لە خودا بترسە بەشی یەکەم
«ترسی خودا سەرەتای داناییە، و ناسینی خودای پیرۆز تێگەیشتنە.» —پەندەکانی سلێمان 9:10 NKJV
پاشا سلێمان نووسیویەتی کە هەموو شتێک لە ژیاندا لە یەک ڕاستی سادەدا کۆکراوەتەوە: «با گوێ لە ئەنجامی هەموو بابەتەکە بگرین: لە خودا بترسە و فەرمانەکانی بپارێزە، چونکە ئەمە هەموو شتێکی مرۆڤە» (سەرباز 12:13). کەواتە، ترسان لە خودا چی دەگەیەنێت؟
کاتێک بیر لە ترس دەکەینەوە، مەیلمان هەیە وشەکە بە ترسەوە ببەستینەوە. فەرهەنگی وێبستەر ترس بە «هەستێکی دڵەڕاوکێ و شڵەژان کە بەهۆی بوون یان نزیکبوونەوەی مەترسی، خراپە، ئازار و هتد دروست دەبێت» پێناسە دەکات. بۆ زۆر کەس، ئەمە ئەو هەستە دەگەیەنێت کە کاتێک مارێک دەبینن، سەردانی پزیشک دەکەن یان هەست بە مەترسییەکی زۆر دەکەن – کە بە «ترسی نادیار» کورتکراوەتەوە. بێگومان، ئەمە ئەو جۆرە ترسە نییە کە سلێمان باسی لێوە کردووە.
سلێمان دەیگوت کە دەبێت ڕێز و شکۆیەکی قووڵمان بۆ خودا هەبێت. بە واتایەکی تر، دەبێت بە بوونی ئەو سەرسام و ملکەچ بین. ترسی پیرۆز شکۆ، ڕێز، پەرستن، سوپاسگوزاری، ستایش و پێشەنگییەکەی دەداتە خودا کە شایەنیەتی. ئەوە ڕێزگرتنە لە پیرۆزییەکەی بە ڕق لێبوونەوە لەوەی کە ئەو ڕقی لێیەتی و خۆشویستنی ئەوەی کە ئەو خۆشی دەوێت، لەگەڵ ترسێکی تەواو لە ناڕەزایی ئەو.
کاتێک بە ڕاستی لە خودا دەترسین، ئەوە دەناسینەوە کە:
ئەو دروستکەرە و ئێمە دروستکراوەکانی ئەوین.
- ئەو گەورەیە و ئێمە خزمەتکارەکانی ئەوین.
- ئەو باوکە و ئێمە منداڵەکانی ئەوین.
- ئەم هەڵوێستە خۆی لە ڕێزگرتن و گوێڕایەڵیکردنی خودا و وشەکەی نیشان دەدات. دەتوانین ئەم جۆرە ترسە بەو ترسە ببەستینەوە کە منداڵێک بۆ دایک و باوکی هەیەتی. لە خێزانێکدا منداڵێک دەزانێت کە دایک و باوکی دەتوانن سزای بدەن ئەگەر گوێڕایەڵ نەبێت، بەڵام ئەوەی کە لەو ترسە گرنگترە، زانینی ئەوەیە کە گوێڕایەڵ نەبوون ئازاری دایک و باوک دەدات. ئەو منداڵەی کە دایک و باوکی خۆش دەوێت و ڕێزیان لێدەگرێت، نایەوێت ئازاریان بدات. بە هەمان شێوە، ترسی خودا ڕێزێکی قووڵە بۆ خودا کە وا لە مرۆڤ دەکات کە بە هەموو نرخێک بیەوێت ڕەزامەندی ئەو بەدەست بهێنێت.
دانایی و هاندان
«ترسی خودا سەرەتای داناییە: و ناسینی خودای پیرۆز تێگەیشتنە» (پەندەکانی سلێمان 9:10). گوتراوە کە دانایی زانینێکی دروست بەکارهێنراوە. بەڵام بیرۆکەیەکی تر ئەوەیە کە دانایی بینینی شتەکانە لە ڕێگەی چاوەکانی خوداوە و وەڵامدانەوەیە بەو شێوەیەی کە ئەو وەڵام دەداتەوە. پەندەکانی سلێمان 1:7 دەڵێت، «ترسی خودا سەرەتای زانینە، بەڵام گەمژەکان ڕق لە دانایی و فێرکردن دەگرن.» «ترسی خودا فێرکردنی داناییە، و پێش ڕێزگرتن، خۆبەزلنەزانینە» (پەندەکانی سلێمان 15:33). باشترین شوێن بۆ دەستپێکردنی گەڕان بەدوای دانایی ڕاستەقینەدا، لە ترسی خودادایە. ترسی ڕاستەقینەی خودا لە زانینی ئەوەوە سەرچاوە دەگرێت کە خودا بێسنوور بەهێز و شکۆدار و پڕ لە چاکەیە. پێش ئەوەی کەسێک بتوانێت لە خودادا گەشە بکات، دەبێت سەرەتا فێر بێت لەو بترسێت.
«لە چاوەکانی خۆتدا دانا مەبە؛ لە خودا بترسە و لە خراپە دوور بکەوەرەوە» (پەندەکانی سلێمان 3:7). «بە میهرەبانی و ڕاستی، کەفارەت بۆ گوناه دابین کراوە؛ و بە ترسی خودا، مرۆڤ لە خراپە دوور دەکەوێتەوە» (پەندەکانی سلێمان 16:6). ئەم ئایەتانە پێمان دەڵێن کە ترسی خودا ژیانی پیرۆز پەرە پێدەدات – هانمان دەدات بۆ پیرۆزی. ئەو کەسەی کە بە ڕاستی ڕێز و شکۆی خودا دەگرێت، هیچ شتێک ناکات کە شەرمەزاری، بێڕێزی یان ئازار بۆ دڵی بهێنێت. ئەوان لە خراپە و شتە گوماناوییەکان هەڵدێن. بۆ ئەو کەسانە، هیچ «ناوچەیەکی خۆڵەمێشی» نییە. هەموو بوارەکانی ژیانیان کاریگەر دەبێت، چونکە بڕیار دەدەن کە ئازار بە خودا نەگەیەنن یان دڵی پیرۆزی خەمبار نەکەن.
شێوازی ژیانێکی تەندروست
متمانە بەخۆبوون و خۆبەزلزانین دەستوەردان لە تێگەیشتنمان لە ڕێنمایی خودایی دەکەن. کاتێک لە خودا دەترسین و لە خراپە دوور دەکەوینەوە، پەندەکان باس لە تەندروستی بۆ جەستەمان و هێز بۆ ئێسکەکانمان دەکەن. بە واتایەکی تر، ئەمە بیرۆکەی خواردنەوە، فێنککردنەوە یان تەنانەت دەرمانی تێدایە. ئێمە ڕووبەڕووی پەیوەندییەکی نزیک دەبینەوە لە نێوان باری ڕەوشتی و ڕۆحی مرۆڤ و تەندروستی جەستەیی.
دەخوێنینەوە: «ترسی خودا ڕۆژەکان درێژ دەکاتەوە، بەڵام ساڵانی بەدکاران کورت دەکرێنەوە» (پەندەکانی سلێمان 10:27). ئەم ئایەتە ئەوەمان بیردەخاتەوە کە لە ئەفەسۆس 6:1-2 خوێندمانەوە: «منداڵینە، لە خودادا گوێڕایەڵی دایک و باوکتان بن، چونکە ئەمە ڕاستە. 'ڕێز لە باوک و دایکتان بگرن،' کە یەکەم فەرمانە بە بەڵێنەوە: 'بۆ ئەوەی باش بن و لەسەر زەوی تەمەن درێژ بن.'» ئەم جۆرە گوێڕایەڵییە لەوانەیە نیشانەیەکی دەرەکی بێت بۆ ترسان لە خودا.
ئەم بەڵێنی تەمەن درێژە بەڵێنێکی گشتگیر نییە. بەڵام، بە گشتی، ئەوانەی کە لە ترسی خودادا دەژین، ئەگەری زیاترە کە بگەنە تەمەنی پیری وەک لەوانەی کە بۆ جەستە و جیهان دەژین. مەزەندە کراوە کە نزیکەی 60%ی نەخۆشییەکانی مرۆڤ دەتوانرێت ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ بگەڕێنرێتەوە بۆ ترس، خەم، حەسودی، ڕق، هەست بە تاوان، ڕق لێبوونەوە یان فشارە سۆزدارییەکانی تر. زیادکردنی ئازارە ترسناکەکانی ئەلکهول (سیرۆزی جگەر)، تووتن (ئیمفیزێما، شێرپەنجە، نەخۆشی دڵ) و بێڕەوشتی (نەخۆشییە سێکسییە گوازراوەکان لەوانەش ئایدز)، دەتوانین ببینین کە ژیانێک کە لە ترسی خودادا دەژی و گوێڕایەڵی وشەکەی دەکات، ئەگەری زۆرە کە ببێتە هۆی ژیانێکی زۆر تەندروستتر.
متمانە
«لە ترسی خودادا متمانەیەکی بەهێز هەیە، و منداڵەکانی شوێنێکی پەنایان دەبێت. ترسی خودا کانیاوی ژیانە، بۆ ئەوەی مرۆڤ لە داوەکانی مردن دوور بخاتەوە» (پەندەکانی سلێمان 14:26-27). هەروەها، ڕۆما 8:31 تێبینی بکە: «کەواتە چی بڵێین دەربارەی ئەم شتانە؟ ئەگەر خودا لەگەڵمان بێت، کێ دەتوانێت دژمان بێت؟» باوەڕداران کە لە ترسی خودادا دەڕۆن و بە وشەی خودا دەژین، دەتوانن متمانەیان هەبێت کە خودا لە لای ئەوانە. هیچ هۆکارێک نییە بۆ ئەوان کە هەستی نائارامی، جێهێڵان و ترس – یان گومان لە ڕزگاربوونیان هەبێت. ترسی خودا هەستێکی بەهێزی ئاسایش و هاوڕێیەتییەکی نزیک لەگەڵ باوکدا دروست دەکات. ترسان لە خودا دڵەڕاوکێی دڵ ئارام دەکاتەوە.
کاتێک لە ترسی خودادا دەڕۆین، لە ڕووی ڕۆحییەوە بەهێزترین لەوەی کە دەتوانین بین. وەک کانیاوێکە کە بەردەوام بە زیندوویی و هێزی ڕۆحییەوە هەڵدەقوڵێت، کە مەسیحییەکە توانای ئەوەی پێدەدات کە بە پاکی و نزیکتر لە خودا بڕوات لە کاتێکدا خۆی لە تاقیکردنەوە و داوەکانی شەیتان دەپارێزێت. لەبیرت بێت، «بە ترسی خودا مرۆڤ لە خراپە دوور دەکەوێتەوە» (پەندەکانی سلێمان 16:6).
خراپە لە هەموو لایەکمانە ئەمڕۆ، وەک لەسەر تابلۆکانی ڕیکلام کاتێک بە ڕێگادا دەڕۆین. کەواتە لە کوێدا هێز دەدۆزینەوە بۆ دوورکەوتنەوە لە خراپە و خۆپاراستن لەوەی کە لە قاڵبی جیهاندا قەتیس بین؟ تەنها بە ترسان لە خودا – هەوڵدان بۆ ژیان لە ڕاستییەکی بەردەوامدا کە ئەو ئامادەیە، ویستنی ڕەزامەندی ئەو و هێنانی خۆشی بۆ دڵی، و ڕۆیشتن لە هاوڕێیەتییەکی نزیک لەگەڵیدا. ئەگەر هەر شتێک لە ژیانمدا دەربکەوێت کە لەوانەیە ئەو هاوڕێیەتییە پچڕێنێت، دەمەوێت دەستبەجێ دان بە تاوانەکەدا بنێم. ڕۆیشتن لە ترسی خودادا ڕێگایەکە بۆ ئەوەی ببیتە بەرەکەتێک بۆ خودا و بۆ ئەوانی تر لە ژیانمدا.
ژیانێکی ڕازی
«کەمێک لەگەڵ ترسی خودا باشترە لە گەنجینەیەکی گەورە لەگەڵ کێشە» (پەندەکانی سلێمان 15:16) فێرمان دەکات کە باشترە سەرچاوەی سنووردارمان هەبێت و لە ویستی خودادا بین وەک لەوەی زۆرمان هەبێت و کێشەکانی لەگەڵیدا بێت. خاڵی سەرەکی ئەوەیە: کاتێک لە ویستی خودادایت و لە ترسی ئەودا دەڕۆیت، چاودێری تۆ بەرپرسیارێتی ئەوە.
لە مەتتا 6:25-33، خودا عیسا هێرش دەکاتە سەر مەیلی ئێمە بۆ چەقاندنی ژیانمان لەسەر خواردن و پۆشاک لە کاتێکدا واتای ڕاستەقینە و مەبەستی ژیان لەدەست دەدەین. کاتێک لە ترسی خودادا دەڕۆین، تێدەگەین کە «خودای من هەموو پێداویستییەکانمان دابین دەکات بەپێی دەوڵەمەندییەکانی لە شکۆمەندیدا بەهۆی عیسای مەسیحەوە» (فیلیپی 4:19). ژیانێک کە پڕە لە «شتەکان» ژیانێکی پڕ کێشەیە، بەڵام ژیانێک کە بە باوەڕ و لە ترسی خودادا دەژی، بە واتایەکی ڕاستەقینە بێ خەمە. پۆڵس بەم شێوەیە وتی، «خوداپەرستی لەگەڵ ڕازیبووندا قازانجێکی گەورەیە» (1 تیمۆساوس 6:6).
پەندەکانی سلێمان 19:23 بیرمان دەخاتەوە کە ترسی خودا ڕازیبوون و سەلامەتی دروست دەکات: «ترسی خودا دەبێتە هۆی ژیان، و ئەوەی هەیبێت لە ڕازیبووندا دەمێنێتەوە؛ خراپە سەردانی ناکات.» ئەو کەسانەی کە لە ترسی خودادا دەژین، یەک ئامانجیان لە ژیاندا دەبێت – ڕازی کردنی خودا. بەم کارە، هەموو پێداویستییەکانیان دابین دەکرێت و ڕازی دەبن. کاتێک هەست دەکەین کە دەبێت شتی ترمان هەبێت، هەرگیز دڵخۆش نابین. تەنها کاتێک فێر دەبین کە بە خودا و بە شانازیی ڕۆیشتن لە ترسی ئەودا ڕازی بین، بە شێوەیەکی هەمیشەیی ڕازی دەبین. هیچ شتێک گرنگ نابێت جگە لە زەردەخەنەی خودا، و ئەوەش لەسەر ژیانمان دەبێت.
تێبینی بکە کە ئەم ئایەتە لە پەندەکاندا دەڵێت کە کەسێک کە لە ترسی خودادا دەڕوات، خراپە سەردانی ناکات. ئەوە بەو مانایەیە کە هەرگیز پێویست ناکات لە چوونە دۆزەخ بترسێت یان لە زۆر شت بترسێت کە جیهانی دەوروبەری بێزار دەکەن. خودا پەرژینێک، یان پارێزگارییەک، لە دەوروبەری دادەنێت. ئیوب لەبەرچاو بگرە، کە «بێتاوان و ڕاستگۆ بوو، و یەکێک بوو کە لە خودا دەترسا و لە خراپە دوور دەکەوتەوە» (ئیوب 1:1). لە ئەنجامی ئەمەدا ئیوب دەستی پارێزگاری و بەرەکەتەکانی خودای ئەزموون کرد (ئیوب 1:10)، هەرچەندە هی ئێمە لەوانەیە زیاتر لە واتایەکی ڕۆحیدا بێت.
زانین
سلێمان وتی، «ئەوسا لە ترسی خودا تێدەگەیت، و زانینی خودا دەدۆزیتەوە» (پەندەکانی سلێمان 2:5). حەوت ڕێنمایی لە پەندەکانی سلێمان 2:1-4 هەیە کە دەبنە هۆی ئەم ئایەتە پێنجەمە. ئەوان فێرمان دەکەن کە، لە ترسان لە خودادا، بڕی زانینی کتێبی پیرۆز ئەوەندە گرنگ نییە وەک باری یان هەڵوێستی دڵمان. ئەو ڕێنماییانەی کە دەیاندۆزینەوە ئەمانەن:
وشەکانم وەرگرە (پەندەکانی سلێمان 2:1). «وەرگرتن» بە واتای «ڕفاندن» یان «دەستبەسەرداگرتن» دێت. داوا لە خودا بکە کە هەر جارێک وشەی خودا دەکەیتەوە، یەک ڕاستیت بۆ ئاشکرا بکات، یەک ڕاستی کە دەتوانیت بیڕفێنیت و پێی بژیت!
- فەرمانەکانم بە گەنجینە بزانە (پەندەکانی سلێمان 2:1). ئەمە بیرۆکەی شاردنەوە یان پاراستنی ئەوەی کە بە نرخ و خۆشەویستە. زەبوور 119:11 لەبەرچاو بگرە: «وشەکەی تۆم لە دڵمدا شاردووەتەوە، بۆ ئەوەی گوناه نەکەم دژ بە تۆ.» دەبێت ڕۆژانە «نرخ» بە وشەی خودا بدەین.
- گوێت بۆ دانایی لار بکە (پەندەکانی سلێمان 2:2). لارکردنەوە بە واتای «لادان بەرەو» دێت. پێویستە گوێمان و دڵمان بۆ وشەی خودا کراوە بێت بۆ وەرگرتنی ئەوەی کە ئەو بۆمان هەیەتی، دەرگا دابخەین و هەموو سەرلێشێواوییەک لابەرین. بە تەنیا بوون لەگەڵ باوکدا کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر ژیانمان دەبێت (مەتتا 6:6).
- دڵت بۆ تێگەیشتن بەکار بهێنە (پەندەکانی سلێمان 2:2). کات و وزەت پێ بدە.
- هاوار بکە بۆ تێگەیشتن (پەندەکانی سلێمان 2:3). هاوارکردن نیشانەی پشت بەستنە، وەک منداڵێکی بێدەسەڵات کە داوای یارمەتی دەکات. بە هەمان شێوە، دەبێت بە پشت بەستن بە خودا هاوار بکەین!
- دەنگت بەرز بکەرەوە بۆ تێگەیشتن (پەندەکانی سلێمان 2:3). بە بەرزکردنەوەی دەنگمان دان بەوەدا دەنێین کە پێویستییەکی بەپەلە هەیە!
- بگەڕێ و بپشکنە (پەندەکانی سلێمان 2:4). پێویستمان بە هەمان جۆر لە هاندان هەیە کە پیاوان لە کانزاکردنی کانزا بەنرخەکان یان گەڕان بەدوای گەنجینە شاراوەکاندا هەیانە. کارەساتەکە ئەوەیە کە زۆرجار پیاوان زیاتر لە بەدەستهێنانی سامانە ماددییەکاندا گەرموگوڕی نیشان دەدەن وەک لە سامانە ڕۆحییەکاندا.
- ## ڕوانگە «ترسی خودا ڕق لێبوونەوەیە لە خراپە؛ شانازی و خۆبەزلزانین و ڕێگای خراپە و دەمی چەوت ڕقم لێیانە» (پەندەکانی سلێمان 8:13). چۆن سەیری گوناه دەکەین؟ زۆرجار زیاتر نیگەرانی دەرئەنجامەکانی گوناهین وەک لە ئەنجامدانی گوناه. زۆربەمان هەندێک جار وا دەردەکەوێت کە دەبینین چەندە دەتوانین نزیک بین لە گوناهەوە بەبێ ئەوەی دەستی لێ بدەین یان بە ڕاستی تێوە بگلێین. لە تەلەفزیۆن یان ئینتەرنێت سەیری دەکەین بەبێ ئەوەی کاریگەرییەکەی لەسەرمان بزانین. لە وشەکەیدا، خودا بابەتەکانی گوناه بە مارە ژەهراوییەکان (لۆقا 3:7)، بۆنی گۆڕ کاتێک جەستەکان دەڕزێن (ڕۆما 3:13)، ڕشانەوەی سەگەکان (2 پیتەر 2:22)، و شێرپەنجە یان مردنی شانەی مرۆڤ (2 تیمۆساوس 2:17) دەبەستێتەوە. ئەمانە شتانێکن کە هەوڵ دەدەین لێیان دوور بکەوینەوە. بەڵام ئایا بەم شێوەیە مامەڵە لەگەڵ گوناه دەکەین؟ خودا ڕقی لە گوناهە و دەبێت مامەڵەی لەگەڵدا بکات. بۆ باوەڕدار، خودا لە گۆلگۆتا مامەڵەی لەگەڵ گوناهدا کرد! ئەو خودا عیسای نارد بۆ مردن بۆ ئەوەی سزای گوناه بدات – سزای مردن. بە لەبەرچاوگرتنی ئەم شتانە، بۆچی ڕا بکەین بۆ ئەوەی کە لێی ئازاد کراوین – و بەو نرخە زۆرە بۆ ئەو؟
کەسێک جارێک وتوویەتی، «ئەوەی خودا بەدوایدا دەگەڕێت، پیاوان و ژنانێکن کە لە خودا دەترسن و ڕقیان لە گوناهە!» ئەم دوو شتە پێکەوە دەڕۆن و لە ژیانی ئیوبدا بۆمان ڕوون کراوەتەوە. پێشتر باسمان کرد کە ئیوب پیاوێکی ڕاستگۆ بوو کە هەوڵی ڕازی کردنی خودای دەدا. دواتر، لە کاتی تاقیکردنەوەکانیدا، وتی، «سەیری بکە، ترسی خودا، ئەوە داناییە، و دوورکەوتنەوە لە خراپە تێگەیشتنە» (ئیوب 28:28).
ڕۆیشتنمان
«ئەوەی بە ڕاستگۆیی دەڕوات لە خودا دەترسێت، بەڵام ئەوەی کە ڕێگاکانی چەوتە ڕقی لێیەتی» (پەندەکانی سلێمان 14:2). ڕەفتاری پیاوێک ڕەنگدانەوەی هەڵوێستیەتی بەرامبەر بە خودا. پیاوی ڕاستگۆ بەوە ڕێنمایی دەکرێت کە دەزانێت خودا پێی خۆشە. ئارەزووی قووڵی ئەوەیە کە نزیکتر و نزیکتر لە خودا بڕوات. هەرچەندە نزیکەی 30 ساڵ لەگەڵ خودا ڕۆیشتبوو، پۆڵسی نێردراو ئارەزووی ئەوەی دەکرد کە تەنانەت نزیکتر بێت لەو، و بە شێوەیەکی زۆر قووڵتر بیناسێت (فیلیپی 3:7-10).
کاتێک کتێبی پیرۆز لەبەرچاو دەگرین، دەبینین کە ناتوانین لەگەڵ خودا بڕۆین و لەگەڵ گوناه (پەندەکانی سلێمان 3:7، پەندەکانی سلێمان 8:13، پەندەکانی سلێمان 14:16؛ 1 یۆحەننا 1:5-10)، شانازی (پەندەکانی سلێمان 22:4؛ یاقوب 4:6-10) یان جیهان (پەندەکانی سلێمان 23:17؛ یاقوب 4:3-4؛ 1 یۆحەننا 2:15-17) بڕۆین. لە زەبوور 73دا پیاوێک دەدۆزینەوە کە هی خودا بوو، ئاساف، سەیری جیهانی دەکرد بە حەسودییەوە و کەسانی تری دەبینی کە وا دەردەکەوت لە گوناه ڕزگاریان بێت. وای بیر دەکردەوە کە شتێکی لەدەست دەدات. ئەو «نزیک بوو لە خلیسکاندن» (زەبوور 73:2)، نزیک بوو لەوەی خۆی لەگەڵ جیهاندا تێکەڵ بکات. بەڵام چارەسەرەکە بۆ ئاساف چی بوو؟ هەمان چارەسەرە بۆ ئێمە: چوونە ناو بوونی خودا (زەبوور 73:17). ئەمە چاوەکانی ڕۆحییمان پاک دەکاتەوە و بیرکردنەوەمان ڕێک دەخات بۆ ئەوەی لەگەڵ بیرەکانی خودادا بگونجێت. دەست دەکەین بە بینینی شتەکان لە ڕوانگەی ئەوەوە! ڕقمان لەوە دەبێتەوە کە ئەو ڕقی لێیەتی و ئەوەمان خۆش دەوێت کە ئەو خۆشی دەوێت. تێدەگەین لەوەی کە ئاساف تێگەیشت، کە خودا بەسە بۆ دڵ و مێشک بۆ پڕکردنەوە (زەبوور 73:25-28). بەڵام هەمووی بەوە دەست پێدەکات کە ئایا من لە خودا دەترسم یان نا!
