ئینجیلی مارک بە شێوەیەکی بەهێز نووسراوە. کورتترین ئینجیلە، نە کات و نە وشە بەفیڕۆ نادات. هەروەها یەکەمین ئینجیلی نووسراو بوو. بۆ خوێنەرانی ڕەسەنی مارک، ئەمە یەکێک نەبوو لە چوار ئینجیلەکە؛ بەڵکو تەنها ئینجیلەکە بوو. کاتێک دەیخوێنیتەوە، مەتتا، لۆقا و یۆحەننا لەبیر بکە، و تەنها ئینجیلی مارک لەبەرچاو بگرە – بەو شێوەیەی کە یەکەمین مەسیحییەکان دەیانخوێندەوە.
پەیامی فریشتەکە بۆ ژنەکان لە مارک ١٦:٦-٨دا ئەوە بوو: "'مەترسن. ئێوە بەدوای عیسای ناسرەدیدا دەگەڕێن، کە خاچدرابوو. ئەو هەستاوەتەوە! ئەو لێرە نییە. سەیری ئەو شوێنە بکەن کە لێیان دانابوو. بەڵام بڕۆن و بە قوتابییەکانی – و پەترۆس – بڵێن کە ئەو پێش ئێوە دەکەوێت بۆ جەلیل؛ لەوێ دەیبینن، وەک چۆن پێی گوتن.' و ئەوان بە خێرایی چوونە دەرەوە و لە گۆڕەکە هەڵاتن، چونکە دەلەرزیان و سەرسام بوون. و هیچ شتێکیان بە کەس نەگوت، چونکە دەترسان." ئەم سێ ئایەتەی کۆتایی نموونەی تەواوی کتێبەکەن. بە ئەگەری زۆرەوە، لە هەموو کتێبە پیرۆزەکانماندا، مارک ١٦ بە ئایەتی ٢٠ کۆتایی دێت. بەڵام ئەگەری هەیە کە ئایەتەکانی ٩-٢٠ لەلایەن نووسەرێکی سەرەتاییەوە زیاد کرابن بۆ گێڕانەوەی ئەوەی کە لە هەستانەوەوە تا بەرزبوونەوە ڕوویداوە. دوو دەستنووسی کۆنترین و متمانەپێکراوترین ئینجیلی مارک بە ئایەتی ٨ کۆتایی پێدێنن، و نزیکەی هەموو کتێبە پیرۆزەکانی لێکۆڵینەوە ئاماژە بەمە دەکەن.
کەواتە بۆچی مارک لە ئایەتی ٨دا وەستا؟ بۆچی باسی بەرزبوونەوەی نەکرد، بۆ نموونە. ئەگەر عیسا بۆ ئاسمان بەرز نەبووبێتەوە، ئەی چۆن دەکرێت بەڵێنی هاتنەوەی دووەم هەبێت؟ دەزانین گۆڕەکە بەتاڵە، و ئەو لەوێ نییە. بەڵام ئەو لە کوێیە و چی دەکات؟ مارک چی دەڵێت؟
شانشینی خودا
شانشینی خودا بابەتێکی سەرەکییە لە مارکدا. یەکەم وشەکانی عیسا لە ئینجیلی مارکدا ئەمانەن: "کاتەکە تەواو بوو، و شانشینی خودا نزیکە" (مارک ١:١٥ NKJV). شتێکی تر کە دەیخوێنینەوە ئەوەیە کە ئەو بە دەسەڵاتەوە فێری دەکرد؛ فەرمانی دەکرد و خەڵک گوێڕایەڵ دەبوون؛ تەنانەت فەرمانی بە ڕۆحەکانیش دەکرد و نەخۆشییەکانی چاک دەکردەوە. و هەموو ئەمانە لە بەشی یەکەمدا هەن. مارک کات بەفیڕۆ نادات! عیسا تەنها پەیامی شانشینی نەدەدا؛ ئەو بە ڕاستی هێنایە ناو جیهانی ئەمڕۆوە!
لە مارک ٤دا، عیسا دوو نموونەی شانشینی گوت. یەکەمین لەبارەی گەشەی ڕۆحییە: "شانشینی خودا وەک ئەوە وایە کە پیاوێک تۆو لەسەر زەوی بڵاو بکاتەوە، و بە شەو بخەوێت و بە ڕۆژ هەستێت، و تۆوەکە گەشە بکات و گەشە بکات، و خۆی نازانێت چۆن" (مارک ٤:٢٦-٢٧). دووەمیش لەبارەی تۆوی خەردەلە: "شانشینی خودا ... وەک تۆوێکی خەردەل وایە کە کاتێک لەسەر زەوی دەچێنرێت، لە هەموو تۆوەکانی سەر زەوی بچووکترە؛ بەڵام کاتێک گەشە دەکات، گەشە دەکات و لە هەموو گیادەرمانەکان گەورەتر دەبێت، و لق و پۆپی گەورە دەردەکات، بە شێوەیەک کە باڵندەکانی ئاسمان لە سێبەرەکەیدا هێلانە بکەن" (مارک ٤:٣٠-٣٢).
ئایا دەتوانین ببینین شانشینەکە لەم دوو نموونەیەدا چۆنە؟ شتێکە کە خودا دەیکات و ئێمە ناتوانین لێی تێبگەین – کاتێک ئێمە خەوتووین ڕوودەدات. ئەوەندە بچووک دەست پێدەکات کە بە زەحمەت دەتوانین بیبینین، بەڵام گەشە دەکات و دەبێتە شتێکی شکۆدار. و بە شێوەیەکی نەپساوە گەشە دەکات. دەست پێناکات، پاشان بۆ ماوەیەک ناوەستێت، و پاشان لەناکاو بە تەواوی گوڵ دەکات. گەشەیەکی جێگیر و بەردەوامە، هەمووی لەلایەن خوداوە کاتێک ئێمە خەوتووین و ناتوانین تێبگەین چی دەکات.
کەواتە مارک چی دەڵێت لە سێ ئایەتەکەی کۆتایی ئینجیلەکەیدا وەک چۆن نووسیویەتی، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە پێشتر لەبارەی شانشینەکەوە پێی گوتووین؟
عیسا، زیندوو، کاردەکات، و پێش دەکەوێت
"مەترسن. ئێوە بەدوای عیسادا دەگەڕێن کە خاچدرابوو. ئەو هەستاوەتەوە!" (مارک ١٦:٦). بەڵێ، عیسا خاچدرابوو. بەڵام لە کاتێکدا قوتابییەکان هێشتا خەمبار بوون، ئەو لە مردووان هەستایەوە. وەک جووتیارەکە کە خەوتووە لە کاتێکدا گەنمەکە گەشە دەکات، قوتابییەکان خەوتوو بوون لە کاتێکدا شانشینەکە گەشەی دەکرد. عیسا نەمردووە – ئەو زیندووە و کاردەکات. لە کاتێکدا قوتابییەکان دانیشتبوون و بیریان لەوە دەکردەوە چی بە ژیانیان بکەن، عیسا پێشتر گەڕابووەوە سەر کار. ئەو پێشتر لە پێشیانەوە بوو، وەک چۆن لە تەواوی خزمەتەکەیدا پێش خاچدانی وابوو.
"ئەو پێش ئێوە دەکەوێت بۆ جەلیل" (مارک ١٦:٧). سەرنج بدە لە کوێ بوو و چی دەکرد؛ ئەو پێشتر چووبووە جەلیل. ڕەنگە چیرۆکمان لەبارەی دووڕووەکانی ئۆرشەلیمەوە بیستبێت، بە پێچەوانەی خەڵکی پاک و سادەی جەلیل. باشە، ئەو چیرۆکانە جوولەکەکانی سەردەمی عیسایان پێدەکەناندین.
بۆچی؟ چونکە ڕابییەکان پێوەرێکی پیرۆزییان هەبوو – و جەلیل لەسەری نەبوو. ئەم پێوەرە (میشنا کەلیم) دە پلەی هەبوو، بەمە دەستی پێدەکرد: "خاکی ئیسرائیل لە هەموو خاکێکی تر پیرۆزترە. شارە دیواردارەکان هێشتا پیرۆزترن. لەناو دیوارەکانی ئۆرشەلیم هێشتا پیرۆزترە ..." و بەم شێوەیە بۆ دە هەنگاو، تا پەرستگای پەرستگا. پاشان پیرۆزی پیرۆزەکان دەهات، کە لە دەرەوەی پێوەرەکە بوو. بەڵام ئەمە تەنها پێوەری ڕابییەکان نەبوو. سادووقییەکان پێوەرێکی هاوشێوەیان هەبوو، کە لەسەر پەرستگا چەقی ببوو. تەنانەت ئێسینییەکانی قومران (زانایانی جوولەکەی دەروێش)، کە دەیانگوت پەرستگا لە دەستی کاهینە خراپەکاندا بوو، دانیان بەم پێوەرە پیرۆزییەدا نا کە لەسەر ئۆرشەلیم چەقی ببوو. ئەوان تەنها دەیانویست کاهینە خراپەکان بە جۆری خۆیان بگۆڕنەوە!
کەواتە هەمووان دەیانزانی کە ئۆرشەلیم پیرۆزترین شوێنی سەر زەوییە – دڵی پەرستنی خودا بوو. ئۆرشەلیم ئەو شوێنە بوو کە خودا پەرستگاکەی خۆی تێدا دانابوو، لەوێ قوربانی و پەرستنی قبوڵ دەکرد، و لەوێ ناوی بەرز ڕادەگیرا. نەریتی باو ئەوە بوو کە لە کۆتایی کاتەکاندا، مەسیح شانشینەکە لەسەر سەربانی ئەم پەرستگایە ڕادەگەیەنێت. ئۆرشەلیم لە هەموو گردێکی تر بەرزتر دەکرایەوە، و هەموو نەتەوەکان دەهاتنە ئەوێ بۆ پەرستن. ئۆرشەلیم دڵی دەوڵەتی جوولەکە بوو، پێش ئەوەی ژەنەڕاڵی ڕۆمانی پۆمپی داگیری بکات. و تەنانەت لە سەردەمی عیساشدا، ئۆرشەلیم نزیکەی بە تەواوی جوولەکە بوو، شەقامەکانی پڕ بوون لە زانایانی ڕابی و قوتابییەکانیان.
جەلیل، لە لایەکی ترەوە، هیچ شتێک نەبوو جگە لە پیرۆز. ئینجیلەکان ئەو هەستەمان پێدەدەن کە جەلیل گوندێکی پاک و ئارام بوو. ئەم هەستەمان پێدەگات چونکە عیسا هەرگیز نەچووە هیچ شارێک لە جەلیل. ئەو تەنها سەردانی گوندەکانی دەکرد، چونکە هەموو شارەکانی جەلیل بێگانە و بتپەرست بوون. هەندێک لە جوولەکەکانی جەلیل جووتیاری بەشەکار بوون، کە لە ساڵە باشەکاندا کرێی زۆریان لێ وەردەگیرا، و لە ساڵە خراپەکاندا برسی دەبوون. بەڵام زۆربەیان کرێکاری کشتوکاڵی هەژار بوون، وەک کۆیلە مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، بەڵام بێ ئەو ئاسایشەی کە کۆیلایەتی پێشکەشی دەکرد. بۆ ئەوەی وێنەکە ڕوون بێتەوە، نموونەکانی کرێکارانی ڕۆژانە، و جووتیارە بکوژەکانی ناو ڕەزەکە بخوێنەرەوە (مەتتا ٢٠:١-١٦؛ مارک ١٢:١-١٢). زۆر کەم لە جوولەکەکانی جەلیل پیشەوەر بوون وەک عیسا، یان گەڕۆکی سەربەخۆ وەک ماسیگرەکان یەعقوب و یۆحەننا. زۆر کەم خوێندەوار بوون بۆ ئەوەی یاساکە بە وردی بزانن، زۆر کەمتر کات یان سەرچاوەیان هەبوو بۆ جێبەجێکردنی. بۆ هەر جوولەکەیەک کە گرنگی بە پەیمانەکە دەدا، جەلیلییەکان لە خوارەوەی هەموو شتێک بوون، هەم لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە چونکە هەژار بوون، و هەم لە ڕووی ئایینییەوە چونکە نەیاندەتوانی یاساکە جێبەجێ بکەن. کەچی عیسا و ١١ لە ١٢ قوتابییەکەی جەلیلی بوون. یەهودا ئەسخەریوتی تەنها یەهودی بوو!
عیسا خەڵکی "ناسرەی جەلیل" بوو، لە دەرەوەی ڕێڕەوی سەرەکی ژیانی جوولەکە، ١١٠ کم (٧٠ میل) لە باکووری ئۆرشەلیمەوە (مەتتا ٢١:١١). تەنها قسەیەکی گاڵتەجاڕانە نەبوو کاتێک ناتانائیل گوتی، "ئایا هیچ شتێکی باش لە ناسرەتەوە دێت؟" (یۆحەننا ١:٤٦). ئەو شتێکی ئاشکرای دەگوت. لەم دۆخەدا، پەیامەکە لە گۆڕەکەدا شۆککەر بوو: "ئەو پێش ئێوە دەکەوێت بۆ جەلیل" (مارک ١٦:٧). مەسیح پشتی لە ئۆرشەلیم، شوێنی پیرۆزی، کردبوو، و چووبووە ئەو شوێنەی کە ئیشایا ناوی لێنابوو "جەلیلی بێگانەکان، ئەو گەلەی کە لە تاریکییەکی گەورەدا دەڕۆن" (ئیشایا ٩:١-٢).
بەڵام لەوەش گرنگتر، ئەم لێدوانە لەبارەی عیسا کە دەچێتە جەلیل وەک ئەرکێک لە هەوادا مایەوە. ئەو ئاسایشی شوێنە پیرۆزەکانی بەجێهێشتبوو، و دەچوو بۆ ئەو شوێنەی کە بێ هیواکان و گوناهباران تێیدا دەژیان. پرسیارەکە بۆ قوتابییەکانی ئەوکات، و بۆ ئێمە ئەمڕۆ ئەوەیە: "ئایا شوێنی دەکەوین یان نا؟"
بینینی عیسا لە کاتی کارکردندا
"لەوێ دەیبینن، وەک چۆن پێی گوتن" (مارک ١٦:٧). زۆربەمان کەسانێک دەناسین کە وەک میسیۆنەر خزمەتیان کردووە. یەکێک لەو شتانەی کە سەرنجم ڕادەکێشێت ئەوەیە کە چەند بە ڕوونی دەتوانین کاری عیسا لە کەس و شوێنی زۆر نامۆدا ببینین. ئەگەر ئامادە بین ناوچەی ئارامی خۆمان لە خەڵکی و شوێنی بەناو خوداپەرست بەجێبهێڵین، و مژدەی عیسا ببەین بۆ ئەو شوێن و کەسانەی کە خودانەناسن، سەرسوڕهێنەرە – کاری عیسا دەبینین!
دەبینین کە ئەو بە ڕاستی پێش ئێمە کەوتووە، و شانشینەکە فراوان دەکات بۆ شوێنێک کە ڕەنگە هەرگیز چاوەڕێمان نەکردبێت. کاتێک ئەم کارە دەکەین، هەست دەکەین کە عیسا تازە لێرە بووە، و نزیکەی دەتوانین شوێنپێیەکانی هێشتا تازە ببینین، نەک ئەوانەی کە پێشتر لە ئۆرشەلیمی ئارام و ئاسوودەدا پێشێل کراون.
عیسا قوتابییەکانی خۆش دەوێت
"بڕۆن و بە قوتابییەکانی – و پەترۆس – بڵێن" (مارک ١٦:٧). لە تەواوی خزمەتەکەی عیسادا، قوتابییەکان شکستخواردوو بوون. لە باشترین حاڵەتدا، تەنها تێنەدەگەیشتن. لە خراپترین حاڵەتدا، دەترسان. مارک ڕاپۆرت دەدات کە عیسا بەردەوام دەیگوت، "ئەوەی گوێی هەیە بۆ بیستن، با ببیستێت!" و سەرزەنشتی تری دەکرد. قوتابییەکان لەناو بەلەمەکەدا لە دەریای جەلیل دەترسان – دوو جار! یەک جار دەتوانیت تێبگەیت، بەڵام بۆچی جاری دووەم ئازایەتییان نەبوو؟ و کاتێک عیسا دەستگیر کرا، هەڵاتن. پێش خاچدان، قوتابییەکانی عیسا شکستیان هێنا. ئێستا دوای ئەوەی هەستایەوە، هیچ شتێک نەگۆڕا. ژنەکان، وەک پیاوەکان، بە ترسەوە ئیفلیج بوون و هیچ شتێکیان نەکرد.
پەترۆس بە ناوی خۆیەوە لەم بڕگەیەدا باس کراوە. بیرت بێت، ئەو بەڵێنی دابوو کە هەرگیز نکۆڵی لە عیسا ناکات – و پاشان سێ جار پێش خۆرهەڵاتن نکۆڵی لێکرد. هەموویان شکستیان لە عیسا هێنابوو، بەڵام هیچ کەسێک لە پەترۆس زیاتر هەستی بە تاوان نەدەکرد. بۆیە بە ڕوونی پێیان گوترا، و بە تایبەتی پەترۆس، کە فڕێ نەدراون. ئەوان هێشتا هاوڕێی ئەو بوون، کە خۆشی دەویستن. ژنەکان دەبوو دڵنیایان بکەنەوە لەمە.
ئەمە هێشتا ئەمڕۆ ڕوودەدات. شوێنکەوتووانی عیسا هێشتا شکستی پێدەهێنن. هێشتا هەست بە ناتەواوی دەکەن. هێشتا پێویستە دڵنیابکرێنەوە لە خۆشەویستی عیسا بۆیان. ئەم یەکەم پەیامە فەرمانێکی بۆ یەکێک لە گرووپەکانی قوتابییەکانی لەخۆگرتبوو بۆ دڵنیاکردنەوەی گرووپێکی تر لە خۆشەویستی ئەو. لە ئینجیلەکانی ترەوە دەزانین کە عیسا ئەم دڵنیاییەی دواتر بە کەسی خۆی دووبارە کردەوە؛ بەڵام ئەو ئینجیلانە هێشتا نەنووسرابوون. ئەوەی مارک دەیەوێت سەرنجمان بۆی ڕابکێشێت ئەوەیە کە ئێمە، وەک قوتابی، پێویستە یەکترمان بیربخەینەوە لەمە دەستبەجێ کاتێک یەکێک لە برا یان خوشکەکانمان تووشی کێشە دەبێت. بێگومان عیسا، لە ڕێگەی ڕۆحەوە، ئەوە دەکات. بەڵام ئێمەش دەبێت بیکەین.
شکست کۆتایی نییە
"کەواتە ئەوان بە خێرایی چوونە دەرەوە و لە گۆڕەکە هەڵاتن، چونکە دەلەرزیان و سەرسام بوون. و هیچ شتێکیان بە کەس نەگوت، چونکە دەترسان" (مارک ١٦:٨).
یەکەم کاردانەوەی ژنەکان ترس و بێدەنگی بوو. وەک پیاوەکان کە پێش خاچدان شکستیان لە عیسا هێنا، ژنەکانیش لێرە شکستیان هێنا. و ئەوان تەنها شکستیان لە مەسیحی هەستاوە نەهێنا، بەڵکو شکستیان لە هاوڕێ قوتابییەکانیشیان هێنا کە فەرمانیان پێکرابوو هانیان بدەن.
هەر وەک ئێمە! ئێمە بەردەوام شکستی لە عیسا دەهێنین. و کاتێک شکستی پێدەهێنین، شکستی لە هاندان و پشتگیریکردنی یەکتر دەهێنین. بە قوتابییانی ترسنۆک و بێدەنگ وەک ئەوان، و ئێمە، چ هیوایەک هەیە؟ بەڵام خوێنەری ئینجیلی مارک ئەوکات (و خوێنەری ئەمڕۆ)، چونکە کتێبەکەی لەبەردەمیدا بوو، دەیزانی کە ئەم شکستەکانە گەشەی شانشینەکە ڕاناگرن. سەرەڕای ناتەواوی مەسیحییەکان، شانشینی مەسیح ئەوکات و ئێستاش گەشە دەکات. تەنها ئاسمان دەزانێت چۆن! هەر وەک گەنم لە کێڵگەدا. و بەشێک لەو گەشەیە لە ئێمەدایە – شکستخواردووەکان.
شانشینی خودا دادەمەزرێت و بنیات دەنرێت؛ بەڵام کارەکە لەلایەن عیساوە دەکرێت. قوتابییەکان سادەترین ئەرکەکان تێکدەدەن. کاری شانشین بە تەواوی هی خودایە. زۆرترین شت کە دەتوانین بیکەین ئەوەیە کە شوێنی بکەوین. هەرگیز بۆ شانشینەکە ناچینە هیچ شوێنێک، جگە لەوەی کە عیسا پێش ئێمە لەوێ بووە. هەرگیز ناتوانین هیچ شتێک بۆ شانشینەکە بکەین، جگە لەوەی کە عیسا کارەکەی پێش ئێمە کردووە. وەک گەنمێک کە لە کێڵگەدا گەشە دەکات، بەبێ ئەوەی جووتیارەکە تێبگات چۆن، بە هەمان شێوە خودا شانشینەکەی گەشە پێدەکات. باشترین شت کە دەتوانین بیکەین ئەوەیە کە لە دروێنەدا کار بکەین، و دڵخۆش بین بەوەی کە خودا دەیکات (یۆحەننا ٤:٣٥-٣٨).
بەڵام نابێت دڵتەنگ بین. نابێت هەست بکەین کە هیچ سوودێک لە هەوڵداندا نییە. لەبری ئەوە، پەیامی مارک، لە کۆتایی ئەم ئینجیلەدا، دەبێت دڵەڕاوکێمان کەم بکاتەوە. دەبێت دڵنیامان بکاتەوە کە هەر شتێک بۆ خودا هەوڵی بۆ بدەین، شکۆمەندی بۆ ئەو دەهێنێت. بێگومان ستایش بۆ ناوی ئەو دەهێنێت چونکە ئەو پێشتر پێش ئێمە کەوتووە؛ ئەو پێشتر کاری کردووە بۆ جێبەجێکردنی مەبەستەکانی لەوەی کە ئێمە دەیکەین. هەر شتێک دەیکەین، دەبێت بە خۆشی و دڵنیاییەوە بیکەین، چونکە هەموو شتێک کە بە ڕابەرایەتی ڕۆح دەیکەین سەرکەوتوو دەبێت. ڕەنگە بەو شێوەیە سەرکەوتوو نەبێت کە ئێمە مەبەستمان بوو؛ بەڵام بەو شێوەیە سەرکەوتوو دەبێت کە عیسا مەبەستی بوو، و ئەوە زۆر باشترە لە هەر شتێک کە بتوانین بیری لێبکەینەوە.
شوێنکەوتنی ئەو
با دڵخۆش بین! عیسا زیندووە، و پێش ئێمە کەوتووە بۆ دامەزراندنی شانشینەکەی لە کۆتا شوێنەکاندا کە ڕەنگە چاوەڕێمان نەکردبێت، تەنانەت ئەو شوێنانەش کە پێمان وابوو بێ هیوان. با ئازایەتی کۆبکەینەوە بۆ ئەوەی شوێنی بکەوین. با بچینە ئەو شوێنانەی کە خەڵکی ئایینی ڕێزدار لێی دوور دەکەونەوە – نەک تەنها شوێنە جوگرافییەکان، بەڵکو شوێنە کەسی، کۆمەڵایەتی، فیکری و فەلسەفییەکانیش.
با بچینە هەموو شوێنێک و لای هەموو کەسێک کە پێمان وایە لە کۆمەڵگادا ناڕاستن – جەلیلی بچووکی خۆمان لە مێشکدا. با بچین و ببینین ئەو لەوێ چی دەکات. پرسیار بکەین کە خەڵکی ڕێزدار نایانپرسی، و ببینین ڕۆح چی دەکات. و قوتابییەکانی تر هان بدەین بۆ شوێنکەوتنی عیسا، بە تایبەتی ئەوانەی کە هەست بە تاوان دەکەن چونکە پێیان وایە شکستیان لە خودای خۆیان هێناوە. و کاتێک دەبینین عیسای زیندوو چی دەکات، دەڵێین، "ئەمە کاری خودایە، و لە چاوماندا سەرسوڕهێنەرە!" (مارک ١٢:١١).
