لەدایکبوونەکەی لەژێر سێبەری خاچێکی دوور و چاوپێکەوتنێک لەگەڵ مردن، لەدایکبوونێکی سادە بوو، کە چاوەڕوانی و چارەنووسی میراتی باوباپیرانی بەدیهێنا و بەڵێنەکانی خودای پشتڕاستکردەوە کە ڕۆژێک بە تەواوی بەدییان دەهێنێت.
ڕەنگە لە هیچ کاتێکی تردا هێندەی ئەم وەرزی کریسمسە بیر لە خێزان نەکەینەوە. کاتێک منداڵێکی تازە لەدایکبوو ڕۆحێکی نوێی حەماسەت و بەڵێن دەداتە ئاهەنگەکان، ئەوا بۆ ئێمە زۆر بەنرخترە. زۆرجار کاتێک بیر لە ئەگەرەکانی داهاتووی ئەو کۆرپەیە دەکەینەوە، بە هەمان شێوە سەرنجی گرنگیی ئەو نەژادە دەدەین کە لێیەوە هاتووە، لە خۆمان دەپرسین، «بە بەراورد بە مێژوومان، بەشداریی ئەو لە میراتەکەماندا چی دەبێت؟» بیرکردنەوەکانی قوتابی مەتتاش بە هەمان شێوە بوون کاتێک دەستی بە نووسینەوەی چیرۆکی ژیانی عیسا کرد.
نەژادی عیسا
«کتێبی نەوەی عیسای مەسیح، کوڕی داود، کوڕی ئیبراهیم. ئیبراهیم ئیسحاقی بوو، ئیسحاق یاقوبی بوو، یاقوب یەهودا و براکانی بوو، یەهودا فارەز و زارەحی لە تامار بوو، فارەز حەزرۆنی بوو، حەزرۆن ڕامی بوو، ڕام ئەمینادابی بوو، ئەمیناداب نەحشۆنی بوو، نەحشۆن سەلمۆنی بوو، سەلمۆن بۆعازی لە ڕاحاب بوو، بۆعاز عوبێدی لە ڕووت بوو، عوبێد یەسای بوو، یەسا داودی پاشای بوو، داودی پاشا سولەیمانی لە ژنی ئۆریای بوو، سولەیمان ڕەحەبعامی بوو، ڕەحەبعام ئەبیای بوو، ئەبیا ئاسای بوو، ئاسا یەهۆشافاتی بوو، یەهۆشافات یەهۆڕامی بوو، یەهۆڕام عوزیای بوو، عوزیا یۆتامی بوو، یۆتام ئاحازی بوو، ئاحاز حەزقیای بوو، حەزقیا مەنەشەی بوو، مەنەشە ئامۆنی بوو، ئامۆن یۆشیای بوو، یۆشیا یەخۆنیای و براکانی بوو، نزیکەی ئەو کاتەی بران بۆ بابل: و دوای ئەوەی بران بۆ بابل، یەخۆنیا شەلتیێلی بوو، شەلتیێل زەڕوبابلی بوو، زەڕوبابل ئەبیودی بوو، ئەبیود ئەلیاقیمی بوو، ئەلیاقیم عازۆری بوو، عازۆر سادۆقی بوو، سادۆق ئەخیمی بوو، ئەخیم ئەلیودی بوو، ئەلیود ئەلعازاری بوو، ئەلعازار مەتانی بوو، مەتان یاقوبی بوو، یاقوب یوسف، مێردی مریەمی بوو، کە عیسای لێ لەدایکبوو، کە پێی دەوترێت مەسیح... ئێستا لەدایکبوونی عیسای مەسیح بەم شێوەیە بوو: کاتێک دایکی مریەم دەستگیرانی یوسف بوو، پێش ئەوەی بەیەکەوە بن، دۆزرایەوە کە بە ڕۆحی پیرۆز دووگیانە.» مەتتا 1:1-18 KJV
هاندەرە کە بە سووکی بەسەر لیستە درێژەکانی «بوو» و «لەدایکبوو» لە کتێبی پیرۆزدا تێپەڕین، یان تەنانەت بە تەواوی باز بدەین بەسەریاندا، و زیاتر شتی بێمانا لەواندا بدۆزینەوە نەک شتی پڕمانا. و لە کاتێکدا ڕەنگە هێندەی ماسییە گەورەکە لە چیرۆکی یۆنا خەیاڵمان نەوروژێنن یان بە توندی شێرەکانی چیرۆکی دانیال نەناڵێنن، هێشتا ئەوان لە خوداوە هاتوون. بۆیە، دەبێت ئەم پرسیارە لە خۆمان بکەین: «خودا دەیەوێت چی لەم ئایەتانەدا بۆمان ئاشکرا بکات؟» لە هەموو کتێبی پیرۆزدا مانایەک و مەبەستێک هەیە، چونکە «هەموو کتێبی پیرۆز لە خوداوە هاتووە و سوودبەخشە» (2 تیمۆساوس 3:16 NIV).
پێغەمبەرایەتیی مەسیح
کاتەکە نزیکەی 5 پ.ز بوو و پڕ بوو لە چاوەڕوانیی مەسیحی بەڵێندراو لەلایەن خوداوە، چونکە 69 هەفتەی خشتەی کاتی دانیال نزیک بوو لە کۆتاییهاتن:
ئەمە بزانە و تێبگە: لە دەرچوونی فەرمانەکە بۆ نۆژەنکردنەوە و بنیاتنانەوەی ئۆرشەلیم تاوەکو مەسیحی دەستنیشانکراو، فەرمانڕەوا، دێت، حەوت «حەوتە» و شەست و دوو «حەوتە» دەبێت (دانیال 9:25).
حەوت هەفتە و 62 هەفتە دەکاتە 69 هەفتەی ساڵ (هەر یەکەیان 360 ڕۆژ) کە دەکاتە 483 ساڵ لە فەرمانی ئەرتەحشەشتەوە. ساڵەکە 445 پ.ز بوو.
لە مانگی نیسان لە ساڵی 20هەمی پاشا ئەرتەحشەشت... پاشا پێی وتم، «چی دەوێت؟»... منیش وەڵامی پاشام دایەوە، «ئەگەر پاشا پێی خۆش بێت، با منی بنێرێت بۆ ئەو شارەی یەهودا کە باوکەکانم تێیدا نێژراون بۆ ئەوەی بتوانم نۆژەنی بکەمەوە.»... و چونکە دەستی میهرەبانی خودام لەسەرم بوو، پاشا داواکارییەکانمی بەدیهێنا (نەحمیا 2:1،4،8).
چاوەڕوان دەکرا مەسیح لە هەر ساتێکدا بگات بۆ ڕزگارکردنی گەلەکەی لە ستەمکاریی داگیرکاری و زاڵبوونی ڕۆمانی، بە پشتبەستن بە پێغەمبەرایەتیی دانیال و بەڵگەنامەی نەحمیا. مەتتا بیر لە میراتە دەوڵەمەندەکە دەکاتەوە کە نەژادی عیسا لێیەوە ڕیشەی داکوتاوە و لەو میراتەدا چارەنووسی پێشوەختە و چارەنووسی عیسای بینی، کە بە هیچ شێوەیەک ئەوە نەبوو کە خەڵک چاوەڕوانی دەکرد.
نەژاد بە وردی
ئینجیلی مەتتا پەیمانی نوێ بە چوار وشەی یۆنانی دەستپێدەکات کە بە واتای وشەیی «کتێبی سەرەتای عیسای مەسیح» دێت. ئەوان هەمان ئەو وشانەن کە لە گێڕانەوەی دروستکردندا لە سەرەتا 2:4 بەکارهاتوون، کە ئەو بە مێژووی جوولەکەکانەوە دەبەستێتەوە وەک لە یەکەم کتێبی موسا، گەورەترین پێغەمبەریان، تۆمارکراوە. ئەم پەیوەندییە مێژووییە جوولەکەیە بە ئاماژەی ڕاستەوخۆی مەتتا بۆ عیسا وەک «کوڕی داود، کوڕی ئیبراهیم» بەهێزتر دەبێت، کە بیرمان دەخاتەوە لە چیرۆکە گەورەکانی پەیوەست بەم زلھێزانەی پەیمانی کۆن. داود گەورەترین و خۆشەویستترین پاشایان بوو. عیسا «پاشای جوولەکەکان» لەدایکبوو (مەتتا 2:2)، کە چارەنووسی ئەوە بوو تاجی دڕک لەسەر بنێت. ئیبراهیم بوو بە باوکی نەتەوەکەیان، کە بەڵێنەکانی ئەو نەتەوەیە لەلایەن خوداوە پێی درا، و ئەو پیاوە بوو کە باوەڕی بە خودا بەهێزتر بوو لە دوودڵییەکەی بۆ قوربانیکردنی ئیسحاق، تاکە میراتگری. هیوای بەدیهێنانی ئەو بەڵێنانە ئەمڕۆ لە دووەم هاتنەوەی عیسادایە، و ئەو بوو بە قوربانییەکی تەواو لە جێگەی ئیسحاق (و ئێمە) وەک بەرخی خودا لە گۆلگۆتا. مەتتا بەردەوام دەبێت و باسی یاقوب، کوڕی ئیسحاق، دەکات، کە خودا ناوی گۆڕی بۆ ئیسرائیل. ئەو ناوی نەتەوەکەیە، و ئەو بردیانی بۆ میسر کە موسا ڕۆژێک لەوێوە بە هێزی خودا و بۆ شکۆمەندی خودا دەریان دەهێنا. عیسا ڕۆژێک لە سروشتی گوناهکارمان دەمانباتە دەرەوە و دەمانباتە ناو شانشینەکەی لە ساڵی یۆبیلەدا بۆ ئەوەی بەشداری لە شکۆمەندییەکەیدا بکەین. و هەموو ئەمانە تەنها لە دوو ئایەتی یەکەمی دەقی مەتتادا دێنە بیر!
بەڵێنە پێغەمبەرایەتییەکان
لیستی درێژی کەسایەتییەکانی پەیمانی کۆن لە 16 ئایەتی داهاتووی مەتتا 1دا پڕە لە یادەوەریی چیرۆکەکانیان – کە هەموویان پەیوەستن بەم کۆرپەیەوە، کە ئێستا بە جلوبەرگی منداڵانەوە لە ئاخوڕێکدا لە بەیتلەحم پاڵکەوتووە. کاتێک بەم ڕێگەی یادەوەریی جوولەکەیەدا دەڕۆین، دەست دەکەین بە هەستکردن بە قورسایی میراتی ئەم کۆرپەیە و ئاماژەیەک بە گرنگییەکەی وەک «مەسیح» (مەتتا 16:16) وەردەگرین، کە بە واتای «دەستنیشانکراو» دێت. لە مێشکی ئەواندا، بەڵێنەکانی خودا کە بە ئیبراهیم و نەتەوەی ئیسرائیلی دابوو، نزیک بوو لە بەدیهاتن. یەکەم، ئەوان دەبوونە نەتەوەیەکی گەورە:
من تۆ دەکەمە نەتەوەیەکی گەورە و بەرەکەتدارت دەکەم (سەرەتا 12:2).
دووەم، ئەوان بۆ هەتاهەتایە خاوەنی زەوییەکە دەبوون:
هەموو خاکی کەنعان، کە ئێستا تێیدا نامۆن، وەک موڵکێکی هەتاهەتایی دەیدەم بە ئێوە و نەوەکانتان دوای ئێوە (سەرەتا 17:8).
سێیەم، ئەوان پەیوەندییەکی تایبەتیان لەگەڵ خودا دەبوو وەک گەلەکەی:
پەیمانەکەم وەک پەیمانێکی هەتاهەتایی لە نێوان خۆم و تۆ و نەوەکانت دوای تۆ بۆ نەوەکانی داهاتوو دادەمەزرێنم، بۆ ئەوەی خودای تۆ بم و خودای نەوەکانت دوای تۆ (سەرەتا 17:7).
ئەوەی ئەم بەڵێنانە لەلایەن مەسیحەوە پێش خاچکێشانەکەی بەدی نەهێنران، نابێت ببێتە هۆی نائومێدی، بەڵکو هیوایەک بێت بۆ گەڕانەوەی.
وامەزانن هاتووم بۆ هەڵوەشاندنەوەی یاسا یان پێغەمبەران: من نەهاتووم بۆ هەڵوەشاندنەوەیان بەڵکو بۆ بەدیهێنانیان (مەتتا 5:17).
پێچێک لە کۆتاییدا
بەڵام ئەم لیستە درێژەی باوباپیرانی عیسا بە پێچێکی سەیر کۆتایی دێت: «یاقوب یوسفی بوو، مێردی مریەم، کە عیسای لێ لەدایکبوو» (مەتتا 1:16). بۆچی وەک هەمیشە و چاوەڕوانکراو نییە، «... و یاقوب یوسفی بوو کە عیسای بوو»؟ ئەمە یەکێکە لەو وردەکارییە بچووکانەی کە ئاماژە بە وردبینییە سەرسوڕهێنەرەکەی وشەی بێهەڵەی خودا دەکەن. مەتتا لێرەدا ئامادەمان دەکات بۆ ئاشکراکردنێکی نوێ لە لەدایکبوونی مەسیحدا، کە بە تەواوی لە ئایەتی 18دا ڕوونی دەکاتەوە – کە یوسف بەڕاستی باوکی سروشتیی عیسا نییە، بەڵکو تەنها باوکی هەڵگیراوە:
دایکی مریەم دەستگیرانی یوسف بوو، بەڵام پێش ئەوەی بەیەکەوە بن، دۆزرایەوە کە بە ڕۆحی پیرۆز دووگیانە (مەتتا 1:18 NIV).
مەتتا ڕاستەوخۆ ڕاستییەکەمان پێدەڵێت کە ئەم عیسایە، لە ڕاستیدا، میراتگری داودە کە لە کچێنییەکەوە لەدایکبووە – بەڕاستی مرۆڤە، بەڵام «عیمانوێل»یشە، کە بە واتای «خودا لەگەڵمانە» دێت.
ئێستا گوێ بگرن، ئەی ماڵی داود!... بۆیە خودا خۆی نیشانەیەکتان پێدەدات: کچێنەکە دووگیان دەبێت و کوڕێکی دەبێت، و ناوی دەنێت عیمانوێل (ئیشایا 7:13-14).
ئیشایا دواتر ڕایدەگەیەنێت،
ئەو لەسەر تەختی داود و بەسەر شانشینەکەیدا فەرمانڕەوایی دەکات، و بە دادپەروەری و ڕاستودروستی لەو کاتەوە و بۆ هەتاهەتایە دایدەمەزرێنێت و پشتیوانی لێدەکات (ئیشایا 9:7).
عیسا «لق»ەکەیە لە «ڕەگی» یەساوە (مەتتا 1:6) کە «بەر دەگرێت» (ئیشایا 11:1). ئەمە وەرزی خۆشی، هیوا و ئاهەنگگێڕانە، چونکە یەرمیا بەڵێنی ئەوی پێدەدات،
«ڕۆژەکان دێن،» خودا ڕایدەگەیەنێت، «کاتێک لقێکی ڕاستودروست بۆ داود بەرز دەکەمەوە، پاشایەک کە بە دانایی فەرمانڕەوایی دەکات و ئەوەی دادپەروەر و ڕاستە لە خاکەکەدا دەیکات. لە ڕۆژگاریدا یەهودا ڕزگار دەکرێت و ئیسرائیل بە سەلامەتی دەژیت. ئەمە ئەو ناوەیە کە پێی دەوترێت: خودای دادپەروەریی ئێمە» (یەرمیا 23:5-6).
ئەم کۆرپە تازە لەدایکبووە، کە مەتتا نەژادی جوولەکەی بە بێگەرد ڕاگەیاندووە، نەک تەنها چارەنووسی ئەوەیە ببێتە ئەو کەسەی کە بەڵێنەکانی خودا ڕۆژێک لە ڕێگەی ئەوەوە بەدی دەهێنرێن، بەڵکو هەمان ئەو کەسەیە کە کتێبی پیرۆز پێشبینی کردووە و خودا بەم زووانە وەک «پاشا» و «خودا» دەستنیشانی دەکات. تەنانەت لە ناوی ئەودا مێژوویەکی دەوڵەمەند، مانایەکی قووڵ و گرنگییەکی گەورە هەیە.
کوڕێکی دەبێت، و تۆ ناوی دەنێیت عیسا، چونکە گەلەکەی لە گوناهەکانیان ڕزگار دەکات (مەتتا 1:21).
ناوی عیسا
ئیێسۆس (عیسا) یۆنانییە بۆ عیبریی یەهۆشوع، کە کورتکرایەوە بۆ یۆشوع (یۆشوا) و دواتر گۆڕا بۆ یەشوع (عیسا). هەردوو یۆشوع و یەشوع ناوگەلێکی باو بوون لە سەدەی یەکەمدا، و لێکچوون و سەرچاوەی هاوبەشیان ئاماژەیەکە بۆ دۆزینەوەی مەبەستێکی تر لە هاتنی عیسادا – بۆ هێنانی گەلەکەی بۆ شانشینی بەڵێندراوی خودا، وەک چۆن یۆشوا گەلی خودای هێنایە ناو خاکی بەڵێندراویان – خاکێک کە «شیر و هەنگوینی» تێدا دەڕژا (ژمارەکان 13:27).
کاتێک ناوەکانی یۆشوع (یۆشوا) و یەشوع (عیسا) زیاتر شیدەکەینەوە، دوو وشەی جیاواز دەبینین کە بەیەکەوە بەستراون بۆ ئاشکراکردنی مەبەستی کۆتایی کە مەتتا لە هاتنی عیسادا ڕایدەگەیەنێت. یەهۆ، یۆ، و یە هەموویان شێوە کورتکراوەکانی YHWHن، ناوی خودا، کە هێندە پیرۆزە هیچ جوولەکەیەکی دیندار بە دەنگی بەرز نایڵێت. عیبریی شوعا یان یۆنانیی سۆس بە واتای «هاوار بۆ یارمەتی» دێت، کە وشەیەکی هاوشێوەی کاری عیبریی یاشایە، بە واتای «ڕزگارکردن». ئەمە پەیوەندییەکی وشەییە کە مەتتا لێی بێئاگا نییە کاتێک ئاشکرای دەکات بۆچی عیسا بەو ناوە ناونراوە:
تۆ ناوی دەنێیت عیسا، چونکە گەلەکەی لە گوناهەکانیان ڕزگار دەکات (مەتتا 1:21).
وەستابوون و بیرکردنەوە
کاتێک لەم وەرزی پشووە قەرەباڵغەدا دەوەستین بۆ بیرکردنەوە لە «مانای ڕاستەقینەی کریسمس،» ڕەنگە پێویست بێت مەتتا 1:1-21 دووبارە بخوێنینەوە. با کتێبی پیرۆز بیرمان بخاتەوە لە گرنگیی ئەو نەژادەی کە لێیەوە هاتووە، و ئاگادارمان بکاتەوە لەو پێغەمبەرایەتییانەی کە پێش لەدایکبوونی ئەویان دابوو. با گەورەیی ئەو ئاشکراکردنانە بمانهێنێتە سەر ئەژنۆکانمان بە سەرسامی، خۆشەویستی، سوپاسگوزاری و پەرستنی «ئەو کەسەی کە وەک پاشای جوولەکەکان لەدایکبووە.»
هەر کاتێک دار کریسمسێک دەبینین، گۆرانییەکی کریسمس دەبیستین، یان دیارییەک دەپێچینەوە، دەتوانین سەیری کۆرپەکە لە ئاخوڕەکەدا بکەین و «بەرخی خودا، کە گوناهی جیهان لادەبات» ببینین (یۆحەننا 1:29). تەنها ئەو کاتە دەتوانین دڵخۆش بین کە، بەبێ گوێدانە بارودۆخی ژیانمان لەسەر زەوی – و تەنها بەهۆی عیسای مەسیحەوە – ئەمە کریسمسێکی پڕ هیوا و دڵخۆشکەرە، و ئەو بەنرخترین دیاریی ئێمەیە.
