کێ کتێبەکەی نووسی و کەی؟
«یۆنا کوڕی ئەمیتا» (یۆنا 1:1 NKJV) پێغەمبەرێکی سەدەی 8ی پێش زایین بوو کە بە گشتی بە نووسەری ئەو کتێبەی کە ناوی ئەوی هەڵگرتووە دادەنرێت. بەداخەوە، ئەم گێڕانەوەیە بووەتە بابەتی هەندێک مشتومڕ؛ ژمارەیەک خەڵک پرسیاریان دەکرد، «ئایا بەڕاستی ڕوویدا؟» ڕەخنەگرانی مۆدێرن دژایەتی کتێبەکە دەکەن بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی ڕووداوە سەرووسروشتییە تۆمارکراوەکان تێیدا:
ماسییە گەورەکە (ئایەتی 17) تۆبەکردنی هەموو نەینەوا (3:5-10) ڕووەکەکە (4:6) کرمەکە (ئایەتی 7)
دژبەرانی لیبڕاڵ ڕەتیدەکەنەوە کردەوە سەروەرییەکانی خوداوەند قبوڵ بکەن کە لەسەروو سیستەمی سروشتییەوەن کە ئەو لە دروستکردندا دایناوە. ئەم کەسانە لێدوانەکان ڕەتدەکەنەوە کە لە گێڕانەوەکەدا ئاماژەیان پێکراوە، وەک یۆنا 1:4، 1:17، 2:10 و ئەوانی تر. لە کۆتاییدا، ئەوان نایانەوێت باوەڕ بە خوداوەند بهێنن.
زانایانی پارێزگار باوەڕیان وایە یۆنا کتێبەکەی نووسیوە. ئەوانی تر پێیان وایە یۆنا نەیدەتوانی نووسەر بێت چونکە کتێبەکە بانگەشەی ئەوە ناکات کە ئەو نووسیویەتی، و کتێبەکە ئاماژە بە پێغەمبەرەکە دەکات بە کەسی سێیەم. بۆ ڕەتکردنەوەی خاڵی یەکەم، دەکرێت ئاماژە بەوە بکرێت کە کتێبی یۆنا وەک هۆشەع، یۆئیل، میخا و زەفەنیا دەستپێدەکات، کە نووسەرێتییان مشتومڕی لەسەر نییە. سەبارەت بە ئارگیومێنتی دووەم، نووسین بە کەسی سێیەم کارێکی باو بوو و دەتوانرێت لە کارەکانیشدا ببینرێت کە دەدرێنە پاڵ موسا و ئیشایا.2
هەندێک هەن کە پێیان وایە کتێبی یۆنا بەڕاستی بە شێوەیەکی نادیار لە سەدەی 5 یان 4ی پێش زایین تۆمار کراوە.1 ئەگەر لەلایەن کەسێکەوە 300 ساڵ دواتر نووسرابێتەوە، ئەمە ئەوە دەگەیەنێت کە گێڕانەوەکەی یۆنا بە زارەکی گوازرابووەوە تاوەکو کەسێک لەلایەن خوداوەندەوە دەستنیشان کرا بۆ نووسینەوەی و پاراستنی بۆ نەوەکانی داهاتوو – بۆ ئێمە! ڕۆما 15:4 پێمان دەڵێت، «هەر شتێک کە پێشتر نووسرابوو بۆ فێربوونی ئێمە نووسرابوو، بۆ ئەوەی ئێمە لە ڕێگەی ئارامگری و دڵنەوایی نووسینە پیرۆزەکانەوە هیوامان هەبێت.» ئەوەی ئێمە دەیزانین ئەوەیە کە خوداوەند دڵنیا بوو لەوەی کە لە تەوراتی جوولەکە و دواتر لە کتێبی پیرۆزی مەسیحیدا جێگیر کرا. ووشەکەی ڕاستییە (یۆحەننا 17:17).
بۆچی کتێبەکە نووسرا؟
خوداوەند عیسا ڕەوایەتی مێژوویی ئەم کتێبەی پشتڕاست کردەوە و ئاماژەی بە دوو وانەی گرنگ کرد لە گێڕانەوەی یۆنا:
چونکە وەک چۆن یۆنا سێ ڕۆژ و سێ شەو لە سکی ماسییە گەورەکەدا بوو، ئاواش کوڕی مرۆڤ سێ ڕۆژ و سێ شەو لە دڵی زەویدا دەبێت (مەتتا 12:40).
چونکە وەک چۆن یۆنا بووە نیشانەیەک بۆ نەینەواییەکان، ئاواش کوڕی مرۆڤ بۆ ئەم نەوەیە دەبێت... پیاوانی نەینەوا لە دادگاییدا لەگەڵ ئەم نەوەیە هەڵدەستن و مەحکومی دەکەن، چونکە ئەوان لەسەر بانگەشەکردنی یۆنا تۆبەیان کرد؛ و بەڕاستی گەورەتر لە یۆنا لێرەیە (لۆقا 11:30،32).
بەکارهێنانی ئەم کتێبە لەلایەن خوداوەندەوە بۆ فێرکردن دەربارەی خۆی یەکێکە لە هۆکارە گرنگەکان کە بۆچی کتێبەکە دەبوو بنووسرێت! جگە لەوەش، کتێبی یۆنا بە ئیلهامی ڕۆحی پیرۆز نووسراوە (2 پەترۆس 1:21) چونکە پەیامێکی پێشبینی دەربارەی کوڕی مرۆڤ هەڵگرتبوو. ئێمە دەزانین کە «هەموو نووسینە پیرۆزەکان» – لەوانەش کتێبی یۆنا – «بە ئیلهامی خوداوەند دراون، و سوودبەخشن بۆ فێرکردن، بۆ سەرزەنشتکردن، بۆ ڕاستکردنەوە، بۆ فێرکردن لە ڕاستودروستیدا» (2 تیمۆساوس 3:16). شتی پراکتیکی هەن کە دەتوانین لە خوێندنەوەی ئەم کتێبە سەرنجڕاکێشە فێربین و وانەکانی لە ژیانماندا جێبەجێ بکەین ئەمڕۆ!
بۆچی یۆنا چیرۆکەکەی خۆی دەگێڕێتەوە؟
لە ئەدەبیاتی مۆدێرندا نەبیستراوە کە کەسێک تۆمارێک دەربارەی خۆی بەرهەم بهێنێت کە بە شێوەیەکی بەرفراوان ناخۆش بێت. بەڵام، یۆنا دانی بە ژمارەیەک کەموکوڕی و کردەوەی یاخیبووندا نا، لەوانەش:
هەڵاواردنی دژ بە نەینەواییەکان یاخیبوون دژ بە فەرمانی خوداوەند خەوتن بەبێ گوێدانە دەریاوانەکان کە لە ژیانیان دەترسان تووڕەیی لە خوداوەند بەهۆی لەدەستدانی ڕووەکە سێبەرکەرەکە بیرکردنەوە لەوەی کە شتەکان، وەک ڕووەکەکە، گرنگترن لە خەڵک
زۆر ئەگەری هەیە کە یۆنا ناچار بووبێت چیرۆکەکەی خۆی بگێڕێتەوە! ئەو دەیزانی کە خوداوەند «خوداوەندێکی میهرەبان و بە بەزەییە، لەسەرخۆیە لە تووڕەییدا و زۆرە لە خۆشەویستیدا، یەکێکە کە لە زیان گەیاندن پاشگەز دەبێتەوە» (یۆنا 4:2). پێغەمبەرەکە ئەمەی تێگەیشت کاتێک هاتە سەر نیعمەتی خوداوەند لە لێخۆشبوون لەوانی تر. بەڵام، پێویستی بەوە بوو فێر بێت کە چۆن ئەمە بە شێوەیەکی کەسی بۆ خۆی جێبەجێ دەبێت. بۆ نموونە، خوداوەند یۆنای سزا نەدابوو بۆ یاخیبوونەکەی. ئەو لە پێغەمبەرەکە خۆش ببوو، بە ماسییە گەورەکە پاراستبووی و دەرفەتێکی دووەمی پێدابوو بۆ گوێڕایەڵیکردنی فەرمانەکەی. ڕەنگە تا کۆتایی یۆنا ئەم وانەیە فێر نەبووبێت.
ئایا ئێمە هەمان وانەمان فێر بووین؟ بەڵێ، ئەو تەنانەت منیشی خۆشدەوێت و بۆ منیشی لێخۆشبوونی گوناهەکانی دابین کردووە لە ڕێگەی خوێنی ڕژاوی کوڕە خۆشەویستەکەی خوداوەندەوە. تەنانەت ئێستاش وەک باوەڕدارێک، پێویستە ڕۆژانە بێینە لای ئەو بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ گوناهەکانمان و هەستی تاوانباریمان، چونکە 1 یۆحەننا 1:9 دەڵێت، «ئەگەر دانی بە گوناهەکانماندا بنێین، ئەو دڵسۆز و دادپەروەرە بۆ ئەوەی لە گوناهەکانمان خۆش بێت و لە هەموو ناڕاستودروستییەک پاکمان بکاتەوە.» تەنها بە لاپەڕەیەکی پاکی دانپێدانان و لێخۆشبوون دەتوانین بە شێوەیەکی گونجاو بۆ خزمەتکردنی ئەو بەکاربهێنرێین.
چۆن دەتوانین بزانین ئایا یۆنا وەڵامی پرسیارەکەی دایەوە؟
خوداوەند لە یۆنای پرسی، «ئایا نابێت بەزەییم بە نەینەوا بێت، ئەو شارە گەورەیە، کە تێیدا زیاتر لە سەد و بیست هەزار کەس هەن کە ناتوانن دەستی ڕاست و چەپیان لێک جیا بکەنەوە – و زۆر ئاژەڵیش؟» (یۆنا 4:11). زۆر ئەگەری هەیە کە پێغەمبەرەکە فێر بووبێت کە ژیان زۆر گرنگترە لە شتەکان. دانپێدانانی یۆنا بە گوناهەکانی و کەموکوڕییەکانی بووە بە بەڵگەنامەیەکی گشتی وەک لە کتێبی پیرۆزدا تۆمار کراوە. ئەمە ڕەنگە ئەوە بگەیەنێت کە ئەو وانەکەی فێر بووە. بوونی ئەم چیرۆکە لە نووسینە پیرۆزەکاندا ئەوە دەگەیەنێت کە خوداوەند دەزانێت ئێمە پێویستە هەمان شت فێر بین: خەڵک زۆر گرنگترن لە شتەکان!
تێبینییەکان
- بڕوانە BibleGateway.com – ئینسایکلۆپیدیای کتێبی پیرۆز، کتێبی یۆنا
- Wikipedia.org – میڵس، واتسۆن ئی؛ بوڵارد، ڕۆجەر ئۆبری (1990).
تەنها ڕێگا بۆ ڕزگاربوون لە سزای هەتاهەتایی بریتییە لە ناسینی خۆت وەک گوناهبارێک و قبوڵکردنی خوداوەند عیسا وەک ڕزگارکەر. هۆشداریی دادگایی بەشێکە لە ئینجیل:
بۆ مرۆڤ دانراوە کە یەکجار بمرێت، بەڵام دوای ئەمە دادگاییە (عیبرانییەکان 9:27 KJV).
ئەم «یەکجارە» دەتوانێت لە ساتێکدا بۆ تۆ ڕووبدات، خوێنەری نەگۆڕاو. چۆن دەتوانیت بزانیت ئایا سوودی تەنانەت 40 ڕۆژ هۆشداریت دەبێت (لۆقا 12:20)؟
کەواتە ئێوەش ئامادە بن (مەتتا 24:44).
بەڵێ، ئێستا ڕۆژی ڕزگارییە. —ژان کۆکلین، ڕۆژ بە ڕۆژ، بەرگی 5 (گۆڕدراو)
