یۆنا: پێغەمبەرێک دژی ویستی خۆی
ناوی یۆنا بە واتای «کۆتر» دێت، کە لە کتێبی پیرۆزدا هێمای پەیامێک یان پەیامبەری ئاشتییە. لە کاتێکدا خودا ئەم پێغەمبەرەی بۆ ئەرکێک ناردبوو بۆ ناو ئیسرائیل (2 پاشایان 14:25). ئەمە نزیکەی 800 ساڵ پێش مەسیح بوو، و بووبووە هۆی بەرەکەت بۆ گەلەکەی.
بە تەواوی نازانین کەی، بەڵام لە کاتێکی تردا، خودا یۆنای نارد بۆ نەینەوا، بۆ نەتەوەی بێگانە کە بەشێکی زۆری جیهانی لە ڕۆژهەڵات داگیرکردبوو. خودا پێی فەرموو: «هەستە، بڕۆ بۆ نەینەوا، ئەو شارە گەورەیە، و هاوار بکە دژی؛ چونکە خراپەکارییەکانیان گەیشتووەتە بەردەمم» (یۆنا 1:2 NKJV). ئەم شارە گەورەیە ژمارەیەکی زۆر دانیشتووی هەبوو، کە نزیکەی 120,000 منداڵی بچووکی لەخۆگرتبوو. خودا گرنگی بە هەموو نەینەواییەکان و ئاژەڵەکانیان دەدا (یۆنا 4:11)، هەرچەندە سەرکردەکانیان دژی ئەو و گەلەکەی بوون.
بەڵام یۆنا دوودڵ بوو لە پەیامەکەی خودا کە پێی سپاردبوو بۆ ئەوەی ڕایبگەیەنێت، کە سزای خودا لە ماوەی 40 ڕۆژدا دێت (یۆنا 3:4). پێمان وایە یۆنا ئامادە دەبێت بۆ ڕۆیشتن، بەڵام ڕەتیکردەوە چونکە پێی وابوو پەیامەکە نەینەواییەکان دەگەیەنێتە تۆبە. لەو کاتەدا یۆنا پێی باشتر بوو بیانبینێت لەناوچوون! یۆنا بەرنامەی تایبەتی خۆی هەبوو. پێغەمبەرەکەی خودا نەیویست ببێتە وتەبێژی خودا بەهۆی هەستەکانی بەرامبەر بە نەتەوەیەک کە بووبووە هەڕەشە بۆ سەر ئیسرائیل. لە ڕاستیدا، نزیکەی 150 ساڵ دواتر، ئاشوورییەکان هێرشیان کردە سەر ئیسرائیل و زۆر کەسیان بە دیل گرت، بەڵام تەنانەت ئەو کاتەش خودا ڕێگەی نەدا قودس داگیر بکەن.1 هەستە نەتەوەییەکانی یۆنا بۆ گەلەکەی و ڕق لێبوونەوەی لە ئاشوورییەکان وای لێکرد ئەرکەکەی خودا کە پێی سپاردبوو بۆ نەینەوا ڕەت بکاتەوە (یۆنا 1:2). پێغەمبەرەکە ئەمەی دواتر ڕوون کردەوە (یۆنا 4:2).
کتێبی بچووکی یۆنا، کە بە ئەگەری زۆرەوە لەلایەن پێغەمبەرەکەی هەمان ناوەوە نووسراوە، لەنێو 12 پێغەمبەرە بچووکەکەدایە. ماوەیەکی زۆر لەمەوبەر نووسراوە، بەشێکە لە وشەی نووسراوی ئیلهامبەخشی خودا و هێشتا ئەمڕۆش گرنگ و بەسوودە (2 تیمۆساوس 3:16-17). بۆ نموونە، لە کتێبەکەدا پرسی ڕاستودروستی خودا و ستانداردە پیرۆزەکانی دەبینین بە پێچەوانەی ناپاکیی بوونەوەرەکانی و بەتایبەتی شکستەکانی ئیسرائیل. ئەم تۆمارە پەیامەکەی خودا بۆ ڕەگەزی مرۆڤ و هەروەها بۆ جولەکەکان وەسف دەکات. بەداخەوە، پەیامبەری خودا یاخی بوو، وەک نەتەوەی ئیسرائیل، یەکەم دە هۆزەکە و دواتر دوو هۆزەکە. ئەوانەی دوایی ئەمڕۆ بە جولەکە ناسراون، کە مەسیحی ڕاستەقینەیان ڕەتکردەوە کاتێک خۆی پێشکەش کردن (یۆحەننا 1:11). سەرەڕای ئەوەش، خودا دیسانەوە گەلە زەمینییەکەی بەکار دەهێنێت، هەروەک چۆن لەگەڵ یۆنای گەڕاوەدا کردی.
ئەی ئێمە ئەمڕۆ؟ هەرچەندە شکستمان هێناوە یان شکستیان هێناوە، با تێبگەین کە خودا کەسانی شکستخواردوو بەکار دەهێنێت، بە مەرجێک دان بە گوناهەکانیاندا بنێن و دانیان پێدا بنێن، خۆیان بچووک بکەنەوە، و متمانەیان بە خودا هەبێت. ئەوانە کەسانێکن کە خودا دەتوانێت و بەکاریان دەهێنێت – ڕەنگە تەنانەت تۆش؟
لە کاتی خزمەتکردنی لەسەر زەوی، خودا عیسا – مەسیح – چیرۆکی یۆنای بەسەر خۆیدا جێبەجێ کرد. ئەو یۆنای بەراورد کرد، کە بۆ «سێ ڕۆژ و سێ شەو» (مەتتا 12:40) لە سکی ماسییەکەدا بوو، لەگەڵ ئازارەکانی خۆی، کاتێک بۆ هەمان ماوە لە گۆڕدا دەبوو.
دەبێت تێبگەین کە «سێ ڕۆژ و سێ شەو» دەربڕینێکی جوولەکەیە بۆ کات. نابێت بە واتای بیرکاری تێبگەین وەک ئەوەی بڵێین خودا بە تەواوی سێ ماوەی 24 کاتژمێری لە گۆڕدا بووە. لە بیرکردنەوەی جوولەکەدا، هەر بەشێک لە ڕۆژێک وەک ڕۆژێکی تەواو هەژمار دەکرێت. عیسا ئێوارەی هەینی درەنگ، تەنها پێش خۆرئاوابوون، خرایە گۆڕەوە، و هەموو ڕۆژی شەممە لەوێ مایەوە، بۆ ئەوەی بەیانی یەکشەممە زوو هەستێتەوە. ئەم ماوەیە وەک «سێ ڕۆژ و سێ شەو» هەژمار کرا.
ئایا ئێمە ئامادەین کاتێک خودا بانگمان دەکات؟
ئەمە ئەرکێکی گرنگە بۆ هەر باوەڕدارێک کە بیری لێبکاتەوە. ئایا ئێمە ئامادەین بڕۆین کاتێک خودا بانگمان دەکات، یان زیاتر بەدوای ئارەزوو یان بیرۆکەکانی خۆماندا دەڕۆین؟ ئیسرائیل وەک نەتەوەیەک زۆر جار شکستی هێنا، هەروەک چۆن یۆنا لە خۆویستی و خۆبەزەییدا کردی. ئەی ئێمە؟ سەرەڕای شکستە هاوشێوەکانمان، خودا بە فەزڵی خۆی ئەو ئەزموونانە بەکار دەهێنێت. بەم شێوەیە یۆنا بووە بەرەکەتێک بۆ هەموو جیهان.
سەرەڕای ئەوەش، خودا زۆرجار پاشماوەیەک بەکار دەهێنێت هەروەک چۆن لەگەڵ دانیال و هاوڕێکانی لە بابل کردی (دانیال 1-6). یۆنا وێنەی پاشماوەیەکی خوداپەرستە کە خودا ئامادەی کردووە، کە بەکاری دەهێنێت بۆ ئەوەی ببێتە بەرەکەتێک بۆ گەلەکەی و بۆ هەموو نەتەوەکان کاتێک کاتی ئەو دێت. بەڵام، یەکەم جار، کارێکی ڕاستەقینەی خودا لە یۆنادا پێویست بوو، چونکە ئەو لە خودا ڕای دەکرد. پێغەمبەرەکە «خەوێکی قووڵ»2ی لێکەوتبوو لەسەر کەشتییەک، بە ئاراستەی پێچەوانەی ئەو شوێنەی کە خودا دەیویست بڕوات (یۆنا 1:5).
کاتێک کاپتنەکە بەخەبەری هێنایەوە، یۆنا تێگەیشت کە گەردەلولەکە بەهۆی ئەوەوە بووە کە لە خودا ڕای دەکرد، کە لە کاتی سواربووندا ڕایگەیاندبوو. ئێستا لە کاتی گەردەلولەکەدا، دیسانەوە دانی بەوەدا نا. سەرەڕای ئەوەش، تیروپشک کرا بۆ دۆزینەوەی ئەوەی کێ بەرپرسیارە لە گەردەلولەکە، و تیروپشکەکە کەوتە سەر یۆنا (یۆنا 1:7). پێغەمبەرەکە پێشتر ڕایگەیاندبوو کە لە ئامادەبوونی خودا ڕای دەکرد (یۆنا 1:3). جاری دووەم زیادی کرد کە ئەم خودایە خودای ئاسمان و دروستکەری دەریا و وشکانییە (یۆنا 1:9).
شایەتی یۆنا، کە گەردەلولەکە بەهۆی ئەوەوە بووە، ترسێکی گەورەی لەنێو دەریاوانەکاندا دروست کرد. پێغەمبەرەکە وتی دەبێت فڕێبدرێتە دەریاوە، بەڵام دەریاوانەکان هەوڵیاندا بە هەموو شێوەیەک خۆیان لەوە بپارێزن. بەڵام، گەردەلولەکە بەردەوام خراپتر دەبوو (یۆنا 1:11-13)، و دەریاوانەکان هاواریان بۆ خودا کرد کە لێیان نەگرێتەوە بۆ خوێنی بێتاوان. پاشان، یۆنایان هەڵگرت و فڕێیان دایە دەریاوە، دوای ئەوە دەستبەجێ دەریا «لە تووڕەییەکەی وەستا» (یۆنا 1:15). دەریاوانەکان زۆر لە خودا دەترسان، قوربانییان پێشکەش کرد و پەیمانیان دا (یۆنا 1:16). یۆنا بووە بەرەکەتێک بۆ خەڵکی سەر کەشتییەکە کاتێک خۆی ڕادەست کرد بۆ ئەوەی فڕێبدرێتە دەریاوە. ئارامییەکی گەورە هاتە ئاراوە، و دەریاوانەکانیشی ئارام کردەوە.
خودا یۆنای پاراست بەوەی ماسییەکی گەورە قووتی دا، کە خودا لە کاتی گونجاودا دابینی کرد. یۆنا بۆ ماوەی سێ ڕۆژ و سێ شەو لە سکی ماسییەکەدا مایەوە (یۆنا 1:17). لەوێ، خودا کارەکەی خۆی لەناو و لەگەڵ خزمەتکارەکەیدا کرد.
لە تەنگانەیدا، یۆنا هاواری بۆ خودا کرد (یۆنا 2:1-2) و ئەو دەستەواژانەی بەکار هێنا کە بیری ئێمە دەهێننەوە لە ئازارەکانی خودا عیسا کە بۆ گەلەکەی و بۆ ڕزگاری کۆتایی ئێمە تێیپەڕاند. خودا دڵنیایی بە یۆنا دا لە ڕۆحیدا کە گوێی لێگرتووە (یۆنا 2:7)، و لە کاتێکدا هێشتا لەناو ماسییەکەدا بوو، پێغەمبەرەکە بەڵێنی قوربانی و پەیمانی بە خوداکەی دا. یۆنا نوێژەکەی بە وتنی «ڕزگاری لە خوداوەیە» کۆتایی پێهێنا (یۆنا 2:9). لەو ساتەدا، «خودا قسەی لەگەڵ ماسییەکە کرد، و ئەویش یۆنای فڕێدایە سەر وشکانی» (یۆنا 2:10). یۆنا ئامادە بوو بڕوات بۆ ئەو ئەرکەی خودا بۆی دانابوو.
لە چ خاڵێکدا ئامادەیت ببیتە ئامرازێک گونجاو بۆ بەکارهێنانی خودا؟
ئەرک و پەیامی نوێی یۆنا
«وشەی خودا بۆ جاری دووەم هاتە سەر یۆنا، و فەرمووی: 'هەستە، بڕۆ بۆ نەینەوا، ئەو شارە گەورەیە، و ئەو پەیامەی کە پێت دەڵێم بۆیان ڕابگەیەنە'» (یۆنا 3:1-2). ئێستا یۆنا ڕۆیشت بۆ ئەو شوێنەی کە خودا ناردبووی، و ڕووخانی نزیکی نەینەوای ڕاگەیاند.
کاریگەری پەیامەکەی خودا، کە یۆنا بڵاوی کردەوە، زۆر گەورە بوو. دوای ئەوەی ڕایگەیاند، هەموویان باوەڕیان بە خودا هێنا، داوای ڕۆژوویان کرد و بە ڕاستی تۆبەیان کرد. ئەم گەڕانەوەیە بۆ خودا پاشای لوتبەرزی نەینەوا و گەورەکانیشی گرتەوە، چونکە خۆیان خستە دەستی خودا، و وتیان: «کێ دەتوانێت بڵێت ئایا خودا دەگەڕێتەوە و لێخۆش دەبێت؟» (یۆنا 3:9).
پەیامەکەی یۆنا کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر هەموو دانیشتووانەکە هەبوو، کە بە نزیکەی یەک ملیۆن کەس مەزەندە دەکرا! پەیامێکی بەهێز، وانییە؟ و زۆر بە خێرایی بڵاوبووەوە چونکە هەمووان تۆبەیان کرد. پاشان خودا بەزەیی بەم شارە خراپەکارە و خەڵکەکەیدا هاتەوە چونکە گەڕابوونەوە بۆ لای ئەو. فەزڵێکی سەرسوڕهێنەر!
خودا پەیامێکی هەیە ئەمڕۆ و بۆ داهاتووی نزیک
ئێمە لەو ڕۆژانەدا دەژین کە مزگێنی فەزڵی خودا لە سەرانسەری جیهاندا ڕادەگەیەنرێت. چ بەرەکەتێکە کە ژمارەیەکی بێشومار لە خەڵک لە زۆر وڵاتدا بەو پەیامە گەیشتوون یان پێی دەگەن. سوپاس بۆ خودا! بەڵام، کۆی ژمارەی کەسانی ڕزگاربوو بە شێوەیەکی ڕێژەیی بچووک دەمێنێتەوە. بە پێچەوانەوە، لە چیرۆکی یۆنادا گەڕانەوەیەکی سەرسوڕهێنەر بۆ خودا ڕووی دەدا لەسەر بەشێکی گەورەی دانیشتووانی جیهان، و ئەوەش لە ماوەیەکی زۆر کورتدا.
خودا عیسا بەڵێنی داوە کە لە ئاسمانەوە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی ئێمە بباتە لای خۆی (یۆحەننا 14:3). کاتێک ئەو لەو کاتەدا دێت، هەموو باوەڕدارانی سەردەمی فەزڵ ڕادەپێچێت. ئایا تۆش دەگرێتەوە؟ لە کاتی ڕاپێچانەکەدا، ئەو باوەڕدارانەی کە پێش دەستپێکردنی کەنیسە لە کرداری نێردراوان 2 ژیاون، لە گۆڕەکانیانەوە بانگ دەکرێن و لە ساتێکدا دەگۆڕدرێن، بۆ ئەوەی لەگەڵ ئەوانەدا ببرێن کە پێشنیاری ڕزگاری خودایان قبوڵ کردووە لە ڕۆژی فەزڵدا (1 کۆرنسۆس 15:51-52؛ 1 تەسەلۆنیکی 4:16-17؛ 2 تەسەلۆنیکی 2:1-3). بەڵام، هەموو بێباوەڕانێک کە لە ڕۆژانی قاینەوە مردوون (پیدایش 4-5) لە ناوچەی مردندا دەمێننەوە تاوەکو بۆ دادگای گەورەی تەختی سپی هەڵدەستێنرێنەوە. پاشان – بە ڕۆح و گیان و جەستە – فڕێدەدرێنە ناو دەریاچەی ئاگر (بینین 20:6-15). چەند ترسناکە!
ماوەیەکی کەم دوای ڕاپێچانەکە، خودا «مزگێنی شانشین» (مەتتا 24:14) دەنێرێت و ژمارەیەکی زۆر لە خەڵک لە سەرانسەری جیهاندا لە ماوەیەکی کورتدا ڕزگار دەبن، هەروەک لە ڕۆژانی یۆنادا. لێرەدا نموونەیەک هەیە: «پاشان یەکێک لە پیرەکان وەڵامی دایەوە و پێی وتم: 'ئەمانە کێن کە جلوبەرگی سپییان لەبەرە، و لە کوێوە هاتوون؟' و منیش پێم وت: 'گەورەم، تۆ دەزانیت.' ئەویش پێی وتم: 'ئەمانە ئەوانەن کە لە تەنگانە گەورەکە دەرچوون، و جلوبەرگەکانیان شوشتووە و سپییان کردووە بە خوێنی بەرخەکە. بۆیە ئەوان لەبەردەم تەختی خودادان، و شەو و ڕۆژ لە پەرستگاکەیدا خزمەتی دەکەن. و ئەو کە لەسەر تەختەکە دانیشتووە لەنێویاندا نیشتەجێ دەبێت. ئەوان چیتر برسێتی و تینوێتییان نابێت؛ خۆر لێیان نادات، و نە هیچ گەرمایەک؛ چونکە بەرخەکە کە لە ناوەڕاستی تەختەکەدایە شوانایەتییان دەکات و دەیانباتە سەر کانییە زیندووەکانی ئاو. و خودا هەموو فرمێسکێک لە چاوەکانیان دەسڕێتەوە'» (بینین 7:13-17).
لە ئەنجامی تەنگانە گەورەکەدا، خودا دروێنەیەکی زۆر گەورەی دەبێت، کە کاریگەری لەسەر هەموو جیهان دەبێت! لە ڕۆژانی یۆنادا، ئەو لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا گەیشتە ژمارەیەکی زۆر لە خەڵک. گێڕانەوەی بینینەکە هێزی خودا و پەیامەکەی نیشان دەدات، کە دەبێتە هۆی ئەوەی ژمارەیەکی زۆر لە خەڵک تۆبە بکەن و باوەڕ بهێنن. وێنای ئەنجامەکانی 144,000 پەیامبەر بکەن کە لەلایەن خوداوە بۆ سەرانسەری جیهان دەنێردرێن! ئەمە ماوەیەکی کەم دوای ڕاپێچانی داهاتوو ڕوو دەدات (1 تەسەلۆنیکی 4:16-17). پاشان، بانگەوازێکی نوێ بۆ تۆبە دەردەچێت، و زۆر کەس باوەڕ بە مزگێنی پاشای داهاتوو دەهێنن، دوای ئەوە حوکمڕانییەکەی لەسەر زەوی بە شکۆیەکی گشتی دادەمەزرێت. ئەم حوکمڕانییە پیرۆزە بۆ ماوەی 1,000 ساڵ دەخایەنێت (بینین 20:4)، و دوای ئەوە دادگای کۆتایی تەختی سپی گەورە دێت (بینین 20:11-15). چەند جدییە!
خودا ئەمڕۆ بانگ دەکات نزیکەی 4,000 ساڵ لەمەوبەر، خودا ئیبراهیمی بانگ کرد، باوکی باوەڕداران، «لە وڵاتەکەت، لە خێزانەکەت و لە ماڵی باوکت دەربچە، بۆ خاکێک کە پێت نیشان دەدەم. نەتەوەیەکی گەورەت لێ دروست دەکەم؛ بەرەکەتدارت دەکەم و ناوت گەورە دەکەم؛ و تۆ بەرەکەتدار دەبیت. بەرەکەتدار دەکەم ئەوانەی بەرەکەتدارت دەکەن، و نەفرەت دەکەم لەوەی نەفرەتت لێ دەکات؛ و لە تۆدا هەموو خێزانەکانی زەوی بەرەکەتدار دەبن» (پیدایش 12:1-3). بانگەواز و بەڵێنەکانی خودا هێشتا بۆ ئیسرائیل گرنگن و زۆر وانەیان بۆ ئێمە تێدایە، هەروەک ئەزموونەکانی یۆنا. تەنانەت دوای ئەرکە سەرکەوتووەکەی، یۆنا دەبوو وانەی گرنگ فێر بێت بۆ ئەوەی بە تەواوی لەگەڵ خودادا بێت لەبری ئەوەی بەدوای بیرۆکەکانی خۆیدا بڕوات (بڕوانە یۆنا 4).
یۆنا پێویستی بە ئەزموونەکانی گەردەلول و مانەوە لە سکی ماسییەکەدا بوو بۆ ئەوەی ئامادەی بکات بۆ ئەوەی فەرمانی خودا جێبەجێ بکات و بۆ نەینەواییەکان پەیام ڕابگەیەنێت. دواتر، لە کاتێکدا چاوەڕێی سزای خودا بوو کە بەسەر نەینەوادا بێت، یۆنا پێویستی بە دادگاییکردنی خۆبەگەورەزانین، پێشداوەری و خۆویستی خۆی بوو. پاشان خودا بەکاری هێنا بۆ ئەوەی ئەم ڕاپۆرتە بۆ ئێمە ئەمڕۆ بنووسێت!
ئەی تۆ؟ چی پێویستە بۆ ئەوەی ببیتە ئامرازی خودا؟ خودا پلانێکی بۆ هەموو باوەڕدارێک هەیە، وەک لە گۆڕانکاری، بانگەواز و ئەرکی پۆڵسەوە فێر دەبین (تکایە گالاتییەکان 1:15–2:21 بخوێنەرەوە). نێردراوەکە بەزەیی پێدرا بۆ ئەوەی ببێتە ئامرازی خودا، بۆ ئەوەی ببێتە نموونەیەک بۆ زۆر کەس بۆ باوەڕهێنان و هەروەها ببێتە خزمەتکاری خودا (1 تیمۆساوس 1:12-16). خودا عیسای مەسیح، کە شاولسی تارسوسی بانگ کرد (کرداری نێردراوان 26:12-16)، هەمان شتە، «دوێنێ، ئەمڕۆ، و بۆ هەتاهەتایە» (عیبرانییەکان 13:8)، و ئەو دەتوانێت تۆش ئامادە بکات! بۆ ئەوەی ئەمە ڕوو بدات، پێشنیار دەکەم کە هەموو کتێبی یۆنا بخوێنیتەوە، دووبارە و سێبارە، و داوا لە خودا بکەیت یارمەتیت بدات ئەو وانانە فێر ببیت کە پێویستت پێیانە.
تێبینییەکان
- خوێندکارانی پێشبینی دەزانن کە هێرشێکی داهاتوو لەلایەن پاشای باکوورەوە ڕوو دەدات، هاوشێوەی ئەوەی ئاشوورییەکان لە ڕابردوودا کردیان. بەهۆی بتپەرستییەوە کە لە پەرستگای سێیەمدا ڕوو دەدات، کە هێشتا لە قودسدا دروست دەکرێت، خودا ڕێگە بە هێرش و داگیرکارییەکی وێرانکەر دەدات (2 تەسەلۆنیکی 2:3-12؛ دانیال 9:27؛ بینین 13:14). لە کۆتاییدا، داگیرکەرەکە لەناو دەچێت (دانیال 11:40-45؛ دانیال 12:12). ئەم سیناریۆیە جیاوازە لە هێرشەکەی کە لە یەحزقێل 38-39 وەسف کراوە، دوای ئەوە پەرستگای چوارەم بۆ بەرەکەتە دەوڵەمەندەکان لە کاتی حوکمڕانی هەزار ساڵیدا دروست دەکرێت (ئیشایا 56:7؛ یەحزقێل 40-48).
- دەستەواژەی وەرگێڕدراوی «خەوێکی قووڵ» حەوت جار لە کتێبی پیرۆزی عیبریدا هاتووە. یەکەم جار، لەگەڵ ژەنەڕاڵ سیسرا (دادوەران 4:21)، دوو جار لەگەڵ یۆنا (یۆنا 1:5-6) و جارێکیش سەبارەت بە دوژمنانی ئیسرائیل (زەبوور 76:6-7). هەمان دەستەواژە بۆ کەسێک بەکار دەهێنرێت کە لەبری کارکردن لە وەرزی دروێنەدا خەوتووە (پەندەکان 10:5)، و دوو جاری تر لە پەیوەندیدا لەگەڵ ئەزموونەکانی دانیالدا هاتووە (دانیال 8:18، دانیال 10:9).
یۆنا کەمتر بە قسەکانی فێرمان دەکات وەک بە چیرۆکە سەرنجڕاکێشەکەی. پێشتر پێشبینی گەڕانەوەی سنووری ئیسرائیلی کردبوو: مزگێنییەکی باش بۆ هاونیشتمانییەکانی (2 پاشایان 14:25). لە یۆنادا دەبینین کە ئەرکێکی زۆر کەمتر قبوڵکراوی پێ سپێردراوە: ڕاگەیاندنی سزای نەینەوا، ئەو شارە گەورە بتپەرستە، کە زۆر تاوانبار بوو لەبەرچاوی خودا. یۆنا هەڵهات و ڕای کرد «لە ئامادەبوونی خودا» (یۆنا 1:3 KJV). ئەمە ڕێگایەکی خۆویستی بوو؛ خزمەتکارێکی خودا ناتوانێت نە پەیامەکەی و نە شوێنی کارەکەی هەڵبژێرێت! لە هەمان کاتدا، چ هەڵسوکەوتێکی بێمانا! چۆن مرۆڤێک دەتوانێت لەو ڕزگاری بێت؟ دەبینین کە ڕێگای یۆنا بە شێوەیەکی پێشکەوتوو بەرەو خوارەوە بوو. بە پێشبینی، ئەم چیرۆکە ئیسرائیلمان نیشان دەدات، کە ناپاک بوون لە ئەرکەکەیاندا، بابەتی سزای خودا و فڕێدرانە ناو دەریای نەتەوەکان [بۆ ماوەیەک و] بۆ ڕزگاری بێگانەکان (ڕۆما 11:5). —ژان کۆکلین، ڕۆژ بە ڕۆژ بەرگی 5 (گۆڕدراو)
