۆییەکان، یان کۆبوونەوەکاندا، جێبەجێ بکرێن.
عیبرانییەکان ١١ باس لەوە دەکات کە چۆن موسا هەڵیبژارد کە لەگەڵ گەلەکەی خۆی بناسرێتەوە سەرەڕای ئەوەی کە ئەوان لە هەژاریدا و لە ژێر ستەمێکی تونددا دەژیان. کاتێک تەمەنی گەیشتە ٤٠ ساڵ، موسا دەستی لەو ئیمتیازە گەورانە هەڵگرت کە وەک پەیوەست بە خێزانی فیرعەونەوە لێی بەهرەمەند بوو، هەڵیبژارد کە لەگەڵ گەلەکەی خۆی بناسرێتەوە سەرەڕای ئەوەی کە ئەوان وەک کۆیلە دەژیان. «بە باوەڕ موسا، کاتێک گەیشتە تەمەن، ڕەتی کردەوە کە بە کوڕی کچی فیرعەون ناوبنرێت، هەڵیبژارد کە لەگەڵ گەلی خودا ئازار بچێژێت نەک چێژ لە خۆشییە کاتییەکانی گوناه ببینێت، سووکایەتی مەسیحی بە سامانێکی گەورەتر لە گەنجینەکانی میسر دەزانی؛ چونکە چاوی لە پاداشت بوو» (ئایەتەکانی ٢٤-٢٦ NKJV).
باوەڕەکەی موسا کاریگەری لەسەر هەموو نەوەکەی لەو کاتەدا هەبوو، بەڵام خودا نموونەکەی ئەوی بەکارهێناوە – و هێشتا بەکاری دەهێنێت – بۆ یارمەتیدانی باوەڕداران بۆ ئەوەی هەڵبژاردەی دروست بکەن و لە پێشینەی دروستدا بن. «بە باوەڕ میسری بەجێهێشت، لە تووڕەیی پاشا نەترسا؛ چونکە وەک ئەوەی کەسە نەبینراوەکەی دەبینی، خۆڕاگر بوو. بە باوەڕ جەژنی پەسخە و پڕژاندنی خوێنی پاراست، بۆ ئەوەی ئەوەی نۆبەرەکانی وێران کرد، دەستیان لێنەدات. بە باوەڕ بە دەریای سووردا تێپەڕین وەک بە وشکانی، لە کاتێکدا میسرییەکان، کە هەوڵی ئەوەیان دا، خنکان» (ئایەتەکانی ٢٧-٢٩). ئەمە پوختەیەکی سەرنجڕاکێشە لەوەی کە خودا لە موسادا و لە ڕێگەی باوەڕەکەیەوە بەرهەمی هێنا.
لە دایک و باوکییەوە فێر ببوو کە ڕێز لە دەسەڵاتەکان بگرێت کە خودا لەسەریان داناوە. هەندێک جار نەیاندەتوانی گوێڕایەڵی دەسەڵاتی مرۆڤ بکەن بەهۆی ناکۆکی لەگەڵ دەسەڵاتی باڵاتری خودادا. زیاتر لەوە، لە ڕێگەی باوەڕەوە، ئەوەی نەبینراوە، خودای ڕاستەقینەیان بینی، و ئەمەش وای لێکردن کە لە فەرمانی پاشا نەترسن. ئەمە بانگەوازێک نییە بۆ یاخیبوونی مەدەنی، بە پێچەوانەوە! لە جیاتی ئەوە، بانگەوازێکە بۆ گوێڕایەڵیکردنی دەسەڵاتەکان کە لە ژێریانداین، تەنها کاتێک نەبێت کە داوای شتێک بکەن کە ڕاستەوخۆ دژی فەرمانی خودا بێت.
دەرئەنجام
عیبرانییەکان ١١ زۆر شتی تری هەیە بۆ وتن، بەڵام ئەم پێداچوونەوەیەمان سنووردار دەکەین بەم دوو پاڵەوانەی باوەڕ: ئیبراهیم و موسا. باوەڕەکەی ئیبراهیم پشتیوانی لێکرد بۆ ئەوەی لە میزۆپۆتامیا بڕوات، چونکە چاوی لە شتەکان بوو کە داهاتوو بوون، و هێشتاش ئێستا وان. باوەڕەکەی موسا یارمەتی دا بۆ ئەوەی سەیری ئەو کەسە بکات کە نەبینراوە. بەڕاستی، باوەڕەکەی کاریگەری لەسەر هەموو نەوەکەی هەبوو وەک «میسری بەجێهێشت» و «بە باوەڕ جەژنی پەسخەی پاراست» (ئایەتەکانی ٢٧-٢٨).
با ئێمە، ئەمڕۆ، هەردوو نموونەکە بۆ شکۆمەندی خودا و بۆ سوودی خۆمان پەیڕەو بکەین.
تێبینی کۆتایی
- لە پەیمانی نوێی یۆنانیدا وشەی «کەنیسە» پەیوەندی بە وشەی کوریۆس، بە واتای «خودا» لە زمانی ئینگلیزیدا. لە کاتێکدا وشەی «کۆبوونەوە» (ئیکلیسیا) لە ڕەگی کاری «بانگکردن» وەرگیراوە. ئاماژە بە کۆمەڵێک لەوانە دەکات کە بانگ کراون.
ئەو شتانەی کە بۆ من قازانج بوون، ئەوانەم بە زیان داناوە بۆ مەسیح. بەڵام بەڕاستی هەموو شتێکیش بە زیان دەزانم بۆ نایابی زانینی مەسیح یەسووعی خودام، کە لە پێناویدا زیانی هەموو شتێکم چەشتووە، و بە زبڵیان دەزانم، بۆ ئەوەی مەسیح بەدەست بهێنم و لە ناویاندا بدۆزرێمەوە، نەک خاوەنی ڕاستودروستی خۆم بم، کە لە یاساوەیە، بەڵکو ئەوەی کە لە ڕێگەی باوەڕەوەیە بە مەسیح، ئەو ڕاستودروستییەی کە لە خوداوەیە بە باوەڕ؛ بۆ ئەوەی بیزانم و هێزی زیندووبوونەوەی، و هاوبەشی ئازارەکانی، بە شێوەی مردنەکەی... من بەرەو ئامانجەکە دەڕۆم بۆ خەڵاتی بانگەوازی خودا لە مەسیح یەسووعدا. (فیلیپییەکان ٣:٧-١٠،١٤ NKJV)
