پرسیار:
جیاوازییەکانی نێوان بەهەشت، باوەشی ئیبراهیم، ئاسمان و ماڵی باوک چین؟ و جیاوازییەکانی نێوان شیۆل، هادیس، دۆزەخ و دەریاچەی ئاگر چین؟
وەڵام:
ئەمانە هەشت شوێنی جیاواز نین یان حاڵەتەکانی بوون. لەبری ئەوە، ئەوان ناوی دوو کۆمەڵەی زۆر جیاوازی شوێنی مەبەستن – یەکێک لەوانە هەموو کەسێک دەگاتێ دوای مردنی. لەناو هەر کۆمەڵەیەکدا لێکچوونێک هەیە، بەڵام کۆمەڵەکان بە تەواوی لە یەکتر جیاوازن. هەر ئەندامێکی کۆمەڵەی یەکەم ئاماژە بە شوێنێک یان حاڵەتێکی خۆشی ڕەها دەکات، لە کاتێکدا هەر یەکێک لە کۆمەڵەی دووەم بە تەواوی پێچەوانەکەیەتی: ئازارێکی ڕەها. با بە کورتی سەیری ئەم زاراوانە بکەین.
• بەهەشت.
ئەمە زاراوەیەکی ڕۆژهەڵاتییە، ڕەنگە فارسی بێت، بە واتای پارک یان شوێنی خۆشی. وەرگێڕانی سێپتواجینتی پەیمانی کۆن لە عیبرییەوە بۆ یۆنانی ئەم زاراوەیە بەکاردەهێنێت بۆ ئاماژەدان بە باخچەی عەدەن، ئەو شوێنەی خودا بۆ خۆشی مرۆڤ دروستی کرد. لە پەیمانی نوێدا، خودا بەکاری هێنا کاتێک قسەی لەگەڵ دزە تۆبەکەرەکە کرد لەسەر خاچ (لۆقا ٢٣:٤٣)، پۆڵس بەکاری هێنا لە وەسفکردنی ئەزموونە سەرسوڕهێنەرەکەی کە بۆ ئاسمانی سێیەم بەرزکرایەوە (٢ کۆرنسۆس ١٢:٤)، و خودا بەکاری هێنا لە نامەکەدا بۆ فریشتەی کڵێسای ئەفەسۆس (بینین ٢:٧).
• باوەشی ئیبراهیم.
ئەمە زاراوەیەکە کە جولەکەکان لە سەردەمی ژیانی خودا لەسەر زەوی بە شێوەیەکی باو بەکاریان دەهێنا بۆ ئاماژەدان بەو بەشەی شیۆل کە ڕۆحی ڕاستودروستەکان دوای مردن بۆی دەبران. ئەوان باوەڕیان وابوو کە ئیبراهیم، دۆستی خودا، باوباپیرانیان، لە بەرزترین شوێنی خۆشیدا بوو. خودا ئەم زاراوە ناسراوەی بۆ بەهەشت بەکارهێنا کاتێک قسەی لەسەر جیاوازییەکانی نێوان پیاوە دەوڵەمەندەکە و لازارۆس کرد لە لۆقا ١٦:١٩-٣١. بەم شێوەیە ڕوونی کردەوە کە لە کاتێکدا هەردوو دەوڵەمەند و هەژار، باوەڕدار و بێباوەڕ دەمرن، داهاتوویان دوای مردن وەک یەک نییە.
• ئاسمان.
لە وشەی خودادا، ئاسمان هەمیشە وەک پێچەوانەی زەوی سەیر دەکرێت. ئاسمانەکان بە گشتی بە یەکێک لە سێ شێوە سەیر دەکرێن:
کەشوهەوا کە باڵندەکان تێیدا دەفڕن و باران دەبارێت؛
- بۆشایی دەرەوە کە خۆر و مانگ و ئەستێرەکانی تێدایە؛ و
- ئاسمانی ئاسمانەکان، کە تەختی خودا لێیە و لەوێوە عیسای خاوەنمان، کوڕی خودا، هاتە خوارەوە بۆ سەر زەوی. ئاسمان لە کتێبی پیرۆزدا وەک شوێنی نیشتەجێبوونی خودا و سەرچاوەی هەموو بەرەکەتێک سەیر دەکرێت. شوێنی مەبەستی باوەڕدارانە دوای مردن یان بەرزبوونەوە، هەرچەندە بە گشتی زاراوەی تر بۆ وەسفکردنی بەکاردەهێنرێن.
• ماڵی باوک.
عیسای خاوەن ئەم دەربڕینەی لە یۆحەننا ١٤دا بەکارهێنا کاتێک لە شەوی خیانەتەکەیدا قسەی لەسەر ئاسمان بۆ قوتابییەکانی کرد. ئەم زاراوەیە نزیکی و خۆشەویستی پەیوەست بە شوێنەکەمان لە ئاسماندا نیشان دەدات. لە ماڵی باوکدا زۆر شوێنی نیشتەجێبوون هەیە، ئەو دڵنیایی دایە قوتابییەکانی، و ئەو دەچوو بۆ ئەوەی شوێنێک بۆ ئەوان – و ئێمە – ئامادە بکات. شوێنەکانی نیشتەجێبوون لەوێ بوون، بەڵام هێشتا ئامادە نەبوون. ئەو بە مردن لەسەر خاچ، هەستانەوە لە مردووان، سەرکەوتنەوە بۆ ئاسمان و گرتنەبەری شوێنی خۆی لە دەستی ڕاستی خودا ئامادەی دەکردن. چونکە ئەو لەوێیە، ئێمەش لەوێ دەبین. ئێستا دەتوانین خودا بە باوکمان بانگ بکەین، شتێک کە باوەڕداران لە پەیمانی کۆندا هەرگیز نەیانتوانی بیکەن. ئەمە ئەو نزیکییەیە کە ئێستا لەگەڵ خودا چێژی لێدەبین لە ڕێگەی ئەو کارەی کە عیسای خاوەنمان ئەنجامی دا.
• شیۆل.
ئەم نزیکییە بە تەواوی نەناسراو بوو بۆ باوەڕداران لە پەیمانی کۆندا. هەندێکیان، وەک ئەیوب لە بەشی ١٩:٢٥-٢٧ی کتێبەکە کە بە ناوی ئەوەوە ناونراوە و داود لە ٢ ساموئیل ١٢:٢٢-٢٣، بە باوەڕەوە متمانەیەکیان دەربڕی کە لە هەر زانیارییەک تێپەڕی کە لەبارەی ئەوەی دوای مردن چی دێت هەیانبوو. سەرگوزەشتە ڕوونی دەکاتەوە کە تەنانەت داناترین پیاوانی ئەو کاتە هیچ تێگەیشتنێکی ڕاستەقینەیان لە داهاتوو دوای مردن نەبوو. جەستەی مردووەکان لە گۆڕەکاندا دادەنران، و ڕۆح و گیانەکان بە شێوەیەکی ناڕوون وەک لە شیۆلدا بوون قسەیان لەسەر دەکرا. نەبوونی هیچ فێرکردنێکی ڕوون لەبارەی شیۆلەوە واتای ئەوە بوو کە مردن بە گشتی بە ڕادەیەک لە ترسەوە ڕووبەڕوو دەبووەوە. ئێستا کە عیسای خاوەن چیرۆکی پیاوە دەوڵەمەندەکە و لازارۆسی گێڕاوەتەوە، فێرکردنێکی ڕوونمان هەیە کە شیۆل دوو بەشی هەبوو – یەکێک بۆ ڕاستودروستەکان، ئەوی تر بۆ ناڕاستودروستەکان – لەگەڵ کەلێنێکی گەورە کە نەدەتوانرا لە نێوانیاندا بپەڕێتەوە. جا پیاوان پێی بزانن یان نا، خودا هەمیشە جیاوازی لە نێوان ئەوانەی کە هی ئەون و ئەوانەی کە هەوڵدەدەن بە سەربەخۆیی لە ئەو بژین کردووە.
• هادیس.
هادیس هاوتای پەیمانی نوێی یۆنانییە بۆ شیۆل لە پەیمانی کۆنی عیبریدا: شوێن یان حاڵەتی ڕۆح و گیان دوای مردن بە پێچەوانەی گۆڕ، ئەو شوێنەی کە جەستەی مردوو تێیدا دادەنرا. واتای ناخۆشی هەبوو، یان لێکەوتەی ناخۆش. ئازاری کەسی خراپەکاری ڕزگارنەکراو دەستبەجێ دوای مردنی دەستپێدەکات هەرچەندە ڕۆح و گیانی لە جەستەی جیاکراونەتەوە. هەموو بەشێکی کەسی خراپەکار بەردەوام ئەم ئازارە هەست پێدەکات. کەسەکە هەست دەکات کە لەناو ئاگردا ئازار دەچێژێت. ژیانی خۆی بیردەکەوێتەوە، لەگەڵ شتە باشەکان و دەرفەتەکانی کە بۆ باوەڕهێنان بە خودا هەیبوو. ئەو هۆشیاری کۆتایی ئازارەکەشیەتی، کە بۆ هەمیشە لە خودا جیاکراوەتەوە.
• دۆزەخ.
لە ئێستادا، بە پێچەوانەی بیرکردنەوەی شاعیران و زۆربەی خەڵکی ئەمڕۆ، دۆزەخ هێشتا بێ دانیشتووانە. ئەم شوێنەی جیاکردنەوەی هەتاهەتایی لە خودا لە سەرەتادا بۆ مرۆڤایەتی دروست نەکراوە، بەڵکو بۆ شەیتان و فریشتەکانی. بەڵام، ئەو کەسانەی کە ڕزگارییە گەورەکەی خودا بە خۆڕایی پێشکەشیان دەکات ڕەتدەکەنەوە یان پشتگوێی دەخەن، پشکی خۆیان لەگەڵ شەیتان لەوێ دەبێت، بۆ هەمیشە لە خودا جیاکراونەتەوە، کە پیرۆزە. مردووە ڕزگارنەکراوەکان دوای کۆتایی ئاگرینی سوپا گەورەکەی شەیتان کە دوای ئازادبوونی لە زیندانیکردنەکە کە لە سەردەمی هەزار ساڵیدا ئەزموونی دەکات – حوکمڕانی ١٠٠٠ ساڵەی داهاتووی عیسای خاوەنمان – کۆی دەکاتەوە، زیندوو دەکرێنەوە. بەپێی بینین ٢٠، ئەم سوپایەی شەیتان بەرەو خێوەتی پیرۆزانی ئەو ڕۆژە و شاری خۆشەویست دەڕۆن. بەڵام، هەر کە هێزی سەربازی نزیک دەبێتەوە، بە ئاگرێک کە لە ئاسمانەوە لە خوداوە نێردراوە دەسووتێنرێت. ئەمە دواتر بە زیندووکردنەوە و دادگاییکردنی مردووە خراپەکارەکان لەسەر تەختی سپی گەورە دێت، پێش ئەوەی بۆ هەمیشە فڕێبدرێنە دۆزەخەوە.
• دەریاچەی ئاگر.
ئەمە یەکێکە لە وەسفەکانی دۆزەخ کە لە کتێبی پیرۆزدا پێمان دراوە. لە ڕاستیدا، دەوترێت ئەم دەریاچەیە بە ئاگر و گۆگرد دەسووتێت. گۆگرد بە گڕێکی تاریک دەسووتێت کە ڕەنگەکەی نزیکەی مۆرە، و زۆر ئازاربەخشە ئەگەر بچێتە سەر پێست. کەسانی ڕزگارنەکراو هەندێک جار بە گاڵتەجاڕی قسە لەسەر دۆزەخ دەکەن وەک ئەوەی لەوێ کاتێکی خۆشیان لەگەڵ هەموو هاوڕێکانیاندا دەبێت. هەندێکی تر بە تووڕەیی بە کەسێکی تر دەڵێن بڕۆ بۆ دۆزەخ. خودا پێمان دەڵێت کە دۆزەخ نەکوژێنراوە، و شوێنێکی تاریکی دەرەوەیە، گریان، شین و ددان قرچاندن. ئەمە نیشانمان دەدات کە شتێک نییە بە ناوی هاوڕێیەتی لەگەڵ ئەوانی تر لە دۆزەخدا. لە هەمووی خراپتر، شوێنێکی دوورخستنەوەی هەتاهەتاییە لە ئامادەیی خودا. وشەی یۆنانی بۆ دۆزەخ جیهەننایە، ناوێکە لە دۆڵی هینۆم لە دەرەوەی ئۆرشەلیم وەرگیراوە کە جولەکە کافرەکان جارێک منداڵەکانیان وەک قوربانی بۆ بتەکان دەسووتاندن، و دواتر پاشماوەی ئۆرشەلیم لە ئاگرێکدا دەسووتێنرا کە بەردەوام داگیرساو بوو.
ئەم دەریاچەی ئاگرە شوێنێکە کە دەبێت بە هەموو شێوەیەک خۆتی لێ بەدوور بگریت! خودا مەبەستی نەبوو مرۆڤایەتی، کە لە سەری دروستکراوەکانی خۆی دانا، بچێتە ئەوێ. بەڵکو، کوڕە تاقانەکەی خۆی بەخشی بۆ ئەوەی لەسەر گۆلگۆتا بۆ ئێمە بمرێت بۆ ئەوەی ڕزگار بین و بۆ هەمیشە چێژ لە خۆشی ماڵی باوک ببینین. ئەمڕۆ هەڵبژێرە. بە دانایی هەڵبژێرە؛ پێشنیاری خودا بۆ ڕزگاری خۆڕایی لە ڕێگەی کوڕەکەی عیسای مەسیحەوە قبوڵ بکە!
— یوجین پی. ڤێدەر، جونیۆر.
