مەسیح، کوڕی داود
ئینجیلی مەتتا
ئینجیلی مەتتا بەم وشانە دەست پێدەکات: «کتێبی بنەچەی عیسای مەسیح، کوڕی داود، کوڕی ئیبراهیم» (1:1 ESV). بنەچە لیستێک لە باوباپیرانی کەسی وەسفکراو دابین دەکات و ئەوە یارمەتی دەدات بۆ تێگەیشتن لە پاشخانەکەی. وشەی یۆنانی کە وەرگێڕدراوە بۆ «بنەچە» مانای «نەوە»یش دەدات، و هەندێک جار بەو شێوەیە لە کتێبی پیرۆزدا وەرگێڕدراوە. زیاتر لەوەش، ناوی یەکەم کتێبی کتێبی پیرۆزە: پەیدابوون.
ناوی «عیسا» لە یۆنانییەوە وەرگێڕدراوە وەک Iḕsous, کە نوێنەرایەتی ناوی عیبرییەکەی دەکات Yeshua. «مەسیح» لە یۆنانییەوە هاتووە Christos, کە مانای «دەستنیشانکراو» دەدات، وەک «مەسیح» یان Mashiach لە پەیمانی کۆنی عیبریدا (زەبوور 2:2، بۆ نموونە). بیرمان دەهێنرێتەوە کە کاهینێک لە خێزانی هارون بۆ خزمەتی کاهینییەکەی دەستنیشان دەکرا، بەزۆری لە تەمەنی 30 ساڵیدا (دەرچوون 28–29). هەندێک جار، پێغەمبەرێک دەستنیشان دەکرا کاتێک خزمەتە خوداییەکەی دەست پێدەکرد، وەک پاشا کە خودا پێیدا بۆ فەرمانڕەوایی گەلەکەی دوای ئەوەی کاهینەکان شکستیان هێنا. خودا شاول هەڵبژارد بۆ فەرمانڕەوایی (1 ساموێل 10:1) کە، بەداخەوە، بوو بە پاشایەکی شکستخواردوو، چونکە بەدوای ئارەزووەکانی مرۆڤدا دەگەڕا. ئەمە حاڵەتەکە نەبوو لەگەڵ داود، چونکە ئەو بوو بە پاشا بەپێی دڵی خودا (1 ساموێل 16:1-13)، هەرچەندە شکستی هەبوو. سەرنجڕاکێشە کە جیاوازییە گرنگەکەی ئامێرەکانی بەکارهاتوو بۆ دەستنیشانکردنی ئەم دوو پاشایە تێبینی بکەین. لە حاڵەتی شاولدا، ساموێل بوتڵێکی بەکارهێنا کە دەتوانرا بشکێنرێت، لە کاتێکدا بۆ داود، خودا پێغەمبەرەکەی ڕێنمایی کرد بۆ دەستنیشانکردن لە قۆچێکەوە، کە هێمای هێزێکە کە ناتوانرێت بشکێنرێت (1 ساموێل 16:1).
بە گەڕانەوە بۆ مەتتا 1، ناوی ئیبراهیم مانای «باوکی جەماوەرێک» دەدات، چونکە خودا کردی بە باوکی گەلی عیبری. بۆیە، عیسا بە «کوڕی ئیبراهیم» ناودەبرا (مەتتا 1:1). هێزی پاشایەک پێویست بوو بۆ جێبەجێکردنی پلانەکانی خودا بۆ گەلەکەی و بەم شێوەیە عیسا کوڕی داودیش بوو، کە ناوی مانای «خۆشەویست» دەدات.
سەرنجڕاکێشە کە زەبوورەکان بە وێناکردنی پیاوەکە بەپێی دڵی خودا دەست پێدەکەن، کە پێی دەوترێت «پیرۆز». بۆچی؟ چونکە ئەو ناڕوات بە ڕاوێژی بەدکاران، و ناوەستێت لە ڕێگەی گوناهباران، و دانانیشێت لەگەڵ گاڵتەجاڕان (زەبوور 1:1-3). ئەم کردارانە ئاماژە بە زیادبوونی توندی دەکەن، کە مرۆڤەکان تایبەتمەند دەکەن. بەڵام عیسا بە تەواوی لە هەموو خراپەیەک جیاکرابووەوە بەڵام هەمیشە دەستڕاگەیشتوو بوو، بۆ ئەوەی هەموو کەسێک، بە هەر پێویستییەکەوە، بتوانێت لێی نزیک بێتەوە. ئەو هەرگیز سازشی لەسەر هیچ مافێکی خودا نەکرد، بەڵام لە هەمان کاتدا یارمەتی و گرنگی بە زۆر کەس دەدا. تەنها یەک کەس لە سەرانسەری مێژووی مرۆڤایەتیدا بە تەواوی لەگەڵ ئەو وێنەیەدا دەگونجێت. عیسای خاوەن شکۆمان ئەو پیاوە پیرۆزەیە!
ئایا تۆ ئەوت دەناسیت؛ ئایا تۆ خۆشت دەوێت؟
کتێبی ڕوت
چیرۆکی خۆشەویستی سەرسوڕهێنەری بوعاز و ڕوت هەندێک تێگەیشتنمان پێدەدات دەربارەی چۆن خودا پلانەکانی بۆ گەلەکەی جێبەجێ دەکات، پاشایەکیان پێدەدات بەپێی دڵی خۆی، وەک لە کۆتایی ڕوت 4دا دەخوێنینەوە. «بوعاز ڕوتی هێنا، و بوو بە ژنی. و ئەو چووە لای، و یەزدان دووگیانی پێدا، و کوڕێکی بوو. پاشان ژنەکان بە نەعۆمیان گوت، ‘پیرۆز بێت یەزدان، کە ئەمڕۆ تۆی بەبێ ڕزگارکەرێک بەجێ نەهێشتووە، و با ناوی لە ئیسرائیلدا بەناوبانگ بێت! ئەو بۆ تۆ دەبێتە گەڕێنەرەوەی ژیان و بەخێوکەری پیرییەکەت، چونکە بووکەکەت کە خۆشی دەوێیت، کە زیاترە بۆ تۆ لە حەوت کوڕ، منداڵی بووە.’ پاشان نەعۆمی منداڵەکەی گرت و خستییە سەر باوەشی و بوو بە دایەنەکەی. و ژنەکانی گەڕەکەکە ناویان لێنا، گوتیان، ‘کوڕێک بۆ نەعۆمی لەدایک بووە.’ ناویان لێنا عۆبێد. ئەو باوکی یەسا بوو، باوکی داود. ئێستا ئەمانە نەوەکانی فەرەزن: فەرەز حەزرۆنی بوو، حەزرۆن ڕامی بوو، ڕام ئەمینادابی بوو، ئەمیناداب نەحشۆنی بوو، نەحشۆن سەلمۆنی بوو، سەلمۆن بوعازی بوو، بوعاز عۆبێدی بوو، عۆبێد یەسای بوو، و یەسا داودی بوو» (ئایەتەکانی 13-22).
کۆتا وشە لەم بنەچە کورتەدا کلیلی کتێبی ڕوت نوێنەرایەتی دەکات، چونکە هەمووی دەربارەی داودە، خۆشەویستەکە. ئەمە وانەیەکی گرنگمان پێدەڵێت بۆ ئەمڕۆ: سەرنجی ئێمە نابێت لەسەر کێشە سیاسی یان کۆمەڵایەتییەکان بێت بەڵکو لەسەر ئەوە بێت کە چۆن وەڵامی عیسای خاوەن شکۆ دەدەینەوە!
ئایا تۆ ئەوت وەک ڕزگارکەرت دەناسیت؟ ئەگەر وایە، ئایا تۆ وەک یەزدانت ڕێزی لێدەگریت؟
پێغەمبەرایەتی ئیشایا
بیر لەوە بکەرەوە کە پێغەمبەر ئیشایا چی نووسی:
ئەو گەلەی لە تاریکیدا دەڕۆیشت، ڕووناکییەکی گەورەی بینی؛ ئەوانەی لە خاکێکی تاریکی قووڵدا دەژیان، ڕووناکی لەسەریان درەوشایەوە. تۆ نەتەوەکەت زۆر کرد؛ تۆ خۆشییەکەی زیاد کرد؛ ئەوان لەبەردەمتدا خۆشی دەکەن وەک خۆشی لە کاتی دروێنە، وەک چۆن دڵخۆشن کاتێک دەستکەوت دابەش دەکەن. چونکە کۆت و بارەکەی، و گۆچانەکەی بۆ شانی، گۆچانی ستەمکارەکەی، تۆ شکاندت وەک لە ڕۆژی میدیان. چونکە هەموو پێڵاوێکی جەنگاوەری هەنگاونەر لە شڵەژانی جەنگدا و هەموو جلێک کە بە خوێن سوور کرابێت، وەک سووتەمەنی بۆ ئاگر دەسووتێنرێت. چونکە منداڵێکمان بۆ لەدایک بوو، کوڕێکمان پێدرا؛ و حکومەت لەسەر شانی دەبێت، و ناوی لێدەندرێت ڕاوێژکاری سەرسوڕهێنەر، خودای بەهێز، باوکی هەتاهەتایی، میری ئاشتی. لە زیادبوونی حکومەتەکەی و ئاشتییەکەیدا کۆتایی نایەت، لەسەر تەختی داود و لەسەر شانشینەکەی، بۆ دامەزراندنی و پاراستنی بە دادپەروەری و بە ڕاستودروستی لەم کاتەوە بۆ هەتاهەتایە. غیرەتی یەزدانی سوپاکان ئەمە دەکات (ئیشایا 9:2-7).
خودا ئیشایای پێدا بۆ نووسینی ئەم پێغەمبەرایەتییە سەرسوڕهێنەرە. ئەمە وانەی گرنگمان پێدەڵێت بۆ ئەمڕۆ لە کاتێکدا وێنەیەکی پێغەمبەرایەتی جیهانی داهاتوو دابین دەکات، کاتێک پاشای هەڵبژاردەی خودا فەرمانڕەوایی دەکات. لە ئێستادا ئەو، کوڕی داود، لەم جیهانەدا شاراوەیە بەڵام ئێمە ئەوی دەبینین – ئێستا – «بە شکۆ و ڕێز تاج لەسەر نراوە» (عیبرانییەکان 2:9). ئەو شکۆیە پێشتر لەلایەن هەمان پێغەمبەرەوە پێشبینی کرابوو (ئیشایا 6:1-7)، بەڵام مەسیح دەبوو لەلایەن گەلەکەی خۆیەوە ڕەت بکرێتەوە (ئایەتەکانی 9-13). ئەم کێشەی ڕەقبوونی ئیسرائیل ئەوەندە گرنگە کە نزیکەی حەوت جار لە کتێبی پیرۆزدا ئاماژەی پێکراوە. مەتتا 12 گەورەیی عیسای خاوەن شکۆ وەسف دەکات، گەورەتر لە شەممە، گەورەتر لە یۆنا، گەورەتر لە سولەیمان. بەڵام، ئەو لەلایەن گەلەکەی خۆیەوە ڕەت کرایەوە!
ئەی ئێمە ئەمڕۆ؟ ئەگەر خۆمان ڕەق بکەین و ئەوی ڕەت بکەینەوە، ئەوا لێکەوتەی جددی دەبێت بۆ ئێستا و داهاتوو. با دڵمان هەستیار بێت و سەرکەش نەبین، خۆمان لەژێر ئەودا بچووک بکەینەوە (1 پەترۆس 5:6-11).
کوڕی مرۆڤ یەزدانی شەممەشە. —مەتتا 12:8 NKJV
پیاوانی نەینەوا لە ڕۆژی دادگاییکردندا لەگەڵ ئەم نەوەیەدا هەڵدەستن و مەحکومی دەکەن، چونکە ئەوان لە کاتی بانگەشەکەی یۆنادا تۆبەیان کرد؛ و بەڕاستی گەورەتر لە یۆنا لێرەیە. —مەتتا 12:41
شاژنی باشوور لە ڕۆژی دادگاییکردندا لەگەڵ ئەم نەوەیەدا هەڵدەستێت و مەحکومی دەکات، چونکە ئەو لە کۆتاییەکانی زەوییەوە هات بۆ بیستنی دانایی سولەیمان؛ و بەڕاستی گەورەتر لە سولەیمان لێرەیە. —مەتتا 12:42
