لە ئایەتەکانی ڕۆما و کۆرنسۆسدا کورتەیەک لە دۆکتۆرینی نێردراو دەربارەی خاچی مەسیحمان پێ دەگات. لە گالاتییەکاندا کارکردنی دۆکتۆرینەکە دەدۆزینەوە، ئەو شێوازەی کە کاریگەری لەسەر شێوازی ژیانی هەبوو.
دەتوانین بەم شێوەیە بڵێین: یەکەم و دووەم نووسینە پیرۆزەکان دۆکتۆرین و دۆگماتیکن. ئەوان هەندێک شت دەخەنەڕوو کە بە شێوەیەکی خودایی لە خاچی مەسیحدا ئەنجام دراون. سێیەم و چوارەم لە گالاتییەکانەوە ئەزموونی و کردارین. تێبینی دەکەیت کە لەم بەشانەی گالاتییەکاندا نێردراو لە شێوازی کۆمەڵەوە دەچێتە شێوازی تاک و چەند جارێک جێناوی «من» بەکار دەهێنێت؛ ئەمە لەبەر ئەوەیە کە ئەو دۆکتۆرینی مەسیحی ڕوون ناکاتەوە، بەڵکو شتێک لە ئەزموونی مەسیحی نیشان دەدات وەک لە خۆیدا ئەنجام دراوە. بەم شێوەیە ئەو نهێنی شێوازی ژیانی سەرسوڕهێنەر کە تایبەتمەندی ئەو بوو، بۆ ئێمە ئاشکرا دەکات. بەڵام ئەوەی کە وەک پیرۆزێکی نموونەیی تایبەتمەندی ئەو بوو، دەبێت تایبەتمەندی ئێمەش بێت. خاچی مەسیح ئەوەندە ناوەندی و دروستە بۆ ئێمە وەک بۆ ئەو. ئەگەر بیری لێ بکەینەوە، دەبێت بە سێبەری ئەو لەسەر ڕۆحمان ئەوە بکەین. گرنگی قووڵی ئەو دەبێت زۆر نزیک بێتەوە لە هەموومان. دەبێت وانەکەی فێر بین؛ ئەوە وانەیەکە کە هەرگیز لێی تەواو نابین تا لێرەین.
خاچ مردن بوو؛ بەڵام مردنێکی ڕەتکردنەوەی تەواو بوو، مردنێکی سووکایەتی و شەرمەزاری بوو. پێم وایە ڕاست دەکەم کاتێک دەڵێم کە ئەوە شێوازێکی جێبەجێکردنی سزای مردن بوو کە لەلایەن ڕۆمە لووتبەرزەکانەوە ناسێنرا. ئەوان ئیمپراتۆریەتێکی ئاسنییان هەبوو و بۆ سەدان ساڵ ئیمپراتۆریەتەکەیان هەبوو. وەک دەزانن، دڕندەیی بێوێنە ئەنجام درا، و کاتێک ئەوان هەژارە دڕندەکانیان دەبەزاند و دەستگیریان دەکردن، بە سووکایەتییەوە هەڵیان دەواسی. ئەمە ئەو مامەڵە سووکایەتیپێکردنە بوو کە ڕۆمەکان لەگەڵ دوژمنەکانیاندا دەیانکرد؛ ئێستا ئەوە ئەو مردنە بوو کە مەسیحی شکۆمەند مرد – مردنێکی ڕەتکردنەوە، سووکایەتی، مەحکومکردن.
پیاوە کۆنەکە خاچ درا
زۆر شت دەکرێت دەربارەی ڕۆما ٦:٦ بوترێت، بەڵام من تەنها لەسەر یەک خاڵ جەخت دەکەمەوە.
ئێمە جەختکردنەوەی دۆگماتیکیمان هەیە کە لە خاچی ڕزگارکەرەکەماندا پیاوە کۆنەکەمان لەگەڵ ئەودا خاچ درا. خودا ئەوەی کرد. خودا ئەوە دەڵێت. ئێمە دەیزانین، چونکە خودا ئەوەی گوتووە. ئێستا گرنگی «پیاوە کۆنەکەمان» چییە؟
«پیاوە کۆنەکەمان» هەموو ئەوەیە کە ئێمە لە کارەکتەردا بووین، وەک منداڵانی ئادەم، کەسایەتی کراوە.
شتێکی نائاسایی نییە بۆ ئێمە کە کەسایەتییەکی دیاریکراو بکەینە کەسایەتی. بە وێنەکێشانی پیاوێک بەو کارەکتەرە، دەتوانین بە ڕوونی زیاتر ببینین کارەکتەرەکە چییە.
ئێستا تاقیکردنەوە زانستییەکان بە شێوەیەکی زیادبوو پێمان نیشان دەدەن کە زۆر تایبەتمەندی و توانای شاراوە لە هەر جۆرێکدا هەیە، جا ئاژەڵ بێت یان ڕووەک. هیچ نموونەیەک هەموو تایبەتمەندییەکانی جۆرەکە نیشان نادات. ئەوە بە هەمان شێوە ڕاستە بۆ مرۆڤەکان. هیچ پیاوێک هەموو ئەوەی لە مرۆڤدایە دەری نابڕێت. ئەمڕۆ ئێمە ڕەگەزی ئادەمیین، لەوانەیە بە سەدان نەوەدا تێپەڕی بێت، و ژمارەیان نزیکەی هەزاران ملیۆن بێت؛ بۆیە دەست دەکەین بە بینینی کارکردنی هەموو ئەو تایبەتمەندییانەی کە لە ئادەمدا بوون، کاتێک وەک پیاوێکی کەوتوو بووە باوکی ڕەگەزی مرۆڤ. کاتێک یەکەم ڕۆژ لێرەدا چوومە شار، پۆستەرێکم بینی لەبەردەممدا کە بە پیتی زۆر گەورە نووسرابوو: «ئایا پیاوان دڕندە نین!» (لە ڕێگادا دەتوانم بڵێم، ئەو کەسەی پۆستەرەکەی دانا، لەوانەیە بە ڕێکەوتێکی خۆش، پۆستەرێکی تری لە نزیکی دانا بوو، ئەویش بە پیتی گەورە، کە دەینووسی: «کوڕی مرۆڤ هاتووە بۆ گەڕان و ڕزگارکردنی ئەوەی ون بووە،» و ئەمە زۆر گونجاو بوو). ئێستا ئەم تێبینییە نیشانەی پرسیاری لە دوای نەبوو، وەک ئەوەی داوامان لێ کرابێت بۆ دەربڕینی بۆچوونمان لەسەر خاڵەکە. نیشانەی سەرسوڕمانی هەبوو. جەختکردنەوەیەکی بوێر بوو؛ و دەبێت دان بەوەدا بنێین، زۆر بە داخەوە ڕاستە.
هەموو ئەوەی کە دەبێت بیڵێم ئەوەیە: ئەگەر بە ڕاستی بتوانیت پیاوێک بەرهەم بهێنیت کە هەموو شتێکی خراپ کە تا ئێستا لە ڕەگەزی ئادەمیدا دەرکەوتووە لە خۆیدا بەرجەستە بکات، ئەوا بە ڕاستی دڕندەیەک – دڕندەیەکی ترسناک – دەبێت. هیچ ئاشتی یان سەلامەتییەک نابێت تا ئەو مەحکوم و لەسێدارە نەدرێت. باشە، سوپاس بۆ خودا، ئەوە بە تەواوی ئەوەیە کە کراوە. خودا سزای مردنی خستووەتە سەر پیاوە کۆنەکەمان – لەسەر هەموو ئەوەی کە ئێمە وەک منداڵانی ئادەم بووین. شتە سەرسوڕهێنەرەکە ئەوەیە کە ئەم سزایە دەبوو کاریگەر بێت لە خاچدانی مەسیحی گەورەماندا. ئەو هاتە ناو مردنەوە بۆ ئەوەی ئەو سزایە هەڵبگرێت کە هی پیاوێکی بەو کارەکتەرەیە، و لە خاچی ئەودا پیاوە کۆنەکەمان خاچ دراوە. ئەوە دۆگمایەکە کە کاتێک دەچێتە ناو دڵمانەوە، بە قووڵی کاریگەری لەسەر ژیانمان دەبێت. خاچ و ژیری دنیایی
ئێستا لە کۆرنسۆسدا دووبارە خاچی مەسیحتان هەیە.
پۆڵ مزگێنی بەم خەڵکە زۆر خوێندەوارە دا، کە کولتوورێکی دەرەکییان هەبوو کە گەندەڵییەکی ناوەکی زۆری داپۆشیبوو. ئەو دەڵێت چۆن لە نێوانیاندا بڕیاری دا هیچ شتێک نەزانێت جگە لە مەسیحی خاچدراو. ئێستا مەسیحی خاچدراو هێزی خودا و ژیری خودایە، و لەم بەشەدا دەبینین کە هەرچەندە بۆ پیاوان گەمژەیی بێت، بە سادەیی گەمژەیی پیاوان دەسەلمێنێت. ئەوە میرەکانی ئەم جیهانەن کە لە ژێر ڕۆشنایی خاچدا دادگایی دەکرێن، چونکە هیچ کامیان ژیری خوداییان نەدەزانی؛ ئەگەر بیانزانیایە ئەوا مەسیحی شکۆمەندیان خاچ نەدەدا.
بە هەموو ژیرییە زەمینییەکەیانەوە، مەسیحی شکۆمەندیان خاچ دا. ناونیشانی ئەویان بە سێ زمان لەسەر سەری نووسی: بە لاتینی، زمانی میرە سەربازی و حکومییەکان؛ بە یۆنانی، زمانی میرە ڕۆشنبیرەکان؛ و بە عیبری، زمانی میرە ئایینییەکان. هەموویان یەکگرتوو بوون، جولەکە و ناجولەکە. بۆچی مەسیحی شکۆمەندیان خاچ دا؟ چونکە ئەویان نەدەناسی. باشە، ئەگەر ژیرییەکەیان نەیتوانی یارمەتییان بدات کە دروستکەرەکەیان بناسنەوە کاتێک بینییان، ئەوا مەحکوم دەکرێت. ئیشایا، لە سەردەمی خۆیدا، گوتی: «گا خاوەنەکەی خۆی دەناسێت، و گوێدرێژیش ئاخوڕی گەورەکەی، بەڵام ئیسرائیل نایزانێت.» ئەو وشەیە ئێستا دەکرێت بە جەختکردنەوەیەکی زۆر گەورەتر بوترێت. عیسا کوڕی خودا لە نێوانیاندا بوو. ئەوان ئەویان نەدەناسی. ئەوان هەستی گوێدرێژێکیان نەبوو!
مەسیحی دروستکەر بە نیعمەت لە نێوانماندا چەمایەوە، و خاچدانی ئەو سزای مەحکومکردنی خستە سەر جیهان و میرەکانی. بابەتەکە ڕوونە. ئەوان بێگومان ئەویان خاچ دا، بەڵام وەک خودا و فریشتە پیرۆزەکان بینییان، ئەوان خۆیان خاچ دا. چیرۆکێک هەیە دەربارەی یەکێک لە دەوڵەمەندە تازەکان، کە بە ڕاستی پیاوێکی زۆر نەزان بوو، چوو بۆ گەلەرییەکی هونەری کە وێنەی بەناوبانگی بەنرخی تێدابوو. ڕووی کردە کارمەندێک و گوتی: «ئەمە وێنە بەناوبانگەکانی ئێوەن؟ زۆر بە باشیان نازانم.» پیاوەکە وەڵامی دایەوە: «بەڕێزم، بەهای وێنەکانمان بە تەواوی دڵنیا کراوەتەوە: ئەوان لە ژێر دادگایی نین. ئەوە سەردانکەرانن کە لە ژێر دادگایین.» بە تێبینییەکەی کە وێنەکانی مەحکوم دەکرد، پیاوەکە بە ڕاستی خۆی مەحکوم دەکرد. ئەو تەنها گەمژەیی و نەزانی خۆی نیشان دا. میرەکانی ئەم جیهانە بەم شێوەیە خۆیان مەحکوم کرد.
کەواتە ژیری جیهان مەحکوم دەکرێت. ئەمە لێرەدا بە شێوەیەکی دۆگماتیک ڕاگەیەندراوە؛ بەڵام ئێستا دەبێت بێینە سەر جێبەجێکردن، چونکە ئەوەیە کە دەمانەوێت پێی بگەین. ڕاستییەکە دەبێت بە شێوازێکی ئەزموونی و کرداری کاریگەری لەسەر ئێمە هەبێت، و ئەگەر وای کرد، کاریگەرییەکەی ئەوە دەبێت کە ئێمە بۆ خودا بژین. هەموو ڕەوت و ئاراستەی ژیانمان دەگۆڕێت. ئامانجێکی نوێ لەبەردەمماندا دەبێت. گالاتییەکان ئەمەمان نیشان دەدات. ژیان بۆ خودا
لە ڕۆژانی بێباوەڕیماندا، خود لە ناوەندی بیرکردنەوەماندا بوو؛ ئەوە ئەو گۆمە بچووکە پیسە بوو کە هەموو ڕووبارە بچووکەکانمان تێیدا دەڕژان. ئێستا ڕووباری ژیانمان چیتر نابێت بچێتە ناو گۆمی قوڕاوی خودەوە؛ دەبێت بچێتە ناو زەریای شکۆمەند – خودی مەسیح. خودا دەبێت ببێتە ئامانجی ژیان بۆ مەسیحی؛ وەک پۆڵ گوتی: «من بۆ یاسا مردووم، بۆ ئەوەی بۆ خودا بژیم.»
«من» کەمتر لە حەوت جار لە ئایەتەکانی ١٩ و ٢٠دا دووبارە دەبێتەوە، و هەندێکتان لەوانەیە کەمێک سەختیتان هەبێت دەربارەیان. من خۆم، بوونەوەرە زیندووەکە، کەسی تاک؛ بەڵام دواتر لەوانەیە هەندێک جار خۆم لە بیرکردنەوەدا لەگەڵ ئەوەی کە وەک دروستکراوێکی نوێ لە مەسیح عیسادا، و هەندێک جار لەگەڵ ئەوەی کە وەک منداڵێکی ئادەمدا، بناسێنم.
بە لەبەرچاوگرتنی ئەمە، با ئایەتی ٢٠ دووبارە بخوێنینەوە: من [وەک منداڵێکی ئادەم] لەگەڵ مەسیحدا خاچ دراوم: بەڵام من [کەسی تاک] دەژیم؛ بەڵام نەک من [وەک منداڵێکی ئادەم] بەڵکو مەسیح لە مندا دەژی؛ و ئەو ژیانەی کە من [کەسی تاک] ئێستا لە جەستەدا دەژیم، من [پیاوی دروستکراوی نوێ] بە باوەڕی کوڕی خودا دەژیم، کە منی خۆشویست و خۆی لە پێناومدا بەخشی.» من لە مردنی ئەودا لەگەڵیدا ناسێندرام، و بە خۆشەویستی بەهێزی ئەو سەرسام بووم، قبوڵ دەکەم سەبارەت بە خۆم، سەبارەت بە جەستە و جووڵەکانی، ئەو خاچدانەی کە لەگەڵ مەسیحی گەورەمدا ڕوویدا. خاچدان بە شێوەیەکی ناوەکی، تایبەت، بۆ ویژدان و دڵی تاک هێنرایە ماڵەوە، بۆ ئەوەی مەسیح ئێستا بتوانێت لە ژیاندا دەربکەوێت: ئەمە ئەوە بوو کە بووە هۆی شێوازی ژیانێک کە تایبەتمەندی نێردراو پۆڵ بوو.
لەوانەیە نموونە کۆنەکە دەربارەی پیاوێک بزانیت کە بۆ خزمەتکردن لە سوپای ناپلیۆن ناونووس کرا، بەڵام لەبەر ئەوەی پیاوێکی ژندار بوو، هاوڕێیەکی بێ ژن شوێنی گرتەوە. دوای ماوەیەک جێگرەوەکە لە شەڕدا مرد، و ناونووسکردنێکی تر ڕوویدا، پیاوە ڕەسەنەکە دووبارە بانگ کرا. کاتێک ئەو دەرنەکەوت، پرسیاری لێ کرا، بەڵام ئەو ئەوەی ڕوویدابوو ڕاگەیاند و گوتی کە ئەو لە کەسی جێگرەوەکەیدا مردووە.
بەڵام پاشکۆیەک بۆ ئەمە هەبوو کە لەوانەیە نەتبیستبێت. بابەتەکە گەڕێنرایەوە بۆ ناپلیۆن، کە بڕیاری لە بەرژەوەندی ئەودا دا، و گوتی کە پێگەی یاسایی ئەو بێ کەم و کوڕییە، بەڵام ناتوانێت هەردووکی هەبێت. ناتوانێت بانگەشەی ئەوە بکات کە بە یاسایی لە کەسی جێگرەوەکەیدا مردووە، و هێشتا وەک پێشتر بەردەوام بێت لە ژیان. ئەو بڕیاری دا کە دەبێت ناوی بگۆڕێت. هەردووکیان و خێزانەکەی لەمەودوا دەبوو بە ناوی ئەو پیاوەوە بژین کە لە پێناویدا مرد. ئەوە خاڵەکەم ڕوون دەکاتەوە، بەڵام لەگەڵ ئێمەدا دەبێت زۆر قووڵتر بێت لە تەنها گۆڕینی ناوێک. دەبێت گۆڕانکاری لە ژیاندا هەبێت – «مەسیح لە مندا دەژی!» ئەو کەسەی مرد – ئەو کەسەی کە خاچدان لە ئەودا ڕاستی بوو – ئەو کەسە ئێستا دەژی لەوانەدا کە لە پێناویاندا مرد. هەموو ژیانێک دەبێت ئامانجێکی هەبێت، و ئێمە ئامانجێکی گونجاومان هەیە بۆ ژیانە نوێیەکە کە تێیدا ناسێندراوین لەو کەسەدا کە خۆشەویستی کردین و خۆی لە پێناوماندا بەخشی. بۆ هەمیشە چاومان لەسەر ئەو دەبێت. ئەمڕۆ ئێمە بە باوەڕی کوڕی خودا دەژین. لە داهاتوودا بە بینینی ئەو دەژین.
چەند سەرسوڕهێنەرە ئەمە! عیسا کوڕی خودا منی خۆشویست، و خۆی لە پێناومدا بەخشی. مەسیحی شکۆمەند لە لایەک، و دواتر منە بچووکە هەژارەکە لە لایەکی تر – نەک تەنها بچووک، بەڵکو سووک، پیس، ناشرین. پۆڵ دەبوو وەسفی کریتییەکان پەسەند بکات وەک هەمیشە درۆزن، دڕندەی خراپ، گەدەنەفتی تەمەڵ؛ بەڵام دواتر بە تیتۆسی گوت کە ئێمە خۆمان قێزەون بووین و ڕقمان لە یەکتر بوو. ئەوەندە ئاسانە کە ڕق لە کەسێکی تر بگریت، بە بینینی خاڵە خراپەکانیان، بەڵام دەبێت ڕووبەڕووی ئەو ڕاستییە ببینەوە کە ئێمە خۆمان قێزەوینین. ئایا هەرگیز دانیشتوویت و گوتووتە: «من کەسێکی قێزەون نیم.» ئەگەر نەتگوتووە، کاتی ئەوەیە کە وا بکەیت. بەڵام کوڕی خودا سەیری منی قێزەونی کرد و منی خۆشویست. ئەمە ڕاستییەکە کە دڵ دەجووڵێنێت!
نزیکەی سەرسوڕهێنەرترین شت کە دەیزانم ئەوەیە کە ئەو منی خۆشویست کاتێک هیچ شتێک لە مندا نەبوو بۆ خۆشەویستی، و خۆی لە پێناومدا بەخشی. چ ڕاستییەکی دڵتەزێنە ئەمە! چەند بە دڵخۆشییەوە دەڵێم: «مەسیح عیسا، با خاچەکەت لەسەر ئەوە بێت کە منم، بۆ ئەوەی شتێک لە ژیانی تۆ لە مندا دەربکەوێت.» خاچ و جیهان
ئێستا کاتێک کۆتایی پێ دەهێنم، یەک وشە دەربارەی جیهان، ژیرییەکەی هیچ نایەتە دەرەوە، وەک کۆرنسۆس پێمان دەڵێت. خودی جیهان هیچ نایەتە دەرەوە. یۆحەننا پێمان دەڵێت – «جیهان تێدەپەڕێت، و ئارەزووەکانیشی.» نێردراو پۆڵ لە بەشەکەماندا دووبارە بە شێوەیەکی کەسی و ئەزموونی قسە دەکات و دەڵێت: «خودا نەهێڵێت شانازی بکەم، جگە لە خاچی مەسیحی گەورەمان.» ئەو شانازی بەو سزای ڕەتکردنەوە، شەرمەزاری و مردنە دەکرد.
ئەو خاچە لە نێوان پۆڵ و جیهاندا وەستابوو، چونکە نەک تەنها جیهان بۆ ئەو خاچ درا، بەڵکو ئەویش بۆ جیهان. سەیرم دێت کام لەو دوو شتە بۆ ئێمە قورسترە بۆ تێگەیشتن. ئایا جیهان مردنێکی شەرمەزاری ڕەتکردنەوەی لە چاوماندا مردووە؟ ئایا مردنی مەسیح ماسکە گەشاوەکەی لەسەر ڕووی جیهان دڕاندووە؟ ئەو کچێکی جوان نییە: ئەو پیرەژنێکی چرچ و لۆچە. ئایا ئێمە کارەکتەری ڕاستەقینەی ئەومان بینیوە وەک لەلایەن بوونی مەسیحی شکۆمەندەوە تاقیکراوەتەوە؟ بەڵام دواتر، جیهان دەڵێت: «تۆم ناوێت. تۆ لە چاوی مندا خاچ دراویت.» ئێستا شتێکی زۆر سووکایەتیپێکردنە کە بەم شێوەیە بۆ جیهان خاچ بدرێیت. پۆڵ وای دۆزییەوە؛ سزای خاچ لەسەر ئەو بوو؛ و هێشتا گوتی، خودا نەهێڵێت شانازی بە هیچ شتێکی تر بکەم جگە لەمە. با خودا یارمەتیمان بدات کە سەیری شتەکان بکەین لەم ڕووناکییەدا، و با خاچی مەسیح لە نێوان ئێمە و جیهاندا بوەستێت.
با شانازی بە خاچ بکەین، وەک پۆڵ کردی. خاچ چەند تێچووی بۆ ڕزگارکەرەکەمان هەبوو؟ چی بۆ ئەو دەگەیاند؟ چەند سەدەیەک لەمەوبەر نەریتێک هاتە کایەوە بۆ لەبەرکردن یان هەڵگرتنی خاچ، کە وا بیر دەکرایەوە، خەڵکی بە خاچی مەسیح بیر دەهێنێتەوە. زۆر زوو ڕاستییەکە ون بوو. هێماکە ئەو ڕاستییەی کوشت کە دەبوو زیندووی بهێڵێتەوە.
ئەوەی کە دەمانەوێت ئەوەیە کە خاچ، بە مانای ڕاستەقینەی خۆی، بە ڕاستی لەسەر دڵە گۆشتییەکانمان هەڵکەنرابێت.
