«ئەی کوڕی مرۆڤ، ماڵەکە بە ماڵی ئیسرائیل نیشان بدە، با شەرم لە گوناهەکانیان بکەن: و با شێوازەکە بپێون. و ئەگەر شەرمیان لە هەموو ئەوە کرد کە کردوویانە، شێوەی ماڵەکە، و شێوازەکەی، و دەرچوونەکانی، و هاتنە ژوورەوەکانی، و هەموو شێوەکانی، و هەموو فەرمانەکانی، و هەموو شێوەکانی، و هەموو یاساکانی نیشان بدە: و لەبەرچاویاندا بینووسە، بۆ ئەوەی هەموو شێوەکەی، و هەموو فەرمانەکانی بپارێزن، و جێبەجێیان بکەن. ئەمە یاسای ماڵەکەیە» (یەحزقیال 43:10–12). ڕاستودروستی بە شێوازی جیاواز لە کتێبی پیرۆزدا باس کراوە، و گرنگە بۆمان کە ئەمە تێبگەین ئەگەر بمانەوێت لە بیرۆکەکانی خودا لەسەر ئەم بابەتە تێبگەین. ستانداردێکی خودایی ڕاستودروستی هەیە کە مرۆڤ لە جەستەدا هەرگیز ناتوانێت پێی بگات، چونکە خودا فەرموویەتی، "هیچ کەسێک ڕاستودروست نییە، نە، یەکێکیش." تەنها یەکێک، کوڕی پیرۆزی خودا لە جەستەدا، بە تەواوی وەڵامی ویستی خودای دایەوە؛ هەموو بیرکردنەوە، قسە، و کردارێکی بۆ شکۆمەندی و خۆشی خودا بوو. بە باشی شایەنی ناوی، "عیسای مەسیحی ڕاستودروست"ە (1 یۆحەننا 2:1).
بەڵام، لە زەبوورەکاندا، زۆرجار باسی "ڕاستودروستەکان" دەکرێت، چونکە ئەوانە هەبوون کە هەوڵیان دەدا ئەوە بکەن کە لەبەرچاوی خودا ڕاست بوو، و هەرچەندە بە تەواوی وەڵامی ویستی خودایان نەدەدایەوە، وەک کوڕە پیرۆزەکەی لە مرۆڤایەتیدا کردی، ئەوان منداڵی ڕاستەقینەی خودا بوون. سروشتی خودایی لە ناویاندا ئارەزووی ڕازیکردنی خودای دروست دەکرد؛ و وەک منداڵانی ئیبراهیمی باوەڕدار، باوەڕیان بۆ ڕاستودروستی هەژمار دەکرا.
ئینجا ئەوانە هەبوون وەک ئەو فەرمانڕەوایەی کە، لە لوقا 18 دەیانتوانی لەبارەی فەرمانەکانی یاساوە بڵێن، "هەموو ئەم شتانەم لە گەنجییەوە پاراستووە." ئەوە شاول تارسوسی بوو، کە لەبارەی خۆیەوە نووسی، کە "لەبارەی ڕاستودروستییەوە کە لە یاسادایە" بێتاوان بوو (فیلیپییەکان 3:6). تەنها کاتێک خوداوەند داوای لە فەرمانڕەواکە کرد کە هەموو ئەوەی هەیەتی بفرۆشێت و بیدات بە هەژاران، ئەوکاتە ئاشکرا بوو کە ئەو دراوسێکەی وەک خۆی خۆش ناوێت؛ و تەنها کاتێک شاول هەستی بە لێکۆڵینەوەی فەرمانەکە کرد، "نابێت چاوچنۆک بیت،" ئەوکاتە تێگەیشت کە ئەو داواکارییە ڕاستودروستەکانی یاسا جێبەجێ ناکات. زۆر کەس هەن کە پیاوان نەیاندەتوانی بە ستانداردەکانی یاسا بە ناڕاستودروستی تاوانباریان بکەن، بەڵام ڕاستودروستترین لەم جۆرە، کاتێک دەهێنرانە بەردەم خوداوەند، دەبوو دان بەوەدا بنێن، "هەموو ڕاستودروستییەکانمان وەک پارچە قوماشی پیسن" (ئیشایا 64:6).
هەروەها ستانداردێکی مرۆیی ڕاستودروستی هەیە کە کتێبی پیرۆز باسی دەکات، کاتێک دەڵێت، "چونکە بە زەحمەت بۆ پیاوێکی ڕاستودروست کەسێک دەمرێت" (ڕۆما 5:7). پیاوان ئامادە نین ژیانی خۆیان بۆ کەسێک دابنێن کە داوای ئەوە دەکات کە ئەوانی تر قەرزاری ئەون و هەروەها هەمیشە ئەوە دەدات کە قەرزاری ئەوانی ترە. هەندێک لەوانەیە ژیانی خۆیان بۆ خێرخوازێک دابنێن، کە زۆری بۆ ئەوانی تر کردووە؛ بەڵام نە ڕاستودروستی مرۆیی، نە خێرخوازی، ناتوانێت شایستەی بەرەکەتی خودا بێت. بۆ ئەوەی بەرەکەتی خودامان هەبێت دەبێت ڕاستودروستی خودامان هەبێت، کە لە مەسیحدایە، لە ڕێگەی باوەڕهێنان بە "ئەوەی کە عیسای خوداوەندمان لە مردووان هەستاندەوە، کە بۆ گوناهەکانمان ڕادەست کرا، و دووبارە هەستایەوە بۆ ڕەواییدانمان" (ڕۆما 4:24–25).
"بەرهەمی ڕاستودروستی" لایەنی دادوەری ڕاستودروستی نییە کە بەشەکانی سەرەتای نامەی ڕۆما داگیر دەکات، بەڵکو دەربڕینی کرداری ژیانی خوداییە لەوانەی کە لە مەسیحدا ڕەوا کراون؛ دەرکەوتنی تایبەتمەندییەکانی نیعمەت و جوانی کە بە تەواوی و تەواوێتی لە ژیانی خوداوەند عیسا لەسەر زەوی بینران. بەرهەمداری زۆرجار لە کتێبی پیرۆزدا باس کراوە، و لە پەیمانی نوێدا "بە عیسای مەسیح"ە، دەرئەنجامی چاودێری باوکە، و "بەرهەمی ڕۆح"ە. هەرسێ کەسایەتی خودا پەیوەندییان بە بەرهەمهێنانی بەرهەمەوە هەیە، دەربڕینی پێگەیشتووی ژیانی خودایی لە پیرۆزانی خودادا.
چاندنی بەرهەمی ڕاستودروستی
نێردراو یەعقوب چەند جارێک لە نامەکەیدا ئاماژە بە بەرهەمداری دەکات، لە بەشی 3 پێمان دەڵێت کە "دانایی لە سەرەوە" "پڕە لە میهرەبانی و میوەی باش." لە نێو ئەم میوە باشانەدا "بەرهەمی ڕاستودروستی [کە] بە ئاشتی لەلایەن ئەوانەوە دەچێنرێت کە ئاشتی دروست دەکەن" (یەعقوب 3:17–18). نێردراوەکەمان دەیەوێت تێبگەین لە گرنگی چاندن لە پەیوەندیدا بە بەرهەمهێنانی ئەم میوە بەنرخە بۆ خودا؛ و پێمان دەڵێت کە بۆ ئەوانە دەچێنرێت کە ئاشتی دروست دەکەن. خوداوەند لەسەر زەوی گوتی، "خۆزگە بە ئاشتی دروستکەران، چونکە ئەوان بە کوڕانی خودا ناودەبرێن" (مەتتا 5:9). خودا هیچ خۆشییەکی لەوانە نییە کە ئاشتییان خۆش ناوێت، چونکە ئەو "خودای ئاشتییە،" و یەکێک لە حەوت شتەی کە ڕقی لێیەتی "ئەوانەن کە ناکۆکی لە نێوان براکاندا دەچێنن" (پەندەکان 6:19).
لە دروستکردنی ئاشتیدا، ئێمە کاراکتەر لە مەسیح وەردەگرین کە، لە قوربانییە ناوازە و باڵاکەیدا، "بە خوێنی خاچەکەی ئاشتی دروست کرد." دوژمنێکی چاودێر هەمیشە هەوڵ دەدات گەلی خودا بێزار بکات، و کتێبی پیرۆز شایەتی دەدات بۆ زۆر و جۆراوجۆری ئەو ڕێگایانەی کە ئەو کارە قێزەونەکەی پێ ئەنجام دەدات. بەڵام خودا دەیەوێت ئێمە هەمیشە چاودێر بین، و بە دانایی خودایی پێدراو تێبگەین، و هەوڵ بدەین، بە خۆشەویستی، هەموو ئەوە لاببەین کە ڕێگر دەبێت لە پێشخستنی ئاشتی لە نێوان پیرۆزەکاندا. چەند بە پیرۆزی خوداوەند خەریکی ئەم کارە نیعمەتدارە بوو کاتێک قوتابییەکانی لە نێوان خۆیاندا مشتومڕیان دەکرد کێ گەورەترین دەبێت، و چەند بە پیرۆزی نموونەکەی لەلایەن نێردراو پۆڵسەوە لە چاودێرییەکەیدا بۆ کەنیسە پەیڕەو کرا. دروستکردنی ئاشتی واتای ئەوە نییە کە بە هەر نرخێک ئاشتی هەبێت، بەڵکو پاراستنی هەموو ئەوەیە کە بەپێی ویستی خودایە و ڕەتکردنەوەی هەموو ئەوەیە کە دژی ویستی ئەو و سروشتی پیرۆزی خۆشەویستییە. بەرهەمی ڕاستودروستی ناتوانرێت بچێنرێت لەو شوێنەی کە ڕاستودروستی پشتگوێ خراوە یان لابراوە، بەڵکو لەو شوێنەی کە ئاشتی دروست کراوە لە ڕێگەی دەرکەوتنی سروشتی خودایی و ڕەتکردنەوەی هەموو ئەوەی کە هی جەستەیە.
بەڵام ئاشتیش ئەو خاکەیە کە بەرهەمی ڕاستودروستی تێدا دەچێنرێت، خاکە بەپیتەکەیە کە ڕۆح لە هاوبەشی لەگەڵ مەسیحدا تێیدا ڕیشەی داکوتاوە، وەک چۆن ئەو بە خۆیانی گوت پێش ئەوەی ئەم جیهانە جێبهێڵێت، "ئاشتیتان بۆ جێدەهێڵم، ئاشتی خۆم پێتان دەدەم." تەنها ئەوانەی کە چێژ لە ئاشتی ئەو وەردەگرن دەتوانن ئاشتی دروست بکەن، و بۆ ئەوانەیە کە بەرهەمی ڕاستودروستی دەچێنرێت.
ڕاستودروستی و ئاشتی تەنها لێرەدا پێکەوە نادۆزرێنەوە. لە زەبوور 85:10، نووسراوە، "ڕاستودروستی و ئاشتی ماچی یەکتریان کردووە"؛ و چەند بە ڕاستی ئەمە بۆ خاچی مەسیح بەکارهاتووە. دووبارە لە ئەفەسۆس 6، "زرێپۆشی ڕاستودروستی" دوای دێت بە "و پێیەکانتان بە ئامادەکردنی مزگێنی ئاشتی داپۆشرابێت." ئەوانیش لە دەقی پیرۆزی داهاتوودا کە تاوتوێی دەکەین، پێکەوە بەستراونەتەوە، "بەرهەمی ئاشتییانەی ڕاستودروستی."
بەرهەمهێنانی بەرهەمی ڕاستودروستی
کاتی ئێمە لەسەر زەوی تەنها بۆ چاندنی بەرهەمی ڕاستودروستی نییە بەڵکو بۆ بەرهەمهێنانیشیەتی، و ئەمەش لە عیبرانییەکان 12دا دەردەکەوێت، کە تێیدا دەخوێنینەوە کە، لە ڕێگەی سزادانی باوکەوە، "بەرهەمە ئاشتییانەکانی ڕاستودروستی" دەدات بەوانەی کە بەهۆیەوە ڕاهێنراون (عیبرانییەکان 12:11). چەند پیرۆزە کاتێک بەرهەمی ڕاستودروستی لەلایەن پیرۆزەکانەوە لە کاتی تاقیکردنەوەدا، لە ڕێگەی ڕاهێنانی قووڵی ڕۆحەوە، بەرهەم دەهێنرێت.
هەر تاقیکردنەوەیەک کە تێیدا تێدەپەڕین دەبێت لە دەستی باوکێکی خۆشەویستەوە وەربگیرێت، کە دەیەوێت لە ئێمەدا ئەو تایبەتمەندییە جوانانە دەربخات کە بە تەواوێتی لە ژیانی عیسادا دەرکەوتن؛ چونکە ئەمە بە ڕاستی بەرهەمی ڕاستودروستییە. ئەو هەمیشە ئەوەی دەکرد کە لەبەرچاوی خودا ڕاست بوو، و ئەمەش ئەوەیە کە باوک لە ژیانی منداڵەکانیدا بەدوایدا دەگەڕێت.
هەمیشە مەترسی سووکایەتیکردن یان بێهێزبوون لە ژێر سزاداندا هەیە، لە جیاتی ملکەچبوون و ڕاهێنراو. زانینی پەیوەندیمان لەگەڵ خودا، و خۆشەویستی و دانایی کە هەموو مامەڵەکانی لەگەڵماندا دەجووڵێنێت، توانامان پێدەدات کە بەرگە بگرین لە کاتێکدا لەلایەن باوکەوە سزا دەدرێین. دەتوانین بە تەواوی دڵنیا بین کە ئەو قازانجی ئێمەی لەبەرچاوە، کە قازانجێکی ڕۆحی گەورە و هەمیشەیی بۆمان دەهێنێت؛ و کە ئارەزووی ئەوەیە کە زیاتر وەک خۆی لێمان بکات وەک بەشداربووانی پیرۆزییەکەی.
وەک لە چاندنی بەرهەمی ڕاستودروستیدا، بە هەمان شێوە لە بەرهەمهێنانیدا پەیوەندی بە ئاشتییەوە هەیە. ڕاهێنان "بەرهەمی ئاشتییانەی ڕاستودروستی" دەهێنێت. ئاشتی دڵ پڕ دەکات لە کاتێکدا بەرهەمەکە بەرهەم دەهێنرێت، تەنانەت ئەگەر بارودۆخ و هەلومەرجەکانی کە تێیدا تێدەپەڕین "دڵخۆشکەر نەبن، بەڵکو خەمناک بن." خوداوەندە پیرۆزەکە لەسەر زەوی بەردەوام بە تاقیکردنەوە و خەمدا تێپەڕی، چونکە ئەو "پیاوێکی خەمبار بوو، و ئاشنای خەم بوو." پێویستی بە سزادان نەبوو لەگەڵیدا، چونکە هەموو شتێک لەویدا پاکی و تەواوێتی بوو، بەڵام، دوای تێپەڕین بە خەمدا وەک مرۆڤ. ئەو توانای ئەوەی هەیە بە هاوسۆزییەوە بچێتە ناو هەموو خەمەکانمان، و ئەو کە هەمیشە فەرمانی دابوو فێری گوێڕایەڵی بوو بەو شتانەی کە ئازاری کێشا. بەڵام لە هەموو ئازار و خەمەکانیدا ئاشتی دڵی پڕ کردبوو، لە کاتێکدا، وەک ڕەزە ڕاستەقینەکە، بەردەوام تەواوێتی بەرهەمی ڕاستودروستی هەبوو بۆ خۆشی خودا و باوکی. و چ خۆشییەک هەیە بۆ باوک کە هەمان بەرهەمی بەنرخ لە منداڵەکانیدا ببینێت، وەک چۆن کوڕ بە قوتابییەکانی گوت، "لێرەدایە باوکم شکۆمەند دەکرێت، کە ئێوە زۆر بەرهەم دەهێنن؛ بەم شێوەیە دەبنە قوتابییەکانم" (یۆحەننا 15:8).
نمایشکردنی بەرهەمی ڕاستودروستی
نوێژەکەی فیلیپییەکان 1 چاوەڕوانی "ڕۆژی مەسیح" دەکات، و نووسەر ئارەزووی ئەوە دەردەبڕێت کە پیرۆزەکان "پاک و بێ کەم و کوڕی بن" بۆی، پاشان زیاد دەکات، "بە تەواوی لەبارەی بەرهەمی ڕاستودروستییەوە، کە بە عیسای مەسیحە، بۆ شکۆمەندی و ستایشی خودا" (ئایەتەکانی 10،11). لە ڕۆژی مەسیحدا نمایشکردنی شکۆمەندی بەرهەمی ڕاستودروستی دەبێت، کە بە ئاشتی چێنراوە و لە ڕێگەی دەستی سزادانی باوکێکی خۆشەویستەوە بەرهەم هێنراوە.
ئەم نوێژە، لە کاتێکدا چاوەڕوانی ڕۆژی شکۆمەندی مەسیح دەکات کە خۆیانی تێدا بەشدار دەبن، هەروەها بارودۆخە ڕۆحییەکانیش لەبەرچاو دەگرێت کە تێیدا بەرهەمی ڕاستودروستی، کە نێردراو دەیەوێت ئێمە تێیدا تەواو بین، بەرهەم دەهێنرێت. یەکەم، پۆڵس ئارەزوو دەکات کە خۆشەویستی پیرۆزەکان "زیاتر و زیاتر لە زانینی تەواو و هەموو تێگەیشتنێکدا زیاد بکات." خۆشەویستی پیرۆزەکان لە فیلیپی دەربڕدرابوو لە دابینکردنی پێداویستییەکانی زیندانی خوداوەند، و سوپاسگوزارییەکەی بۆ خودا و بۆ ئەوان لە داواکردنی لە خودا دەردەکەوێت کە سۆزەکانیان بەردەوام لە زانینی تەواودا زیاد بکات کە مەسیحییەت پێی دابوون و لە تێگەیشتنی خوداییدا کە بە شێوەیەکی ڕاست دەرچوونی خۆشەویستی زۆرەکانیان ئاراستە دەکات.
ئەگەر سۆزەکان لەبەرچاوی خودا ڕاست نەبن، و لەلایەن زانینی خۆی و تێگەیشتنی ڕۆحییەوە کە ئەو دەیدات کۆنترۆڵ نەکرابن، ناتوانین بڕیارێکی ڕاستەقینە لەسەر هەموو ئەوە بدەین کە دەبێت ڕووبەڕووی ببینەوە، جا لە ژیانی تاکەکەسی خۆماندا بێت یان لە کاروباری کۆبوونەوەی خودا؛ نە دەتوانین شتە بەنرخەکان پەسەند بکەین یان بەدوایدا بگەڕێین کە لە ڕێگەی مردنی مەسیحەوە بۆمان دابین کراون. و تەنها کاتێک دەچینە ناو شتە ئاسمانییەکان کە لە مەسیحدان دەتوانین "پاک و بێ کەم و کوڕی" بین بە لەبەرچاوگرتنی ڕۆژی مەسیح. لە ڕاهێنانەکانیاندا کە تێیدا پیرۆزەکان توانای ژیان بۆ مەسیحیان پێدەدرێت، بەرهەمی ڕاستودروستی بەرهەم دەهێنرێت، و ئەم بەرهەمە خوداییە "بە عیسای مەسیح"ە. ئایا ئەمە لەلایەن خوداوەندەوە لە یۆحەننا 15دا فێر نەکراوە، کە بە قوتابییەکانی دەڵێت، "لە مندا بمێننەوە و منیش لە ئێوەدا. وەک چۆن لق ناتوانێت بەرهەم بگرێت بەبێ ئەوەی لە ڕەزەکەدا بمێنێتەوە، بەم شێوەیەش ئێوە ناتوانن ئەگەر لە مندا نەمێننەوە" (یۆحەننا 15:4). ڕاهێنانەکانمان هەرگیز نەیاندەتوانی هیچ شتێک بۆ خۆشی و شکۆمەندی خودا بەرهەم بهێنن بەبێ پشت بەستن بە مەسیح. دەبێت بەردەوام پشت بە سەرچاوەکانی ئەو ببەستین بۆ ئەوەی ژیانی ئەو لە ئێمەدا دەرببڕدرێت.
ڕۆژی مەسیح شکۆمەندی ئەوەی کە پیاوان ڕەتیان کردەوە نمایش دەکات، و هەموو پیرۆزەکان لەگەڵیدا وەک بەرهەمی کارەکەی لەسەر خاچ بۆ شکۆمەندی خودا نمایش دەکرێن؛ و لەو شکۆمەندییەدا بەرهەمی ڕاستودروستی نمایش دەکرێت کە لە پیرۆزەکاندا لە جۆراوجۆری بارودۆخەکانیان، دۆخی ژیان، و ڕاهێنانەکانیان، لە کاتی تێپەڕین بەم جیهانەدا چێنراوە و بەرهەم هێنراوە. بەڵام هەموو ئەو بەرهەمە بەنرخەی کە باوک چێژی لێ وەردەگرێت بەرهەمی ڕۆحە، بەرهەمی چاودێری خۆشەویستی باوکە بۆ کوڕەکانی، و بەرهەمی سەرچاوەکانی مەسیحە لە دەستی ڕاستی خودا، کە خۆیانی لێ وەرگرتووە لە کاتی ڕۆیشتن بە ڕێگای گەشتیاریدا.
