«گوناھ هاتە ناو جیھانەوە لە ڕێگەی یەک پیاو, و مردنیش لە ڕێگەی گوناھەوە، و بەم شێوەیە مردن بڵاوبووەوە بەسەر ھەموو مرۆڤەکاندا چونکە ھەمووان گوناھیان کرد – چونکە گوناھ بەڕاستی لە جیھاندا بوو پێش ئەوەی یاسا بدرێت، بەڵام گوناھ ناژمێردرێت لەو شوێنەی کە یاسا نییە. ھێشتا مردن لە ئادەمەوە تا موسا فەرمانڕەوایی دەکرد، تەنانەت بەسەر ئەوانەشدا کە گوناھەکانیان وەک سەرپێچییەکەی ئادەم نەبوو، کە نموونەی ئەوە بوو کە دەھات. «بەڵام دیارییە بێبەرامبەرەکە وەک سەرپێچییەکە نییە. چونکە ئەگەر زۆر کەس لە ڕێگەی سەرپێچیی یەک پیاومردن، زۆر زیاتر نیعمەتی خودا و دیارییە بێبەرامبەرەکە بە نیعمەتی ئەو یەک پیاوە عیسای مەسیح بۆ زۆر کەس بەرفراوان بووە. و دیارییە بێبەرامبەرەکە وەک ئەنجامی ئەو گوناھەی یەک پیاونییە. چونکە دادگاییکردنەکە کە دوای یەک سەرپێچی ھات، مەحکومکردنی ھێنا، بەڵام دیارییە بێبەرامبەرەکە کە دوای زۆر سەرپێچی ھات، ڕەوایەتی ھێنا. چونکە ئەگەر، بەھۆی سەرپێچیی یەک پیاومردن لە ڕێگەی ئەو یەک پیاوەفەرمانڕەوایی کرد، زۆر زیاتر ئەوانەی کە زۆریی نیعمەت و دیارییە بێبەرامبەرەکەی ڕاستودروستی وەردەگرن، لە ژیاندا فەرمانڕەوایی دەکەن لە ڕێگەی یەک پیاوە عیسای مەسیح. «کەواتە، وەک یەک سەرپێچی بووە ھۆی مەحکومکردن بۆ ھەموو مرۆڤەکان، بە ھەمان شێوە یەک کردەوەی ڕاستودروستی دەبێتە ھۆی ڕەوایەتی و ژیان بۆ ھەموو مرۆڤەکان. چونکە وەک بە نائیزاعیی یەک پیاو زۆر کەس بوونە گوناھبار، بە ھەمان شێوە بە گوێڕایەڵیی یەک پیاو زۆر کەس دەکرێنە ڕاستودروست. ئێستا یاسا ھات بۆ زیادکردنی سەرپێچی، بەڵام لەو شوێنەی کە گوناھ زیاد دەکات، نیعمەت زۆر زیاتر بەرفراوان دەبێت، بە شێوەیەک کە، وەک گوناھ لە مردندا فەرمانڕەوایی دەکرد، نیعمەتیش لە ڕێگەی ڕاستودروستییەوە فەرمانڕەوایی بکات کە دەبێتە ھۆی ژیانی ھەتاھەتایی لە ڕێگەی عیسای مەسیحی گەورەمانەوە.» —ڕۆما ٥:١٢-٢١ ESV (خەتەلار بۆ جەختکردنەوە زیاد کراوە)
ڕۆما نیشان دەدات کە خودا باش و ڕاستودروستە بەڵام ھەموو مرۆڤەکان، جگە لە مەسیح، شکستیان ھێناوە. «ھەمووان گوناھیان کردووە و کەمترن لە شکۆمەندی خودا» (ڕۆما ٣:٢٣ NKJV). گوناھەکانمان (کۆ) ئێمەی لە خودا جیا کردەوە. ھەموو ڕەگەزی مرۆڤ لەبەردەمیدا تاوانبارە و بێ ھیچ چارەسەرێکە.
خودا ھەمیشە ڕاستە، لەوانەش کاتێک گوناھباران مەحکوم دەکات و کاتێک گوناھبارانی تۆبەکاری بە ڕاستودروست ڕادەگەیەنێت (ئایەتەکانی ١٠،٢٤). ئەو چارەسەرێکی بۆ بێھیوایی مرۆڤ دابین کرد بە ناردنی کوڕەکەی بۆ ئەوەی ببێتە «کەفارەتێک بە خوێنی خۆی، لە ڕێگەی باوەڕەوە، بۆ نیشاندانی ڕاستودروستییەکەی» (ئایەتی ٢٥). لە خۆگرتنی خۆیدا خودا لە گوناھەکانی باوەڕداران کە پێش خاچ ئەنجام درابوون، تێپەڕی، و ئەو ھەموو کەسێک ڕەوا دەکات کە تۆبە دەکات و ئێستا باوەڕی بە عیسا ھەیە (ئایەتەکانی ٢٥-٢٦). بۆچی؟ چونکە ئەو لە گەورە و کاری تەواوکراوی ئەودا ڕەزامەندییەکی تەواوی دۆزییەوە سەبارەت بە گوناھەکان و تاوانی ھەموو ڕەگەزی مرۆڤ.
بەھۆی خوێنی ڕژاوی مەسیحەوە خودا لە نیعمەتی خۆیدا لێخۆشبوون، یان گەردنئازادی، بۆ ھەموو کەسێک دابین دەکات کە باوەڕ دەھێنێت، تۆبە دەکات و دانی بە گوناھەکانی خۆیدا دەنێت. خودا کەسێکی وای بە «ڕاستودروست» ڕادەگەیەنێت، یان لەگەڵیدا ڕاستودروستە (٤:١٦-٢٥)، «ئێستا بە خوێنی ئەو ڕەوا کراوە» (٥:٩). ئەبرام، باوکی ھەموو باوەڕداران، یەکێکە لە نموونەکان، چونکە خودا ئەو بە ڕاستودروست ڕاگەیاند چونکە باوەڕی پێی ھێنا (٤:٣؛ سەرەتای ١٥:٣-٦؛ سەیری زەبوورەکان ٣٢:١-٢). ئەمە ھەواڵێکی نایابە! ڕۆما ٥:١-١١ لەسەر ئەم خاڵانە بنیات دەنرێت و نیشان دەدات کە چۆن ھەر باوەڕدارێک بەرەکەتدارە، داھاتوویەکی گەشاوەی ھەیە سەرەڕای خەم و تاقیکردنەوەکان لەم جیھانەدا.
کێشەیەکی قووڵتر
کێشەکە لە گوناھەکانمان تێدەپەڕێت. ئێمە سروشتێکی کۆنمان ھەیە، یان گوناھی نیشتەجێبوو، کە کتێبی پیرۆز وەک «گوناھ» (تاک) دەیناسێنێت. ئەمە بە پیاوی کۆنی گوناھەوە بەستراوەتەوە، چونکە سروشتە کۆنەکە کاراکتەری بە کردارەکانی دەبەخشی، وەک دارێک کە تەنھا میوەی خراپ بەرھەم دەھێنێت. سروشتی گوناھ ناتوانرێت باشتر بکرێت، خۆی بگۆڕێت یان ھیچ شتێکی باش بکات.
چارەسەری خودا دادگاییکردن بوو چونکە ئەو ناتوانێت لە سروشتی گوناھبار ببورێت؛ دەبێت لاببرێت. ئەو، خودای پیرۆز و ڕاستودروست ئەمەی کرد، دادگایی کردنی لە مەسیحدا، جێگرەوەی ئێمە، لە ئازارەکانی لە ماوەی سێ کاتژمێرە تاریکەکەدا لەسەر خاچ (مەتتا ٢٧:٤٥-٤٦). خودا، لە چاوەکانی خۆیدا، لە مردن و ناشتنی عیسادا لای برد، ئەو کەسەی کە گوناھی نەدەزانی و ھەرگیز ھیچ گوناھێکی نەکرد (٢ کۆرنسۆس ٥:٢١؛ ١ یۆحەننا ٣:٥؛ ١ پەترۆس ٣:١٨؛ زەبوورەکان ٢٢؛ ئیشایا ٥٣). نیعمەتی خودا سەرکەوت، سەرکەوتنێکی نایاب!
لە ڕوانگەی ئێمەوە، ئەم سەرکەوتنە ھێشتا بە تەواوی بەدی نەھاتووە. لە کاتێکدا پیاوی کۆن دادگایی کراوە و کوژراوە، سروشتە کۆنەکە لە ئێمەدا دەمێنێتەوە تاوەکو دەبرێین بۆ ئەوەی لەگەڵ گەورە عیسادا بین. تەنھا ئەو کاتە بە تەواوی سەرکەوتنەکەی ئەو بۆ ئێمە لە مەسیحدا دەناسینەوە.
دۆخێکی نوێ
بۆ فراوانکردنی ئەمە، نێردراو سەبارەت بە ڕەوایەتی و دۆخێکی نوێ نووسی (ڕۆما ٥:١٢-٨:٣٩). خودا نەک تەنھا ئێمە بە ڕاستودروست ڕادەگەیەنێت، کردارە گوناھبارەکانمان – ڕابردوو، ئێستا و داھاتوو – ئێستا لێخۆشبوونیان ھەیە، بەڵکو ئێمەیش دۆخێکی نوێمان لەبەردەمیدا ھەیە. ئەمە بەھۆی ناساندنمان لەگەڵ مەسیح، کە مرد و ھەستایەوە لە جیاتی ئێمە (ڕۆما ٨:٢٨-٣٤؛ ٢ کۆرنسۆس ٥:١٥)، وەک سەری ڕەگەزێکی نوێ یان خێزانێک. بە واتایەکی تر، خودا ڕێبازێکی زۆر ڕادیکاڵی گرتووەتەبەر. ئەو باوەڕدارانی ڕەگەزی ئادەم – ھەموومان نەوەی ئادەمین – دەگوازێتەوە و دەیانخاتە ژێر سەرێکی نوێ، مەسیح، سەرکردەی نەوەیەکی نوێ. بەم شێوەیە خودا ئێمەی لە ئادەمەوە گواستووەتەوە بۆ مەسیح.
سەرباری ئەوەش، ڕۆما ٦ گواستنەوە لە خاوەنکارە کۆنەکە شەیتان، کە ئێمەی بە گوناھەوە بەند کردبوو، بۆ خاوەنکارە نوێیەکە، گەورەمان عیسای مەسیح، کە دەتوانین بە خۆشەویستییەوە خزمەتی بکەین، فێر دەکات. ڕۆما ٧ باس لەوە دەکات کە چۆن خودا ئێمەی وەک مێردێکی نوێ لەگەڵ عیسادا ناساند، و ئێمە بۆمان دەردەکەوێت کە ھەموو سەرچاوەکانمان لە ئەودان نەک لە خۆمان یان ھەوڵەکانی خۆمان. ئێمە بە باوەڕ فێر دەبین کە خۆمان تەسلیمی ئەو بکەین لە خۆشەویستی و گوێڕایەڵیدا, ئەمەش لە ھێزی ڕۆحی پیرۆزدەکەین، کە ئێمە بە مەسیح و تەنھا بە ئەو دەبەستێتەوە. ڕۆح یارمەتیمان دەدات کە بە باشی سوود لە ھەموو ئەو سەرچاوانە وەربگرین کە لە ئەودا ھەمانە (ڕۆما ٨).
جێگرتنەوە کاری مەسیحە بۆ ئێمە، ناساندن کاری خودا نیشان دەدات لەگەڵ ئێمەدا. پیرۆزکردن لە ڕۆما ٨دا هەیە، چونکە خودا ئێمەی بۆ خۆی جیاکردووەتەوە، ئەمەش کاری ئەو دەگەیەنێت لە ناوماندا بۆ گۆڕینی ئێمە (١٢:١-٢). ئەم گۆڕانکارییە لە بوارە جیاوازەکاندا ڕوودەدات (ڕۆما ١٢-١٦). ڕۆما باوەڕداران وەک هەستاوەکان نیشان نادات بەڵکو وەک ناسراو لەگەڵ هەستاوەکەدا لەکاتێکدا ئێمە لە جەستەداین – لە جەستەیەکدا کە دەتوانێت گوناه بکات و دەیکات.
گواستنەوەیەک پێویست بوو
پۆڵس باسی باری گوناهباریمانی کرد و چارەسەری خودای نیشاندا، واتە مردن: «... وەک چۆن گوناه بەهۆی یەک پیاوەوە هاتە جیهان ... و بەم شێوەیە مردن بەسەر هەموو مرۆڤەکاندا بڵاوبووەوە چونکە هەموویان گوناهیان کرد» (٥:١٢ esv). ئاماژەکە بۆ ئادەمە، نەک پیاوێکی پێش مێژوو وەک لە تیۆرییە باوەکاندا، بەڵکو ئادەمی مێژوویی کە خودا دروستی کردووە و بە ئادەمی یەکەم ناودەبرێت (پەیدابوون ١-٢؛ ١ کۆرنسۆس ١٥:٤٥). پۆڵس ئاماژەی بە هەموو ڕەگەزی مرۆڤایەتی کردووە کە «لە یەک پیاوەوە» هاتوون (کردارەکان ١٧:٢٦) و فێری کردووە کە بەهۆی ئەوەوە گوناه هاتە جیهان (پەیدابوون ٢:١٧؛ ٣:١-٦). سەرپێچی و یاخیبوونی ئادەم مردنی لە سێ ڕووەوە هێنا:
ڕەوشتی. لەو ساتەدا کە ئادەم و حەوا لە میوەی درەختی زانینی چاکە و خراپە خوارد و خوارد، ئەوان لە ڕووی ڕەوشتەوە مردن و لە خودا جیاکرانەوە. پەیوەندییەکەیان گەڕێنرایەوە بەهۆی قوربانییەکەی خودا دابینی کرد و بەهۆی باوەڕیانەوە (پەیدابوون ٣:٢٠-٢١). بەهۆی ئەم یەک گوناهەی ئادەمەوە، لەو ساتەوەی منداڵێک لەدایک دەبێت، سەر بە دونیای مردنە. باوەڕ لە مردن ڕزگار دەکات.
جەستەیی. ئادەم و حەوا چەندین ساڵ دواتر مردن (٥:٥)، کە دووەم لایەنی مردنە. کاتێک کەسێک وەک بێباوەڕێک دەمرێت، ئەو یان ئەوان دەچنە ناو دونیای مردن لە شوێنێکی کاتیی نیشتەجێبووندا (هادیس) بەبێ هیچ ڕزگاربوونێکی گونجاو، بەڵام باوەڕداران دەچنە بەهەشت (لۆقا ٢٣:٤٣).
هەمیشەیی. قۆناغی کۆتایی و ئەنجامی کۆتایی سەرپێچی بێباوەڕێک جیاکردنەوەی هەمیشەییە لە خودا، کە پێی دەوترێت «مردنی دووەم» (بینین ٢٠:١٤). ئەمە دەرئەنجامی یەک گوناهە کە هاتە جیهان (ڕۆما ٥:١٢). بەڵام، باوەڕداران بۆ هەمیشە لەگەڵ خوداوەند دەبن (١ تەسەلۆنیکی ٤:١٧). ئەو منداڵانەی دەمرن ئەوانیش لە ئامادەبوونی ئەودا دەبن (٢ ساموێل ١٢:٢٣ لەبەرچاو بگرە).
جیاوازییەکی زۆر گەورە دەبینین. بۆ نموونە، کاتێک خوداوەند عیسا هاتە ئەم جیهانە، هات بۆ ئەوەی ویستی خودا جێبەجێ بکات (زەبور ٤٠؛ یۆحەننا ٤:٣٤)، لەکاتێکدا ئادەم کەمێک دوای دروستبوونی سەرپێچی کرد، ویستی خۆی جێبەجێ کرد. هەروەها، لە نێوان خێزانەکانی ئادەمی یەکەم و ئادەمی کۆتایی، خوداوەند عیسا، پیاوی دووەم، هەندێک هاوشێوەیی هەیە، بەڵام گرنگتر ئەوەیە کە زۆر جیاوازی هەیە لە ڕووی سەرچاوە، کردار و ئەنجامەکانەوە.
بڕیاری خودا
خودا هەموو مرۆڤەکان لە یەکەم پیاو، ئادەم، دەبینێت کە گوناهی کرد. بەهۆی یەک سەرپێچی یان تاوانی ئەوەوە، مردن هاتە جیهان و لەو نەوەیەوە حوکمی کرد. کاتێک منداڵێک دەمرێت، ئەو یان ئەوان دەمرن چونکە نەوەی ئادەمن، و هەموو کەسێک بەو ڕووناکییە دەبینرێت. خودا فەرمووی، «هەمووان گوناهیان کرد» (ڕۆما ٥:١٢)، چونکە لەدوای کەوتن (پەیدابوون ٣) خودا هەموو ڕەگەزی مرۆڤایەتی وەک گوناهبار بینیوە – لە ئادەمدا بینیونی، کە تێیدا هەمووان دەمرن (١ کۆرنسۆس ١٥:٢٢).
کاتی «هەمووان گوناهیان کرد»ی یۆنانی، ئاورستە، واتە «یەکجار و بۆ هەمیشە». بۆیە، هەموو نەوەکانی ئادەم دەگرێتەوە. هەر بۆیە منداڵێک کە هێشتا گوناهی نەکردووە، وەک پەیوەست بە گوناهی ئادەمەوە دەبینرێت، کە هەندێک جار پێی دەوترێت «گوناهی ڕەسەن» بە هەموو دەرئەنجامەکانییەوە. لەکاتێکدا ڕۆما ٣:٩-٢٣ باسی گوناهە کەسییەکان دەکات، ڕۆما ٥:١٢ ئاماژە بەوە دەکات کە هەموو ڕەگەزی مرۆڤایەتی پەیوەستە بە سەرۆکەکەیەوە، ئادەم.
بۆ ڕوونکردنەوەی ئەمە، سەیری ئیبراهیم بکە کاتێک مەلکیسادقی بینی (عیبرانییەکان ٧:١-١٠، پەیدابوون ١٤:١٨-٢١). نووسەری عیبرانییەکان دەڵێت کە لێڤییەکان، نەوەکانی ئیبراهیم، لە ئیبراهیمدا بینران کاتێک دەیان دەیەمی بە مەلکیسادق بەخشی. بە هەمان شێوە، لێڤییەکان کە دەیەمی بەپێی یاسا وەردەگرن، پێشتر لە ئیبراهیمدا بینرابوون کاتێک دەیەمی بە مەلکیسادق دەدا، سەدان ساڵ پێش لەدایکبوونی یەکەم لێڤی. ئەمە ڕەنگە یارمەتیمان بدات بۆ تێگەیشتن لەو خاڵەی کە لە ئادەمدا، دوای کەوتنی، هەموو نەوەکانی وەک سەرپێچیکار دەبینرێن. ئەم دەرئەنجامە زۆر جددییە نیشان دەدات بۆچی خودا باوەڕدارانی لە ئادەمەوە گواستەوە بۆ مەسیح. ستایشی ناوی ئەو بێت!
یاسا و لێپرسینەوە
ڕۆما ٥:١٢،١٨ پێکەوە بەستراونەتەوە، بەڵام ئایەتی ١٥ بیرۆکەکان دەربارەی «زۆر» دەخاتە ڕوو لەبری «هەموو». وەک پێشتر بینیمان، گوناه هاتە جیهان (پەیدابوون ٣) و زوو شتەکان خراپتر بوون؛ قاین براکەی کوشت (پەیدابوون ٤:٨). دوای ئەمە، کەسێک لەدوای یەکێکی تر مرد (پەیدابوون ٥-٦). خودا باوەڕدارانی هەبوو لە سەرانسەری نەوە جیاوازەکاندا کە ئەوانیش مردن، ئەمەش دەرئەنجامە جددییەکانی گوناه نیشان دەدات. بەڵام گوناه هێشتا نەژمێردرا، یان لەبەرچاو نەگیرا، وەک لەژێر یاسای موسادا بوو. دەرئەنجامی گوناه هەبوو، واتە مردن، بەڵام یاسا هات بە شێوەیەکی سنووردار بۆ ئیسرائیل بۆ نیشاندانی سروشتی گوناه وەک تاوان، سەرپێچییەک.
پۆڵسی نێردراو پشتڕاستی کردەوە کە گوناه دەبێتە هۆی مردن، وەک یەعقوبیش ڕوونی کردەوە (یەعقوب ١:١٣-١٥). بەڵام پۆڵس، بابەتی سەرپێچییەکەی زیاد کرد: «مردن لە ئادەمەوە تا موسا حوکمی کرد، تەنانەت بەسەر ئەوانەشدا کە گوناهیان نەکردبوو بە شێوەی سەرپێچییەکەی ئادەم، کە وێنەی ئەوەی دێت» (ڕۆما ٥:١٤ JND). دەرئەنجامی گوناه مردنە – پاشایەکی ستەمکار-فەرمانڕەوا کە لە ئادەمەوە تا موسا حوکمی کرد. تەنانەت پێش هاتنی یاسا، مردن حوکمی دەکرد بە یەک جیاوازییەوە کە ئینۆخ بوو (پەیدابوون ٥:٢٤)، جۆرێک لە کڵێسای ڕفێنراو. بنەمای گشتی لە ڕۆما دامەزراوە و لە فێرکردنەکانی پۆڵس دەربارەی مردن و هەستانەوەدا کورت کراوەتەوە: «چونکە وەک لە ئادەمدا هەمووان مردن، بە هەمان شێوە لە مەسیحدا هەمووان زیندوو دەکرێنەوە» (١ کۆرنسۆس ١٥:٢٢ NKJV). بۆیە ئێمە مەسیح وەک سەرۆکی نەوەیەکی زیندووان دەبینین.
لە یەک مانادا ئادەم وەک سەرۆک جۆرێک بوو لەوەی دێت: مەسیح (ڕۆما ٥:١٤) وەک سەرۆکی خێزانێک. سەرەڕای ئەوەش، ئادەم پەیوەست بوو بە مردنەوە لەکاتێکدا مەسیح ژیانی هێنا. جگە لەمە، مەسیح وەک سەرۆکێک نیشان دەدرێت کە لە هەزار ساڵەکەدا بەسەر هەموو نەتەوەکاندا حوکم دەکات (ئەفەسۆس ١:٩-١٢)، و ئێستا وەک سەرۆکی جەستەی مەسیح دەبینرێت (١:٢٢)، بەڵام ئەم لایەنانەی سەرۆکایەتییەکەی بابەتی ئێستامان نین. لە ڕۆما ٥دا مەسیح وەک سەرۆکی نەوەیەکی نوێی ئەوانەی باوەڕ دەهێنن و دەژین، کە ڕەوا کراون، بۆ ستایشی ئەو ئێستا و بۆ هەمیشە نیشان دەدرێت.
پاشا و فەرمانڕەوا
لە ڕۆما ٥:١٤،١٧ یەکەم فەرمانڕەوامان بینی کە وەک پاشا حوکم دەکات: مردن. گوناهیش فەرمانڕەوایەکە کە «لە مردندا» حوکم دەکات (ئایەتی ٢١). ئەم ئایەتانە فێرمان دەکەن کە ئێستا نیعمەت بەهۆی ڕاستودروستییەوە حوکم دەکات، کە دەبێتە هۆی ژیانی هەمیشەیی بەهۆی عیسای مەسیحی خوداوەندمانەوە. سەرسوڕهێنەرە! لە لایەکەوە گوناه حوکمی ڕێکوپێکی کۆنی شتەکان دەکات کە پەیوەستە بە ئادەمی یەکەم و مردنەوە. لە لایەکی ترەوە نیعمەت حوکم دەکات، ڕێکوپێکی نوێ کە پەیوەستە بە مەسیحەوە. بە پێچەوانەی مردن کە بەهۆی یەک پیاو، ئادەم، حوکم دەکات، ئێمە وەک پاشا لە ژیاندا حوکم دەکەین، و ئەمەش بەهۆی یەک پیاو، عیسای مەسیحەوەیە (ئایەتی ١٧). باوەڕداران حوکم دەکەن، بە شێوەیەکی نزیک پەیوەست بە مەسیحی هەستاوەوە. نیعمەت پەیوەندی بە هەستانەوەی مەسیحەوە هەیە، چونکە ئێمە پێشتر وەک حوکمڕان دەبینرێین. خوداوەند بەسەر حوکمی گوناه و مردندا زاڵ بووە!
دوو کردار
«ئایا کرداری چاکە وەک تاوانەکە نابێت؟ چونکە ئەگەر بە تاوانی یەکێک زۆرێک مردبن، زۆر زیاتر نیعمەتی خودا، و دیاریی بێبەرامبەر لە نیعمەتدا، کە بەهۆی یەک پیاو عیسای مەسیحەوەیە، بەسەر زۆرێکدا زیادی کردووە» (ئایەتی ١٥ JND). دوو کردار بەراورد کراون، تاوانەکە و کرداری چاکە. کرداری چاکە ئەوەیە کە مەسیح لە هاتنی و کارەکەی لەسەر خاچدا کردوویەتی، لەکاتێکدا تاوانەکە گوناهی سەرەتایی ئادەمە.
بۆ ساتێک بیر لە وشە جیاوازەکان بکەرەوە کە بۆ گوناه بەکارهاتوون. «بەهۆی یەک پیاوەوە گوناه هاتە جیهان» (ئایەتی ١٢ NKJV)، وشەی باوی «گوناه»ی تێدایە. واتە، «ئامانجەکە لەدەستدان»، و زۆر جار ڕوودەدات، لەوانەش قوربانی گوناه لە دەقی عیبری پەیمانی کۆن. ڕۆما ٥:١٤ وشەی «سەرپێچی»ی تێدایە. «سەرپێچی»ی ئادەم گوناه بوو بەڵام زیاتر لەوە؛ هەروەها تاوانێک بوو دژی خودا. ئەم وشەی «سەرپێچی»یە (یۆنانی. parabasis) حەوت جار لە پەیمانی نوێدا بەکارهاتووە و واتای شکاندنی یاسا یان شتێک دەگەیەنێت کە خودا سەپاندوویەتی، پێشێلکردنی یاسایەک کە خودا دایمەزراندووە. فێر دەبین کە یاسا زیاد کرا «بەهۆی سەرپێچییەکانەوە» (غەلاتییەکان ٣:١٩)، و دەربارەی ئادەم دەوترێت کە ئەو سەرپێچی کرد لەکاتێکدا حەوا «فریودرا» (١ تیمۆساوس ٢:١٤). وشەی «تاوان» ١٦ جار لە نووسینەکانی پۆڵسدا بەکارهاتووە جگە لە سێ جار لە ئینجیلەکاندا کە واتای هەنگاوێکی هەڵە، کارێکی هەڵە، پێشێلکردن دەگەیەنێت. ئەم وشەیە لە «کە بەهۆی تاوانەکانمانەوە ڕادەست کرا، و بەهۆی ڕەواکردنمانەوە هەستێنرایەوە» (ڕۆما ٤:٢٥) ڕوودەدات. لە ئادەمەوە تا ئێستا، گوناه بابەتێکی هەڵەکردنە، سەرپێچییە. «هەمووان گوناهیان کردووە [ئامانجەکەیان لەدەست داوە] و لە شکۆمەندی خودا کەم دێنن» (٣:٢٣).
لە بەرامبەر ئەو کردەوەی سەرپێچییە کە دەبێتە هۆی مردن، کردەوەیەکی چاکە، یان دیارییەکی بێبەرامبەر، کردەوەیەکی یەکجارەکیی گوێڕایەڵییە، وەک لە ڕۆما ٥:١٩دا دەبینین. زۆرێک مردوون بەهۆی ئەوەی ئادەم کردی، بە دوو جیاوازییەوە کە ئینۆخ (پەیدابوون ٥:٢٤) و ئیلیا (٢ پاشایان ٢:١١) بوون. ئەمە بەراورد بکە بە «نیعمەتی خودا، و دیاریی بێبەرامبەر لە نیعمەتدا، کە بەهۆی یەک پیاو عیسای مەسیحەوەیە، بەسەر زۆرێکدا زیادی کردووە» (ڕۆما ٥:١٥ JND). چ جیاوازییەکی گەورە لە سەرچاوە، کردار و ئەنجامەکاندا. یەک سەرۆک و کردارەکانی بوونە هۆی مردن، لەکاتێکدا سەرۆکێکی تر و کردارەکانی بوونە هۆی زۆریی نیعمەت بۆ ئەوانەی بە باوەڕەوە وەریدەگرن.
مەحکومکردن یان ڕەواکردن
نیعمەت زیادی کرد، زیاتر لەوەش، زۆر زیادی کرد، چونکە ڕۆما ٥:١٢-٢١ نەک تەنها جیاوازی لە کردار و ئەنجامەکاندا نیشان دەدات بەڵکو لە قەبارەشدا. ئێمە دوو سەرۆک، دوو کردار و دوو کاریگەری جیاوازمان هەیە. ئادەم لە سەرپێچیدا گوناهی کرد، و دەرئەنجامەکەی حوکم و مەحکومکردن بوو. مەسیح لە گوێڕایەڵییەکی تەواودا، لە کردەوەیەکی چاکەدا، خۆی وەک قوربانی باڵا بەخشی، کە دەبێتە هۆی ڕەواکردنمان.
وشەی «ڕەواکردن» لێرەدا بەپێی باری نوێمان بەکارهاتووە. یەکەم، ڕەواکردنمان دۆزییەوە لە پەیوەندیدا بە کردارەکانمانەوە (ئایەتی ١)، بەڵام ئێستا پەیوەندی بەم بارە نوێیەوە هەیە کە لەبەردەم خودادا هەیە. ڕۆما ٦-٨ ئەمە زیاتر پەرە پێدەدات بە چەمکی پیرۆزکردن، ژیانێک کە بۆ خودا تەرخان کراوە. ڕەواکردن لە ڕووی کردار و بارمانەوە پەیوەندی لەگەڵ خودا یەکجار و بۆ هەمیشە یەکلایی دەکاتەوە. کاریگەری لەسەر ژیانمان هەبوو کاتێک ڕزگار کراین و سەرەتا پیرۆز کراین، و هەروەها کاریگەری لەسەر هەموو ژیانێکی پیرۆزکردن و تەرخانکردن هەیە، کە هەمیشە نزیکترمان دەکاتەوە لە خودا.
پۆڵ قسەکانی بڕی بۆ ئەوەی دوو سەر، کردار و ئەنجامی جیاواز نیشان بدات کە لەژێر دوو فەرمانڕەوای جیاوازدان: گوناهـ یان نیعمەت (٥:١٥-١٧). پاشان گەڕایەوە سەر بیرۆکەی سەرەتایی خۆی لە ئایەتی ١٢ و گەیشتە ئەنجامەکەی: «یەک سەرپێچی بووە هۆی مەحکومکردن بۆ هەموو مرۆڤێک» (ئایەتی ١٨ ESV). لێرەدا مەودای نافەرمانی دەبینین، چونکە کاریگەری لەسەر هەموو مرۆڤێک هەیە لەژێر سەری یەکەمدا، چونکە دەبێتە هۆی مەحکومکردن بۆ هەموو مرۆڤێک. بە پێچەوانەوە، «یەک کرداری ڕاستودروستی دەبێتە هۆی بێتاوانکردن و ژیان بۆ هەموو مرۆڤێک» (٥:١٨). بەردەستە بۆ هەمووان مەودایەکی زۆر فراوانە بەڵام دێت بەسەر هەموو ئەوانەی باوەڕ دەهێنن (٣:٢٢)، واتە زۆرێک لەوانەی باوەڕ دەهێنن و ڕاستودروست دەکرێن. «زۆرێک ڕاستودروست دەکرێن» (٥:١٩) و دەستەواژەی «بێتاوانکردن ... ژیان» (ئایەتی ١٨) واتە ڕاستکردنەوە لەگەڵ خودا و لەبەردەم خودا، کە دەبێتە هۆی ژیان. ئەمەش بەهۆی کاری تەواوکراوی مەسیحی خاوەن شکۆوەیە.
یەک پیاو (ئایەتی ١٩) کاریگەری نەرێنی لەسەر هەموو ڕەگەزی مرۆڤایەتی هەبوو، جگە لە مەسیح – پیاوێکی تەواو، لە ژنێک لەدایکبوو (غەلاتییەکان ٤:٤). ئەو وەک نەوەی ئادەم سەیر ناکرێت – هەرچەندە لە ڕووی تەکنیکییەوە ئەو وابوو (لۆقا ٣:٣٨) چونکە ئەو بێ گوناهـ و نافەرمانی بوو. «کەواتە بە گوێڕایەڵی یەک پیاو زۆرێک ڕاستودروست دەکرێن» (ڕۆما ٥:١٩)؛ «یەک پیاو» بە ڕوونی مەسیحە.
هەندێک پێیان وایە کە «گوێڕایەڵی یەک پیاو» تەنها ئاماژەیە بۆ مەسیح ژیانی گوێڕایەڵی. ئاماژە بە زەبوور ٤٠:٧-٨ دەکەن، کە دەڵێت: «هاتووم ... بۆ ئەوەی ویستی تۆ بکەم، ئەی خودای من،» و کاتێک فەرمووی: «خواردنی من ئەوەیە کە ویستی ئەوە بکەم کە منی ناردووە» (یۆحەننا ٤:٣٤). بەڵام، ئایا ئەمە دەیتوانی ببێتە هۆی ئەوەی ئێمە ڕاستودروست بین؟ نەخێر. ژیانی پیرۆز و ڕاستودروستی مەسیحی خاوەن شکۆ، کە بۆ شکۆمەندی خودا تەواو بوو، نەیدەتوانی ئێمە ڕاستودروست بکات؛ تەنها دەیتوانی ئێمە مەحکوم بکات.
قوربانی مەسیحیش پێویست بوو. بێگومان ژیانێکی گوێڕایەڵی نیشانەی ئەو بوو، بەڵام «گوێڕایەڵی یەک پیاو» (ئایەتی ١٩) ئاماژەیە بۆ ئەو کاتەی خۆی بەخشی وەک چۆن باسی دانانی ژیانی خۆی دەکرد، «ئەم فەرمانەم لە باوکمەوە وەرگرتووە» (یۆحەننا ١٠:١٨). ئەوەیە واتای ئەم گوێڕایەڵییە: یەک کردار کە ئەنجامی دا کاتێک خۆی بەخشی (فلیپییەکان ٢:٨ لەبەرچاو بگرە).
پۆڵ دیسانەوە قسەکانی بڕی، «ئێستا یاسا هاتە ناوەوە» (ڕۆما ٥:٢٠). هات بۆ ئەوەی نیشان بدات کە گوناهـ تەنها گوناهـ نییە بەڵکو تاوانێکیشە (غەلاتییەکان ٣ لەبەرچاو بگرە). یاسا گوناهی زیاتر دیار و جددی کرد؛ گوناهی بە سروشتی سەرپێچییەکەیەوە نیشان دا. هەروەها ئەوانەی لەژێر یاسادا بوون هانی دا بۆ ئەنجامدانی گوناهی زیاتر (ڕۆما ٧). یاسا پیرۆز، دادپەروەر و باشە (ئایەتی ١٢)، بۆ هێنانی ژیان داڕێژراوە، بەڵام ڕێگای خودا بوو بۆ نیشاندانی جددییەتی گوناهـ، کە ئێمە باشتر نابین بەبێ گوێدانە ئەوەی چۆن هەوڵ دەدەین (ئایەتەکانی ١٨-٢٤). بەم شێوەیە، تاوانەکان زۆر بوون، بەڵام «لەو شوێنەی گوناهـ زۆر بوو» (٥:٢٠ NKJV)، نیعمەت زۆر زیاتر بوو.
کاتێک مرۆڤ بە تەواوی شکست دەهێنێت، بە تەواوی دەخرێتە سەر خودا (٧:٢٤-٢٥). تەنها ئەو کاتە خودا دێتە ناوەوە، بە نیعمەتی سەروەرانە، لە کاتێکدا بەرپرسیارێتی مرۆڤ دەپارێزێت. پیتەر ئاماژەی بەوە کرد کە مرۆڤ چی کردووە لە ڕادەستکردنی مەسیح بە دەستی گوناهباران – بکوژان – لە کاتێکدا لە هەمان کاتدا ئامۆژگاری خودا جێبەجێ کرا (کردارەکان ٢:٢٣). وەک نهێنییەکی گەورە بۆ مێشکی مرۆڤ دەمێنێتەوە کە چۆن ئەو دووانە پێکەوە دەڕۆن، بەڵام زۆریی نیعمەت سەرکەوتن بەدەست دەهێنێت. ستایش بۆ خودا!
گوناهـ و مردن فەرمانڕەوایی دەکەن
پاشا شاول داواکارییەکانی یاسای نوێنەرایەتی دەکرد، لە کاتێکدا لە داوددا وێنەیەکی فەرمانڕەوایی نیعمەتمان هەیە، چونکە ئەو ڕەنگدانەوەی مەسیح بوو. وزەیەکی زۆر لەگەڵ شاول و فەرمانڕەواییەکەیدا هەبوو چونکە دەسەڵاتێکی گەورەی هەبوو، بەڵام نەیتوانی ڕووبەڕووی گۆلیاس ببێتەوە. لە داوددا هێزی زۆری نیعمەتی خودا دەبینین کە دەبێتە هۆی ژیانی هەتاهەتایی (بڕوانە زەبوور ١٣٢-١٣٣).
نیعمەت لەگەڵ گوێڕایەڵی مەسیحدا دەڕوات، ئەو یەک کردارە. مردن فەرمانڕەوایی دەکرد، ئێستا نیعمەت لە ڕێگەی ڕاستودروستییەوە فەرمانڕەوایی دەکات، چونکە خودا بە هیچ شێوەیەک سازشی لەسەر ڕاستودروستی خۆی نەکرد. خودا چاوەکانی ناگرێت بۆ ئەوەی تەنها شتەکان بڕۆن؛ نیعمەت هەمیشە ڕاستودروستی خودا دەپارێزێت. تەنها خودا دەتوانێت «دوو هێڵەکە» پێکەوە بهێنێت لە هاوسەنگیدا – نیعمەت و ڕاستی، ڕووناکی و خۆشەویستی – بە ئەنجامێک کە دەبێتە هۆی ژیانی هەتاهەتایی. ئایا ئەمە واتای ئەوەیە کە هێشتا دەبێت ژیانی هەتاهەتایی وەربگرین؟
ژیانی هەتاهەتایی
پۆڵ لێرەدا باسی ئەو مەودایەی کرد کە ئێمە بەرەو کوێ دەچین. وەک باوەڕداران سەرێکی نوێمان هەیە، بەڵام ئەویش ئەوەیە کە ئێمە دەباتە ناو مەودای نوێی ژیانی هەتاهەتایی. لە مەسیحدا ئێمە پێشتر سەر بەو مەودا نوێیەین و چێژ لە ژیانی هەتاهەتایی وەردەگرین (یۆحەننا ٣:١٦)، هەرچەندە بە شێوەیەکی سنووردار بێت. ژیانی هەتاهەتایی ئەو مەودایەیە کە مەسیح بەبێ هیچ نەیارێک فەرمانڕەوایی دەکات. پێشتر نیعمەت زۆر زۆرە و ئێمە چێژ لە ژیان وەردەگرین بە سروشتی ڕاستەقینەی خۆی، بەڵام لێرە لە ڕۆما ئێمە وەک ئەوە سەیر دەکرێین کە لە ڕێگەی ئەو مەودایەداین (ئایەتی ٢١). ئێمە لە ڕێگەی عیسای مەسیحەوە دەگەینە ئەوێ، چونکە هەموو شتێک کە هەیە لە ڕێگەی عیسای مەسیحەوەیە.
سەیری زاراوەی «ژیان» بکە (ڕۆما ٥:١٧-١٨)، و «لەناو مردووان هەستێنرایەوە، عیسای خاوەن شکۆی ئێمە» (٤:٢٤ JND). هەروەها، ناوی تەواوی خاوەن شکۆ لە ٥:٢١ بەکارهاتووە، «عیسای مەسیحی خاوەن شکۆی ئێمە» – پیاوی ڕاستەقینە، عیسا؛ دەستنیشانکراوی ڕاستەقینە، مەسیح؛ کە خاوەن شکۆی ئێمەیە. ئەوە هەمووی بە واتایە و پێویستە بۆ ئەوەی دەست بەسەر ئەم شتانەدا بگرین. مەسیح ئێمە پێکەوە دەبەستێتەوە لەژێر خۆیدا کە سەری نەوەی باوەڕداران و خاوەن شکۆی ئێمەیە. دەبێت ملکەچی خاوەن شکۆیی ئەو بین بۆ ئەوەی چێژ لە سوودی ئەم ڕاستییە سەرسوڕهێنەرانە وەربگرین.
تێبینی کۆتایی
ئەمڕۆ، نیعمەت لە ڕێگەی ڕاستودروستییەوە فەرمانڕەوایی دەکات (ڕۆما ٥:٢١). لە هەزار ساڵەکەدا، لەژێر فەرمانڕەوایی گشتی مەسیحدا، ڕاستودروستی فەرمانڕەوایی دەکات (١ تیمۆساوس ٦:١٥؛ زەبوور ٧٢). لە دۆخی هەتاهەتاییدا (٢ پیتەر ٣:١٣) ڕاستودروستی نیشتەجێ دەبێت، و هەموو شتێک و هەموو کەسێک لەگەڵ خودا هاوئاهەنگ دەبێت. خودا هەرگیز سازش ناکات، چونکە ئەو ڕووناکییە، و هەمیشە مافەکانی خۆی دەپارێزێت. سەبارەت بە ئێمە، چێژوەرگرتن لەم بەرەکەتە سەرسوڕهێنەرانە و لە ژیانی هەتاهەتایی لە ڕێگەی عیسای مەسیحی خاوەن شکۆی ئێمەوەیە، «یەک پیاوی» خودا (ڕۆما ٥:١٢-٢١). ئێمە پێشتر سەر بە دروستکراوی نوێین (٢ کۆرنسۆس ٥:١٧؛ غەلاتییەکان ٦:١٥؛ ئەفەسۆس ٢:١٠،١٥، ٤:٢٤؛ کۆلۆسی 3:١٠-١١) لە کاتێکدا خودا بە گشتی دروستکراوی نوێ – ئاسمانی نوێ، زەوی نوێ و ئۆرشەلیمی نوێ – دەناسێنێت (بینین ٢١:١-٧). ئەمە دوای ئەوە دەبێت کە فەرمانڕەوایی هەزار ساڵەی داهاتوو کۆتایی پێهاتبێت، بەڵام ئێمە ئێستا و بۆ هەتاهەتایە ستایشی ئەو دەکەین.
گوناهەکان تەنها کاریگەری هۆکارێکن، و بەرخی خودا هات بۆ ئەوەی گوناهەکانی تاک لابات و مامەڵە لەگەڵ پرسی گوناهـ بە گشتی بکات. خودا «ئەوی کرد بە گوناهـ بۆ ئێمە، کە گوناهی نەدەزانی» (٢ کۆرنسۆس ٥:٢١ KJV). ئەو نەک تەنها هەڵگری سەرپێچییەکانمانە، ئەو نەک تەنها بۆ هەموو کردارەکانی گوناهی ئێمە کەفارەتی کرد، بەڵکو مرد بۆ ئەوەی کە ئێمە بە سروشت گوناهبارین. من تاوانباری زۆر گوناهـ بووم کە دەبوو بچمە لای خودا و دانپێدانان بکەم، و دەزانم ئەو گوناهانە هەموویان لێخۆشبوونیان وەرگرتووە. بەڵام لەناو ئەم دڵەی مندا مەیلی گوناهـ هەیە کە خراپترە لە هەر کردارێکی گوناهـ کە تا ئێستا ئەنجامم دابێت. ئەمە بۆ هەموومان ڕاستە. گوناهـ لە ئێمەدا نیشتەجێیە. مەسیح مرد بۆ ئەوەی گوناهـ لابات، نەک تەنها گوناهەکان. ئەو مرد بەهۆی ئەوەی کە ئێمە کێ بووین. ئەو شوێنی ئێمەی گرتەوە. ئەو بۆ ئێمە کرا بە گوناهـ، و گوناهـ وەک بەربەستێک لابرا. ئێستا خراپترین گوناهبار دەتوانێت بێتە بەردەم خودا و لێخۆشبوون بدۆزێتەوە. ئایا تۆ «بەرخی خودا، کە گوناهی جیهان لادەبات» دەناسیت (یۆحەننا ١:٢٩)؟ —هـ. ئا. ئایرۆنساید، وتارەکان لەسەر ئینجیلی یۆحەننا (گۆڕدراو).
