هاوپەیمانی

کاتێک ئیسرائیلییەکان چوونە ناو کەنعان، قەدەغە کرابوو کە هیچ پەیمانێک لەگەڵ خەڵکی خاکەکە ببەستن، نابێت هیچ بەزەیییەکیان پێیان بێتەوە، یان هیچ هاوسەرگیرییەکیان لەگەڵدا بکەن، دێوتێرۆنۆمی 7:2-3؛ و دواتر، کاتێک یەشوع نزیک بوو لە مردن، پێیانی وت، کە لەگەڵ ئەو نەتەوانەی کە هێشتا مابوونەوە نابێت هیچ هاوسەرگیرییەک بکەن، یان نەچنە لایان. ئەگەر وایان کرد، خودا چیتر هیچ نەتەوەیەک دەرناکات، و ئەوان دەبنە داو و تەڵە بۆیان، و قامچی لە لایەکانیاندا و دڕک لە چاوەکانیاندا. یەشوع 23:12-13. یەشوع و میرەکانی ئیسرائیل، بەداخەوە، لەلایەن گیبیۆنییەکانەوە فریو دران، و بەبێ پرسکردن بە خودا پەیمانێکیان لەگەڵدا بەستن. یەشوع 9:3-21. شکستی ئیسرائیلییەکان لەم خاڵەدا (بڕوانە عێزرا 9، 10؛ نەحمیا 13) نموونەی کەنیسەیە کە هاوپەیمانێتی لەگەڵ جیهاندا دەکات کە بەداخەوە شایەتییەکەیان کاڵ کردووەتەوە و لەناوبردووە کە دەبوو لەلایەن گەلێکی ئاسمانییەوە بدرابایە.

لە سەردەمی باوکاندا هاوپەیمانێتی نێوان گەلی هەڵبژێردراو و نەتەوە بیانییەکان زۆر بوو. زۆرێک لە ڕێککەوتنەکانی نێوان تاکەکان کە لە پەیدابووندا تۆمارکراون، بە واتای پەیماننامە دێن یان بە ڕاستی پەیماننامە بوون لە نێوان هۆزەکان یان خێڵەکاندا (پەیدابوون 21:22؛ پەیدابوون 31:44). 'لە ماوەی سەردەمی دادوەرەکاندا، هاوپەیمانێتی نێوان یەکە کەم و زۆر دابڕاوەکانی نەتەوەکە زۆرجار لەژێر فشاری مەترسییەکی هاوبەشدا دروست دەبوون (دادوەران 4:10؛ دادوەران 6:35). کاتێک ئیسرائیل لەژێر دەسەڵاتی پاشایەتیدا یەکگرت، هاوپەیمانێتی لەگەڵ بیانییەکان شێوەیەکی فەرمی تریان هەبوو، بۆ نموونە پەیماننامەی سولەیمان لەگەڵ حیرام (1 پاشایان 5:1-18؛ 1 پاشایان 9:1-28). هاوسەرگیرییەکەی لەگەڵ کچی فیرعەون پێدەچێت گرنگییەکی سیاسی هەبووبێت (1 پاشایان 3:1؛ 1 پاشایان 9:16). سیاسەتی هاوپەیمانێتی نێوان ئیسرائیل و فینیقیا لەلایەن عومری و ئەحەبەوە بەردەوام بوو (1 پاشایان 16:31)؛ عامۆس 1:9 باسی دەکات وەک 'پەیمانی برایان'؛ بێگومان لەسەر بەرژەوەندییە بازرگانییە هاوبەشەکان بوو (بڕوانە کردار 12:20). ئاسا و بەعشا لەسەر هاوپەیمانێتی لەگەڵ بێنهاداد کێبڕکێیان کرد (1 پاشایان 15:19)، و یەهودا و ئیسرائیل خۆیان لە سەردەمی یەهۆشافات و ئەحەبدا هاوپەیمان بوون. ئەم جۆرە دۆستایەتییە لە 2 کتێبی مێژووی گشتی 25:1-28 ئیدانە کراوە، پێکەح و ڕەزین دژی یەهودا یەکگرتوون (2 پاشایان 16:5، ئیشایا 7:1-25). لەگەڵ دەرکەوتنی ئاشوور، پەیوەندییەکان لەگەڵ نەتەوە بیانییەکان گرنگ و ئاڵۆز دەبن. تاقیکردنەوەکە بریتییە لە دوورخستنەوەی مەترسی لە ڕۆژهەڵاتەوە بە هاوپەیمانێتی لەگەڵ دیمەشق یان میسر. سەنحاریب وای دادەنێت کە ئەمە سیاسەتی حیزقیا دەبێت (2 پاشایان 18:21؛ 2 پاشایان 18:24). پێغەمبەران لە سەرەتاوە دژی ئەمە بوون (دێوتێرۆنۆمی 17:16، هۆشەع 8:9، ئیشایا 20، 30، یەرمیا 2:18؛ یەرمیا 2:36). ئەمە 'کرێگرتنی خۆشەویستان'ە لە جێگەی یەهوە، کە دەبێتە هۆی گوناه و بتپەرستی (2 پاشایان 16:1-20)، و لە ڕووی سیاسییەوە نادروستە، 'لەسەر قامیشێکی شکاو' وەستاوە. لایەنەکان زۆر نایەکسانن، هاوپەیمانەکە بە ئاسانی دەبێتە باجگر (2 پاشایان 16:7). دوای گەڕانەوە، عێزرا و نەحمیا دژی هەر هاوپەیمانێتییەک لەگەڵ 'خەڵکی خاکەکە' بوون. لە سەردەمەکانی دواتردا، تەنها بۆ ماوەیەکی کورت، نەتەوەکە سەربەخۆییەکی پێویستی بەدەست هێنا بۆ ئەوەی هاوپەیمانێتی دروست بکات؛ لەم حاڵەتەدا لەگەڵ ڕۆما بوو (1 مەکابیز 8:17؛ 1 مەکابیز 15:16). سی. دەبلیو. ئیمێت.