چاکە فریودەرە و جوانی بێهوودەیە: بەڵام ئەو ژنەی لە یەزدان دەترسێت، ستایش دەکرێت. لە بەرهەمی دەستەکانی بدەرێ؛ و با کارەکانی خۆی لە دەروازەکاندا ستایشی بکەن. پەندەکانی سلێمان 31:30-31
یەکێک لە بابەتە دڵخوازەکانم لە کتێبی پیرۆزدا ژنانن، چونکە خودا ژنانی خوداپەرست بە گەورەیی دەبینێت. جۆن بانیان بەهای ژنانی لە کتێبەکەیدا کورت کردووەتەوە، گەشتی حاجی:
«کاتێک ڕزگارکەر هات، ژنان پێش پیاوان یان فریشتەکان دڵخۆش بوون بە هاتنی. من نەمخوێندووەتەوە کە هیچ پیاوێک یەک دراوی بچووکی بە مەسیح دابێت، بەڵام ژنان شوێنی کەوتن و خزمەتیان دەکرد لە سامانەکەی خۆیانەوە. ژنێک بوو کە قاچەکانی بە فرمێسک شوشت، و ژنێک بوو کە جەستەی بۆ ناشتن چەور کرد. ژنان بوون کە دەگریان کاتێک ئەو دەچوو بۆ خاچ؛ و ژنان بوون کە لە دوای خاچەوە شوێنی کەوتن، و لەلای گۆڕەکەی دانیشتبوون کاتێک نێژرا. ژنان بوون کە یەکەم جار لە بەیانی هەستانەوەیدا لەگەڵی بوون؛ و ژنان بوون کە یەکەم جار هەواڵی هەستانەوەی لە مردووانەوە بە قوتابییەکانی گەیاند. بۆیە، ژنان زۆر بەختەوەرن.»
ئەو ژنانەی بۆ ئەم وتارە هەڵبژێردراون، هەموویان لە نەژادی عیسای مەسیحدا لە مەتتا 1دا شاراوەن. ژیانیان لە سەرانسەری کتێبی پیرۆزدا لە سەرەتاوە تا مەتتا دەگرێتەوە. چوار لەوانە پێدەچێت غەیرەجوولەکە بووبن، هێنرابنە ناو کۆمەڵگەی ئیسرائیل، لە کاتێکدا دوایین یەک بە دڵنیاییەوە جوولەکە بوو. هەندێکیان پێش گۆڕانکاری ناوبانگی خراپیان هەبوو، و هەندێکیان پاکیزە بوون. لە هەمووی گرنگتر، ئەوان ئەمڕۆ قسە بۆ هەموو کەسێک دەکەن کە دەیەوێت بەرهەم بۆ ژیانی هەتاهەتایی بهێنێت.
لەو نەژادنامەیەدا، زۆر پیاو ناویان هاتووە، بەڵام تەنها پێنج ژن. بەڵام بۆچی هەر ژنێک باس بکرێت، بەتایبەتی ئەوانەی بنەچەی غەیرەجوولەکەیان هەیە، لە نەژادنامەیەکی جوولەکەی باوکسالاریدا؟ دەبێت خودا شتێکی لەوێدا شاردبێتەوە بۆ ئەوەی ئێمە بیدۆزینەوە. (پەندەکانی سلێمان 25:2) ئەو ژنانەی کە لێکیان دەدەینەوە بریتین لە تامار، ڕاحاب، ڕووت، بەت‌شەبا (بێ ناو)، و مریەم، دایکی عیسا. با سەیری ئەوە بکەین کە هەر یەکێکیان کێ بوو، کارە دیارەکانی، و پاشان چۆن چیرۆکەکەیان ئەمڕۆ بۆ ئێمە دەگونجێت.
تامار
تامار لە مەتتا 1:3دا باس کراوە، بەڵام چیرۆکەکەی لە سەرەتا 38دا دەدۆزرێتەوە. وادیارە تێگەیشتبێت کە نۆبەرە زۆر گرنگە، کە ئەو پێشەنگیی بەسەر هەموو ئەوانی تردا هەیە. ژنە کەنعانییەکەی یەهودا سێ کوڕی بۆی بوو، عێر، ئۆنان، و شێلا. یەهودا تاماری، کە پێدەچێت ئەویش کەنعانی بووبێت، وەک ژنێک بۆ عێر هێنا. دوای ئەوەی عێر بەهۆی خراپەکارییەکەیەوە مرد، فەرمان بە ئۆنان کرا کە تامار وەک ژنێک بهێنێت بۆ ئەوەی نەوە بۆ نۆبەرە بەرهەم بهێنێت (یەکەم باس لەم سیاسەتە کە دواتر خرایە ناو یاسای موسا). ئەو 100% پابەند نەبوو، و ئەویش مرد. شێلا گەنج بوو، و باوکی، یەهودا، لە ترسی ژیانی شێلا، تاماری ناردەوە بۆ لای باوکی.
کاتێک بۆ تامار ڕوون بووەوە کە هەرگیز نابێتە ژنی شێلا، دوای مردنی ژنەکەی یەهودا، دەرفەتێکی قۆستەوە بۆ بەردەوامیدان بە نەوەی نۆبەرەکەی یەهودا، بە شێوەیەک کە بۆ ئێمە دەبێت شۆک بێت. ناسنامەی ڕاستەقینەی خۆی شاردەوە و خۆی وەک لەشفرۆشێک گۆڕی. یەهودا فریو درا و چووە لای. خودا دوو کوڕی پێ بەخشی، نەک یەکێک.
کاتێک دووانەکە لەدایک بوون، زارەح یەکەم جار دەستی کرد بە دەرکەوتن و پەتێکی سوور بە مەچەکییەوە بەسترابوو، بەڵام دەستی خۆی کێشایەوە و فارەز یەکەم جار دەرکەوت. لەم نێوەندەدا، شێلا ژنێکی تر هێنا و نۆبەرەکەی ناونا عێر (1 کتێبی مێژوو 4:21)، وەک ئەوەی بڵێت، «من کێشەی ئەوەم چارەسەر کردووە کە کێ نۆبەرەیە لە نەوەی یەهودادا.»
کەواتە کێ بەڕاستی نۆبەرە بوو؟ خودا یەکێکی پێشەنگی لە مێشکدا بوو – نەک بەپێی پیلان و ئارەزووەکانی مرۆڤ – بۆیە هۆزی یەهودا بەسەر براکانیدا زاڵ بوو (1 کتێبی مێژوو 5:1-2). خودا زیاتر فارەزی هەڵبژارد وەک ئەو کەسەی کە مەسیح لە ڕێگەیەوە هات، کە نۆبەرەیە لە نێو زۆر برا (ڕۆما 8:29)، نۆبەرەیە لە مردووان (کۆلۆسی 1:18)، و نۆبەرەی هەموو دروستکراوێکە (کۆلۆسی 1:15).
ئارەزووی تامار بۆ بەرهەم جێگەی سەرنجە. ئەو ناسنامەی خۆی شاردەوە، زۆر خۆی بچووک کردەوە، بۆ ئەوەی نەوەیەک بپارێزێت کە لە کۆتاییدا ڕێگا بۆ هەمووان دەکاتەوە بۆ بەدەستهێنانی ژیانی هەتاهەتایی. بە هەمان شێوە، مەسیح شکۆمەندی خۆی شاردەوە و زۆر خۆی بچووک کردەوە بۆ ئەوەی نەوەیەکی ئاسمانی بەرهەم بهێنێت، میراتگرانی خودا و هاوبەشی میراتگرانی لەگەڵیدا. با نەترسین لەوەی خۆمان لەبەردەم پیاواندا بچووک بکەینەوە و متمانەمان بەو بێت.
ڕاحاب
بە پێچەوانەی تامارەوە – کە خۆی وەک لەشفرۆشێک نیشان دا، بەڵام نەبوو – ڕاحاب (مەتتا 1:5) بەڕاستی لەشفرۆش بوو. چیرۆکەکەی لە یەشوع 2 و 6دا دەدۆزرێتەوە. شێوازی ژیانی وێنەی پەیوەندی هاوسەرگیری جوانەکەی خودای شێواند کە وەک ڕەنگدانەوەی پەیوەندییەکەی لەگەڵ گەلەکەیدا دیزاینی کردبوو. بەڵام ئەو سزای خودای بینی کە بەسەریدا دەهات و بە ترسەوە جووڵا، بۆ ڕزگارکردنی هەموو ئەوانەی لە ماڵی باوکیدا بوون.
بە قۆستنەوەی دەرفەتێک کە دەبێت خودا پێی دابێت، دوو سیخوڕی ئیسرائیلی لە پاشاکەی ڕزگار کرد، کە کارێکی خیانەت بوو. بە لەبەرچاوگرتنی نەفرەتی خودا (یەشوع 6:17) گەورەتر لە نەفرەتی مرۆڤ، یارمەتی سیخوڕەکانی دا بە زانیاری بۆ گەڕانەوەی سەلامەتیان (یەشوع 2:16). ئەو بە ئاشکرا یەزدانی خودای ئەوانی وەک «خودا لە ئاسمان لە سەرەوە و زەوی لە خوارەوە» ناساند (یەشوع 2:11). ئەو باوەڕی خۆی، بە بەڵێنی نێردراوانی خودا، خستە کارەوە بە بەستنی پەتێکی سوور لە پەنجەرەکەیدا لەو ڕۆژەدا (یەشوع 2:21)، هەرچەندە ڕۆژی سزا زۆر دوور بوو (مانگێک یان زیاتر). ژیانی ئەو و ژیانی ماڵی باوکی لەسەر ئەو پەتە سوورە بچووکە بوو کە هێمای خوێنی مەسیح بوو.
بۆ ئەو متمانەیە، ئەو لەگەڵ نموونەکانی باوەڕ لە عیبرانییەکان 11دا پۆلێن کراوە، و لە هەمان ئاستدایە لەگەڵ ئیبراهیم خۆی لە یاقوب 2دا. ئەو شێوازی هێنانەدی بەرهەم بۆ خودا بە متمانەکردن بە ووشەی خودا نیشان دەدات. ئەو هیوایەک بە خراپترین گوناهباران دەدات، چونکە ڕابردووی گوناهکارییەکەی سڕایەوە.
ڕووت
ڕووت (مەتتا 1:5) ژنێکی پاکیزەیە، شوێنی خۆی لەبەردەم خودا دەزانێت و بەردەوامە لە دڵسۆزیدا. چیرۆکەکەی، لە کتێبی ڕووتدا، هاوچەرخی نیوەی یەکەمی کتێبی دادوەرانە. ئەم ژنە دڵسۆز، گوێڕایەڵ، و ڕازییە لەو سەردەمی ناکۆکی و خوێنڕشتنەدا ژیا. ئەو موئابی بوو، نەفرەت لێکراو بوو وەک یەکێک کە هەرگیز ناچێتە ناو کۆمەڵی یەزدانەوە تەنانەت تا نەوەی دەیەمیش – ڕەنگە تا 400 ساڵ (تەسنیە 23:3). بەڵام بە میهرەبانییەوە هێنرایە ژوورەوە بەهۆی دڵسۆزییەکەی بۆ خەسووکی (ڕووت 1:16)، وتی، «گەلی تۆ دەبێتە گەلی من، و خودای تۆ، خودای من.»
ڕووت لەلایەن بوعازەوە ستایش کرا بۆ چاودێریکردنی ناعۆمی و بۆ پاکیزەییەکەی (ڕووت 2:11-12، 3:11). بوعاز، پیاوێکی بەهێز و وادیارە زۆر بەتەمەنتر (ڕووت 3:10)، ئامادە بوو هەموو ئەوەی کە هی ئەلیمەلەک (مێردی ناعۆمی) بوو بیکڕێت بۆ بەرزکردنەوەی ناوی ئەلیمەلەک لەسەر میراتەکەی. ئەمەش هێنانی ڕووت وەک ژنی خۆی دەگرتەوە. کوڕە نۆبەرەکەی یەکێتی نێوان بوعاز و ڕووت میراتی ئەلیمەلەکی بەدەست دەهێنا بەهۆی کاری باشی خزمە ڕزگارکەرەکە. بەم شێوەیە ڕووت بووە بووکی ڕاحاب و داپیرەی داود، پاشای گەورەی ئیسرائیل و پیاوێک بەدڵی خودا.
ڕووت قسەمان بۆ دەکات دەربارەی چێژوەرگرتن لە ژیان لەژێر چاودێری خودادا، دروێنەکردنی بەرهەمەکانی ڕاستودروستی خودا. دەتوانین وەک ڕووت بین، چونکە ئێمەش خزمە ڕزگارکەرێکمان هەیە وەک بوعاز – یەزدان عیسای مەسیح، کە ئێمەی بە خوێنی خۆی کڕی بۆ ئەوەی بەرزمان بکاتەوە بۆ میراتێکی بێگەرد، و هەرگیز ون نابێت. دەتوانین لە عیسادا ڕازی بین، چونکە خوداش ڕازییە.
بەت‌شەبا
بەت‌شەبا تەنها وەک ئەو کەسە ناسێنراوە کە «ژنی ئوریای بوو» لە نەژادی یەزدان عیسادا (مەتتا 1:6). چیرۆکەکەی خەمناکە، بەڵام میهرەبانی بێئەندازەی خودامان پێ نیشان دەدات. لە 2 ساموێل 11دا دەردەکەوێت: «لەو کاتەدا کە پاشاکان دەچوونە جەنگ، داود یۆئابی نارد ... بەڵام داود هێشتا لە ئۆرشەلیم مایەوە» (2 ساموێل 11:1). داود پشوویدا کاتێک دەبوو بجەنگێت. ئێوارە لە جێگاکەی هەستا و چووە سەر سەربان، لەوێوە ژنێکی زۆر جوانی بینی کە خۆی دەشوشت. داود پرسیاری کرد و زانی کە ئەو ژنی ئوریا بوو. ئوریا یەکێک بوو لە پیاوە بەهێزەکانی داود (1 کتێبی مێژوو 11:41)، پیاوێک کە داود دەیناسی. داود ناردی بەدوایدا، و وادیارە بە ئارەزووی خۆیان پێکەوە بوون.
بەت‌شەبا لە داود دووگیان بوو. بۆ شاردنەوەی گوناهەکەی، بەوەی وا نیشان بدات کە ئوریا باوکی منداڵەکەیە، داود ئوریای لە جەنگ بانگ کردەوە. داود وای بیر دەکردەوە کە ئوریا بە دڵنیاییەوە سوود لە گەڕانەوەی بۆ ماڵەوە وەردەگرێت بۆ ئەوەی لەگەڵ ژنەکەیدا بێت. بەڵام ئوریا هەرگیز نەچووەوە ماڵەوە؛ لەبری ئەوە، لە دەرگای ماڵی پاشا خەوت.
داود، کاتێک بینی پیلانەکەی پووچەڵ کراوەتەوە، نامەیەکی بە ئوریا بۆ یۆئاب نارد، کە سزای مەرگی خۆی هەڵگرتبوو. وەک ڕێکخرابوو، ئوریا لە جەنگدا مرد، و هەواڵەکە بۆ داود نێردرا. دوای ئەوەی بەت‌شەبا ماتەمینی بۆ مردنی مێردەکەی گێڕا، داود ناردی بەدوایدا، و ئەو بووە ژنی. «بەڵام ئەو کارەی داود کردی، یەزدانی ناڕازی کرد» (2 ساموێل 11:27). بە ڕوونی خودا داودی بەرپرسیار کرد لەم گوناهە. هیچ بەرپرسیارێتییەک نەخرایە سەر بەت‌شەبا یان ئوریا. منداڵە بەرهەمهاتووەکەی گوناه مرد، بەڵام بەت‌شەبا بووە ژنی یاسایی داود و دایکی کوڕەکانی، سولەیمان و ناتان.
مریەم
ڕەنگە تەنها ژنە جوولەکەی ناو لیستەکەمان (مەتتا 1:16)، مریەم لە ناتانەوە بوو (لۆقا 3:31). بەڵێنە گەورەکەی خودا بە مار لە باخچەکەدا، کە نەوەی ژن سەری دەشکێنێت، لە ڕێگەی ئەوەوە جێبەجێ کرا. بەڵێنە گەورەکەی خودا بە ماڵی داود، کە کچێکی پاکیزە دووگیان دەبێت و کوڕێک دەهێنێتە دنیاوە، لە ئەودا جێبەجێ کرا (ئیشایا 7:14). بەم شێوەیە ئەو زۆر بەختەوەر بوو، یەزدان لەگەڵی بوو، و ئەو پیرۆز کرا (لۆقا 1:28). بە پێچەوانەی زەکەریا، باوکی یەحیا، ئەو باوەڕی بە هەواڵەکانی فریشتەکە هەبوو دەربارەی خۆی و ئەو منداڵەی کە دەبوو بیهێنێتە دنیاوە (لۆقا 1:12). ئەو زۆر شتی لە دڵیدا شاردەوە، بە خودایی دەزانی، و لێکی دەدایەوە (لۆقا 2:19،51).
ئەو دەسەڵاتی عیسای ناساند کاتێک داوای لێکرد دەستوەردان بکات لە ئاهەنگی هاوسەرگیری لە قانا، کە سەرەتای موعجیزەکانی ئەو بوو (یۆحەننا 2:3). لە ماوەی ژیانیدا، براکانی عیسا باوەڕیان پێی نەبوو، بەڵام دایکی باوەڕی پێی هەبوو. ئەو لەلای خاچەکە بوو (یۆحەننا 19:25)، و لەگەڵ قوتابییەکان دوای بەرزبوونەوەی بۆ ئاسمان (کردارەکان 1:14). کەواتە مریەم ژنێکی زۆر بیرکەرەوە، تێگەیشتوو، و جێگیر بوو.
لە هەمووی گرنگتر، ئەگەر مریەم، وەک گوناهبارێک کە پێویستی بە ڕزگارکەرێک بوو (لۆقا 1:47)، بتوانێت ئەو منداڵە پیرۆزە لە ناخیدا هەڵبگرێت و کوڕی خودای پیرۆز و بێگەرد بهێنێتە دنیاوە، ئەوا ئێمەش، بە شێوەیەکی ڕۆحی، دەتوانین مەسیح لە ژیانماندا بهێنینە دی و دەتوانین وەک ئەو بین.
ئارەزووی گەورەی خودا ئەوەیە کە ئێمە بەرهەم بۆ ئەو بهێنین بەوەی کە کەسایەتی مەسیح لە دڵماندا دووبارە بێتەوە. تامار باس لە ئارەزووی گەرموگوڕ دەکات بۆ هێنانەدی بەرهەم بۆ خودا. ڕاحاب باس لە شێوازی هێنانەدی بەرهەم دەکات بە باوەڕ بە بەڵێنەکانی. ڕووت باس لە چێژوەرگرتن لەم بەرهەمە باشە دەکات. بەت‌شەبا باس لە وریابوون دەکات بۆ ئەوەی چێژوەرگرتن لەم بەرهەمە لەدەست نەدەین. مریەم باس لە تەواوێتی ئەم بەرهەمە دەکات بۆ خودا. بە دڵنیاییەوە ئەو خودای میهرەبانی و بەزەییە، وەک ئەم پێنج ژنە دیارەی نەژادی عیسای مەسیح نیشانی دەدەن.
