پاشایەتی خودا بەدرێژایی سەردەمەکان

شانشینی خودا بە درێژایی سەردەمەکان

چی دێتە خەیاڵت کاتێک وشەکانی وەک «پاشا»، «سوڵتان»، «ئیمپراتۆر» یان «سەروەر» دەبیستیت؟ ئەم وشانە باون لە واتای فەرمانڕەوایەک، یان کەسێک کە دەسەڵاتی بەسەر وڵاتێک یان گەلێکی دیاریکراودا هەیە.

لە کتێبی پیرۆزدا، دەستەواژەی «شانشینی خودا» پەیوەستە بە دەسەڵات و فەرمانڕەوایی. لەوێدا دەبینین خودا بە دوو شێوە فەرمانڕەوایی دەکات. یەکەم ئاماژە بە دەسەڵاتی کۆتایی خودا بەسەر هەموو شتێکدا دەکات. وەک دروستکەر، ئەو کۆنترۆڵی هەموو ڕووداوەکانی مێژووی هەیە، و لە کۆتاییدا هەموو شتێک پێکەوە کار دەکات بۆ جێبەجێکردنی ویستی ئەو، یان ڕاوێژەکەی. ئەو ڕێگە بە دروستکراوەکانی دەدات کە ویستی خۆیان لە چوارچێوەی سنوورداردا بەکاربهێنن، بەڵام ئەو کۆنترۆڵی کۆتایی هەیە. دووەم ئاماژە بە حوکمڕانی ڕاستەوخۆی خودا بەسەر هاوڵاتییەکانیدا دەکات. ئەمە پێی دەوترێت «تیۆکراسی»، «تیۆ» بە واتای خودا و «کراسی» بە واتای «فەرمانڕەوایی». بە پێچەوانەوە، «دیموکراسی» بە واتای «فەرمانڕەوایی گەل» دێت. دەتوانین حەوت قۆناغی حوکمڕانی تیۆکراتی خودا لە کتێبی پیرۆزدا بەدوادا بچین. با پێکەوە لێیان بڕوانین.

قۆناغی ١: ئادەم لە باخچەکەدا

لە یەکەم بەشەکانی کتێبی پیرۆزدا دەربارەی خودا دەخوێنینەوە کە مرۆڤایەتی دروست دەکات و پیرۆزیان دەکات بە وتنی، «بەردار بن و زۆر بن و زەوی پڕ بکەن و ژێردەستی بکەن، و دەسەڵاتتان بەسەر ماسییەکانی دەریا و بەسەر باڵندەکانی ئاسمان و بەسەر هەموو گیاندارێکدا هەبێت کە لەسەر زەوی دەجوڵێتەوە» (سەرەتای ١:٢٨ ESV). یەکەم قۆناغی حوکمڕانی تیۆکراتی خودا لە باخچەی عەدەن دەرکەوت، کە تێیدا خودا ئادەمی وەک نوێنەری خۆی دانا بۆ فەرمانڕەوایی بەسەر هەموو دروستکراوەکاندا. بەداخەوە، ئەم یەکەم فەرمانڕەوایە، ئادەم، شکستی هێنا کاتێک گوێڕایەڵی خودا نەبوو و دەسەڵاتی خۆی بەسەر دروستکراوەکاندا لەدەست دا (سەرەتای ٣). خودا پاشان بەڵێنی فەرمانڕەوایەکی تری دا کە دێت و ئەوەی ئادەم لەدەستی داوە، دەیگەڕێنێتەوە (ئایەتی ١٥).

قۆناغی ٢: نوح دوای لافاوەکە

لە چیرۆکی نوحدا دەستپێکێکی نوێ دەبینین، دوای لافاوەکەی سەردەمی ئەو کە هەموو مرۆڤایەتی لەناوبرد جگە لە خۆی و خێزانەکەی. خودا نوحی کردە فەرمانڕەوا بەسەر دروستکراوەکانی تردا (٩:٢-٤) و دەسەڵاتی پێدا بۆ جێبەجێکردنی سزای بکوژان (ئایەتەکانی ٥-٦). بەڵام، نوح لە فەرمانڕەوایی کردنی خۆیدا شکستی هێنا، و «سەرخۆش بوو و بە ڕووتی لە خێمەکەیدا پاڵکەوت» (ئایەتەکانی ٢١). زۆر فەرمانڕەوا دوای ئەو هاتن، و شانشینەکانیان بە نادادپەروەری و توندوتیژی تێکچوون. مرۆڤایەتی بەردەوام بوو لە ئارەزووکردنی ئەو فەرمانڕەوا بێ کەموکوڕییەی کە بەڵێنی بە حەوا درابوو.

قۆناغی ٣: نەوەکانی ئیسرائیل

کاتێک مرۆڤایەتی لە خودا دوورکەوتەوە، ئەو بڕیاری دا دەسەڵاتی خۆی لە ڕێگەی گەلێکەوە نیشان بدات بە دامەزراندنی حوکمڕانی تیۆکراتی خۆی بەسەر ئەو نەتەوەیەدا (دەرچوون ١٥:١٨). خودا نەوەکانی ئیسرائیلی لە ئیبراهیمدا هەڵبژارد (سەرەتای ١٢؛ ٢١:١٢). کاتێک ئەوان کۆیلە بوون لە میسر، ئەو لە کۆیلایەتی ڕزگاری کردن بۆ ئەوەی ببنە سوپاکەی (بڕوانە دووبارەبوونەوەی شەرع ٧:٦-٨)، بەکاری هێنان بۆ پاککردنەوەی گوناه لە خاکی کەنعان. هەر بۆیە دەخوێنینەوە دەربارەی ئەو کۆیلانە کە «سوپای ئیسرائیل» بوون (١٤:١٩). وەک پاشایان، خودا یاسای پێدان بۆ ڕێنمایی کردنی ژیانیان، و فەرمانی پێدان کە چادرێکی پەرستن بۆ ئەو دروست بکەن بۆ ئەوەی لە ناویاندا نیشتەجێ بێت.

نەوەکانی ئیسرائیل لە سەردەمی موسا، یەشوع و پیرانی دوای ئەو خزمەتی خودایان دەکرد (دادوەران ٢:٧). بەڵام، لە سەردەمی دادوەراندا دەستیان کرد بە لادان، و بەردەوام خراپتر دەبوون تاوەکو شانشینی خودایان ڕەتکردەوە و داوای پاشایەکیان کرد. بە ساموێلیان وت، «ئێستا پاشایەکمان بۆ دابنێ بۆ ئەوەی وەک هەموو نەتەوەکان دادوەریمان بکات» (١ ساموێل ٨:٥). لە وەڵامی داوای گەلەکەدا، خودا بە پێغەمبەرەکەی ساموێلی وت، «گوێڕایەڵی دەنگی گەلەکە بە لە هەموو ئەوەی کە دەیڵێن، چونکە ئەوان تۆیان ڕەتنەکردووەتەوە، بەڵکو منیان ڕەتکردووەتەوە لەوەی پاشایان بم» (ئایەتی ٧). لە ئەنجامدا، خودا شاولی پێدان، پیاوێک بەپێی ویستی خۆیان، وەک پاشا. شاول دواتر ڕەتکرایەوە بەهۆی شکستەکەیەوە (ئەعمالی نێردراوان ١٣:٢١-٢٢).

قۆناغی ٤: شانشینی داود

پلانی خودا لە سەرەتاوە ئەوە بوو کە پاشا لە هۆزی یەهودا بێت (١ کتێبی مێژووی پاشاکان ٥:٢؛ سەرەتای ٤٩:١٠). بەپێی ئەوە، داودی بە گەلەکەی بەخشی وەک پاشا، بۆ دەستپێکردنی قۆناغێکی نوێی شانشینی خودا. لە سەردەمی فەرمانڕەوایی داود و نەوەکانی، دەربارەی «شانشینی یەزدان» (١ کتێبی مێژووی پاشاکان ٢٨:٥) و «تەختی یەزدان» (٢٩:٢٣) دەخوێنینەوە چونکە خودا لە ڕێگەی ئەو پاشایانەوە فەرمانڕەوایی دەکرد. داود ئەمەی تێگەیشت کاتێک وتی، «ئەی یەزدان، گەورەیی و هێز و شکۆمەندی و سەرکەوتن و شکۆمەندی هی تۆیە، چونکە هەموو ئەوەی لە ئاسمان و لەسەر زەویدایە هی تۆیە. شانشینەکە هی تۆیە، ئەی یەزدان، و تۆ وەک سەرۆک بەسەر هەموودا بەرز کراویتەوە. هەردوو دەوڵەمەندی و ڕێز لە تۆوە دێن، و تۆ بەسەر هەموودا فەرمانڕەوایی دەکەیت. لە دەستی تۆدایە هێز و توانایی، و لە دەستی تۆدایە کە گەورە بکەیت و هێز بدەیت بە هەمووان» (ئایەتەکانی ١١-١٢).

لەو قۆناغەدا، ساڵانی سەرەتای حوکمڕانی سولەیمان وێنەیەکی کاڵی شانشینی داهاتووی عیسای مەسیحی خوداوەندمان بوو. بەڵام، هەر لە سولەیمانەوە، کوڕی داود، شکست لە پاشاکاندا دەبینین، یەک لە دوای یەک، تاوەکو خودا نەتەوەکەی سزادا لە ڕێگەی دیلێتی بابلەوە.

قۆناغی ٥: عیسا، پاشای جولەکەکان

یەکەم ئایەت لە پەیمانی نوێدا پاشاکە ڕادەگەیەنێت بە دامەزراندنی نەژادی، «کتێبی نەژادی عیسای مەسیح، کوڕی داود، کوڕی ئیبراهیم» (مەتتا ١:١). مەتتا بە گشتی بە «ئەنجیلی پاشا» ناودەبرێت چونکە لایەنە جیاوازەکانی پاشایەتی عیسای مەسیحی خوداوەند دەگرێتەوە. دەربارەی نەژادی ئەو دەخوێنینەوە (مەتتا ١)، ئەستێرەیەکی تایبەت کە بۆ لەدایکبوونی دەرکەوت (مەتتا ٢)، و پێشڕەوی ئەو کە شانشینەکەی ڕاگەیاند: یۆحەننای لەئاوهەڵکێش (مەتتا ٣:٢). وەک پاشای ڕاستەقینە، عیسا بە ڕۆحی پیرۆز دەستنیشان کرا (ئایەتەکانی ١٦-١٧)، نەک بە ڕۆن وەک پاشاکانی پەیمانی کۆن.

لە وتاری سەر کێودا، عیسای مەسیح بنەماکانی شانشینەکەی بانگەشە کرد (مەتتا ٥–٧). دواتر، قوتابییەکانی مزگێنی شانشینەکەیان بڵاوکردەوە (١٠:٥-٧). خوداوەندیش چەندین موعجیزەی ئەنجامدا بۆ پشتڕاستکردنەوەی باڵادەستی خۆی بەسەر نەخۆشی، سروشت، ڕۆحە پیسەکان و تەنانەت مردنیشدا، پشتڕاستی کردەوە کە ئەو پاشای بەڵێندراو بوو لە پەیمانی کۆندا (ئیشایا ٣٥:٥-٦، ٤٢:٦-٧).

مەرجە گرنگەکان بۆ دامەزراندنی شانشینەکە ئەوە بوو کە خەڵک گوێ بگرن و تۆبە بکەن (مەتتا ٣:١-١٢، ٤:١٧،٢٣، ١٠:٥-٧، ١١:١٢-١٤). لەبری تۆبە کردن، سەرکردە جولەکەکان عیسای مەسیحی خوداوەندیان تۆمەتبار کرد بە دەرکردنی ڕۆحە پیسەکان بە بیلعەزبوول (١٢:٢٤)، و ئەوە خستیانیە ژێر گوناهی لێخۆشنەبوونی قسەکردن دژی ڕۆحی پیرۆز (ئایەتی ٣٢). ئەمە کۆتاییترین ڕاگەیاندنی ڕەتکردنەوەیان بوو بۆ عیسا وەک پاشا.

قۆناغی ٦: شانشینی نهێنی

دوای ئەوەی جولەکەکان پاشاکەیان ڕەتکردەوە، خوداوەند بە قوتابییەکانی ڕاگەیاند «نهێنییەکانی شانشینی ئاسمان» (مەتتا ١٣:١١). نموونەکانی خوداوەند کە لە مەتتا ١٣دا باسی لێوە کردوون، وێنەیەکی باشی شانشینی ئەو پێمان دەدەن وەک ئەوەی ئەمڕۆ هەیە. لەم نموونانەوە دەتوانین دەرئەنجام بدەین کە پاشا بە شێوەیەکی بینراو ئامادە نییە، بەڵام هاوڵاتییەکانی هێشتا شوێنی دەکەون (٢٨:١٨-٢٠).

سنووری ئەم شانشینە هەموو جیهانە، بە پێچەوانەی سنووردارکردنی بە نەتەوەی ئیسرائیل. هەر بۆیە لە ڕوونکردنەوەی خوداوەند بۆ یەکێک لە نموونەکاندا دەخوێنینەوە، «کێڵگەکە جیهانە» (١٣:٣٨). جگە لەوەش، ئەم قۆناغەی شانشینەکە بە درێژخایەنی خودا تایبەتمەندە، هەر بۆیە دەربارەی خراپە و خراپەکاران لە شانشینەکەدا دەخوێنینەوە (ئایەتەکانی ٢٤،٣٠-٣٣).

سەرنجی جیاوازی نێوان کەنیسە و شانشینی خودا بدە. شانشینی خودا لە قۆناغی نهێنی ئێستایدا هەموو ئەو کەسانە دەگرێتەوە کە بانگەشەی ئەوە دەکەن عیسا خوداوەندە، تەنانەت ئەوانەش کە باوەڕداری ڕاستەقینە نین. ئەمە هەموو ئەو کەسانە دەگرێتەوە کە بانگەشەی ئەوە دەکەن مەسیحین، لەوانەش خراپەکاران. لە لایەکی ترەوە، کەنیسەی ڕاستەقینە تەنها باوەڕدارانی ڕاستەقینە دەگرێتەوە – ژیانیان پشتڕاستی دەکاتەوە کە عیسا خوداوەندیانە. دەتوانین بڵێین کەنیسە بەشێکە لە شانشینی خودا، بەڵام شانشینی خودا کەسانی تریش دەگرێتەوە کە لە کەنیسەی ڕاستەقینەی خودادا نین.

قۆناغی ٧: شانشینی ڕاستەقینە

ئەمە قۆناغی داهاتووە کاتێک عیسا دێت بۆ فەرمانڕەوایی کردن بەسەر جیهاندا و دامەزراندنی حوکمڕانی تیۆکراتی ڕاستەقینە کە لە سەرەتاوە لە مێشکی خودادا بوو. شانشینی ئەو پێشتر بە ماوەیەکی ناخۆشی بۆ هەموو زەوی دەبێت (مەتتا ٢٤–٢٥).

شانشینی کوڕی خۆشەویستی خودا

هەموومان وەک کۆیلەی شەیتان لەدایک بووین و لە ژێر دەسەڵاتی ئەودا دەژین. کاتێک بە باوەڕەوە دێین و باوەڕ بە عیسای مەسیحی خوداوەند دەکەین، چێژ لەوە وەردەگرین کە نێردراو نووسیویەتی:

ئەو ئێمەی لە دەسەڵاتی تاریکی ڕزگار کردووە و گواستوویەتەوە بۆ شانشینی کوڕی خۆشەویستی خۆی (کۆلۆسی ١:١٣). دەتوانیت ئەم گۆڕانکارییە بە گۆڕینی هاوڵاتیبوون، یان گۆڕانکاری بۆ ژیانێکی باشتر ناوبنێیت. ئایا تۆ ئەم گۆڕانکارییەت ئەزموون کردووە؟ ئەگەر نا، ئێستا کاتەکەیە پێش ئەوەی درەنگ بێت.

لە قسەکەی نیکۆدیمۆس بە عیسا، «تۆ مامۆستایەکیت لە خوداوە هاتووی»، بەڵگەی ئەوە هەیە کە ئەو شانشینەکەی نەبینیوە و بە ڕاستی نەیزانیوە خوداوەند کێیە، کە ئەو پاشا بووە. شانشینی خودا لەوێ بوو بەڵام ئەو نەیبینی، بۆیە خوداوەند ئەوەی وت کە پێویست بوو بۆ ئەوەی ئەو بەشێک بێت یان تەنانەت شانشینی خودا ببینێت: