هەنگاوی یەکەم: تێڕوانینی هەڵە بۆ جیهان
یەکەم هەنگاوی لوت بەرەو شکست ئەوە بوو کە ئەو شتەکانی بە تێڕوانینێکی هەڵەوە سەیر دەکرد. ئەو هەڵبژاردەیەکی خۆپەرستانەی کرد: "لوت بۆ خۆی هەڵبژارد" (پەیدابوون 13:11 NIV). هەڵبژاردەکەی تەنها لەسەر ئەوە بوو کە وەک باشترین مامەڵە دەهاتە بەرچاو: "لوت سەری بەرز کردەوە و بینی کە هەموو دەشتی ئوردون بە باشی ئاو دراوە" (پەیدابوون 13:10). تێڕوانینەکەی ئەوەی لەبەرچاو نەگرت کە شارە بەدکارەکانی ئەو دۆڵە بۆ وێرانکردن بەرنامەڕێژ کرابوون: "ئەمە پێش ئەوە بوو کە یەزدان سەدۆم و گۆمۆڕای وێران کرد" (پەیدابوون 13:10). لوت تێڕوانینێکی هەڵەی هەبوو چونکە لە هاوبەشی لەگەڵ خودا نەبوو. تێڕوانینی هەر مەسیحییەک کە لە هاوبەشی لەگەڵ یەزدان دەرچووبێت هەمان شتە – خۆپەرست، دنیایی و کورت بین.
وەک لوت، زۆرێک لە مەسیحییەکان دەست دەکەن بە ڕێگای شکست کاتێک "سەیر دەکەن و دەبینن" هەموو ئەو ئەگەر و دەرفەتانەی کە ئەم جیهانە پێشکەشی دەکات. سروشتییە کە ئەوە هەڵبژێرین کە زۆرترین خۆشی، موڵک و دەسەڵاتمان پێدەبەخشێت. بەڵام ئەمە تێڕوانینێکی هەڵەیە. ووشەی خودا دەڵێت کە ئەم جیهانە، و هەموو ئەوەی کە پێشکەشی دەکات، مەحکومە. (1 کۆرنسۆس 7:31؛ 1 یۆحەننا 2:17). وەک سەدۆم و گۆمۆڕا، ئەم جیهانە بۆ سزای خودا بەرنامەڕێژ کراوە. تەنها کاتێکە پێش ئەوەی زەوی خۆی وێران بکرێت و جێگەی بگیرێتەوە بە "ئاسمانێکی نوێ و زەوییەکی نوێ، ماڵی ڕاستودروستی" (2 پەترۆس 3:10،13). هیچ مەسیحییەک بە عەقڵێکی ساغەوە "پشک ناکڕێت" لەم سیستەمی جیهانی ئێستادا. ئایا پارە دەخەیتە بانکێکەوە کە بە دڵنیاییەوە دەزانیت سبەینێ شکست دەهێنێت؟ ئایا ماڵێک لە خوار بەنداوێکەوە دەکڕیت کە دەسەڵاتداران گوتیان نزیکە لە ڕووخان؟ بێگومان نا، بەڵام ئەمە بە شێوەیەکی بنەڕەتی ئەوە نیشان دەدات کە هەندێک مەسیحی بە ژیانیان دەکەن بەهۆی تێڕوانینێکی دنیایی و سروشتییەوە. ئەوان کات و وزەی خۆیان لە شتێکدا وەبەرهێنانی دەکەن کە بە تەواوی دەسڕدرێتەوە و هیچ بەهایەکی ئەبەدی نییە. مەسیحییەک بە تێڕوانینێکی هەڵەوە بە باشی لە ڕێگای ژیانێکی شکستدایە.
بە پێچەوانەی تێڕوانینی هەڵەی لوت، ئیبراهیم باوەڕدارێکی دڵسۆز بوو کە تێڕوانینێکی ڕاستی هەبوو. ئیبراهیم لە هاوبەشی لەگەڵ خودا بوو. هەرچەندە ئیبراهیم و لوت هەمان میراتی بایۆلۆژی، پاشخانی کۆمەڵایەتی و ژینگەی کولتوورییان هەبوو (پەیدابوون 11-12)، ئیبراهیم تێڕوانینێکی زۆر جیاوازی بۆ شتەکان هەبوو، چونکە لەگەڵ یەزدان دەڕۆیشت. لە پەیدابوون 13:4-5 سەرنج بدە چۆن ئیبراهیم یەزدانی پەرست کاتێک گەیشتنە قوربانگای بێتەل. لوت باوەڕدار بوو، بەڵام ئێمە ناخوێنینەوە کە ئەو پەرستنی کردبێت یان داوای لە یەزدان کردبێت. ئێمە تەنها دەخوێنینەوە کە "لوت ... مێگەل و ڕان و خێوەتی هەبوو." ئەی ئێمە؟ ئایا ئێمە بە تێڕوانینی ئیبراهیم یان لوتەوە دێینە ژیان؟ لە عیبرانییەکان 11:10 پێمان دەوترێت کە ئیبراهیم "چاوەڕێی شارێک بوو کە بناغەی هەبوو، کە تەلارساز و بنیاتنەرەکەی خودایە." ئیبراهیم تێڕوانینێکی ڕاستی هەبوو. ئەو بە باوەڕەوە پشت بە بەڵێنەکانی خودا دەبەست (پەیدابوون 12:1-3). ئیبراهیم ئارەزووی شارە دەستکردەکانی زەوی وەک سەدۆم و گۆمۆڕای نەبوو. ئەو خەمی بناغەی پتەوتر، بەها ئەبەدییەکانی خودای بوو. ئێمە چ جۆرە شارێک دەگەڕێین؟
هەنگاوی دووەم: گەمژەیی لەگەڵ جیهان
هەنگاوی دووەمی لوت لە ڕێگای شکستدا لە پەیدابوون 13:12 دەبینرێت. لوت "لە نزیک سەدۆم دەژیا." ئەو نەچووە ناو سەدۆم – هێشتا! ئەو تەنها گەمژەیی لەگەڵ جیهان دەکرد. ئەمە بەزۆری هەنگاوی داهاتوو لە شکستی مەسیحییەکدایە. لەم خاڵەدا هەرگیز باس لە ژیان لە "تاوانی ئاشکرا" نییە. تەنها جووڵەیەکە لە ئاراستەیەکی هەڵەدا. وەرگرتنی کارێکی باش کە پەیوەندی بە کردەوەی ناڕەوشتییەوە هەیە؛ تێوەگلان لە چالاکییە دەرەوەی پۆلییە سەرنجڕاکێشەکان کە کات و بەهرە لە پێداویستییەکانی خزمەتی کەمپەس دوور دەخەنەوە؛ عاشقبوون بە بێباوەڕێکی "بێبەرگری"؛ هەموو ئەمانە دەتوانن جووڵەی "بێتاوان" بن لە ئاراستەیەکی هەڵەدا. وەک لە حاڵەتی لوتدا، تەنها کاتێکە پێش ئەوەی مەسیحییە شکستخواردووەکە "لە سەدۆم بژی" (پەیدابوون 14:12) – وەک لوت.
دیسانەوە، چ جیاوازییەک لە ئیبراهیمدا دەبینین، کە ئەویش خێوەتەکەی گواستەوە (پەیدابوون 13:18)، بەڵام نەک بەرەو سەدۆم. ئەو گواستەوە بۆ حەبرۆن لە ناوچە بەرزەکان، و "گواستەوە ... بۆ ئەوەی لە نزیک ... حەبرۆن بژی، لەوێ قوربانگایەکی بۆ یەزدان دروست کرد." و یەزدان هەموو خاکەکەی بە ئیبراهیم بەڵێن دا (پەیدابوون 13:14-17). چ وانەیەک! ووشەی خودا دەڵێت کە یەزدان دەگەڕێتەوە و شانشینی خۆی دادەمەزرێنێت (2 تیمۆساوس 4:1). بە مەسیحییە دڵسۆزەکان بەشێکی زۆر لەو شانشینە بەڵێن دراوە (یاقوب 2:5؛ 2 پەترۆس 1:5-11؛ 2 تیمۆساوس 2:12). با پاداشتی خۆمان لەدەست نەدەین.
هەنگاوی سێیەم: تێوەگلان لە جیهان
لە پەیدابوون 14 دەبینین کە بەهۆی پەیوەندی لوت بە سەدۆمەوە، کێشەکانی ئەو شارە بەدکارە بوونە کێشەی ئەو. ئیبراهیم، لە لایەکی ترەوە، لە هەموو ئاژاوە، ناکۆکی و کێشەکانی سەدۆم ئازاد بوو. بەڵام ئەو زۆر خەمی ئازارەکانی خەڵکی سەدۆمی بوو، و بە تایبەتی خەمی دۆخی هاوباوەڕ و خزمە نزیکەکەی، لوت بوو. و ئەو شتێکی لەسەر کرد! لێرەدا دیسانەوە وانەیەکمان هەیە سەبارەت بە پەیوەندی دروستی مەسیحی بەم جیهانەوە.
ڕۆیشتنێکی خودایی ئێمە لە زۆربەی ئاژاوە و سەرلێشێواوی ئەم سیستەمی جیهانە ڕزگار دەکات، بەڵام ئێمە بەرپرسیارێتییەکمان هەیە بۆ یارمەتیدانی ئەو کەسانەی کە لە چنگی ئەودا گیریان خواردووە. و دەبێت هەموو شتێک لە تواناماندا بکەین بۆ "ڕزگارکردنی" برا و خوشکە شکستخواردووەکانمان لە مەسیحدا. وەک ئیبراهیم، پێویست ناکات ببینە بەشێک لە "سیستەمی سەدۆم" بۆ ئەوەی یارمەتی خەڵکی ئەوێ بدەین. ئێمە ئازادین بۆ یارمەتیدان بە تەواوی چونکە ئێمە بەشێک نین لەو سیستەمە. یەزدان عیسای مەسیح فەرمووی کە دەبێت لە پەیوەندیدا بین لەگەڵ جیهان بەڵام بەشێک نەبین لە سیستەمی جیهانی خراپ (یۆحەننا 17:9-23). سەرنج بدە کە ئیبراهیم "نەکێشرایە ناوەوە" لەلایەن پاشای سەدۆم و تاڵانی سەرکەوتنەوە (پەیدابوون 14:21-24). بەڵام بە ڕێکەوت نەبوو کە مەلکیسەدقی خودایی هەر لەو کاتەدا هات بۆ بەرەکەت و هاندانی ئیبراهیم. خودا هەمیشە ڕێگاکانی خۆی هەیە بۆ بەهێزکردنمان لە کاتە گرنگەکاندا.
هەنگاوی چوارەم: تێوەگلان بە جیهانەوە
لە پەیدابوون 19 دەبینین کە لوت بە تەواوی لە کاروباری سەدۆمدا تێوەگلاوە. دیسانەوە ئەمە تەنها هەنگاوێکی لۆژیکی ترە لە ڕێگای شکستدا. پێمان وایە لوت وانەکەی لە ڕزگاربوونی نزیکی لە پەیدابوون 14 فێر بووبێت، یان لانیکەم لە خۆشەویستییەکەی ئیبراهیم کە بۆی نیشان دابوو. بەڵام باوەڕدارە شکستخواردووەکان بەرامبەر خۆشەویستی و ژیری گشتی ڕەق دەبن. وێنای بێهیوایی ئیبراهیم بکە! زۆربەمان دەتوانین لەم خاڵەدا خۆمان لەگەڵیدا بناسینەوە. هەندێک جار ڕووداوێکی زەوی لەرزێنەر و دڵتەزێن پێویستە بۆ ئەوەی باوەڕدارێک لە سەدۆم دەربچێت. سەردانێکی فریشتەکان و ئاگر لە ئاسمانەوە لە کۆتاییدا لۆتیان لە سەدۆم "ناچار کرد"، بەڵام تەنانەت ئەو کاتەش بێ خەباتێکی زۆر، دواخستن و لەدەستدان نەبوو (پەیدابوون 19:15-29). نەمانی ئارەزووی لوت بۆ ڕۆیشتن تەنها نیشانەی ئەوە نییە کە ئەو لە سەدۆمدا تێوەگلابوو.
لێکۆڵینەوەیەکی ورد لەم بەشانەدا ئاماژە بەوە دەکات کە لوت بە ئەگەری زۆرەوە ژنێکی سەدۆمی هێناوە. ئەو خێوەتەکەی خۆی فرۆشت و خانووێکی هەمیشەیی لە سەدۆم کڕی. ئەو خێزانەکەی لە سەدۆم گەورە کرد، و ڕەگ و ڕیشەی خێزان قورسە بۆ بڕینەوە. جگە لەوەش، وادیارە لوت لە گەندەڵی سیاسی سەدۆمدا تێوەگلابوو. دەستەواژەی "دانیشتن لە دەروازەی شارەکە" (پەیدابوون 19:1) ئاماژە بەوە دەکات کە ئەو لە کاروباری بازرگانی سەدۆمدا تێوەگلابوو. ڕەنگە لوت هەوڵی دابێت چاکسازی لە شارەکەدا بکات، بەڵام زۆر سەرنجڕاکێشە کە ئیبراهیم، لە دەرەوەی شارەکە، لە یەک ڕۆژدا زیاتر شایەتی بوو بۆ خەڵک و پاشای سەدۆم وەک لەوەی لوت لە ماوەی ژیانیدا لە ناو شارەکەدا بوو. وەک لوت، مەسیحییە تێوەگلاوەکە ڕەنگە لە گوناهە "گەورەترەکانی" ئەم جیهانەدا تێوەنەگلابێت، وەک هاوڕەگەزبازی و توندوتیژی (پەیدابوون 19:2-9)، بەڵام بیرکردنەوەی دەشێوێت و دەگۆڕێت (پەیدابوون 19:8) چونکە لە پەیوەندی لەگەڵ خودا نییە. و هەر پاشماوەیەکی بچووکی شایەتی پشتگوێ دەخرێت و گاڵتەی پێدەکرێت (19:14). مەسیحییەکی شکستخواردوو لەم قۆناغەدا دیمەنێکی خەمناکە.
هەنگاوی پێنجەم: وێرانکراو لەلایەن جیهانەوە
دیمەنی کۆتایی کە لە لوت هەیە تراژیدییە. بە بەزەیی خودا ژیانی پارێزرا، بەڵام هەموو شتێکی لەدەست دا – کارەکەی، ماڵەکەی، موڵکەکانی و ژنەکەی. ڕاستە لوت توانی دوو کچەکەی لە سەدۆم دەربکات، بەڵام نەیتوانی سەدۆم لە کچەکانی دەربکات (پەیدابوون 19:30-35). ئەوان لەگەڵ باوکی سەرخۆشیاندا زینایان کرد! لە پەیوەندییە زیناکارییەکانیانەوە مۆئاب و عەمۆن هاتن (پەیدابوون 19:36-38)، دوو نەتەوە کە بۆ ساڵانێکی زۆر خەڵکی خودایان ئازار دەدا.
هۆشدارییەک
شکستی لوت، کە بە هەڵبژاردەیەک دەستی پێکرد، کاریگەرییەکی کارەساتباری لەسەر خۆی، خێزانەکەی و لە کۆتاییدا هەموو ئیسرائیل هەبوو. چیرۆکی لوت هۆشدارییەکی ڕوون و جدییە بۆ هەموو مەسیحییەک: هەنگاوەکان بەرەو ڕێگای شکست مەگرە!
