یۆحەننای لەئاوباپتایزکەر ئەم وەحییە خوداییەی ڕاگەیاند، بەڵام بیرۆکەی پێشکەشکردنی عیسای مەسیح وەک بەرخێک «پێشتر دیاریکرابوو» پێش دامەزراندنی جیهان» (١ پەترۆس ١:١٨-٢٠). بینین ١٣:٨ دەڵێت کە ئەو، وەک بەرخەکە، وەک «سەربڕدراو» سەیر دەکرا لە دامەزراندنی جیهانەوە.» ئەم ڕاستییە بەنرخانە زانینی پێشوەختەی خودا نیشان دەدەن، کە مێژووی لە سەرەتای ١ەوە تا بینین ٢٢ داڕشتووە.
بەرخەکە لەلایەن هابیلەوە پێشکەش کرا
مرۆڤ هێشتا دروست نەکرابوو کاتێک پلانی قوربانی بەرخەکە دانرا، بەڵام دەبینین خودا پێشتر زانیبووی کە ئادەم و حەوا گوناه دەکەن. بۆیە، قوربانییەک پێویست دەبوو – قوربانی بەرخی خودا. ئەو کەسەیە کە بە قوربانییەکەی هابیل، کوڕی دووەمی ئادەم و حەوا، بۆ خودا پێشکەش کرا. عیبرانییەکان ١١:٤ دەڵێت: «بە باوەڕ هابیل قوربانییەکی نایابتری لە قایین پێشکەش بە خودا کرد، کە لە ڕێگەیەوە شایەتی وەرگرت کە ئەو ڕاستودروست بوو، خودا شایەتی بە دیارییەکانی دا.» «نایاب» بوو چونکە قوربانییەکە بەرخێک بوو (سەرەتا ٤:٢،٤). ئایەتەکەی عیبرانییەکان بەمە کۆتایی دێت: «... و لە ڕێگەیەوە ئەو مردووە هێشتا قسە دەکات.» ئەمە لەبەر ئەوەیە کە قوربانییەکەی باسی عیسای مەسیح و «خوێنی پرژاندنەکە دەکرد کە شتگەلێکی باشتر لە خوێنی هابیل دەڵێت» (عیبرانییەکان ١٢:٢٤). بە پێچەوانەوە، قایین، برای گەورەی هابیل، ئەوەی پێشکەش کرد کە لە ویست و کاری خۆی بوو. خودا ڕێزی لەو قوربانییە نەگرت (سەرەتا ٤:٤). ئەمە، «ڕێگەی قایین» (یەهودا ١١)، پشتگوێخستنێکی تەواوی ڕێگەی ڕاستەقینەی خودایە: بەرخی خودا و خوێنە ڕژاوەکەی.
بەرخەکە بۆ جەژنی پەسخە
لە دەرچوون ١٢:٣-١١دا دەربارەی بەرخی پەسخە و چۆنیەتی پێشکەشکردنی دەخوێنینەوە. بۆ ماڵێک بەس بوو، بێ عەیب و نێرینەی ساڵی یەکەم بوو. لە کاتی ئێوارەدا سەربڕدرا، هەندێک لە خوێنەکەی دەبوو لەسەر بەردەرگا و هەردوو چوارچێوەی دەرگای ماڵەکە دابنرێت، کە سەلامەتی بۆ نۆبەرەی ئیسرائیل دابین دەکرد. لە سەرانسەری ئەم ڕێنماییانەدا هەرگیز ناخوێنینەوە کە ئێسکەکانی بەرخەکە شکێنرابن – و نە ئەوانەی عیسای مەسیحیش، وەک زەبوور ٣٤:٢٠ شایەتی دەدات (بڕوانە زەبوور ٢٢:١٧، یۆحەننا ١٩:٣٣). پۆڵس، کاتێک بۆ باوەڕداران لە ڕۆژگاری نیعمەتی ئێمەدا دەنووسی، نووسی: «مەسیح، پەسخەی ئێمە، لە پێناوماندا قوربانی درا» (١ کۆرنسۆس ٥:٧).
بەرخەکە وەک پێشبینی کراوە لەلایەن ئیشایا
ئیشایا دەربارەی عیسای مەسیح نووسی، پێشبینی کاتژمێرەکانی کۆتایی پێش خاچکردنی: «ئەو ستەم لێکرا و ئازار درا، بەڵام دەمی نەکردەوە؛ وەک بەرخێک بۆ سەربڕین برا، و وەک مەڕێک لەبەردەم مووچنەرەکانی بێدەنگە، بە هەمان شێوە دەمی نەکردەوە» (ئیشایا ٥٣:٧). ئەم پێشبینییە هۆکاری ڕزگاری بوو بۆ پیاوێک لە ئەسیوبیا (کرداری نێردراوان ٨:٢٧-٣٩).
دواتر لە ئیشایا ٥٣دا دەبینین کە مەسیح هیچ هەڵەیەکی نەکردبوو، و تەنانەت «فێڵ لە دەمیدا نەبوو» (ئایەتی ٩). ئەو کرا بە «قوربانییەک بۆ گوناه،» و «زۆر کەس ڕاستودروست دەکات، چونکە ئەو تاوانەکانیان [گوناهەکانیان] هەڵدەگرێت» (ئایەتەکانی ١٠-١١). ئەم خاڵانە لە پەیمانی نوێشدا دەدۆزرێنەوە. پەترۆس گوتی کە مەسیح بێ گوناه بوو: «بەرخێک بێ عەیب و بێ پەڵە» (١ پەترۆس ١:١٩). پۆڵس نووسی: «[خودا] ئەوی کە گوناهی نەدەزانی، لە پێناوماندا کردی بە گوناه، بۆ ئەوەی ئێمە لەو بێینە ڕاستودروستی خودا» (٢ کۆرنسۆس ٥:٢١). تەنها بە بێ گوناه بوون دەیتوانی «گوناهەکانمان لە جەستەی خۆیدا لەسەر دارەکە» هەڵبگرێت (١ پەترۆس ٢:٢٤). ئەگەر ئەو بێ گوناه نەبووایە، نەیدەتوانی هیچ شتێک بۆ ئێمە بکات.
بەرخەکە لە بینیندا
عیسا وەک بەرخ ٢٢ جار لە بینیندا باس کراوە. یەکەم ئاماژە بینین ٥:٦ە، کە تێیدا بەرخەکە لە پێگەی دەسەڵاتدا دەدۆزینەوە، نەک بێدەسەڵات و ئازارچێژ بۆ گوناهەکانمان. ئایەتی پێشوو دەڵێت ئەو «شێری هۆزی یەهودا، ڕەگی داودە.» ئەو «سەرکەوت بۆ کردنەوەی پەڕتووکەکە» کە وردەکارییەکانی سزاکانی داهاتوو لەسەر زەوی دەخاتە ڕوو. بۆچی؟ چونکە ئەو کڕی ئەم جیهانەی بە خوێنی خۆی – جگە لەوەی کە ئەو دروستکەرە (عیبرانییەکان ١:٢؛ کۆلۆسییەکان ١:١٦). هەر بۆیە لە بینین ٥:٦دا وەک بەرخەکە وێنا کراوە. پاشان نێردراو یۆحەننا لە ئایەتەکانی ١١-١٢دا تۆماری کرد کە ئەو، لە ڕۆحدا، «سەیری کرد، و دەنگی زۆر فریشتەی لە دەوری تەختەکە، بوونەوەرە زیندووەکان، و پیرەکان بیست؛ و ژمارەیان دە هەزار جار دە هەزار، و هەزاران هەزار بوو، بە دەنگێکی بەرز دەیانگوت: 'شایستەیە ئەو بەرخەی کە سەربڕدرا بۆ وەرگرتنی دەسەڵات و سامان و دانایی و هێز و ڕێز و شکۆ و بەرەکەت!'»
لە بینین ٦دا تێبینی دەکەین کە بەرخەکە مۆرەکان دەکاتەوە و سزاکان دەست پێدەکەن، و تا بەشی ١٩ بەردەوام دەبن. لە بینین ٧دا دەربارەی ڕزگاری ژمارەیەکی بێشومار لە گەلانی زۆر پێمان دەوترێت. ئەم ڕزگاربووانە، لە ئایەتی ١٠دا، «بە دەنگێکی بەرز هاوار دەکەن، دەڵێن: 'ڕزگاری هی خودای ئێمەیە کە لەسەر تەختەکە دانیشتووە، و هی بەرخەکەیە!'» بە پێچەوانەوە، ئەوانەی کە سزای خودا دەچێژن، داوا لە چیاکان و بەردەکان دەکەن کە بەسەریاندا بکەون و بیانشارنەوە «لە ڕووی ئەوەی کە لەسەر تەختەکە دانیشتووە و لە تووڕەیی بەرخەکە» (بینین ٦:١٥). عیسای مەسیح بە پێشبینی دەربارەی ئەمە لە لۆقا ٢٣:٣٠دا قسەی کرد، کاتێک بەرەو خاچ دەبرا.
لە بینین ١٤:١دا بەرخەکە دەبینرێت «لەسەر کێوی سییۆن وەستاوە، و لەگەڵیدا سەد و چل و چوار هەزار کەس، کە ناوی باوکی لەسەر نێوچاوانیان نووسراوە.» دواتر، لە بەشەکانی ١٩ و ٢٠دا، هەمان کەس وەک پاشای پاشاکان و مەسیحی مەسیحەکان دەبینین کە بۆ ماوەی ١٠٠٠ ساڵ فەرمانڕەوایی دەکات، کە کۆتایی بەو ماوەیە دەهێنێت کە پێی دەوترێت «کات.»
بینین ٢١ «قودسی پیرۆز» (ئایەتی ١٠) وەسف دەکات کە لە ئاسمانەوە دێتە خوارەوە. ئەم شارە بە ژنی بەرخەکە ناودەبرێت. لێرەدا «خودای گەورەی هەرە بەتوانا و بەرخەکە» وەک پەرستگا (ئایەتی ٢٢) و دیواری شارەکە لەسەر «دوازدە بناغە، و لەسەریان ناوی نێردراوانی بەرخەکە» (ئایەتی ١٤) دروست کراوە. «پێویستی بە خۆر یان مانگ نابێت بۆ ئەوەی لە [شارەکەدا] بڕازێتەوە، چونکە شکۆمەندی خودا ڕووناکی پێدا. بەرخەکە ڕووناکیەکەیەتی» (ئایەتی ٢٣). پاشان، لە بینین ٢٢دا دەبینین کە بەرخەکە بەشێک لە تەختی خودای هەیە (ئایەتەکانی ١،٣).
هەرچەندە زۆر دەقی تر هەن کە دەکرێت لەبەرچاو بگیرێن، با تەنها سەیری بینین ٢١:٢٧ بکەین، کە پێمان دەڵێت تەنها ئەو کەسانەی کە چێژ لە هەتاهەتایی لەگەڵ مەسیح وەردەگرن «ئەوانەن کە لە کتێبی ژیانی بەرخەکەدا نووسراون» – باوەڕداران. ئەمانە ئەو کەسانەن کە بە مردنی لەسەر خاچ ڕزگار کراون. هەموو ئەوانی تر، کە ناوەکانیان «لە کتێبی ژیاندا نەدۆزرایەوە [فڕێ دەدرێنە] دەریاچەی ئاگر» (بینین ٢٠:١٥). با «سەیری بەرخی خودا بکەین، کە گوناهی جیهان لادەبات!»
سەیری بەرخەکە بکە، کە خوێنە بەنرخەکەی لە لایە شکاوییەکەیەوە هاتە خوارەوە، هێزی هەبوو بۆ ئەوەی ئاشتی لەگەڵ خودا دروست بکات، و نەیهێشت یەک پەڵەش بمێنێتەوە. بۆ ئەو، با گۆرانییەکانمان بەرز ببنەوە، کە بە نیعمەتێکی زۆر نزم بووەوە: بۆ مەسیح، بەرخەکە، دۆستی گوناهباران، با ستایشی بێوچان بڕژێت. —ویلیام ترۆتەر (١٨١٨-١٨٦٥)
