هۆسانا

[هۆسانا] ئەم وشەیە، کە لە یۆنانیدا هەمان شێوەیە، بە پێکهاتەی دوو وشەی عیبری دادەنرێت، و واتای 'ئێستا ڕزگار بکە' دەدات، وەک لە زەبور 118:25. لە پەیمانی نوێدا واتاکەی وا دیارە 'بەرەکەت ببەخشە'. 'بەرەکەت ببەخشە بە کوڕی داود: بەرەکەت ببەخشە [ئەی تۆی کە] لە بەرزترین شوێنیت.' مەتتا 21:9؛ مەرقۆس 11:9-10؛ یۆحەننا 12:13.

(= 'ئۆ ڕزگار بکە!'). هاوارێک کە خەڵک لە یەکشەممەی چڵەخورما بەکاریان دەهێنا بۆ پێشوازیکردن لە عیسا لە دوا هاتنە ژوورەوەی بۆ ئۆرشەلیم، و دواتر لەلایەن منداڵانەوە لە پەرستگادا (مەتتا 21:9؛ مەتتا 21:15). شەش جار لە ئینجیلەکاندا دێت (هەموویان لەو پەیوەندییەی سەرەوە ئاماژەی پێکراوە). دەربڕینەکە، کە شێوەی عیبرییەکەی پاراستووە (وەک 'ئامین' و 'هەلەلۆیا')، لە بنەڕەتدا (بە عیبری) هاوارێک بوو کە ئاراستەی خودا دەکرا 'ئێستا ڕزگار بکە!' وەک داوای بەرەکەت بەکاردەهات. کاتێک وشەکە گوازرایەوە (گوازرایەوە بۆ یۆنانی) بۆ کڵێسای سەرەتایی، بە هەڵە تێگەیشتن لێی وەک هاوارێکی ڕێزگرتن یان سڵاوکردن = 'سڵاو' یان 'شکۆ بۆ'. سادەترین شێوەی سڵاوی یەکشەممەی چڵەخورما لە مەرقۆس 11:9 و یۆحەننا 12:13 دێت 'هۆسانا! پیرۆز بێت ئەو کەسەی بە ناوی خودا دێت'، کە بەڕاستی هاواری خەڵک بوو. زیادکراوەکان کە لە دەقەکانی تردا دێن ('هۆسانا بۆ کوڕی داود'، مەتتا 21:9؛ مەتتا 21:15، و 'هۆسانا لە بەرزترین شوێن'، مەتتا 21:9، مەرقۆس 11:10) وا دیارە بەڕاستی فراوانکردنی دواتر بن بەهۆی تێگەیشتنی هەڵە لە واتای ڕاستەقینەی 'هۆسانا'. هاواری هۆسانا (بەراورد بکە بە زەبور 118:25 ف.) و چڵەخورماکان بە سروشتی جەژنی خێوەتەکان دەهێننە یاد، کاتێک خەڵک هاواری 'هۆسانا'یان بەرز دەکردەوە، لە کاتی ڕۆیشتن لە ڕێپێوان و شەکاندنەوەی چڵەخورما، مێرتڵ، و بید. گەورەترین بۆنە بۆ ئەمە بە تایبەتی ڕۆژی 7ی جەژنەکە بوو، کاتێک ڕێپێوانەکانی هۆسانا زۆرترین بوون. لەبەر ئەوە ئەم ڕۆژە زوو ناوی لێنرا 'ڕۆژی هۆشەعنا' [هۆسانا]، و چڵەکانی لولاب کە ئەوکات بەکاردەهاتن هەمان ناویان وەرگرت. گەورەترین پشووی جەماوەری بوو، ڕەنگە نەوەی ڕاستەوخۆی جەژنێکی کۆنی کەنعانی بێت، و هێشتا سروشتی خۆشییەکەی لە ڕۆژژمێری جەژنی جووەکاندا دەپارێزێت (هۆشەعنا ڕەبا). بەڵام پێویست نییە، وەک وونشە (Erläuterungen der Evangelien aus Talmud und Midrash, ل. 241) گریمانە بکەین، کە تێکەڵاوییەک لە گێڕانەوەکانی ئینجیلی یەکشەممەی چڵەخورمادا لە نێوان خێوەتەکان و جەژنی پەسخەدا ڕوویداوە. ئەو ڕێپێوانانە تایبەت نەبوون بە خێوەتەکان. دەکرێت بۆ بۆنەکانی تری سروشتی خۆشی ئامادە بکرێن (بەراورد بکە بە 1 مەکابیز 13:51، 2 مەکابیز 10:7)، و ئەمەش حاڵەتەکە بوو لە دیمەنەکەدا کە لە ئینجیلەکاندا وەسف کراوە. بە شێوەی گواستراوەی وشەکە 'هۆسانا' گوازرایەوە بۆ بەکارهێنانی لیتورگیای سەرەتایی (بەتایبەتی دۆکسۆلۆژی) (بەراورد بکە بە نموونە دیداکێ 10:6 'هۆسانا بۆ خودای داود')، وەک دەربڕینێکی ستایش و خۆشی، و لەسەر ئەم هێڵانە گەشەی کرد. تێگەیشتنی هەڵەی سەرەتایی لە واتای ڕاستەقینەی بەردەوام بوو. بەڵام مێژووی ئەم گەشەکردنە لە دەرەوەی بواری شوێنەوارناسیی پەتیی کتێبی پیرۆزە. جی. ئێچ. بۆکس.