ئایا هیچ دایک و باوکێک دەناسن کە چێژ لە وێنەی منداڵەکانیان وەرنەگرن و بە دڵخۆشییەوە بە هاوڕێکانیانی نیشان نەدەن؟ بە ڕادەیەکی زۆر گەورەتر خودا چێژ لە کوڕە خۆشەویستەکەی وەردەگرێت و حەز دەکات لە هەموو گۆشەیەک و لە هەموو بۆنەیەکدا بە ئێمەی نیشان بدات. ئێمە ژیانی بێگەردی مەسیح، مردنی لەسەر خاچ و هەستانەوەی لە ئینجیلەکاندا هەیە. ئێمە ئەو لە ڕێگەی خزمەتکارەکانییەوە لە کتێبی کرداری نێردراواندا، شکۆمەندکراو لە نامەکاندا، و وەک سەرکەوتووی کۆتایی و دادوەر لە کتێبی بینیندا هەیە. پەیمانی کۆن پڕە لە پێشبینییەکان کە ئاماژە بە ئەو دەکەن. هەروەها زۆر نموونە و سێبەریشمان پێدەدات، کە ئەو دووبارە و دووبارە لەبەردەم چاوەکانی دڵماندا دادەنێت. لە ڕاستیدا، خوێنەری سەرنجڕاکێش قورسە لاپەڕەیەک بدۆزێتەوە کە هیچ ئاماژەیەکی بۆ ئەو تێدا نەبێت، جا ئاشکرا بێت یان ناڕوون.
کتێبی ئەستێر، کە خودا ڕێگەی نەداوە ناوی یان هیچ ئاماژەیەک بۆ نوێژ تێیدا دەربکەوێت، لەمەدا جیاواز نییە. کاتێک ئەم کتێبە لەبەرچاو دەگرین، یەکەم بیرکردنەوەمان دەربارەی کچە جوولەکە جوانەکەیە کە بوو بە شاژنی فارس و بە قارەمانانە داوای ژیانی گەلەکەی کرد. بەڵام پاڵەوانێکی تریش لەم چیرۆکە کورتەدا هەیە. و ئەم پاڵەوانە، وەک زۆربەی پاڵەوانەکانی کتێبی پیرۆز، بە ڕادەیەکی کەم ڕەنگدانەوەی مەسیحی خاوەن شکۆمانە. با سەیری مۆردەخای بکەین وەک وێنەیەک لە مەسیح لە ڕەتکردنەوەیدا لێرە لەسەر زەوی و بەرزبوونەوەی نزیکبووەوەی.
لە بەشی دووەمدا مۆردەخای دەناسین. بەپێی کات، ئەم کتێبە دەکەوێتە نێوان ٤٠ ساڵی نێوان عەزرا ٦ و ٧. لە کاتێکدا عەزرا و نەحەمیا باس لە مێژووی پاشماوەی جوولەکەکان دەکەن کە لە دیلی بابلی گەڕانەوە، کتێبی ئەستێر چیرۆکێکی سەرنجڕاکێشی هەندێک لەوانەیە کە نەگەڕانەوە. خودا بە ئاشکرا خۆی لەگەڵیاندا ناناسێنێت – لە هۆشەع ١:٩دا بە «لۆ-عەمی» (نە گەلی من) ناوی لێناون – بەڵام چاوی هەمیشە لەسەریانە، و پۆڵس دەڵێت «ئەوان خۆشەویستن لە پێناوی باوکاندا» (ڕۆما ١١:٢٨ NKJV).
میهرەبان
کاتێک مۆردەخای وەک بەنیامینێکی دیلێتی پێناسێنرا، دەستبەجێ میهرەبانییەکەی دەبینین. ئەو ئەستێری (هەداسا)، ئامۆزا بێ باوک و دایکییەکەی، وەک کچی خۆی گەورە کردووە. پەیوەندییەکەیان پڕە لە خۆشەویستی، چونکە کاتێک دەبرێت بۆ ئەوەی پێشکەش بە پاشا بکرێت، مۆردەخای ڕۆژانە تا ئەو شوێنەی ڕێگەی پێدەدرێت نزیک دەبێتەوە، بۆ ئەوەی لە بارودۆخی بزانێت. ئەستێرەش لە بەرامبەردا گوێڕایەڵی ڕێنماییەکانی مۆردەخای دەکات کە نەتەوە و بنەماڵەکەی ئاشکرا نەکات، هەروەک چۆن کاتێک لەگەڵیدا لە ماڵەوە بوو.
کاتێک ئینجیلەکان دەخوێنینەوە، مەسیحی خاوەن شکۆمان بە بەزەیی و میهرەبانییەکی سەرسوڕهێنەرەوە دەبینین. ئەو هەر پێداویستییەک کە تووشی دەبوو، دابینی دەکرد. دەستی لە گولییەکان دەدا، منداڵەکانی لە باوەش دەگرت، ڕێگەی بە گوناهکارێکی ناسراو دەدا کە قاچەکانی بە فرمێسکەکانی بشوات، کاتی تەرخان دەکرد بۆ ئەوەی دەست لە دڵ و ویژدانی ژنێکی سامەری بدات، لەسەر خاچیش ئاگای لە پێداویستییەکانی دایکی بوو، و بە هەموو شێوەیەک خۆشەویستی بۆ هەژاران و نەداران نیشان دەدا.
دڵسۆز
لە ئەستێر ٢:٢١-٢٣دا دڵسۆزی مۆردەخای دەبینین سەبارەت بە پاشا. گرنگ نییە کە پاشاکە پاشایەکی فارسی بوو. گرنگ نییە کەسایەتییە ناڕەوشتییەکەی. ئەو پاشایەک بوو کە خودا لەسەر تەخت دای نابوو. کاتێک مۆردەخای زانی کە پاشا لە مەترسی تیرۆرکردندایە، لە ڕێگەی شاژن ئەستێرەوە ئاگاداری کردەوە. بابەتەکە لێکۆڵینەوەی لەسەر کرا و دادپەروەری لەسەر تاوانباران جێبەجێ کرا. خزمەتی دڵسۆزانەی مۆردەخای بۆ پاشا بە شێوەیەکی گونجاو تۆمار کرا بەڵام پاداشت نەکرا. لەبری ئەوە، هامانی ئەگاگی، لە بنەماڵەی شاهانەی دوژمنانی میراتگری ئیسرائیل، عەمالیقەکان، بەرزکرایەوە بۆ ئەوەی ببێتە وەزیری سەرەکی پاشا.
مەسیحی خاوەن شکۆمان، لە پەیوەندیدا لەگەڵ دەسەڵاتدارانی حوکمڕان لە کاتی ژیانیدا لەسەر زەوی، نموونەیی بوو. کاتێک تۆمەتبار کرا بە گومڕاکردن و هاندانی نەتەوە و قەدەغەکردنی باجدان بە قەیسەر، بێ تاوان دۆزرایەوە لەلایەن هەردوو پیلاتۆس، حاکمی ڕۆمانی، و هێرۆدس، پاشای بوکەڵەی جوولەکە-ئیدۆمی. خۆی ڕادەستی ئەو نادادپەروەرییانە کرد کە بەرامبەری کران، نە جنێوی دا و نە هەڕەشەی کرد لە بەرامبەردا، بەڵکو خۆی ڕادەستی ئەو کەسە کرد کە بە دادپەروەری دادوەری دەکات (١ پەترۆس ٢:٢٣). خودا دڵسۆزییەکەی بە وردەکارییەکی سەرسوڕهێنەرەوە تۆمار کردووە. هەرچەندە دوژمنانی خودا و گەلەکەی ئێستا لە پۆستەکانی دەسەڵاتدان، و پیاوی گوناهکار بە باڵاترین دەسەڵاتەوە لە کاتی تەنگانەدا حوکمڕانی دەکات، خودا بە ئاشکرا پاداشتی مەسیحی خاوەن شکۆ دەکات لە ڕۆژێکی داهاتوودا.
هاوسۆز
هەڕەشەی لەناوبردنی گەلی جوولەکە لە سەرانسەری ئیمپراتۆریەتی فارسدا دەرئەنجامێکی ڕاستەوخۆی کردەوەی مۆردەخای بوو بەپێی ویستی خودا لە ڕەتکردنەوەی چەمینەوە بۆ هامان. خودا سوێندی خواردبوو کە بەردەوام شەڕ لەگەڵ عەمالیق بکات، و ڕێنمایی گەلەکەی کردبوو کە ئەمە لەبیر نەکەن (دێوتێرۆنۆمی ٢٥:١٧-١٩). دڵسۆزی مۆردەخای بۆ خودا بووە هۆی ڕق و دوژمنایەتی هامان بەرامبەری. لە بینین ١٢دا دەبینین کە دوژمنایەتی سەرسەختی شەیتان دژی ئیسرائیل، ئەو ژنەی کە منداڵە نێرینەکەی بوو، بەهۆی ڕقیەتی لە مەسیحەوەیە، کە بڕیارە حوکمڕانی جیهان بکات.
کاتێک فەرمانی لەناوبردنی جوولەکەکان بڵاوکرایەوە، ناڕەحەتییەکی زۆری بۆ هێنان. مۆردەخای دەبینین بە جلوبەرگی دڕاوەوە، بە جلوبەرگی گونی و خۆڵەمێشەوە، بە تاڵی دەگریا، هاوبەشی ناڕەحەتییەکانیان دەکرد. دەربارەی مەسیحی خاوەن شکۆش دەخوێنینەوە، «لە هەموو ناڕەحەتییەکانیاندا ئەو ناڕەحەت بوو» (ئیشایا ٦٣:٩). لە ئینجیلەکاندا دەبینین کە ئەو بەسەر ئۆرشەلیمدا دەگریا، دەیزانی چ لەناوبردنێکی گەورە بەسەر ئەم گەلەدا دێت. ئەو شانازیی پێوە نەدەکردن هەرچەندە ئەمە ڕووی دەدا چونکە ئەوان ڕەتیان دەکردەوە. و هێشتا ئەمڕۆش، لە شکۆمەندییەوە، بە توندی هەست بە هەموو ئەو شتانە دەکات کە بەسەر خۆیدا دێت لە ڕقی مرۆڤ بۆ ئەو. ئەمە لە کرداری نێردراوان ٩:٤دا دەبینرێت کاتێک لە ئاسمانەوە هاواری کرد، «شاول، شاول، بۆچی من دەچەوسێنیتەوە؟»
لەو بارودۆخە زۆر نالەبارانەدا، مۆردەخای هانی ئەستێری دا و ئامۆژگاری کرد کە ئەو کارە بکات کە لە کۆتاییدا ڕزگاریی بۆ جوولەکەکان هێنا. ئەو بۆ ئەستێر ڕۆژووی گرت، و ڕەنگە نوێژیشی کردبێت (هەرچەندە نوێژ باس نەکراوە). مەسیحی خاوەن شکۆمان زیاتریش دەکات. ئەو قەشەی باڵای گەورەمانە کە بەهێزمان دەکات و بەزەیی و نیعمەت دەبەخشێت بۆ یارمەتیدان لە کاتی پێویستیدا. سەیری ئەو دەکەین کاتێک ڕاکێشی ژیان دەکەین، چونکە ئەو خۆی ڕاکێشی تەواو کردووە. ئەو وشەکەی خۆی پێداوین بۆ ڕێنماییکردنمان و بەڵێنی دانایی دەدات ئەگەر بە باوەڕەوە داوای بکەین (عیبرانییەکان ٤:١٤-١٦؛ ١٢:١-٢؛ یۆحەننا ١٧:١٤؛ یاقوب ١:٥). چ ڕزگارکەرێکمان هەیە!
چەوسێنراو
لە ڕقی خراپەکارانەی دژی مۆردەخای، هامان سێدارەیەکی بە بەرزی ٧٥ پێ دروست کرد کە پلانی دانابوو مۆردەخای لەسەری هەڵبواسێت کاتێک مۆڵەتی پاشای بەدەست هێنا. بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر، خودا پلانەکانی هامانی پووچەڵ کردەوە، وای لێکرد کە خراپەکارییەکانی ئارەزووەکانی دڵی ئاشکرا بکات. بە بیرکردنەوە لەوەی کە ئەو کەسەیە کە پاشا حەزی لێیەتی ڕێزی لێبگرێت، داوای کرد کە بەسەر ئەسپەکەی پاشادا سوار بێت، بە جلوبەرگی پاشا ڕازاوە بێت و لەلایەن یەکێک لە شازادە بەرزەکانی پاشاوە بانگەشەی بۆ بکرێت. پیاوی گوناهکار کە هێشتا نەهاتووە زیاتریش دەکات، چونکە «دژایەتی دەکات و خۆی بەسەر هەموو ئەوەدا بەرز دەکاتەوە کە بە خودا ناودەبرێت یان پەرستراوە، بە شێوەیەک کە وەک خودا لە پەرستگای خودادا دادەنیشێت، خۆی نیشان دەدات کە خودایە» (٢ تەسەلۆنیکی ٢:٤).
لە ڕێگەی ئازایەتی و ستراتیژی ئەستێر و شێوازی سەرسوڕهێنەری خودا لە کارکردنی وردەکارییە بچووکەکان پێکەوە بۆ باشە، پیلانە خراپەکارییەکەی هامان شکستی هێنا و مۆردەخای و جوولەکەکان لە لەناوبردن ڕزگار کران. بەڵام مەسیحی خاوەن شکۆمان لەو مردنە ڕزگاری نەبوو کە پیاوانی خراپەکار بۆیان ڕێکخستبوو. بە پێچەوانەی هامانەوە، ئەو بەدوای شکۆمەندیدا نەدەگەڕا بۆ خۆی. لەبری ئەوە، «خۆی بێ ناوبانگ کرد، شێوەی خزمەتکارێکی وەرگرت، و بە شێوەی مرۆڤ هات ... خۆی بچووک کردەوە و گوێڕایەڵ بوو بۆ ... مردن، تەنانەت مردنی خاچ» (فیلیپی ٢:٧-٨). ئەو «جامە» نەیدەتوانی لێی تێپەڕێت ئەگەر خودا بمانەوێت بە بنەمایەکی ڕاستودروست ڕزگار بکات.
ڕێزلێگیراو
مۆردەخای ئێستا گەیشتە ڕێز و دەسەڵاتێکی گەورە. مەسیحی خاوەن شکۆمان شوێنێکی گەورەتر پێدەدرێت. ئەستێر پەیوەندییەکەیانی ئاشکرا کرد. گەلی زەمینی خودا ڕۆژێک پەیوەندییەکەیان لەگەڵ ڕزگارکەرەکەدا، ئەو کەسەی کە جارێک ڕەتیان کردەوە، دەناسنەوە و ئاشکرای دەکەن. مۆردەخای کرا بە وەزیری سەرەکی و ئەنگوستیلەی مۆری پاشای پێسپێردرا. پاشان توانی بە شێوەیەکی کاریگەر فەرمانەکەی هامان کە دژی جوولەکەکان دەریکردبوو، تێپەڕێنێت، و لەبری ئەوە دژی دوژمنەکانیان بەکاری بهێنێت. ئەو «لەبەردەم پاشا بە جلوبەرگی شاهانەی شین و سپی، بە تاجێکی زێڕینی گەورە و جلوبەرگێکی کەتانی ناسک و ئەرخەوانییەوە دەرچوو» (ئەستێر ٨:١٥). ئەو دادوەرییەکی تەواوی بەسەر ماڵی هاماندا جێبەجێ کرد. لە کۆتاییدا ئەو و ئەستێر جەژنێکی یادگارییان دامەزراند بۆ یادکردنەوەی ئەم ڕزگارییە گەورەیەی کە خودا پێی بەخشیبوون.
لە کاتێکدا مەسیحی خاوەن شکۆمان لە مردووان هەستاوەتەوە و بەرزکراوەتەوە بۆ دەستی ڕاستی خودا لە بەهەشتدا، نیشاندانی گشتی شکۆمەندییەکەی هێشتا ماوە. هاتنی ئەو بۆ خۆی (ڕاپچەر) نهێنییە و لەلایەن جیهانی بێباوەڕەوە نابینرێت. بەڵام کاتێک دەگەڕێتەوە «بە گەورەیی هێزی خۆیەوە گەشت دەکات» (ئیشایا ٦٣:١)، «هەموو چاوێک دەیبینێت، تەنانەت ئەوانەش کە لێیان دا. و هەموو هۆزەکانی زەوی بەهۆی ئەوەوە دەگرین» (بینین ١:٧). زەبوور ١١٠ باس لەو ڕۆژە دەکات کە خودا دوژمنەکانی دەکاتە ژێر پێی، کاتێک گەلەکەی لە ڕۆژی هێزی ئەودا خۆبەخش دەبن، کاتێک پاشاکان لە ڕۆژی تووڕەیی ئەودا لەناودەبات. گەلەکەی دڵخۆش دەبن. لە کاتێکدا پوریم، ئەو جەژنەی کە لە ئەستێر ٩:٢٠-٢٦دا دامەزراوە، بە توندی وێنەی نانی ئێوارەی مەسیح نییە، مەسیحییەکان ئەمڕۆ شانازییان هەیە کە مردنی ئەو لەم نانی ئێوارەیەدا نیشان بدەن تا ئەو کاتەی بۆمان دێت.
بەرزکراوەتەوە
کۆتا بەشی ئەستێر گەورەیی مۆردەخای نیشان دەدات دوای ئەوەی وروژاندنەکە کۆتایی هات. پیاوەکە – کە بە نەرمی خزمێکی بێ باوک و دایکی وەک کچی خۆی گەورە کردبوو، کە بە دڵسۆزی خزمەتی پاشای کردبوو، کە بە دڵسۆزی گوێڕایەڵی خوداکەی کردبوو، کە بە خەمناکی هاوبەشی ترسەکانی ڕەگەزەکەی کردبوو، کە بە دانایی ئامۆژگاری شاژن ئەستێری کردبوو، و کە بە ڕاستودروستی بەسەر دوژمنەکانییدا سەرکەوتبوو و گەلەکەی ڕزگار کردبوو – لەلایەن پاشاوە بەرزکرایەوە بۆ پۆستێکی گەورەیی. ئەو بە دانایی و باشی حوکمڕانی دەکات، «بەدوای باشەی گەلەکەی دەگەڕێت و ئاشتی بۆ هاونیشتیمانییەکانی دەهێنێت». ئەو نەک تەنها لەلایەن پاشاوە ڕێزی لێدەگیرێت، بەڵکو «لە نێو جوولەکەکاندا گەورەیە و لەلایەن زۆربەی براکانییەوە بە باشی وەرگیراوە» (ئەستێر ١٠:٣).
ئایا مەسیحی خاوەن شکۆمان بە هەمان شێوە خۆی شایستەی هەموو ڕێزێک نەسەلماندووە کە خودا دەتوانێت بیدات؟ وەک ئیشایا ١١ ئاماژەی پێدەکات، لە هەزار ساڵی داهاتوودا ئەو لەلایەن خوداوە ڕێزی لێدەگیرێت و بەرزدەکرێتەوە و لەلایەن برا جوولەکەکانییەوە قبوڵ دەکرێت. ئەو بە دادپەروەری حوکمڕانی دەکات. خراپە سەرکوت دەکرێت. ژینگە پاک دەکرێتەوە. هەموو شتێک ئاشتی دەبێت. تەنانەت گیانلەبەرە گۆشتخۆر و ژەهراوییەکانیش چیتر زیان ناگەیەنن. و لە کۆتاییدا ئەو ئەم «شانشینە کە هەرگیز لەناو ناچێت» (دانیال ٢:٤٤) «ڕادەستی خودای باوک دەکات، کاتێک کۆتایی بە هەموو حوکمڕانی و هەموو دەسەڵات و هێزێک دەهێنێت» (١ کۆرنسۆس ١٥:٢٤). چ ڕۆژێک دەبێت! چ شتگەلێکی شکۆمەند ئەم پێشەکییانە لە کتێبی ئەستێردا لەبەردەمماندا دادەنێن!
لە نووسینی یوجین پی. ڤێدەر، جونیۆر.
