هەر ساڵێکی نوێ دەرفەتی نوێ و ئاڵنگاری نوێی لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت. هەر ساڵێک ساڵێکی نوێیە بۆ ئێمە؛ بەتەواوی وەک هیچ ساڵێکی تر نییە. هەندێک شت دەگۆڕێن و ئێمە دەچینە ناو وەرزە جیاوازەکانی ژیانەوە کاتێک تەمەنمان زیاد دەکات.
ڕۆژژمێر
لە کۆنترین کاتەکانەوە، ڕۆژ و مانگ و ساڵەکان بە چاودێریکردنی خۆر و مانگ دیاریدەکران. تێکڕای درێژی ساڵێک بەپێی جووڵەی زەوی بە دەوری خۆردا ٣٦٥.٢٤٢٢ ڕۆژە. ڕۆژژمێری نێودەوڵەتی، کە لەسەر بنەمای ڕۆژژمێری گریگۆرییە، ساڵ لە ١ی کانوونی دووەم دەستپێدەکات، ئەو ڕۆژەی کە ئەنجومەنی پیرانی ڕۆما ساڵانە دەستبەکار دەبوون. لە سەدەکانی ناوەڕاستدا، ١ی کانوونی دووەم ناوی «ڕۆژی سەری ساڵ»ی پێدرا. پێش ئەو کاتە، ساڵ لە ٢٥ی ئازار یان ٢٥ی کانوونی یەکەم دەستی پێدەکرد.
ساڵی پیرۆزی جوولەکە (لە پەیمانی کۆندا) نزیک لە یەکسانیی بەهار لە نیوەگۆی باکوور دەستی پێدەکرد، و ساڵی مەدەنی نزیک لە یەکسانیی پاییز. لە یەکەم ڕۆژی ساڵی مەدەنی (ڕۆش هاشانا) (بەپێی ئایینی جوولەکە ئەمڕۆ) دروستبوونی جیهانیان پیرۆز دەکرد؛ ئەمە جەژنی کەڕەناکانە (لێڤییەکان ٢٣:٢٣-٢٥). ڕۆژی سەری ساڵی جوولەکە لە ساڵی ٢٠٠٧دا لە خۆرئاوابوونی ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ تا خۆرئاوابوونی ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ بوو.
لەبەر ئەوەی ڕۆژژمێری ئیسلامی نزیکەی ١١ ڕۆژ کورتترە لە ڕۆژژمێری گریگۆری، بەرواری دەستپێکی ساڵ ١١ ڕۆژ لە هەر ساڵێکدا دەگۆڕێت، و سووڕی دوازدە مانگی مانگی بەسەر وەرزەکاندا لە ماوەی نزیکەی ٣٣ ساڵدا دووبارە دەبێتەوە. ئەمە بەو مانایەیە کە جەژنە گرنگەکانی موسڵمانان، کە هەمیشە لە هەمان مانگی هیجریدا دەکەون، لەوانەیە لە وەرزە جیاوازەکاندا بە تێپەڕبوونی کات ڕووبدەن. هەروەها، لە ماوەی ٣٣ ساڵدا، ڕۆژی سەری ساڵیان بە بەردەوامی بەسەر هەموو وەرزەکانی ساڵدا دەجووڵێت.
ساڵی نوێی چینی لە دووەم مانگی نوێ دوای وەرزی زستان دەستپێدەکات، کە لە نێوان ٢١ی کانوونی دووەم و ٢١ی شوباتدایە. بۆ نموونە، لە ساڵی ٢٠٠٧دا، ساڵی چینی لە ١٨ی شوبات دەستپێدەکات.
وێنە گەورەکە
باشە کە بتوانین وێنە گەورەکەی ئەوەی لە جیهانەکەماندا ڕوودەدات ببینین. بەپێی کتێبی پیرۆز وێنە گەورەکە بریتییە لە:
دروستکردن
– لە سەرەتای کاتدا، خودا ئاسمان و زەوی و هەموو ئەوەی تێیاندا هەیە دروستکرد.
کەوتنە ناو گوناهەوە
– سەرپێچیی ئادەم و حەوا بووە هۆی ئەوەی کە دروستکراوەکە نەفرەتی لێبکرێت. ژیان ئێستا ململانێ و ئازاری تێدایە.
عیسای مەسیح
– ئەو کەسەیە کە هاتە جیهانێکی پڕ لە گوناه وەک ڕزگارکەرمان، بۆ ئەوەی لە گوناهەکانمان ڕزگارمان بکات.
دروستکردنی نوێ لە ڕێگەی عیساوە
– بە دەستپێکردن بە شوێنکەوتووانی و کۆتاییهاتن بە ئاسمانێکی نوێ و زەوییەکی نوێ، خودا خەریکی نوێکردنەوەی شتەکانە.
پەیمانی نوێ
کاتێک سەیری بەرواری ئەگەری نووسینی کتێبەکانی کتێبی پیرۆز دەکەین، بۆشاییەک دەبینین کە نزیکەی ٤٨٠ ساڵە لە نێوان نەحەمیا (٤٣٠ پ.ز) و یاقوب (٤٨ ز). ئەو کتێبانەی پێش بۆشاییەکە پێیان دەوترێت پەیمانی کۆن، و ئەوانەی دوای ئەوەش پەیمانی نوێ. عیسا مزگێنی پەیمانی نوێی دا؛ ئەو لە کاتی بۆشایی نێوان هەردوو پەیمانەکەدا هاتە سەر زەوی. وشەی
شتە نوێیەکان
وشەی نوێ ١٩٢ جار لە ١٧٤ ئایەتدا لە وەشانی نێودەوڵەتی نوێی کتێبی پیرۆزدا هاتووە. لێرەدا هەندێک شتی نوێ لە پەیمانی نوێدا هاتوون.
عیسا فەرمووی: فەرمانێکی نوێ پێتان دەدەم: یەکترتان خۆشبوێت. وەک چۆن من ئێوەم خۆشویستووە، ئێوەش دەبێت یەکترتان خۆشبوێت. بەمەش هەموو خەڵک دەزانن کە ئێوە قوتابیی منن، ئەگەر یەکترتان خۆشبوێت
مەسیحییەت کە عیسا هێنایە جیهان وەک شەرابی نوێ بوو بە بەراورد لەگەڵ شەرابی کۆنی یاسای پەیمانی کۆن (مەتتا ٩:١٦-١٧). پێستە شەرابی نوێ (دابونەریت و شێوازەکانی کارکردن) پێویست بوون بۆ هەڵگرتنی ئەم شەرابە نوێیە؛ ئەوان جیاواز بوون لە ئایینی جوولەکە.
دوای نانی ئێوارەی کۆتایی عیسا فەرمووی: ئەم جامە پەیمانی نوێیە بە خوێنی من، کە بۆ ئێوە دەڕژێت گۆڕێکی نوێ دانرا (مەتتا ٢٧:٦٠).
مزگێنی ڕێگایەکی نوێ و زیندووە ژیانێکی نوێیان هەیە وەک ژیانی هەستانەوەی مەسیح (ڕۆما ٦:٤). ئەمە وەک دروستکراوێکی نوێ وەسف دەکرێت؛ کۆنەکە ڕۆیشتووە، نوێیەکە هاتووە ڕێگای نوێی ڕۆح (وەک خۆشەویستی و ئازادی)، نەک بە ڕێگای کۆنی یاسای نووسراو (وەک ترس و کۆیلایەتی) (ڕۆما ٧:٦).
لە بەهەشتدا، باوەڕداران گۆرانییەکی نوێ دەڵێن: ئاسمانێکی نوێ و زەوییەکی نوێ چاوەڕوان دەکەن، کە ماڵی ڕاستودروستییە
بینینی یۆحەننا ئەمە بوو: قودسی نوێ ، کە لە ئاسمانەوە لە خوداوە دەهاتە خوارەوە، وەک بووکێک کە بە جوانی بۆ مێردەکەی ڕازابووەوە. و دەنگێکی بەرز لەسەر تەختەکەوە بیستم کە دەیگوت: هەموو شتێک نوێ دەکەمەوە! (بینین ٢١:١-٥).
چ بینینێک!
با ئەم بینینە لە ساڵی داهاتوودا لەبەرچاومان بێت. ئێمە چاوەڕێی گەڕانەوەی نزیکی خوداوەند دەکەین چونکە ئەمە ڕووداوی داهاتووە لە خشتەی کاتی خودا بەرەو ئاسمانێکی نوێ و زەوییەکی نوێ.
