هێرۆد

پاڵەوانێتی

هیرۆدی گەورە. کوڕی ئەنتیپاتەر بوو، کە ئیدومایی بوو، و گۆڕابوو بۆ ئایینی جوولەکە. باوکی یارمەتی قەیسەری دابوو لە جەنگەکەیدا لەگەڵ میسر، و پاداشت کرابوو بەوەی کرابووە پارێزگاری هەموو یەهودیا، و کوڕەکەی هیرۆدی کردبوو، کە تەنها پازدە ساڵان بوو، بە حاکمی جالیل. لەدوای مردنی جولیۆس قەیسەر، وڵاتەکە لە پشێویدا بوو؛ بەڵام لە کۆتاییدا هیرۆد توانی خۆی لەگەڵ ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان نزیک بکاتەوە، و کرایە پاشای یەهودیا. دەستپێکی حوکمڕانییەکەی (٣٧ پ.ز) بە خوێن بوو: چەند کەسێک لە ماڵی حەشەمۆنییەکان مابوونەوە، کە نەوەی مەقابییەکان بوون؛ ئەوانە و لایەنگرانیان، و هەموو ئەندامانی سەنهێدرین جگە لە دوو کەس، کوژران. هیرۆد هاوسەرگیری لەگەڵ ماریامن کردبوو، کچی ئەلێکساندرا، کە کوڕێکی هەبوو بە ناوی ئەریستۆبولوس، کە نەوەی مەقابییەکان بوو. هیرۆد، لە ترسی ڕۆما کە ئەلێکساندرا سکاڵای لای ئەوان کردبوو، ئەریستۆبولوسی کردە سەرۆکی کاهینان؛ بەڵام کاتێک دڵخۆشی خەڵکی بینی، غیرەی لێ هەستا، و وای کرد گەنجەکە بخنکێنرێت، لە کاتێکدا لەگەڵ هاوڕێکانی مەلەی دەکرد، بە بیانووی یارییەکی سەخت. هیرۆد ڕێزی لە پرسەکەی گرت، بەڵام کەس فریو نەدرا، و کاتێک ئەلێکساندرا سکاڵای لای کلیۆپاترا و ئەنتۆنی کرد، هیرۆد بانگ کرا بۆ دەرکەوتن. فەرمانی بە مامی خۆی یوسف دابوو کە ئەگەر بکوژرێت، ماریامنیش بکوژرێت. هیرۆد سەرکەوتوو بوو لە ڕازیکردنی ئەنتۆنی؛ و بەڕاستی کۆیلە-سوریاشی خستە سەر موڵکەکانی. لە گەڕانەوەیدا، خوشکەکەی سالۆمی مێشکی ژەهراوی کرد بە گومان لە ناپاکیی ژنەکەی لەگەڵ یوسف، کە بە نەزانین فەرمانەکانی هیرۆدی ئاشکرا کردبوو. بەڵام لەگەڵ ژنەکەی ئاشت بووەوە، بەڵام یوسف کوژرا و ئەلێکساندرا زیندانی کرا. کاتێک ئۆکتاڤیان بوو بە ئیمپراتۆر، هیرۆد توانی ڕەزامەندییەکەی بەدەست بهێنێت. بەڵام ژیانی ناوماڵی هیرۆد زۆر تاڵ بوو بەهۆی گومانە نوێیەکانی لە دژی ژنەکەی (کە دیسانەوە زانیبووی کە لە کاتی نەبوونی ئەودا فەرمان درابوو بیکوژن ئەگەر ئەو بمرێت). وادیار بوو کە بە تاوانباری دەزانی و ئەویش بووە قوربانی غیرەکەی؛ بەڵام هەر کە ژنە جوانەکەی کوژرا، پڕ بوو لە پەشیمانییەکی قووڵ. دایکیشی کوژرا. هەرچەندە هیرۆد بە ناوی جوولەکە بوو، بەڵام هەوڵی دەدا یارییە یۆنانی و ڕۆمانییەکان بهێنێتە ئۆرشەلیم. ئەم شتانە زۆر ناخۆش بوون بۆ جوولەکە توندڕەوەکان، بەڵام زۆرێک لەوانە ڕازی کران بەم گەمژانە. ساڵی ٢٥ پ.ز ساڵێکی قاتوقڕی بوو لە یەهودیا، و هیرۆد قاپ و قاچاغی زێڕ و زیوی خۆی بەخشی بۆ کڕینی گەنم لە میسر بۆ خواردنی خەڵک، و تۆوی بۆ ساڵی داهاتوو پێدان، بەمەش ناوبانگێکی باشی پەیدا کرد. هیرۆدیش خۆی لەگەڵ جوولەکەکان نزیک کردەوە بە پڕۆژە گرانبەهاکەی بۆ نۆژەنکردنەوەی پەرستگا. بۆ کەمکردنەوەی گومانەکانیان، پێش ئەوەی هیچ بەشێک بڕوخێنێت، کەرەستەکانی دابین کرد. بینا نوێیەکە بینایەکی شکۆدار بوو لە مەڕمەڕی سپی. ترسە نوێیەکان ئاشتی هیرۆدیان تێکدا. لە گەڕانەوەی دوو کوڕەکەی لە ماریامن، کە ئێستا گەورە ببوون، خەڵک بە گەرموگوڕی پێشوازییان لێکردن. ئەو ترسا کە تۆڵەی مردنی دایکیان بکەنەوە، بۆیە دوای تۆمەتی بێ بایەخ هەردووکیان خنکێنران. دواتر ئەنتیپاتەر، کوڕێکی دیکە، کوژرا، کە سەلمێنرا تاوانبارە بە پیلانگێڕی بۆ ژەهراویکردنی باوکی. جەستەی هیرۆد زۆر نەخۆش بوو: ئازارە زیادبووەکان تەنانەت وای لێکردبوو هەوڵی خۆکوشتن بدات. فەرمانی دا کە سەرۆکی خێزانە سەرەکییەکانی یەهودیا لە هیپۆدرۆمی ئەریحا زیندانی بکرێن، بۆ ئەوەی هەر کە ئەو مرد، ئەوانیش بکوژرێن، بۆ ئەوەی لە مردنیدا شین و گریان هەبێت! ئەم فەرمانە دڵڕەقانە جێبەجێ نەکرا. نیگەرانییەکانی زیاد بوون بە سەردانی مەجووسییەکان بۆ ئۆرشەلیم، کە پرسیاریان لەبارەی ئەو منداڵە دەکرد کە پاشای جوولەکەکان لەدایک ببوو. هیرۆد بە فێڵ هەوڵی دەدا بزانێت کام منداڵ ئەم شەرەفەی دەبێت، بۆ ئەوەی دەستبەجێ بیکوژێت. کاتێک لەلایەن مەجووسییەکانەوە ڕێگری لێکرا، فەرمانی دا هەموو منداڵانی ناوچەکە سەربڕدرێن؛ بەڵام خودا کوڕەکەی خۆی لە دەسەڵاتی ئەو دوور خستەوە. مەتتا ٢:١-٢٢. هیرۆد لە ساڵی ٤ پ.ز مرد. ئەمە یەکەم 'دەسەڵاتی' زەمینی بوو کە پەیوەندی بە عیسای مەسیحەوە هەبوو. ئێمە لە وه‌حی ١٢:١-٥ دەزانین کە شەیتان بەڕاستی ئەکتەر بوو لە ڕێگەی هیرۆدەوە؛ بەڵام ئەو کاتە شکستی هێنا و دیسانەوە و دیسانەوە شکست دەهێنێت تا کۆتایی هاتنی.