ژنان لە تەنگانەدا

ئەم جیهانە ڕاهێنانمان پێدەکات بۆ ئەوەی ببینە کەسانی داهێنەر. کاتێک ڕووبەڕووی بەربەست و ئاستەنگ دەبینەوە، بە گشتی پشت بەو ڕاهێنانە دەبەستین و بەدوای ڕێگایەکدا دەگەڕێین بۆ دەرچوون. ئەمە شتێکی خراپ نییە لە ژیانی کار و بەرپرسیارێتییەکانماندا، چونکە بەردەوامبوون و سووربوون سیفەتێکی ئەرێنییە. بەڵام، زۆر جار لە ژیاندا بەردەوامبوون و سووربوون دەتوانێت بگۆڕێت بۆ خۆسەپاندن و سەرکێشی. ئەگەر بڕوامان بەوە بێت کە تواناکانی خۆمان بەس دەبن بۆ هەموو کێشەیەک، فێر نابین چۆن داوای یارمەتی لە خودا بکەین و پشت بە یارمەتی ئەو ببەستین لە ئاستەنگەکانماندا.

لە نێو ژنانی پەرتووکی پیرۆزدا گرنگە سەرنج بخەینە سەر هەندێکیان کە ڕووبەڕووی تەنگانەیەکی گەورە بوونەتەوە و داوای یارمەتییان لە یەزدان کردووە. هەرچەندە ئەم ژنانە چەندین سەدە لەمەوبەر لە کولتوورێکدا ژیاون کە بۆ ژمارەیەکی زۆر لە خوێنەران نامۆیە، بەڵام هەموومان تێدەگەین چۆنە هەستکردن بە خەمباری، پشتگوێخستن و خراپ مامەڵەکردن. بۆیە ئەزموونەکانی ئەم ژنانە بۆ سەردەمی ئێمەش فێرکەرن.

هاجەر

هاجەر، خزمەتکارێکی میسری ئیبراهیم و سارا، یەکێکە لە تراژیدیترین کەسایەتییەکانی پەرتووکی پیرۆز. تۆماری پەرتووکی پیرۆز ئاماژە بەوە دەکات کە هاجەر و خەڵکانی تر بە سادەیی لەلایەن فەرمانڕەوای میسرەوە بە ئیبراهیم دراون – وەک ئەوەی تەنها بوونەوەر بن کە لەگەڵ دیارییەکانی تری مەڕ و گا و گوێدرێژدا پۆلێن بکرێن (پیدایشی ١٢:١٦). دواتر، هاجەر بە ڕوونی بووە خزمەتکاری تایبەتی سارا (١٦:١). کاتێک سارا خودای تۆمەتبار کرد بەوەی کە بەڵێنەکەی بۆ پێدانی منداڵێک جێبەجێ نەکردووە، هاجەری دایە مێردەکەی وەک ژنێکی تر. سارا گوتی: «ڕەنگە بەهۆی ئەوەوە منداڵم ببێت» (ئایەتی ٢ NKJV).

ئەمە بە تەواوی ئەوە بوو کە ڕوویدا، بەڵام بووە هۆی ناکۆکییەکی بێ کۆتایی. کاتێک هاجەر دووگیان بوو، سارا بە توندی مامەڵەی لەگەڵ کرد تا هاجەر هەڵات بۆ بیابان. لەوێ لە تەنگانەکەیدا فریشتەی یەزدان دۆزییەوە. پێی گوت بگەڕێتەوە لای خاتوونەکەی، کە ئەویش کردی. بەڵام ئەم ساتە گرنگییەکی لەناکاو وەرگرت. پێش گەڕانەوەی، هاجەر ڕاگەیاندنێکی دەربارەی سروشتی خودا کرد کە لەو کاتەوە باوەڕی ژنان و پیاوانی بە یەکسانی دامەزراندووە. ئەو ناوی لێنا «خودا-کە-دەبینێت» و ڕایگەیاند، «ئایا منیش لێرەدا ئەوم بینیوە کە دەمبینێت؟» (ئایەتی ١٣).

ئەمە تەنها دیمەنێکی کورت بوو لە ژیانی هاجەردا، بەڵام ڕاستییەکی گرنگ ئاشکرا دەکات. هاجەر بەدوای خودادا نەگەڕابوو، بەڵام خودا دۆزیبوویەوە. ئەو بە تەواوی دەیزانی لە کوێیە لە تەنگانەکەیدا و چی بەشداری کردووە لە تاقیکردنەوەکانی بارودۆخەکەیدا. ڕاستە، لووتبەرزی لە دڵیدا هەبوو بەرامبەر سارا (ئایەتی ٤)، بەڵام هاجەر بەردەوام وەک تەنها شتێک مامەڵەی لەگەڵ کرابوو لەلایەن ئەوانەی کە دەسەڵاتیان بەسەریدا هەبوو. ئەو کەسایەتییە بەهێزانە گوناهیان بەرامبەر کردبوو. هاجەر سووکایەتی پێکرابوو، شەرمەزار کرابوو و پشتگوێ خرابوو لەلایەن ئەوانەی کە دەبوو گرنگی بە خۆشگوزەرانییەکەی بدەن – تەنانەت لە کاتێکدا کە منداڵەکەی سارای هەڵگرتبوو کە سارا ویستبووی هەیبێت! ئەمە وانەیەکی گەورەیە کاتێک تێدەگەین کە خودای گەردوونیش ئێمە دەبینێت، تەنانەت کاتێک هیچ بیرێکمان لێی نییە.

هاجەر ناچار کرا دووبارە بچێتەوە بیابان، ئەمجارەیان لەگەڵ کوڕە هەرزەکارەکەی، ئیسماعیل. لە ڕووی ڕۆحییەوە، ئەمە ساتێکی گرنگ بوو چونکە بەڵێنەکانی خودای ڕوون کردەوە بۆ بەرەکەتدارکردنی خێزانی ئیبراهیم لە ڕێگەی ئیسحاقەوە، کوڕی بەڵێنەکە، نەک لە ڕێگەی ئیسماعیلەوە، کوڕی ژنە خزمەتکارەکە. ئەم خاڵە نەک تەنها لە پیدایشی ٢١:١٢ بەڵکو لە چیرۆکی پەیمانی نوێی یاسا بەرامبەر نیعمەت لە غەڵاتییەکان ٤دا جەختی لەسەر کراوەتەوە. بەڵام، ئەم ساتە پڕ بوو لە سۆز. هاجەر کوڕە وشکبووەکەی لەژێر گەڵایەکدا دانا، ڕۆیشت و بە تەنیا دانیشت، بە خۆیدا دەگریا، «با مردنی کوڕەکە نەبینم» (پیدایشی ٢١:١٦). بۆ خودا ئەم هاوارە کەسییەی ئازار بە ڕاستی نوێژێک بوو بۆ یارمەتی، و دووبارە خۆی بە هاجەر ناساند. ئەو بیرێکی ئاوی پێ نیشاندا بۆ دابینکردنی پێویستییە دەستبەجێیەکە؛ پاشان لەگەڵ ئەو و کوڕەکەیدا مایەوە بۆ هەموو ئەو ساڵانەی کە دواتر هاتن. هەرچەندە ئەو گەلانەی کە لە ئیسماعیلەوە هاتبوون دواتر ناکۆکییەکی گەورەیان بۆ نەوەکانی ئیبراهیم دروست کرد، بەڵام لە ڕوانگەی پێویستی مرۆڤەوە خودا ڕێگەی نەدا نادادپەروەری سەرکەوێت.

ئەمڕۆش هەندێک هەن کە بەکار دەهێنرێن و خراپ مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، لەلایەن بەهێزەکانەوە تەنها وەک شتێک بۆ بەدەستهێنانی ئامانجەکانی خۆیان مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت. هاجەر بە زەحمەت نموونەیەک بوو بۆ پشت بەستن بە یەزدان، و ڕەنگە زۆرێک لەوانەی ئەمڕۆ دەناڵێنن لە ئازارەکانیاندا بە زەحمەت بوونی ئەویان لەبیر بێت. بەڵام خودا لەوێیە. ئەو پارێزەری ژیانە نەک تەنها بۆ خەڵکی دڵسۆز بەڵکو بۆ هەموو مرۆڤایەتی (١ تیمۆساوس ٤:١٠).

حەننا

کێشەکانی خێزان هۆکاری تەنگانەی حەنناش بوون. مێردەکەی، ئەلقانە، بە ڕوونی پیاوێکی خوداپەرست بوو، چونکە یەکەم وردەکاری کە دەربارەی دەدرێتێ، دڵسۆزییەکەیەتی بۆ پەرستنی یەزدان لە کاتی جەژنە ساڵانەکاندا (١ ساموئێل ١:٣). ئەو حەننای خۆشدەویست و میهرەبانی پێشان دەدا (ئایەتی ٥). بەڵام ئەلقانە ژنێکی تری هەبوو، پەنینا، و ئەو لانیکەم چوار منداڵی بوو لە کاتێکدا حەننا هیچ منداڵێکی نەبوو. پەنینا ئەم ڕاستییەی وەک چەکێک دژی حەننا بەکار دەهێنا، و پەرتووکی پیرۆز بە ڕاستی ناوی لێناوە دوژمنی حەننا، یان «ڕکابەر» (ئایەتی ٦).

حەننا کە تووشی تاڵی ڕۆح بوو، بە گەرموگوڕی نوێژی کرد. هەردوو مێردەکەی و عیلی کاهین لێی تێنەگەیشتن (ئایەتەکانی ٨،١٤)، بەڵام ئەو ڕۆحی خۆی بۆ یەزدان ڕشت و گوتی، «سەیری ئازاری خزمەتکارەکەت بکە و من لەبیر مەکە» (ئایەتی ١١). ئەو نوێژی بۆ کوڕێک کرد، بەڵێنی دا کە بیداتەوە بە یەزدان بۆ خزمەتەکەی. دوای ئەوەی عیلی تێگەیشت کە حەننا نوێژ دەکات، هانی دا. زۆر خۆشە کە دەبینین دوای نوێژ و هاندان ڕۆحی حەننا نوێ بووەوە.

نموونەکەی حەننا لەم دیمەنە تێدەپەڕێت بۆ ساڵی دواتر کاتێک یەزدان بە ڕاستی کوڕێکی بە حەننا بەخشی. ئەو بە گۆرانی ستایش وەڵامی دایەوە، دڵخۆش بوو کە یەزدان بەردێک و خودای زانیاری بوو. ئەو ڕکابەرە لووتبەرزەکانی بەهۆی قسە لووتبەرزەکانیانەوە سەرزەنشت کرد، و هێزی ئەوی وەسف کرد بۆ بەرزکردنەوەی کزەکان. گۆرانییەکەی حەننا تەنانەت بە چاوپێکەوتنێکی پێشبینییانە بۆ مەسیحی داهاتووی خودا کۆتایی هات. بیرەکانی ئەو لە کێشەکانی خۆی تێپەڕی بۆ ئەو ڕۆژەی کە دوژمنانی یەزدان خۆی دەشکێنرێن – کاتێک ئەو «هێز دەدات بە پاشاکەی، و قۆچی دەستنیشانکراوەکەی بەرز دەکاتەوە» (٢:١٠). لەبیرت بێت کە حەننا ئەمەی لە سەردەمێکدا ڕاگەیاند کە ئیسرائیل هێشتا پاشایەکی نەبوو – ئەم ڕاستییەش وا دەکات باوەڕە ڕوونەکەی زیاتر بریقەدار بێت.

یەک دەستەواژەی ناوازەی گۆرانییەکەی حەننا ڕایدەگەیەنێت کە یەزدان هەژار لە خۆڵەوە بەرز دەکاتەوە و لەنێو میرەکاندا دایاندەنێت. ئەم بیرۆکەیە بە هەمان وشەکان وەک بەشێک لە زەبوورەکان ١١٣ وەرگیراوە، کە پاشان بە شێوەیەکی کاریگەر کۆتایی دێت، «ئەو ژنی بێ منداڵ ماڵێکی پێدەبەخشێت، وەک دایکێکی دڵخۆشی منداڵان» (ئایەتی ٩). ئەمە دانپێدانانێکی جوانە لەلایەن زەبوورنووسەوە کە یەزدان ئازاری حەننای گۆڕی بۆ خۆشی، وەک چۆن دەتوانێت بۆ ئێمەش بیکات. جگە لەوەش، ئەو زەبوورە بە بەشێک (زەبوورەکان ١١٣-١١٨) دەست پێدەکات کە پێی دەوترێت زەبوورەکانی «هالێل». ئەم زەبوورانە ساڵانە لە کاتی جەژنی پەسخە و چەند بۆنەیەکی تردا دەخوێنرانەوە. بێگومان خودی عیسای مەسیحیش کاتێک جەژنی پەسخەی لەگەڵ قوتابییەکانیدا پیرۆز دەکرد، دەیخوێندەوە.

کاریگەری باوەڕی حەننا لەبەرچاو بگرە! لە کاتی تاڵییەکەیدا، نوێژی کرد؛ لە کاتی خۆشییەکەیدا، ستایشی کرد. دەیان ساڵ دواتر، گۆرانی خۆشییەکەی ڕەنگە زەبوورنووسی هاندا بێت. لە کۆتاییدا، بۆ چەندین سەدە دوای ئەو زەبوورە، ستایش لەسەر لێوی پیاوان و ژنانی دڵسۆزەوە هاتووە کاتێک خودای شایستەی ستایشی خۆیان ڕێز لێدەگرن بۆ کردارەکانی هێز و چاکەی.١ ئەگەر نموونەکەی هاجەر بیرمان دەخاتەوە کە خودا دڵسۆزە تەنانەت کاتێک بەدوایدا ناگەڕێین، ئەوا نموونەکەی حەننا بیرمان دەخاتەوە کە باوەڕمان بە خودا دەتوانێت نەوەکانی داهاتوو هان بدات.

هاجەر لە سەردەمی خۆیدا تەنها کەمێک ئاگاداری بوونی خودا بوو لە کاتێکدا حەننا لە کۆتاییەکی تردا بوو، نموونەی هەستێکی بەهێزی پشت بەستن بە یەزدان بوو. سەرەڕای باوەڕەکەی، گرنگە تێبگەین کە حەنناش تەنگانەیەکی قووڵی ئەزموون کرد. نزیکبوونەوە لە یەزدان بەو واتایە نییە کە هیچ خەمێک نابێت؛ تەنها بەو واتایە دێت کە زیاتر نرخی ئەوە دەزانین کە ئەو دڵسۆزە.

ئێستێر

بەو پاشخانەوە، بە خێرایی لە مێشکتدا بڕۆ بۆ سەردەمی ئێستێر، ڕەنگە نزیکەی شەش سەدە دواتر. ئێستێر، ژنێکی جولەکە، بێگومان هەموو هۆکارێکی هەبوو بۆ ئەوەی لە تەنگانەکەیدا هاوار بۆ یەزدان بکات. گەلەکەی لە ئیمپراتۆریەتی بابلدا دیل بوون، و ئێستا لە سەردەمی فەرمانڕەوایی فارسەکاندا، ئێستێر وەک هەتیوێک گەورە ببوو، لەلایەن ئامۆزاکەی، مۆردەخای، پەروەردە کرابوو (ئێستێر ٢:٧). کاتێک ئیمپراتۆری فارس سوور بوو لەسەر دۆزینەوەی شاژنێکی نوێ، ژنە گەنجە جوانەکانی لە خێزانەکانیان دوورخستەوە وەک کاندیدی گونجاو. لەنێو ئەم ژنە پاکیزانەدا ئێستێر هەبوو. چاوەڕوان دەکرا شەوێک لەگەڵ ئیمپراتۆردا بەسەر ببات بۆ ئەوەی بزانێت ئایا دڵی خۆش دەکات یان نا. وێنا بکە کە تەنها وەک یارییەک بۆ خۆشی فەرمانڕەوا سەیر بکرێیت! بەڵام ئێستێر ئەمەی قبوڵ کرد، سەرەڕای هەر شەرمێک کە ڕەنگە دروستی کردبێت، و کەسایەتییەکەی پاشای زیاتر دڵخۆش کرد وەک جوانییەکەی.

بەڵام، هیچ کام لەمانە بنەمای سەرەکی تەنگانەی ئێستێر پێکناهێنن. کاتی ئازارەکەی دواتر هات کاتێک هەموو ڕەگەزی جولەکە لە سەرانسەری ئیمپراتۆریەتدا هەڕەشەی لەناوچوونی لەسەر بوو. ئێستێر نیازی وابوو داوا لە ئیمپراتۆر بکات، بەڵام چوونە بەردەمی بێ بانگهێشتن دەیتوانی واتای مردن بێت. ئەو خۆی بۆ داواکەی ئامادە کرد بە ڕۆژووگرتن بۆ سێ ڕۆژ. جێگەی سەرنجە کە پەرتووکی ئێستێر هەرگیز باسی خودا یان نوێژ ناکات، بەڵام بە ڕوونی ئاماژە بەوە دەکرێت کە ئێستێر نەک تەنها ڕۆژووی گرتبوو بەڵکو نوێژیشی دەکرد. ئەو داوای کرد کە مۆردەخای و ئەوانی تر لەگەڵیدا ڕۆژوو بگرن، وەک ڕێگایەک بۆ یەکگرتن لەم ماوەی نوێژەدا.

ئەم بەشە بەهای کەسایەتییەکی بێخۆپەرست ئاشکرا دەکات. نوێژەکانی ئێستێر دەربارەی نادادپەروەری بارودۆخی خۆی نەبوون بەڵکو دەربارەی خۆشگوزەرانی گەلەکەی بوون. هەرچەندە دەبێت بێگومان پێویستییەکان و تەنگانەکانی خۆمان لە نوێژدا بۆ خودا بهێنین، بەڵام زۆر جوانە دڵێکمان هەبێت کە ئەوەندە فراوان بێت کە هەموو گەلی خودا لەخۆ بگرێت. نوێژکردن بۆ گەلی خودا بە گشتی، تەنانەت بۆ ئەوانەش کە بە کەسی نایانناسین، واتای ئەوەیە کە نرخیان دەزانین تەنها لەبەر ئەوەی ئەوان هی ئەون.

ڕاستی بۆ ئەمڕۆ

تەوەری هاوبەش لەنێو ئەم چیرۆکانەدا ئەوەیە کە ئەم کێشانە بەهۆی شکستی کەسییەوە نەبوون. ئەم تەنگانانە بە سادەیی بەسەریاندا هاتن. زیاتر، کێشەکان لە کارەساتە سروشتییەکان یان نەخۆشییەکانەوە سەرچاوەیان نەگرت بەڵکو لە خراپ مامەڵەکردنی بە ئەنقەستی کەسانی کاریگەر لە ژیانیاندا. کاتێک پەیوەندییە ئاساییەکان هەڵوەشانەوە، هاجەر بووە کەسێکی دەرکراو، حەننا گاڵتەی پێکرا بۆ سنووردارکردنەکانی، و ئێستێر سەرەتا وەک یارییەک و پاشان وەک مێروویەک بۆ لەناوبردن مامەڵەی لەگەڵ کرا.

هەموومان هەڵسەنگاندن بۆ ناسنامەی خۆمان دەکەین، و زۆرجار ناسنامەی ژنێک لە پەیوەندییەکانیدا ڕەگ داکوتاوە. کاتێک ئەو پەیوەندییانە قورس، ناسک یان کێشەدارن، ئەمە چی بە تێڕوانینی ژنێک بۆ خۆی دەکات؟ یەکێک لە مەسیحییەکان ئەزموونی خۆی لەگەڵ ئەمەدا لە جیهانی مۆدێرندا وەسف کرد: «شتە سەرەکییەکە کە ناسنامەی خۆمم تێدا دادەنا خەڵک بوو. بڕوام بە هەر شتێک دەکرد کە خەڵک دەربارەم دەیانگوت، باش یان خراپ.»٢ بێگومان ژنانی ئەم وتارە ڕەنگە هەمان هەستیان هەبووبێت. بەڵام تێڕوانینی خودا بۆ ئێمە گەورەترە لە پێناسەی خۆمان کە لە پەیوەندییەکانمانەوە دێت.

کلیلێکی کۆتایی ئەوەیە کە تێبینی ئەوە بکەین کە هەموو ئەم ژنانە لە ڕێگەی تاقیکردنەوەکانیانەوە زیاتر لە دڵسۆزی خودا فێر بوون وەک ئەوەی پێش دەستپێکردنی سەختییەکان زانیبێتیان. لە کاتێکدا خودا دڵخۆش نییە بە خەمەکانمان، ئەو دڵخۆشە بەوەی کە خۆی پێشان بدات کاتێک بەو خەمانەدا تێدەپەڕین. هەموو ساتێکی نائومێدی دەرفەتێکە بۆ دۆزینەوەی ئەوەی کە خودا لەبیری نەکردووین. تەنانەت کاتێک ئێمە بێباوەڕین، ئەو دڵسۆز دەمێنێتەوە، چونکە ناتوانێت خۆی ڕەت بکاتەوە (٢ تیمۆساوس ٢:١٣).

تێبینییەکان